(98) 4. පඤ්චවිඤ්ඤාණා කුසලාපි අකුසලාපීතිකථා

580. පඤ්චවිඤ්ඤාණා කුසලාපි අකුසලාපීති? ආමන්තා. නනු පඤ්චවිඤ්ඤාණා උප්පන්නවත්ථුකා උප්පන්නාරම්මණාති? ආමන්තා. හඤ්චි පඤ්චවිඤ්ඤාණා උප්පන්නවත්ථුකා උප්පන්නාරම්මණා, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘පඤ්චවිඤ්ඤාණා කුසලාපි අකුසලාපී’’ති. නනු පඤ්චවිඤ්ඤාණා පුරෙජාතවත්ථුකා පුරෙජාතාරම්මණා අජ්ඣත්තිකවත්ථුකා බාහිරාරම්මණා අසම්භින්නවත්ථුකා අසම්භින්නාරම්මණා නානාවත්ථුකා නානාරම්මණා න අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ගොචරවිසයං පච්චනුභොන්ති, න අසමන්නාහාරා උප්පජ්ජන්ති, න අමනසිකාරා උප්පජ්ජන්ති, න අබ්බොකිණ්ණා උප්පජ්ජන්ති, න අපුබ්බං අචරිමං උප්පජ්ජන්ති, න අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සමනන්තරා උප්පජ්ජන්ති, නනු පඤ්චවිඤ්ඤාණා අනාභොගාති? ආමන්තා. හඤ්චි පඤ්චවිඤ්ඤාණා අනාභොගා, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘පඤ්චවිඤ්ඤාණා කුසලාපි අකුසලාපී’’ති.

581. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං කුසලන්ති? ආමන්තා. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං සුඤ්ඤතං ආරබ්භ උප්පජ්ජතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණං සුඤ්ඤතං ආරබ්භ උප්පජ්ජතීති? ආමන්තා. චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච සුඤ්ඤතඤ්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ. චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච සුඤ්ඤතඤ්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච සුඤ්ඤතඤ්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්ති – අත්ථෙව සුත්තන්තොති? නත්ථි. ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්ති – අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. හඤ්චි ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්ති – අත්ථෙව සුත්තන්තො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච සුඤ්ඤතඤ්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්ති.

582. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං කුසලම්පි අකුසලම්පීති? ආමන්තා. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අතීතානාගතං ආරබ්භ උප්පජ්ජතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ…. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං කුසලම්පි අකුසලම්පීති? ආමන්තා. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ඵස්සං ආරබ්භ…පෙ… චිත්තං ආරබ්භ… චක්ඛුං ආරබ්භ…පෙ… කායං ආරබ්භ… සද්දං ආරබ්භ…පෙ… ඵොට්ඨබ්බං ආරබ්භ උප්පජ්ජතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

මනොවිඤ්ඤාණං කුසලම්පි අකුසලම්පි, මනොවිඤ්ඤාණං සුඤ්ඤතං ආරබ්භ උප්පජ්ජතීති? ආමන්තා. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං කුසලම්පි අකුසලම්පි, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං සුඤ්ඤතං ආරබ්භ උප්පජ්ජතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… මනොවිඤ්ඤාණං කුසලම්පි අකුසලම්පි, මනොවිඤ්ඤාණං අතීතානාගතං ආරබ්භ උප්පජ්ජතීති? ආමන්තා. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං කුසලම්පි අකුසලම්පි, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අතීතානාගතං ආරබ්භ උප්පජ්ජතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… මනොවිඤ්ඤාණං කුසලම්පි අකුසලම්පි, මනොවිඤ්ඤාණං ඵස්සං ආරබ්භ…පෙ… චිත්තං ආරබ්භ…පෙ… කායං ආරබ්භ … සද්දං ආරබ්භ …පෙ… ඵොට්ඨබ්බං ආරබ්භ උප්පජ්ජතීති? ආමන්තා. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං කුසලම්පි අකුසලම්පි, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ඵස්සං ආරබ්භ…පෙ… ඵොට්ඨබ්බං ආරබ්භ උප්පජ්ජතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

583. න වත්තබ්බං – ‘‘පඤ්චවිඤ්ඤාණා කුසලාපි අකුසලාපී’’ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නිමිත්තග්ගාහී හොති…පෙ… න නිමිත්තග්ගාහී හොති…පෙ… සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා නිමිත්තග්ගාහී හොති…පෙ… න නිමිත්තග්ගාහී හොතී’’ති! අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි පඤ්චවිඤ්ඤාණා කුසලාපි අකුසලාපීති.

පඤ්චවිඤ්ඤාණා කුසලාපි අකුසලාපීතිකථා නිට්ඨිතා.