1. විභඞ්ගවාරො

හෙතුපච්චයො

34. අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො – අනිදස්සනා හෙතූ සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං අනිදස්සනානං චිත්තසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො; පටිසන්ධික්ඛණෙ…පෙ…. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො – අනිදස්සනා හෙතූ සනිදස්සනානං චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො; පටිසන්ධික්ඛණෙ…පෙ…. (2)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ච අනිදස්සනස්ස ච ධම්මස්ස හෙතුපච්චයෙන පච්චයො – අනිදස්සනා හෙතූ සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං සනිදස්සනානඤ්ච අනිදස්සනානඤ්ච චිත්තසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං හෙතුපච්චයෙන පච්චයො; පටිසන්ධික්ඛණෙ…පෙ…. (3)

ආරම්මණපච්චයො

35. සනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො – සනිදස්සනං රූපං අනිච්චතො…පෙ… දොමනස්සං උප්පජ්ජති; දිබ්බෙන චක්ඛුනා රූපං පස්සති, රූපායතනං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො; සනිදස්සනා ඛන්ධා ඉද්ධිවිධඤාණස්ස, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණස්ස, අනාගතංසඤාණස්ස, ආවජ්ජනාය ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො – දානං දත්වා සීලං…පෙ… උපොසථකම්මං කත්වා තං පච්චවෙක්ඛති, පුබ්බෙ සුචිණ්ණානි පච්චවෙක්ඛති, ඣානා වුට්ඨහිත්වා…පෙ… අරියා මග්ගා වුට්ඨහිත්වා මග්ගං පච්චවෙක්ඛන්ති, ඵලං පච්චවෙක්ඛන්ති, නිබ්බානං පච්චවෙක්ඛන්ති; නිබ්බානං ගොත්‍රභුස්ස, වොදානස්ස, මග්ගස්ස, ඵලස්ස, ආවජ්ජනාය ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො; අරියා පහීනෙ කිලෙසෙ පච්චවෙක්ඛන්ති, වික්ඛම්භිතෙ කිලෙසෙ…පෙ… පුබ්බෙ…පෙ… චක්ඛුං…පෙ… කායං… සද්දෙ…පෙ… වත්ථුං අනිදස්සනෙ ඛන්ධෙ අනිච්චතො…පෙ… දොමනස්සං උප්පජ්ජති; දිබ්බාය සොතධාතුයා සද්දං සුණාති, චෙතොපරියඤාණෙන අනිදස්සනචිත්තසමඞ්ගිස්ස චිත්තං ජානාති, ආකාසානඤ්චායතනං විඤ්ඤාණඤ්චායතනස්ස…පෙ… ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනස්ස…පෙ… සද්දායතනං සොතවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං කායවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… අනිදස්සනා ඛන්ධා ඉද්ධිවිධඤාණස්ස, චෙතොපරියඤාණස්ස, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණස්ස, යථාකම්මූපගඤාණස්ස, අනාගතංසඤාණස්ස, ආවජ්ජනාය ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයො. (1)

අධිපතිපච්චයො

36. සනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස අධිපතිපච්චයෙන පච්චයො. ආරම්මණාධිපති – සනිදස්සනං රූපං ගරුං කත්වා අස්සාදෙති අභිනන්දති, තං ගරුං කත්වා රාගො උප්පජ්ජති, දිට්ඨි උප්පජ්ජති. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස අධිපතිපච්චයෙන පච්චයො – ආරම්මණාධිපති, සහජාතාධිපති. ආරම්මණාධිපති – දානං දත්වා සීලං…පෙ… උපොසථකම්මං කත්වා තං ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛති, පුබ්බෙ සුචිණ්ණානි…පෙ… ඣානා වුට්ඨහිත්වා…පෙ… අරියා මග්ගා වුට්ඨහිත්වා මග්ගං ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛන්ති, ඵලං ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛන්ති, නිබ්බානං ගරුං කත්වා පච්චවෙක්ඛන්ති; නිබ්බානං ගොත්‍රභුස්ස, වොදානස්ස, මග්ගස්ස, ඵලස්ස අධිපතිපච්චයෙන පච්චයො; චක්ඛුං…පෙ… වත්ථුං අනිදස්සනෙ ඛන්ධෙ ගරුං කත්වා අස්සාදෙති අභිනන්දති, තං ගරුං කත්වා රාගො උප්පජ්ජති, දිට්ඨි උප්පජ්ජති. සහජාතාධිපති – අනිදස්සනාධිපති සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං අනිදස්සනානං චිත්තසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං අධිපතිපච්චයෙන පච්චයො. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස අධිපතිපච්චයෙන පච්චයො. සහජාතාධිපති – අනිදස්සනාධිපති සනිදස්සනානං චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං අධිපතිපච්චයෙන පච්චයො. (2)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ච අනිදස්සනස්ස ච ධම්මස්ස අධිපතිපච්චයෙන පච්චයො. සහජාතාධිපති – අනිදස්සනාධිපති සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං සනිදස්සනානඤ්ච අනිදස්සනානඤ්ච චිත්තසමුට්ඨානානඤ්ච රූපානං අධිපතිපච්චයෙන පච්චයො. (3)

අනන්තරපච්චයො

37. අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො – පුරිමා පුරිමා අනිදස්සනා ඛන්ධා පච්ඡිමානං පච්ඡිමානං අනිදස්සනානං ඛන්ධානං අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො; අනුලොමං ගොත්‍රභුස්ස…පෙ… ගොත්‍රභු මග්ගස්ස…පෙ… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං ඵලසමාපත්තියා අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො. (1)

සමනන්තරපච්චයාදි

38. අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස සමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො… සහජාතපච්චයෙන පච්චයො… තීණි… අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයෙන පච්චයො… එකං… නිස්සයපච්චයෙන පච්චයො… තීණි.

උපනිස්සයපච්චයො

39. සනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො – ආරම්මණූපනිස්සයො, පකතූපනිස්සයො…පෙ…. පකතූපනිස්සයො – වණ්ණසම්පදං පත්ථයමානො දානං…පෙ… සීලං…පෙ… උපොසථකම්මං කරොති, වණ්ණසම්පදා සද්ධාය…පෙ… පත්ථනාය… කායිකස්ස සුඛස්ස, කායිකස්ස දුක්ඛස්ස, මග්ගස්ස, ඵලසමාපත්තියා උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො – ආරම්මණූපනිස්සයො, අනන්තරූපනිස්සයො, පකතූපනිස්සයො…පෙ…. පකතූපනිස්සයො – සද්ධං උපනිස්සාය දානං දෙති…පෙ… සමාපත්තිං උප්පාදෙති, මානං ජප්පෙති, දිට්ඨිං ගණ්හාති; සීලං…පෙ… සෙනාසනං උපනිස්සාය දානං දෙති…පෙ… සඞ්ඝං භින්දති; සද්ධා…පෙ… සෙනාසනං සද්ධාය…පෙ… ඵලසමාපත්තියා උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො. (1)

පුරෙජාතපච්චයො

40. සනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො – සනිදස්සනං රූපං අනිච්චතො…පෙ… දොමනස්සං උප්පජ්ජති; දිබ්බෙන චක්ඛුනා රූපං පස්සති, රූපායතනං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො – ආරම්මණපුරෙජාතං, වත්ථුපුරෙජාතං. ආරම්මණපුරෙජාතං – චක්ඛුං…පෙ… වත්ථුං අනිච්චතො…පෙ… දොමනස්සං උප්පජ්ජති, දිබ්බාය සොතධාතුයා සද්දං සුණාති, සද්දායතනං සොතවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං කායවිඤ්ඤාණස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. වත්ථුපුරෙජාතං – චක්ඛායතනං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… කායායතනං කායවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… වත්ථු අනිදස්සනානං ඛන්ධානං පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. (1)

සනිදස්සනො ච අනිදස්සනො ච ධම්මා අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො – ආරම්මණපුරෙජාතං, වත්ථුපුරෙජාතං. රූපායතනඤ්ච වත්ථු ච අනිදස්සනානං ඛන්ධානං පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො; රූපායතනඤ්ච චක්ඛායතනඤ්ච චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. (1)

පච්ඡාජාතපච්චයො

41. අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො – පච්ඡාජාතා අනිදස්සනා ඛන්ධා පුරෙජාතස්ස ඉමස්ස අනිදස්සනස්ස කායස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො – පච්ඡාජාතා අනිදස්සනා ඛන්ධා පුරෙජාතස්ස ඉමස්ස සනිදස්සනස්ස කායස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො. (2)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ච අනිදස්සනස්ස ච ධම්මස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො – පච්ඡාජාතා අනිදස්සනා ඛන්ධා පුරෙජාතස්ස ඉමස්ස සනිදස්සනස්ස ච අනිදස්සනස්ස ච කායස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො. (3)

ආසෙවනපච්චයො

42. අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස ආසෙවනපච්චයෙන පච්චයො – පුරිමා පුරිමා අනිදස්සනා ඛන්ධා පච්ඡිමානං පච්ඡිමානං අනිදස්සනානං ඛන්ධානං…පෙ… අනුලොමං ගොත්‍රභුස්ස… අනුලොමං වොදානස්ස… ගොත්‍රභු මග්ගස්ස… වොදානං මග්ගස්ස ආසෙවනපච්චයෙන පච්චයො. (1)

කම්මපච්චයො

43. අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස කම්මපච්චයෙන පච්චයො – සහජාතා, නානාක්ඛණිකා. සහජාතා – අනිදස්සනා චෙතනා සම්පයුත්තකානං ඛන්ධානං අනිදස්සනානඤ්ච චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං කම්මපච්චයෙන පච්චයො; පටිසන්ධික්ඛණෙ…පෙ…. නානාක්ඛණිකා – අනිදස්සනා චෙතනා විපාකානං ඛන්ධානං අනිදස්සනානඤ්ච කටත්තාරූපානං කම්මපච්චයෙන පච්චයො. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස කම්මපච්චයෙන පච්චයො – සහජාතා, නානාක්ඛණිකා (විත්ථාරෙතබ්බං). (2)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ච අනිදස්සනස්ස ච ධම්මස්ස කම්මපච්චයෙන පච්චයො – සහජාතා, නානාක්ඛණිකා (විත්ථාරෙතබ්බං). (3)

විපාකපච්චයාදි

44. අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස විපාකපච්චයෙන පච්චයො… තීණි… ආහාරපච්චයෙන පච්චයො… තීණි (තීසුපි කබළීකාරො ආහාරො කාතබ්බො)… ඉන්ද්‍රියපච්චයෙන පච්චයො… තීණි (තීසුපි රූපජීවිතින්ද්‍රියං)… ඣානපච්චයෙන පච්චයො… තීණි… මග්ගපච්චයෙන පච්චයො… තීණි… සම්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො… එකං.

විප්පයුත්තපච්චයො

45. අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො – සහජාතං, පුරෙජාතං, පච්ඡාජාතං. සහජාතා – අනිදස්සනා ඛන්ධා අනිදස්සනානං චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො; පටිසන්ධික්ඛණෙ අනිදස්සනා ඛන්ධා අනිදස්සනානං කටත්තාරූපානං විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො; ඛන්ධා වත්ථුස්ස විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො, වත්ථු ඛන්ධානං විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො. පුරෙජාතං – චක්ඛායතනං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… කායායතනං කායවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… වත්ථු අනිදස්සනානං ඛන්ධානං විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො. පච්ඡාජාතා – අනිදස්සනා ඛන්ධා පුරෙජාතස්ස ඉමස්ස අනිදස්සනස්ස කායස්ස විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො – සහජාතං, පච්ඡාජාතං. සහජාතා – අනිදස්සනා ඛන්ධා සනිදස්සනානං චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො; පටිසන්ධික්ඛණෙ…පෙ…. පච්ඡාජාතා – අනිදස්සනා ඛන්ධා පුරෙජාතස්ස ඉමස්ස සනිදස්සනස්ස කායස්ස විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො. (2)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ච අනිදස්සනස්ස ච ධම්මස්ස විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො – සහජාතං, පච්ඡාජාතං. සහජාතා – අනිදස්සනා ඛන්ධා සනිදස්සනානඤ්ච අනිදස්සනානඤ්ච චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො; පටිසන්ධික්ඛණෙ…පෙ…. පච්ඡාජාතා – අනිදස්සනා ඛන්ධා පුරෙජාතස්ස ඉමස්ස සනිදස්සනස්ස ච අනිදස්සනස්ස ච කායස්ස විප්පයුත්තපච්චයෙන පච්චයො. (3)

අත්ථිපච්චයාදි

46. සනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො – සනිදස්සනං රූපං අනිච්චතො…පෙ… දොමනස්සං උප්පජ්ජති, දිබ්බෙන චක්ඛුනා රූපං පස්සති, රූපායතනං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො – සහජාතං, පුරෙජාතං, පච්ඡාජාතං, ආහාරං, ඉන්ද්‍රියං. සහජාතො – අනිදස්සනො එකො ඛන්ධො තිණ්ණන්නං ඛන්ධානං අනිදස්සනානඤ්ච චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො…පෙ… ද්වෙ ඛන්ධෙ…පෙ… (සංඛිත්තං. යාව අසඤ්ඤසත්තා). පුරෙජාතං – චක්ඛුං…පෙ… වත්ථුං අනිච්චතො…පෙ… දොමනස්සං උප්පජ්ජති, දිබ්බාය සොතධාතුයා සද්දං සුණාති, සද්දායතනං සොතවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං කායවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… චක්ඛායතනං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… කායායතනං කායවිඤ්ඤාණස්ස…පෙ… වත්ථු අනිදස්සනානං ඛන්ධානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො. පච්ඡාජාතා – අනිදස්සනා ඛන්ධා පුරෙජාතස්ස ඉමස්ස අනිදස්සනස්ස කායස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො; කබළීකාරො ආහාරො ඉමස්ස අනිදස්සනස්ස කායස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො; රූපජීවිතින්ද්‍රියං අනිදස්සනානං කටත්තාරූපානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො. (1)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො – සහජාතං, පච්ඡාජාතං, ආහාරං, ඉන්ද්‍රියං. සහජාතා – අනිදස්සනා ඛන්ධා සනිදස්සනානං චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො; පටිසන්ධික්ඛණෙ…පෙ… මහාභූතා සනිදස්සනානං චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං කටත්තාරූපානං උපාදාරූපානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො…පෙ… බාහිරා… ආහාරසමුට්ඨානා… උතුසමුට්ඨානා… අසඤ්ඤසත්තානං මහාභූතා සනිදස්සනානං කටත්තාරූපානං, උපාදාරූපානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො. පච්ඡාජාතා – අනිදස්සනා ඛන්ධා පුරෙජාතස්ස ඉමස්ස සනිදස්සනස්ස කායස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො; කබළීකාරො ආහාරො ඉමස්ස සනිදස්සනස්ස කායස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො; රූපජීවිතින්ද්‍රියං සනිදස්සනානං කටත්තාරූපානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො. (2)

අනිදස්සනො ධම්මො සනිදස්සනස්ස ච අනිදස්සනස්ස ච ධම්මස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො – සහජාතං, පච්ඡාජාතං, ආහාරං, ඉන්ද්‍රියං. සහජාතො – අනිදස්සනො එකො ඛන්ධො තිණ්ණන්නං ඛන්ධානං සනිදස්සනානඤ්ච අනිදස්සනානඤ්ච චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො…පෙ… ද්වෙ ඛන්ධා…පෙ… පටිසන්ධික්ඛණෙ…පෙ… මහාභූතා සනිදස්සනානඤ්ච අනිදස්සනානඤ්ච චිත්තසමුට්ඨානානං රූපානං, කටත්තාරූපානං, උපාදාරූපානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො; බාහිරා… ආහාරසමුට්ඨානා… උතුසමුට්ඨානා… අසඤ්ඤසත්තානං මහාභූතා සනිදස්සනානඤ්ච අනිදස්සනානඤ්ච කටත්තාරූපානං උපාදාරූපානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො. (3)

47. සනිදස්සනො ච අනිදස්සනො ච ධම්මා අනිදස්සනස්ස ධම්මස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො. පුරෙජාතං – රූපායතනඤ්ච වත්ථු ච අනිදස්සනානං ඛන්ධානං අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො; රූපායතනඤ්ච චක්ඛායතනඤ්ච චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස අත්ථිපච්චයෙන පච්චයො.

නත්ථිපච්චයෙන පච්චයො… විගතපච්චයෙන පච්චයො… අවිගතපච්චයෙන පච්චයො.