පඤ්චවසීකථාවණ්ණනා

78. වසනං වසීති ධාතුනිද්දෙසතාය කිරියානිද්දෙසොති අධිප්පායෙනාහ ‘‘වසියො’’ති, යථාරුචි පවත්තියොති අත්ථො. ආවජ්ජනාය වසී, ආවජ්ජනාවසෙන වා වසී ආවජ්ජනවසී. ඣානං ආවජ්ජිතුං යත්ථ යත්ථ පදෙසෙ ඉච්ඡා යත්ථිච්ඡකං. යදා යදා, යස්මිං යස්මිං වා ඣානඞ්ගෙ ඉච්ඡා යදිච්ඡකං. යාව යාව ඉච්ඡා යාවදිච්ඡකං, ද-කාරො පදසන්ධිකරො. ‘‘යාවා’’ති ච ඉදං බහූනං ජවනවාරානං නිරන්තරං විය තථාපවත්තනං සන්ධාය වුත්තං, න එකමෙව. සො හි පරිච්ඡින්නචිත්තක්ඛණොති. ආවජ්ජනාය දන්ධායිතත්තං නත්ථීති වුත්තනයෙන යත්ථ කත්ථචි ඨානෙ යදා යදා යං කිඤ්චි ඣානඞ්ගං ආවජ්ජෙන්තස්ස යථිච්ඡිතං කාලං ආවජ්ජනාය ආවජ්ජනප්පවත්තියා දන්ධායිතත්තං විත්ථායිතත්තං, චිරායිතත්තං වා නත්ථි. එවං ආවජ්ජනවසී සිද්ධා නාම හොතීති අත්ථො. සෙසාති වුට්ඨානඅධිට්ඨානපච්චවෙක්ඛණාවසියො.

අඞ්ගසමුදායභාවතො ඣානස්ස ඣානෙ ආවජ්ජනවසිං නිප්ඵාදෙතුකාමෙන පටිපාටියා ඣානඞ්ගානි ආවජ්ජෙතබ්බානීති ආහ ‘‘පඨමං විතක්කං ආවජ්ජයතො’’ති. යදිපි ආවජ්ජනමෙවෙත්ථ ඉච්ඡිතං ආවජ්ජනවසියා අධිප්පෙතත්තා, ආවජ්ජනාය පන උප්පන්නාය ජවනෙහි භවිතබ්බං. තානි ච ඛො ආවජ්ජනතප්පරතාය චිත්තාභිනීහාරස්ස යථාවජ්ජිතඣානඞ්ගාරම්මණානි කතිපයානෙව හොන්ති, න පරිපුණ්ණානීති වුත්තං ‘‘විතක්කාරම්මණානෙව චත්තාරි පඤ්ච වා ජවනානි ජවන්තී’’ති. චත්තාරි තික්ඛින්ද්‍රියස්ස. පඤ්ච නාතිතික්ඛින්ද්‍රියස්සාති දට්ඨබ්බං. නිරන්තරන්ති විසභාගෙහි නිරන්තරං. අයං පනාති භවඞ්ගද්වයන්තරිතා චතුජවනචිත්තා යථාවුත්තා ආවජ්ජනවසී. අඤ්ඤෙසං වා ධම්මසෙනාපතිආදීනං. එවරූපෙ කාලෙති උට්ඨාය සමුට්ඨාය ලහුතරං ආවජ්ජනවසීනිබ්බත්තනකාලෙ. සා ච ඛො ඉත්තරා පරිත්තකාලා, න සත්ථු යමකමහාපාටිහාරියෙ විය චිරතරප්පබන්ධවතී. තථා හි තං සාවකෙහි අසාධාරණං වුත්තං. අධිගමෙන සමං සසම්පයුත්තස්ස ඣානස්ස සම්මා ආපජ්ජනං පටිපජ්ජනං සමාපජ්ජනං, ඣානසමඞ්ගිතා.

සීඝන්ති එත්ථ සමාපජ්ජිතුකාමතානන්තරං ද්වීසු භවඞ්ගෙසු උප්පන්නෙසු භවඞ්ගං උපච්ඡින්දිත්වා උප්පන්නාවජ්ජනානන්තරං සමාපජ්ජනං සීඝං සමාපජ්ජනසමත්ථතා. අයඤ්ච මත්ථකප්පත්තා සමාපජ්ජනවසී සත්ථු ධම්මදෙසනායං ලබ්භති. යං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සො ඛො අහං, අග්ගිවෙස්සන, තස්සා එව කථාය පරියොසානෙ තස්මිංයෙව පුරිමස්මිං සමාධිනිමිත්තෙ අජ්ඣත්තමෙව චිත්තං සණ්ඨපෙමි සන්නිසාදෙමි එකොදිං කරොමි සමාදහාමි යෙනස්සුදං නිච්චකප්පං විහරාමී’’ති (ම. නි. 1.387). ඉතො සීඝතරා හි සමාපජ්ජනවසී නාම නත්ථි. ජුණ්හාය රත්තියා නවොරොපිතෙහි කෙසෙහි කපොතකන්දරායං විහරන්තස්ස ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස යක්ඛෙන මහන්තම්පි පබ්බතකූටං පදාලෙතුං සමත්ථෙ පහාරෙ සීසෙ දින්නෙ සමාපජ්ජනම්පෙත්ථ නිදස්සෙතබ්බං. තථා හි වක්ඛති ‘‘තදා ථෙරො තස්ස පහරණසමයෙ සමාපත්තිං අප්පෙසී’’ති (විසුද්ධි. 2.374). පාළියං පන ‘‘අඤ්ඤතරං සමාධිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නො’’ති (උදා. 34) වුත්තං. ඉමෙ පන ථෙරා ‘‘සමාපත්තිතො වුට්ඨානසමකාලං තෙන පහාරො දින්නො’’ති වදන්ති.

අච්ඡරාමත්තන්ති අඞ්ගුලිඵොටමත්තං ඛණං. ඨපෙතුන්ති සෙතු විය සීඝසොතාය නදියා ඔඝං වෙගෙන පවත්තිතුං අදත්වා යථාවුත්තක්ඛණං ඣානං ඨපෙතුං සමත්ථතා. අභිභුය්‍ය ඨපනං, අධිට්ඨානං වියාති වා අධිට්ඨානං. තත්ථ වසී අධිට්ඨානවසී. තථෙව ලහුං වුට්ඨාතුන්ති අච්ඡරාමත්තං වා දසච්ඡරාමත්තං වා ලහුං ඛණං ඣානසමඞ්ගී හුත්වා ඣානතො වුට්ඨාතුං සමත්ථතා. භවඞ්ගචිත්තුප්පත්තියෙව හෙත්ථ ඣානතො වුට්ඨානං නාම. එත්ථ ච යථා ‘‘එත්තකමෙව ඛණං ඣානං ඨපෙස්සාමී’’ති පුබ්බපරිකම්මවසෙන අධිට්ඨානසමත්ථතා අධිට්ඨානවසී, එවං ‘‘එත්තකමෙව ඛණං ඣානසමඞ්ගී හුත්වා ඣානතො වුට්ඨහිස්සාමී’’ති පුබ්බපරිකම්මවසෙන වුට්ඨානසමත්ථතා වුට්ඨානවසී වෙදිතබ්බා, යා සමාපත්ති ‘‘වුට්ඨානකුසලතා’’ති වුච්චති. තදුභයදස්සනත්ථන්ති අධිට්ඨානවුට්ඨානවසීදස්සනත්ථං.

තත්ථාති තස්මිං නිම්මිතපබ්බතෙ තස්ස විවරෙ. කිඤ්චාපි එකංයෙව තං අභිඤ්ඤාචිත්තං යෙන පබ්බතං නිම්මිනෙය්‍ය, අභිඤ්ඤාපාදකස්ස පන ඣානස්ස ලහුතරං ඨපනං, වුට්ඨානඤ්ච ඉධ නිදස්සිතන්ති දට්ඨබ්බං. ‘‘එත්තකා ඉද්ධිමන්තා එකං උපට්ඨාකං ගරුළතො රක්ඛිතුං න සක්ඛිංසූ’’ති ගාරය්හා අස්සාම.

ආවජ්ජනානන්තරානීති ආවජ්ජනවසීභාවාය යථාක්කමං විතක්කාදීනං ඣානඞ්ගානං ආවජ්ජනාය පරතො යානි ජවනානි පවත්තානි, තානි තෙසං පච්චවෙක්ඛණානි. යදග්ගෙන ආවජ්ජනවසීසිද්ධි, තදග්ගෙන පච්චවෙක්ඛණාවසීසිද්ධි වෙදිතබ්බා.