සමාධිආනිසංසකථාවණ්ණනා

362. දිට්ඨධම්මො වුච්චති පච්චක්ඛභූතො අත්තභාවො, තත්ථ සුඛවිහාරො දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො. කාමං ‘‘සමාපජ්ජිත්වා’’ති එතෙන අප්පනාසමාධියෙව විභාවිතො, ‘‘එකග්ගචිත්තා’’ති පන පදෙන උපචාරසමාධිනොපි ගහණං හොතීති තතො නිවත්තනත්ථං ‘‘අප්පනාසමාධිභාවනා’’ති වුත්තං. න ඛො පනෙතෙති එතෙ බාහිරකභාවිතා ඣානධම්මා චිත්තෙකග්ගතාමත්තකරා. අරියස්ස විනයෙ බුද්ධස්ස භගවතො සාසනෙ ‘‘සල්ලෙඛා’’ති න වුච්චන්ති කිලෙසානං සල්ලෙඛනපටිපදා න හොතීති කත්වා, සාසනෙ පන අවිහිංසාදයොපි සල්ලෙඛාව ලොකුත්තරපාදකත්තා.

සම්බාධෙති තණ්හාසංකිලෙසාදිනා සංකිලිට්ඨතාය පරමසම්බාධෙ අතිවිය සඞ්කටට්ඨානභූතෙ සංසාරප්පවත්තෙ. ඔකාසාධිගමනයෙනාති අත්ථපටිලාභයොග්ගස්ස නවමඛණසඞ්ඛාතස්ස ඔකාසස්ස අධිගමනයෙන. තස්ස හි දුල්ලභතාය අප්පනාධිගමම්පි අනධිගමයමානො සංවෙගබහුලො පුග්ගලො උපචාරසමාධිම්හියෙව ඨත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොති ‘‘සීඝං සංසාරදුක්ඛං සමතික්කමිස්සාමී’’ති.

අභිඤ්ඤාපාදකන්ති ඉද්ධිවිධාදිඅභිඤ්ඤාඤාණපාදකභූතං අධිට්ඨානභූතං. හොතීති වුත්තනයාති එත්ථ ඉති-සද්දො පකාරත්ථො, තෙන ‘‘ඉමිනා පකාරෙන වුත්තනයා’’ති සෙසාභිඤ්ඤානම්පි වුත්තප්පකාරං සඞ්ගණ්හාති. සති සති ආයතනෙති පුරිමභවසිද්ධෙ අභිඤ්ඤාධිගමස්ස කාරණෙ විජ්ජමානෙ. අභිඤ්ඤාධිගමස්ස හි අධිකාරො ඉච්ඡිතබ්බො, යො ‘‘පුබ්බහෙතූ’’ති වුච්චති. න සමාපත්තීසු වසීභාවො. තෙනාහ භගවා ‘‘සති සති ආයතනෙ’’ති (ම. නි. 3.158; අ. නි. 3.102). අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයස්සාති වක්ඛමානවිභාගාය අභිවිසිට්ඨාය පඤ්ඤාය සච්ඡිකාතබ්බස්ස. ධම්මස්සාති භාවෙතබ්බස්ස චෙව විභාවෙතබ්බස්ස ච ධම්මස්ස. අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය චිත්තං අභිනින්නාමෙතීති යොජනා. තත්‍ර තත්‍රෙවාති තස්මිං තස්මිංයෙව සච්ඡිකාතබ්බධම්මෙ. සක්ඛිභාවාය පච්චක්ඛකාරිතාය භබ්බො සක්ඛිභබ්බො, තස්ස භාවො සක්ඛිභබ්බතා, තං සක්ඛිභබ්බතං.

තං තං භවගමිකම්මං ආරබ්භ භවපත්ථනාය අනුප්පන්නායපි කම්මස්ස කතූපචිතභාවෙනෙව භවපත්ථනාකිච්චං සිජ්ඣතීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අපත්ථයමානා වා’’ති. සහ බ්‍යෙති පවත්තතීති සහබ්‍යො, සහායො, ඉධ පන එකභවූපගො අධිප්පෙතො, තස්ස භාවො සහබ්‍යතා, තං සහබ්‍යතං.

කිං පන අප්පනාසමාධිභාවනායෙව භවවිසෙසානිසංසා, උදාහු ඉතරාපීති චොදනං මනසි කත්වා ආහ ‘‘උපචාරසමාධිභාවනාපී’’තිආදි.

නිබ්බානන්ති තිස්සන්නං දුක්ඛතානං නිබ්බුතිං. රූපධම්මෙ පරියාපන්නා විජ්ජමානාපි සඞ්ඛාරදුක්ඛතා චිත්තස්ස අභාවෙන අසන්තසමාව. තෙනාහ ‘‘සුඛං විහරිස්සාමා’’ති. සොළසහි ඤාණචරියාහීති අනිච්චානුපස්සනාදුක්ඛඅනත්තනිබ්බිදාවිරාගනිරොධපටිනිස්සග්ගවිවට්ටානුපස්සනාති ඉමාහි අට්ඨහි, අට්ඨහි ච අරියමග්ගඵලඤාණෙහීති එවං සොළසහි. නවහි සමාධිචරියාහීති පඤ්චන්නං රූපජ්ඣානානං, චතුන්නං අරූපජ්ඣානානඤ්ච වසෙන එවං නවහි. කෙචි පන ‘‘චත්තාරො රූපජ්ඣානසමාධී, චත්තාරො අරූපජ්ඣානසමාධී, උභයෙසං උපචාරසමාධිං එකං කත්වා එවං නවා’’ති වදන්ති.

සමාධිභාවනායොගෙති සමාධිභාවනාය අනුයොගෙ අනුයුඤ්ජනෙ, සමාධිභාවනාසඞ්ඛාතෙ වා යොගෙ. යොගොති භාවනා වුච්චති. යථාහ ‘‘යොගා වෙ ජායතී භූරී’’ති (ධ. ප. 282).

363. සමාධිපීති පි-සද්දෙන සීලං සම්පිණ්ඩෙති.

සමාධිනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ඉති එකාදසමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.

පඨමො භාගො නිට්ඨිතො.