(155) 11. කම්මූපචයකථා
737. අඤ්ඤං කම්මං අඤ්ඤො කම්මූපචයොති? ආමන්තා. අඤ්ඤො ඵස්සො, අඤ්ඤො ඵස්සූපචයො; අඤ්ඤා වෙදනා, අඤ්ඤො වෙදනූපචයො; අඤ්ඤා සඤ්ඤා, අඤ්ඤො සඤ්ඤූපචයො; අඤ්ඤා චෙතනා, අඤ්ඤො චෙතනූපචයො; අඤ්ඤං චිත්තං, අඤ්ඤො චිත්තූපචයො; අඤ්ඤා සද්ධා, අඤ්ඤො සද්ධූපචයො; අඤ්ඤං වීරියං, අඤ්ඤො වීරියූපචයො; අඤ්ඤා සති, අඤ්ඤො සතූපචයො; අඤ්ඤො සමාධි, අඤ්ඤො සමාධූපචයො; අඤ්ඤා පඤ්ඤා, අඤ්ඤො පඤ්ඤූපචයො; අඤ්ඤො රාගො, අඤ්ඤො රාගූපචයො…පෙ… අඤ්ඤං අනොත්තප්පං, අඤ්ඤො අනොත්තප්පූපචයොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
738. අඤ්ඤං කම්මං, අඤ්ඤො කම්මූපචයොති? ආමන්තා. කම්මූපචයො කම්මෙන සහජාතොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
කම්මූපචයො කම්මෙන සහජාතොති, ආමන්තා. කුසලෙන කම්මෙන සහජාතො කම්මූපචයො කුසලොති, න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
කුසලෙන කම්මෙන සහජාතො කම්මූපචයො කුසලොති? ආමන්තා. සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තෙන කම්මෙන සහජාතො කම්මූපචයො සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… දුක්ඛාය වෙදනාය…පෙ… අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තෙන කම්මෙන සහජාතො කම්මූපචයො අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
739. කම්මූපචයො කම්මෙන සහජාතොති? ආමන්තා. අකුසලෙන කම්මෙන සහජාතො කම්මූපචයො අකුසලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
අකුසලෙන කම්මෙන සහජාතො කම්මූපචයො අකුසලොති? ආමන්තා. සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තෙන කම්මෙන සහජාතො කම්මූපචයො සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… දුක්ඛාය වෙදනාය…පෙ… අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තෙන කම්මෙන සහජාතො කම්මූපචයො අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
740. කම්මං චිත්තෙන සහජාතං, කම්මං සාරම්මණන්ති? ආමන්තා. කම්මූපචයො චිත්තෙන සහජාතො, කම්මූපචයො සාරම්මණොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… කම්මූපචයො චිත්තෙන සහජාතො, කම්මූපචයො අනාරම්මණොති? ආමන්තා. කම්මං චිත්තෙන සහජාතං, කම්මං අනාරම්මණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
කම්මං චිත්තෙන සහජාතං, චිත්තං භිජ්ජමානං කම්මං භිජ්ජතීති? ආමන්තා. කම්මූපචයො චිත්තෙන සහජාතො, චිත්තං භිජ්ජමානං කම්මූපචයො භිජ්ජතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
කම්මූපචයො චිත්තෙන සහජාතො, චිත්තං භිජ්ජමානං කම්මූපචයො න භිජ්ජතීති? ආමන්තා. කම්මං චිත්තෙන සහජාතං, චිත්තං භිජ්ජමානං කම්මං න භිජ්ජතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
741. කම්මම්හි කම්මූපචයොති? ආමන්තා. තඤ්ඤෙව කම්මං සො කම්මූපචයොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
කම්මම්හි කම්මූපචයො, කම්මූපචයතො විපාකො නිබ්බත්තතීති? ආමන්තා. තඤ්ඤෙව කම්මං, සො කම්මූපචයො, සො කම්මවිපාකොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
කම්මම්හි කම්මූපචයො, කම්මූපචයතො විපාකො නිබ්බත්තති, විපාකො සාරම්මණොති? ආමන්තා. කම්මූපචයො සාරම්මණොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… කම්මූපචයො අනාරම්මණොති? ආමන්තා. විපාකො අනාරම්මණොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
742. අඤ්ඤං කම්මං අඤ්ඤො කම්මූපචයොති, ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘ඉධ, පුණ්ණ, එකච්චො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි [සබ්‍යාපජ්ඣම්පි අබ්‍යාපජ්ඣම්පි (ක.) ම. නි. 2.81 පස්සිතබ්බං] කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං…පෙ… මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරොති, සො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි කායසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා, සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වචීසඞ්ඛාරං…පෙ… මනොසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපජ්ජති. තමෙනං සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි ලොකං උපපන්නං සමානං සබ්‍යාබජ්ඣාපි අබ්‍යාබජ්ඣාපි ඵස්සා ඵුසන්ති. සො සබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි අබ්‍යාබජ්ඣෙහිපි ඵස්සෙහි ඵුට්ඨො සමානො සබ්‍යාබජ්ඣම්පි අබ්‍යාබජ්ඣම්පි වෙදනං වෙදෙති වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛං, සෙය්‍යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා. ඉති ඛො, පුණ්ණ, භූතා භූතස්ස උපපත්ති හොති, යං කරොති තෙන උපපජ්ජති, උපපන්නමෙතං ඵස්සා ඵුසන්ති. එවම්පාහං, පුණ්ණ, ‘කම්මදායාදා සත්තා’ති වදාමී’’ති [ම. නි. 2.81]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අඤ්ඤං කම්මං, අඤ්ඤො කම්මූපචයො’’ති.
කම්මූපචයකථා නිට්ඨිතා.
පන්නරසමවග්ගො.
තස්සුද්දානං –
පච්චයතා වවත්ථිතා, පටිච්චසමුප්පාදො, අද්ධා, ඛණො ලයො මුහුත්තං, චත්තාරො ආසවා අනාසවා, ලොකුත්තරානං ධම්මානං ජරාමරණං ලොකුත්තරා, සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්ති ලොකුත්තරා, සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්ති ලොකියා, සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නො කාලං කරෙය්‍ය, ස්වෙව මග්ගො අසඤ්ඤසත්තුපපත්තියා, අඤ්ඤං කම්මං අඤ්ඤො කම්මූපචයොති.
තතියො පණ්ණාසකො.
තස්සුද්දානං –
අනුසයා, සංවරො, කප්පො, මූලඤ්ච වවත්ථිතාති.