9. රුක්ඛමූලිකඞ්ගකථාවණ්ණනා

32. ඡන්නන්ති ඉට්ඨකාඡදනාදීහි ඡාදිතං, ආවසථන්ති අත්ථො. සීමන්තරිකරුක්ඛොති ද්වින්නං රාජූනං රජ්ජසීමාය ඨිතරුක්ඛො. තත්ථ හි තෙසං රාජූනං බලකායො උපගන්ත්වා අන්තරන්තරා යුද්ධං කරෙය්‍ය, චොරාපි පාරිපන්ථිකා සමොසරන්තා භික්ඛුස්ස සුඛෙන නිසීදිතුං න දෙන්ති. චෙතියරුක්ඛො ‘‘දෙවතාධිට්ඨිතො’’ති මනුස්සෙහි සම්මතරුක්ඛො පූජෙතුං උපගතෙහි මනුස්සෙහි අවිවිත්තො හොති. නිය්‍යාසරුක්ඛො සජ්ජරුක්ඛාදි. වග්ගුලිරුක්ඛො වග්ගුලිනිසෙවිතො. සීමන්තරිකරුක්ඛාදයො සපරිස්සයා, දුල්ලභවිවෙකා චාති ආහ ‘‘ඉමෙ රුක්ඛෙ විවජ්ජෙත්වා’’ති. පණ්ණසටන්ති රුක්ඛතො පතිතපණ්ණං. පටිච්ඡන්නෙ ඨානෙ නිසීදිතබ්බං රුක්ඛමූලිකභාවස්ස පටිච්ඡාදනත්ථං. ඡන්නෙ වාසකප්පනා ධම්මස්සවනාදීනමත්ථායපි හොති. තස්මා ‘‘ජානිත්වා අරුණං උට්ඨාපිතමත්තෙ’’ති වුත්තං.

අභිණ්හං තරුපණ්ණවිකාරදස්සනෙනාති අභික්ඛණං තරූසු, තරූනං වා පණ්ණෙසු විකාරස්ස ඛණභඞ්ගස්ස දස්සනෙන. සෙනාසනමච්ඡෙරකම්මාරාමතානන්ති ආවාසමච්ඡරියනවකම්මරතභාවානං. දෙවතාහීති රුක්ඛදෙවතාහි. තාපි හි රුක්ඛට්ඨවිමානෙසු වසන්තියො රුක්ඛෙසු වසන්ති. අයම්පි රුක්ඛෙති සහවාසිතා. වණ්ණිතොති ‘‘අප්පානි චෙවා’’තිආදිනා පසංසිතො. ‘‘රුක්ඛමූලසෙනාසනං නිස්සාය පබ්බජ්ජා’’ති (මහාව. 73, 128) එවං නිස්සයොති ච භාසිතො. අභිරත්තානි තරුණකාලෙ, නීලානි මජ්ඣිමකාලෙ, පණ්ඩූනි ජිණ්ණකාලෙ. පතිතානි මිලායනවසෙන. එවං පස්සන්තො තරුපණ්ණානි පච්චක්ඛතො එව නිච්චසඤ්ඤං පනූදති පජහති, අනිච්චසඤ්ඤා එවස්ස සණ්ඨාති. යස්මා භගවතො ජාතිබොධිධම්මචක්කපවත්තනපරිනිබ්බානානි රුක්ඛමූලෙයෙව ජාතානි, තස්මා වුත්තං ‘‘බුද්ධදායජ්ජං රුක්ඛමූල’’න්ති.

ඉති රුක්ඛමූලිකඞ්ගකථාවණ්ණනා.