5. චාගානුස්සතිකථා

160. චාගානුස්සතිං භාවෙතුකාමෙන පන පකතියා චාගාධිමුත්තෙන නිච්චප්පවත්තදානසංවිභාගෙන භවිතබ්බං. අථ වා පන භාවනං ආරභන්තෙන ඉතො දානි පභුති සති පටිග්ගාහකෙ අන්තමසො එකාලොපමත්තම්පි දානං අදත්වා න භුඤ්ජිස්සාමීති සමාදානං කත්වා තංදිවසං ගුණවිසිට්ඨෙසු පටිග්ගාහකෙසු යථාසත්ති යථාබලං දානං දත්වා තත්ථ නිමිත්තං ගණ්හිත්වා රහොගතෙන පටිසල්ලීනෙන ‘‘ලාභා වත මෙ සුලද්ධං වත මෙ, යොහං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතාය පජාය විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා විහරාමි මුත්තචාගො පයතපාණි වොස්සග්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො’’ති එවං විගතමලමච්ඡෙරතාදිගුණවසෙන අත්තනො චාගො අනුස්සරිතබ්බො.

තත්ථ ලාභා වත මෙති මය්හං වත ලාභා, යෙ ඉමෙ ‘‘ආයුං ඛො පන දත්වා ආයුස්ස භාගී හොති දිබ්බස්ස වා මානුසස්ස වා’’ ඉති (අ. නි. 5.37) ච, ‘‘දදං පියො හොති භජන්ති නං බහූ’’ ඉති (අ. නි. 5.34) ච, ‘‘දදමානො පියො හොති, සතං ධම්මං අනුක්කමං’’ ඉති (අ. නි. 5.35) ච එවමාදීහි නයෙහි භගවතා දායකස්ස ලාභා සංවණ්ණිතා, තෙ මය්හං අවස්සං භාගිනොති අධිප්පායො. සුලද්ධං වත මෙති යං මයා ඉදං සාසනං මනුස්සත්තං වා ලද්ධං, තං සුලද්ධං වත මෙ. කස්මා? යොහං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතාය පජාය…පෙ… දානසංවිභාගරතොති.

තත්ථ මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතායාති මච්ඡෙරමලෙන අභිභූතාය. පජායාති පජායනවසෙන සත්තා වුච්චන්ති. තස්මා අත්තනො සම්පත්තීනං පරසාධාරණභාවමසහනලක්ඛණෙන චිත්තස්ස පභස්සරභාවදූසකානං කණ්හධම්මානං අඤ්ඤතරෙන මච්ඡෙරමලෙන අභිභූතෙසු සත්තෙසූති අයමෙත්ථ අත්ථො. විගතමලමච්ඡෙරෙනාති අඤ්ඤෙසම්පි රාගදොසාදිමලානඤ්චෙව මච්ඡෙරස්ස ච විගතත්තා විගතමලමච්ඡෙරෙන. චෙතසා විහරාමීති යථාවුත්තප්පකාරචිත්තො හුත්වා වසාමීති අත්ථො. සුත්තෙසු පන මහානාමසක්කස්ස සොතාපන්නස්ස සතො නිස්සයවිහාරං පුච්ඡතො නිස්සයවිහාරවසෙන දෙසිතත්තා අගාරං අජ්ඣාවසාමීති වුත්තං. තත්ථ අභිභවිත්වා වසාමීති අත්ථො.

මුත්තචාගොති විස්සට්ඨචාගො. පයතපාණීති පරිසුද්ධහත්ථො. සක්කච්චං සහත්ථා දෙය්‍යධම්මං දාතුං සදා ධොතහත්ථොයෙවාති වුත්තං හොති. වොස්සග්ගරතොති වොස්සජ්ජනං වොස්සග්ගො, පරිච්චාගොති අත්ථො. තස්මිං වොස්සග්ගෙ සතතාභියොගවසෙන රතොති වොස්සග්ගරතො. යාචයොගොති යං යං පරෙ යාචන්ති, තස්ස තස්ස දානතො යාචනයොගොති අත්ථො. යාජයොගොතිපි පාඨො. යජනසඞ්ඛාතෙන යාජෙන යුත්තොති අත්ථො. දානසංවිභාගරතොති දානෙ ච සංවිභාගෙ ච රතො. අහඤ්හි දානඤ්ච දෙමි, අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බතොපි ච සංවිභාගං කරොමි, එත්ථෙව චස්මි උභයෙ රතොති එවං අනුස්සරතීති අත්ථො.

161. තස්සෙවං විගතමලමච්ඡෙරතාදිගුණවසෙන අත්තනො චාගං අනුස්සරතො නෙව තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති. න දොස…පෙ… න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති. උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති චාගං ආරබ්භාති (අ. නි. 5.10) පුරිමනයෙනෙව වික්ඛම්භිතනීවරණස්ස එකක්ඛණෙ ඣානඞ්ගානි උප්පජ්ජන්ති. චාගගුණානං පන ගම්භීරතාය නානප්පකාරචාගගුණානුස්සරණාධිමුත්තතාය වා අප්පනං අප්පත්වා උපචාරප්පත්තමෙව ඣානං හොති. තදෙතං චාගගුණානුස්සරණවසෙන උප්පන්නත්තා චාගානුස්සතිච්චෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

ඉමඤ්ච පන චාගානුස්සතිං අනුයුත්තො භික්ඛු භිය්‍යොසො මත්තාය චාගාධිමුත්තො හොති, අලොභජ්ඣාසයො, මෙත්තාය අනුලොමකාරී, විසාරදො, පීතිපාමොජ්ජබහුලො, උත්තරි අප්පටිවිජ්ඣන්තො පන සුගතිපරායනො හොති.

තස්මා හවෙ අප්පමාදං, කයිරාථ සුමෙධසො;

එවං මහානුභාවාය, චාගානුස්සතියා සදාති.

ඉදං චාගානුස්සතියං විත්ථාරකථාමුඛං.