දුතියමග්ගඤාණකථාවණ්ණනා

813. කාමරාගබ්‍යාපාදානං තනුභාවායාති එතෙසං කිලෙසානං තනුභාවත්ථං. තත්ථ ද්වීහි කාරණෙහි තනුභාවො අධිච්චුප්පත්තියා, පරියුට්ඨානමන්දතාය ච. සකදාගාමිස්ස හි වට්ටානුසාරිමහාජනස්ස විය කිලෙසා අභිණ්හං න උප්පජ්ජන්ති, කදාචි කදාචි විරළාකාරා හුත්වා උප්පජ්ජන්ති. තථා උප්පජ්ජන්තාපි මද්දන්තා ඡාදෙන්තා අන්ධකාරං කරොන්තා න උප්පජ්ජන්ති, ද්වීහි පන මග්ගෙහි පහීනත්තා මන්දමන්දා තනුකාකාරා හුත්වා උප්පජ්ජන්ති. කෙචි පන ‘‘සකදාගාමිස්සාපි කිලෙසා චිරෙන උප්පජ්ජන්ති, උප්පජ්ජන්තාපි බහලාව උප්පජ්ජන්ති. තථා හිස්ස පුත්තධීතරො දිස්සන්තී’’ති, තං අකාරණං වත්ථුපටිසෙවනෙන විනාපි ගබ්භග්ගහණසබ්භාවතො. තස්මා වුත්තනයෙනෙව ද්වීහි කාරණෙහි තෙසං තනුභාවො වෙදිතබ්බො. දුතියායාති ගණනවසෙනපි දුතියාය, උප්පත්තිවසෙනපි දුතියාය භූමියා. පත්තියාති සාමඤ්ඤඵලස්ස පටිලාභාය. තඤ්හි සම්පයුත්තානං නිස්සයභාවතො තෙ ධම්මා භවන්ති එත්ථාති භූමි. යස්මා වා සමානෙපි ලොකුත්තරභාවෙ සයම්පි භවති උප්පජ්ජති, න නිබ්බානං විය අපාතුභූතං, තස්මාපි ‘‘භූමී’’ති වුච්චති. යොගං කරොතීති විපස්සනාභියොගං කරොති. ‘‘නවහාකාරෙහි ඉන්ද්‍රියානි තික්ඛානි භවන්තී’’තිආදිනා (විසුද්ධි. 2.699) වුත්තනයෙනෙව යදග්ගෙන ඉන්ද්‍රියානං තික්ඛතං සම්පාදෙති, තදග්ගෙන බලානි, බොජ්ඣඞ්ගානි ච පටුතරභාවං ආපාදෙන්තො ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගානි සමොධානෙත්වා ලක්ඛණත්තයතීරණවසෙන ඤාණෙන පරිමද්දති. තත්ථ අපරාපරං ඤාණං චාරෙන්තො පරිවත්තෙති. තෙනාහ ‘‘විපස්සනාවීථිං ඔගාහතී’’ති. වුත්තනයෙනෙවාති උදයබ්බයඤාණාදීනං උප්පාදනෙ වුත්තනයෙන. ගොත්‍රභුඅනන්තරන්ති එත්ථ ගොත්‍රභු විය ගොත්‍රභු. පඨමමග්ගපුරෙචාරිකඤාණඤ්හි පුථුජ්ජනගොත්තාභිභවනතො, අරියගොත්තභවනතො ච නිප්පරියායතො ගොත්‍රභූති වුච්චති, ඉදං පන තංසදිසතාය පරියායතො ගොත්‍රභු. එකච්චසංකිලෙසවිසුද්ධියා, පන අච්චන්තවිසුද්ධියා ආරම්මණකරණතො ච වොදානන්ති වුච්චති. තෙනාහ පට්ඨානෙ ‘‘අනුලොමං වොදානස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො’’ති (පට්ඨා 1.1.417). යස්මා පන පටිසම්භිදාමග්ගෙ උප්පාදාදිඅභිභවනත්ථං උපාදාය ‘‘අට්ඨ ගොත්‍රභුධම්මා සමාධිවසෙන උප්පජ්ජන්ති, දස ගොත්‍රභුධම්මා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්තී’’තිආදීසු (පටි. ම. 1.60) ගොත්‍රභුනාමෙනෙවෙතං ආගතං, තස්මා ඉධාපි ‘‘ගොත්‍රභුඅනන්තර’’න්ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

දුතියඤාණං නිට්ඨිතං.