මග්ගාමග්ගවවත්ථානකථා

736. කුසලො පන පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො බුද්ධිසම්පන්නො යොගාවචරො ඔභාසාදීසු උප්පන්නෙසු ‘‘අයං ඛො මෙ ඔභාසො උප්පන්නො, සො ඛො පනායං අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො ඛයධම්මො වයධම්මො විරාගධම්මො නිරොධධම්මො’’ති ඉති වා තං පඤ්ඤාය පරිච්ඡින්දති උපපරික්ඛති. අථ වා පනස්ස එවං හොති, ‘‘සචෙ ඔභාසො අත්තා භවෙය්‍ය, ‘අත්තා’ති ගහෙතුං වට්ටෙය්‍ය. අනත්තා ච පනායං ‘අත්තා’ති ගහිතො. තස්මා සො අවසවත්තනට්ඨෙන අනත්තා, හුත්වා අභාවට්ඨෙන අනිච්චො, උප්පාදවයපටිපීළනට්ඨෙන දුක්ඛො’’ති සබ්බං අරූපසත්තකෙ වුත්තනයෙන විත්ථාරෙතබ්බං. යථා ච ඔභාසෙ, එවං සෙසෙසුපි.

සො එවං උපපරික්ඛිත්වා ඔභාසං ‘‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’’ති (ම. නි. 1.241) සමනුපස්සති. ඤාණං…පෙ… නිකන්තිං ‘‘නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා’’ති (ම. නි. 1.241) සමනුපස්සති. එවං සමනුපස්සන්තො ඔභාසාදීසු න කම්පති න වෙධති. තෙනාහු පොරාණා –

‘‘ඉමානි දස ඨානානි, පඤ්ඤායස්ස පරිච්චිතා;

ධම්මුද්ධච්චකුසලො හොති, න ච වික්ඛෙපං ගච්ඡතී’’ති. (පටි. ම. 2.7);

සො එවං වික්ඛෙපං අගච්ඡන්තො තං සමතිංසවිධං උපක්කිලෙසජටං විජටෙත්වා ඔභාසාදයො ධම්මා න මග්ගො. උපක්කිලෙසවිමුත්තං පන වීථිපටිපන්නං විපස්සනාඤාණං මග්ගොති මග්ගඤ්ච අමග්ගඤ්ච වවත්ථපෙති. තස්සෙවං ‘‘අයං මග්ගො, අයං න මග්ගො’’ති මග්ගඤ්ච අමග්ගඤ්ච ඤත්වා ඨිතං ඤාණං මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධීති වෙදිතබ්බං.

එත්තාවතා ච පන තෙන තිණ්ණං සච්චානං වවත්ථානං කතං හොති. කථං? දිට්ඨිවිසුද්ධියං තාව නාමරූපස්ස වවත්ථාපනෙන දුක්ඛසච්චස්ස වවත්ථානං කතං. කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධියං පච්චයපරිග්ගහණෙන සමුදයසච්චස්ස වවත්ථානං. ඉමිස්සං මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධියං සම්මාමග්ගස්ස අවධාරණෙන මග්ගසච්චස්ස වවත්ථානං කතන්ති, එවං ලොකියෙනෙව තාව ඤාණෙන තිණ්ණං සච්චානං වවත්ථානං කතං හොති.

ඉති සාධුජනපාමොජ්ජත්ථාය කතෙ විසුද්ධිමග්ගෙ

පඤ්ඤාභාවනාධිකාරෙ

මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධිනිද්දෙසො නාම

වීසතිමො පරිච්ඡෙදො.