4. ධාතුයමකං

1. පණ්ණත්තිවාරො

(ක) උද්දෙසො

1. අට්ඨාරස ධාතුයො – චක්ඛුධාතු, සොතධාතු, ඝානධාතු, ජිව්හාධාතු, කායධාතු, රූපධාතු, සද්දධාතු, ගන්ධධාතු, රසධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු.

1. පදසොධනවාරො

(ක) අනුලොමං

2. (ක) චක්ඛු චක්ඛුධාතු?

(ඛ) චක්ඛුධාතු චක්ඛු?

(ක) සොතං සොතධාතු?

(ඛ) සොතධාතු සොතං?…පෙ…

(ක) චක්ඛුවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු?

(ඛ) චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණං?…පෙ…

(ක) මනො මනොධාතු?

(ඛ) මනොධාතු මනො?

(ක) මනොවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණධාතු?

(ඛ) මනොවිඤ්ඤාණධාතු මනොවිඤ්ඤාණං?

(ක) ධම්මො ධම්මධාතු?

(ඛ) ධම්මධාතු ධම්මො?

(ඛ) පච්චනීකං

3. (ක) න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු?

(ඛ) න චක්ඛුධාතු න චක්ඛු?

(ක) න සොතං න සොතධාතු?

(ඛ) න සොතධාතු න සොතං?…පෙ…

(ක) න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු?

(ඛ) න චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං?…පෙ…

(ක) න මනො න මනොධාතු?

(ඛ) න මනොධාතු න මනො?

(ක) න මනොවිඤ්ඤාණං න මනොවිඤ්ඤාණධාතු?

(ඛ) න මනොවිඤ්ඤාණධාතු න මනොවිඤ්ඤාණං?

(ක) න ධම්මො න ධම්මධාතු?

(ඛ) න ධම්මධාතු න ධම්මො?

2. පදසොධනමූලචක්කවාරො

(ක) අනුලොමං

4. (ක) චක්ඛු චක්ඛුධාතු?

(ඛ) ධාතූ [ධාතු (සී. ක.) අඤ්ඤෙහි යමකෙහි සංසන්දිතබ්බං] සොතධාතු?…පෙ…

(ක) චක්ඛු චක්ඛුධාතු?

(ඛ) ධාතූ ධම්මධාතු?

(යථා ආයතනයමකෙ චක්කං බන්ධිතං එවමිධ චක්කං බන්ධිතබ්බං.)

(ඛ) පච්චනීකං

5. (ක) න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න සොතධාතු?

(ක) න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න ඝානධාතු?…පෙ…

(ක) න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න ධම්මධාතු?…පෙ…

(ක) න ධම්මො න ධම්මධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න චක්ඛුධාතු?…පෙ…

(ක) න ධම්මො න ධම්මධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න මනොවිඤ්ඤාණධාතු? (චක්කං බන්ධිතබ්බං).

3. සුද්ධධාතුවාරො

(ක) අනුලොමං

6. (ක) චක්ඛු ධාතු?

(ඛ) ධාතූ චක්ඛු?

(ක) සොතං ධාතු?

(ඛ) ධාතූ සොතං?

ඝානං ධාතු?…පෙ… ජිව්හා ධාතු?… කායො ධාතු?… රූපං ධාතු?… සද්දො ධාතු?… ගන්ධො ධාතු?… රසො ධාතු?… ඵොට්ඨබ්බො ධාතු?…

(ක) චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ධාතු?

(ඛ) ධාතූ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං?

(ක) සොතවිඤ්ඤාණං ධාතු?

(ඛ) ධාතූ සොතවිඤ්ඤාණං?

… ඝානවිඤ්ඤාණං?…පෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං?… කායවිඤ්ඤාණං?

(ක) මනො ධාතු?

(ඛ) ධාතූ මනො?

(ක) මනොවිඤ්ඤාණං ධාතු?

(ඛ) ධාතූ මනොවිඤ්ඤාණං?

(ක) ධම්මො ධාතු?

(ඛ) ධාතූ ධම්මො?

(ඛ) පච්චනීකං

7. (ක) න චක්ඛු න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න චක්ඛු?

(ක) න සොතං න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න සොතං?

… න ඝානං?… න ජිව්හා?… න කායො?… න රූපං? … න සද්දො?… න ගන්ධො?… න රසො?… න ඵොට්ඨබ්බො?

(ක) න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං?

… න සොතවිඤ්ඤාණං?…පෙ… න ඝානවිඤ්ඤාණං?… න ජිව්හාවිඤ්ඤාණං?

(ක) න කායවිඤ්ඤාණං න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න කායවිඤ්ඤාණං?

(ක) න මනො න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න මනො?

(ක) න මනොවිඤ්ඤාණං න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න මනොවිඤ්ඤාණං?

(ක) න ධම්මො න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න ධම්මො?

4. සුද්ධධාතුමූලචක්කවාරො

(ක) අනුලොමං

8. (ක) චක්ඛු ධාතු?

(ඛ) ධාතූ සොතං?…පෙ…

(ක) චක්ඛු ධාතු?

(ඛ) ධාතූ ධම්මො?…පෙ…

(ක) ධම්මො ධාතු?

(ඛ) ධාතූ චක්ඛු?…පෙ…

(ක) ධම්මො ධාතු?

(ඛ) ධාතූ මනොවිඤ්ඤාණං? (චක්කං බන්ධිතබ්බං).

(ඛ) පච්චනීකං

9. (ක) න චක්ඛු න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න සොතං?

(ක) න චක්ඛු න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න ඝානං?…පෙ….

(ක) න චක්ඛු න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න ධම්මො?…පෙ…

(ක) න ධම්මො න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න චක්ඛු?…පෙ…

(ක) න ධම්මො න ධාතු?

(ඛ) න ධාතූ න මනොවිඤ්ඤාණං? (චක්කං බන්ධිතබ්බං).

පණ්ණත්තිඋද්දෙසවාරො.

(ඛ) නිද්දෙසො

1. පදසොධනවාරො

(ක) අනුලොමං

10. (ක) චක්ඛු චක්ඛුධාතූති?

දිබ්බචක්ඛු පඤ්ඤාචක්ඛු චක්ඛු, න චක්ඛුධාතු. චක්ඛුධාතු චක්ඛු චෙව චක්ඛුධාතු ච.

(ඛ) චක්ඛුධාතු චක්ඛූති? ආමන්තා.

(ක) සොතං සොතධාතූති?

දිබ්බසොතං තණ්හාසොතං සොතං, න සොතධාතු. සොතධාතු සොතඤ්චෙව සොතධාතු ච.

(ඛ) සොතධාතු සොතන්ති? ආමන්තා.

(ක) ඝානං ඝානධාතූති? ආමන්තා.

(ඛ) ඝානධාතු ඝානන්ති? ආමන්තා. (ජිව්හාපි ඝානධාතුසදිසා).

(ක) කායො කායධාතූති?

කායධාතුං ඨපෙත්වා අවසෙසො කායො [අවසෙසො කායො කායො (ස්‍යා.)], න කායධාතු. කායධාතු කායො චෙව කායධාතු ච.

(ඛ) කායධාතු කායොති? ආමන්තා.

(ක) රූපං රූපධාතූති?

රූපධාතුං ඨපෙත්වා අවසෙසං රූපං, න රූපධාතු. රූපධාතු රූපඤ්චෙව රූපධාතු ච.

(ඛ) රූපධාතු රූපන්ති? ආමන්තා. (සද්දො ඝානසදිසො).

(ක) ගන්ධො ගන්ධධාතූති?

සීලගන්ධො සමාධිගන්ධො පඤ්ඤාගන්ධො ගන්ධො, න ගන්ධධාතු. ගන්ධධාතු ගන්ධො චෙව ගන්ධධාතු ච.

(ඛ) ගන්ධධාතු ගන්ධොති? ආමන්තා.

(ක) රසො රසධාතූති?

අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො රසො, න රසධාතු. රසධාතු රසො චෙව රසධාතු ච.

(ඛ) රසධාතු රසොති? ආමන්තා. (ඵොට්ඨබ්බො ඝානසදිසො).

(ක) චක්ඛුවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතූති? ආමන්තා.

(ඛ) චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා.

සොතවිඤ්ඤාණං…පෙ… ඝානවිඤ්ඤාණං… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං… කායවිඤ්ඤාණං….

(ක) මනො මනොධාතූති?

මනොධාතුං ඨපෙත්වා අවසෙසො මනො, න මනොධාතු. මනොධාතු මනො චෙව මනොධාතු ච.

(ඛ) මනොධාතු මනොති? ආමන්තා.

(ක) මනොවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණධාතූති? ආමන්තා.

(ඛ) මනොවිඤ්ඤාණධාතු මනොවිඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා.

(ක) ධම්මො ධම්මධාතූති?

ධම්මධාතුං ඨපෙත්වා අවසෙසො ධම්මො, න ධම්මධාතු. ධම්මධාතු ධම්මො චෙව ධම්මධාතු ච.

(ඛ) ධම්මධාතු ධම්මොති? ආමන්තා.

(ඛ) පච්චනීකං

11. (ක) න චක්ඛු න චක්ඛුධාතූති? ආමන්තා.

(ඛ) න චක්ඛුධාතු න චක්ඛූති?

දිබ්බචක්ඛු පඤ්ඤාචක්ඛු න චක්ඛුධාතු, චක්ඛු. චක්ඛුඤ්ච චක්ඛුධාතුඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං න චෙව චක්ඛු න ච චක්ඛුධාතු.

(ක) න සොතං න සොතධාතූති? ආමන්තා.

(ඛ) න සොතධාතු න සොතන්ති?

දිබ්බසොතං තණ්හාසොතං න සොතධාතු, සොතං. සොතඤ්ච සොතධාතුඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං න චෙව සොතං න ච සොතධාතු.

(ක) න ඝානං න ඝානධාතූති? ආමන්තා.

(ඛ) න ඝානධාතු න ඝානන්ති? ආමන්තා.

න ජිව්හා… (සංඛිත්තං [යං සංඛිත්තං (ස්‍යා.)], උභතො ආමන්තා).