1. ධම්මසොණ්ඩකස්ස වත්ථුම්හි අයමානුපුබ්බීකථා

තත්ථ තෙසං වත්ථූන මුප්පත්තියො ද්විධා භවන්ති ජම්බුදීපෙ සීහළදීපෙචාති, තත්ථ ජම්බුදීපෙ තාළීස, සීහළදීපෙ තෙසට්ඨි, තෙසු තාව ජම්බුදීපුප්පත්තිවත්ථූනි ආවි භවිස්සන්ති, තතොපි ධම්මසොණ්ඩකස්ස වත්ථු ආදි, කථං, අම්හාකං කිර භගවතො පුබ්බෙ ඉමස්මිංයෙව භද්දකප්පෙ කස්සපොනාම සත්ථා ලොකෙ උදපාදි, තස්ස ඛො පන භගවතො සාසනන්තරධානතො න චිරෙනෙව කාලෙන අම්හාකං බොධිසත්තො බාරාණසීරඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්ති, තස්සු ප්පත්ති කාලසමනන්තරමෙව සබ්බසත්තානං මනසි ධම්මසඤ්ඤා උදපාදි, තස්මාස්ස ධම්මසොණ්ඩොතිනාම මකංසු, සො පනෙසො කුමාරො මහන්තෙන පරිවාරෙන වඩ්ඪෙන්තො සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්වා පිතරා උපරජ්ජෙන පූජිතො හුත්වා දානාදයො දසකුසලකම්මපථෙ පූරෙන්තො පිතුඅච්චයෙනාමච්චෙහි රජ්ජෙනාභිසිඤ්චිතො අහොසි, සො පනෙස ධම්මසොණ්ඩකමහාරාජා දෙවනගරසදිසෙ බාරාණසීනගරෙ චක්කවත්තිසදිසං බාරාණසීරජ්ජං කාරෙන්තො මාසද්ධමාසච්චයෙන සිරිසයනගතො එවං චින්තෙසි, මමෙවං රජ්ජසිරිමනුභවනං න සොභති ධම්මවියොගෙන, දිවාකර විරහිතො නභො වියාතිආදිනා නානාකාරණං චින්තෙසි, තෙනෙත්ථ.

1. පුඤ්ඤෙන සීලාදිමයෙන පුබ්බෙ,

කතෙන පත්තොස්මි අතන්දිතෙන,

මසක්කසාරෙ විය දෙවරාජා;

රාජත්තමිද්ධෙ පුරමුත්තමම්හි.

2. රූපෙන හාරීනයනුස්සවෙන,

සද්දෙන සම්මා සවණාමතෙන,

ගන්ධෙන ඝානුස්සවසොභනෙන,

රසඤ්ඤපුඤ්ඤෙන රසෙනචාපි.

3. ඵස්සෙන ගත්තස්ස සුඵස්සදෙන,

සමිද්ධිපත්තොස්මි මහිද්ධිකොහං,

නෙවෙත්තකෙනෙව පමාදභාව,

මා පජ්ජිතුං යුත්තරූපන්ති ඤත්වා.

4. දස්සාමි අඞ්ගඅපි ජීවිතඤ්ච,

ධඤ්ඤං ධනං චාපි පසන්නචිත්තො,

සොස්සාමි ධම්මං සිවමාදධානං,

ජිනෙරිතං ජාතිජරාපහාණං.

5. න සොභති යථාකාසං, ජලං ධාමපතිංවිනා,

රජ්ජකරණං තථා මය්හං, විනා ධම්මා න සොභති.

6. න සොභති හථා රත්ති, නිසානාථං විනා සදා,

රජ්ජකරණං තථා මය්හං, විනා ධම්මා න සොභති.

7. අලඞ්කතොපි චෙ හත්ථී, විනා දාඨා න සොභති,

රජ්ජකරණං තථා මය්හං, විනා ධම්මා න සොභති.

8. යථා කල්ලොලමාලීයං,

විනා වෙලා න සොභති,

රජ්ජකරණං තථා මය්හං,

විනා ධම්මා න සොභති.

9. යථා සුමණ්ඩිතො රාජා,

කුපටො නෙව සොභති,

රජ්ජකරණං තථා මය්හං,

විනා ධම්මා න සොභති.

10. ධම්මමෙව සුණිස්සාමි, ධම්මෙ මෙ රමතී මනො,

න හි ධම්මා පරං අත්ථි, ධම්මමූලං තිසම්පදන්ති.

එවං චින්තෙත්වා පාතොව සිරිගබ්භා නික්ඛම්ම සුසජ්ජිතෙ සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තෙ රාජපල්ලෙඞ්කෙ අමච්චගණ පරිවුතො නිසීදි දෙවරාජාවිය විරොචමානො, නිසින්නො පන රාජා අමච්චෙ එවමාහ, යො පනෙත්ථ භොන්තො බුද්ධභාසිතෙසු ධම්මෙසු කිඤ්චිධම්මං ජානාති, සො භාසතු, සොතුමිච්ඡාමිධම්මන්ති, තෙ සබ්බෙපි මයං දෙව න ජානාමාති ආහංසු, තං සුත්වා අ න ත්ත ම නො රාජා එවං චින්තෙසි, යන්නූනාහං හත්ථික්ඛන්ධෙ සහස්සං ඨපෙත්වා නගරෙ භෙරිංචරාපෙය්‍යං, යං අප්පෙවනාම කොචි ධනලොභෙන චාතුප්පදිකායපි ගාථාය ධම්මං දෙසෙය්‍ය. තං මෙ දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සතීති, තතො සො තථා කත්වාපි ධම්මදෙසකං අලභන්තො පුන ද්විසහස්සං තිචතුපඤ්චසහස්සන්තියාවකොටිප්පකොටිංදම්මීති, තතො ගාම නිගම ජනපදෙ, තතො සෙට්ඨිට්ඨානං සෙනාපති උපරාජට්ඨානා දයොපි, පුන සෙතච්ඡත්තං දම්මි, රාජවෙසං පහාය අත්තානං දාසං සාවෙත්වා ධම්මදෙසෙන්තස්ස දම්මිති වත්වා භෙරි චරාපෙත්වාපි ධම්ම දෙසකමලභිත්වා සංවිග්ගො කිම්මෙ ධම්මවියොගෙන රජ්ජෙනාති අමච්චානං රජ්ජං නීය්‍යාතෙත්වා සද්ධම්මගවෙසකො ධම්මසොණ්ඩකමහාරාජා මහාවනං පාවිසි ගාම නිගම රාජධානි පරම්පරාය, තෙනෙත්ථ.

11. පුරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා,

ධම්මසොණ්ඩො නරාධිපො;

සද්ධම්මජ්ඣෙසකං සත්ථු,

අලද්ධා ධනකොටිහි.

12. දාසො හොමි පහායාහං,

රාජත්තං දෙසකස්ස මෙ;

ඉච්චාහ සො මහීපාලො,

අහො ධම්මෙසු ලොලතා.

13. රජ්ජං නීය්‍යාතයිත්වාන, අමච්චානං මනොරමං,

වනං පාවිසි සො රාජා, ගවෙසං ධම්මමුත්තමන්ති.

මහාවනං පවිට්ඨක්ඛණෙ පන මහාසත්තස්ස පුඤ්ඤතෙජෙන සක්කස්සාසනං උණ්හාකාරං දස්සෙසි, අථ දෙවරාජා චින්තෙසි අකාමං මෙ පණ්ඩුකම්බල සිලාසනං උණ්හමහොසි, කින්නුඛො කාරණන්ති ලොකං ඔලොකෙන්තො සක්කො දෙවරාජා ධම්මසොණ්ඩක මහාරාජානං සකලජම්බුදීපං විචිනිත්වා සද්ධම්මජ්ඣෙසකං අලභිත්වා වනං පවිට්ඨභාවං අද්දස, ධම්මසොණ්ඩකමහාරාජා සද්ධම්මත්ථාය රජ්ජ ධන බන්ධු ජීවිතම්පි පහාය අරඤ්ඤං පවිට්ඨො, න සො වතායං යොවා සොවා සත්තො, ඉමස්මිංයෙව කප්පෙ බුද්ධො භවිස්සති, බුද්ධබොධිසත්තො චායං අජ්ජෙව මහාරඤ්ඤං පවිට්ඨො සද්ධම්මං අලද්ධා මහාදුක්ඛං පාපුණෙය්‍ය, න චෙතං යුත්තං, අජ්ජ මයා තත්ථ ගන්ථබ්බං ධම්මාමතරසෙන තමභිසිඤ්චිත්වා රජ්ජෙ පහිට්ඨාපෙතුන්ති චින්තෙත්වා අත්තභාවං විජහිත්වා භයානකං මහන්තං රක්ඛසවෙසං නිම්මිණිත්වා මහාසත්තාභිමුඛො අවිදූරෙ අත්තානං දස්සෙසි, තෙනෙත්ථ.

14. බ්‍යග්ඝච්ඡසීහමහිසො රගහත්ථිදීපි,

මිගාකුලං කණ්ටකසෙලරුක්ඛං;

නරානමින්දො පවිසිත්වකානනං,

ඉතොචිතො විබ්භමි ධම්මකාමො.

15. තස්සානුභාවෙන පුරින්දදස්ස,

සිලාසනං උණ්හමහොසි කාමං;

තෙනෙව සො ලොකමුදික්ඛමානො,

අද්දක්ඛි ධීරං විපිනෙ චරන්තං.

16. මයජ්ජ තං ධම්මරසෙන සම්මා,

සන්තප්පයිත්වා ගමනං වරන්ති;

මන්ත්වා සුභීමඤ්ජනකූටවණ්ණං,

මහාමුඛං නිග්ගත භීමදාඨං.

17. දිත්තග්ගිසඞ්කාස විසාලනෙත්තං,

මජ්ඣෙන භග්ගං චිපිටග්ගනාසං;

ඛරතම්බදාඨිං ඝනමස්සුවන්තං,

නීලොදරං ගජ්ජිතභීමඝොසං.

18. කරොරුහං තික්ඛසලොහිතායතං,

විසාලධොතායතඛග්ගහත්ථං;

ගදායුධෙනඞ්කිතමඤ්ඤබාහුං,

දට්ඨොට්ඨභීමං සවලීලලාටං.

19. මනුස්සමංසාදනරත්තපානං,

භයානකං කක්ඛලයක්ඛවණ්ණං;

සුමාපයිත්වාන වනන්තරස්මිං,

දස්සෙසි අත්තං ස නරාධිපස්සාති.

අථ මහාසත්තො අත්තනො අවිදූරෙ ඨිතං රක්ඛසං අද්දක්ඛි, තං දිස්වානාස්ස භයංවා ඡම්භිතත්තංවා චිත්ථුත්‍රාසමත්තංවා නාහොසි, කිමත්‍ර චින්තෙසි, අපිනාම එවරූපො පිරක්ඛසො ධම්මං ජානෙය්‍ය, යන්නූනාහං තස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුණිස්සාමි, තම්මෙ දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සතීති චින්තෙසි. චින්තෙත්වා චපන අජ්ජ මයා තමුපසඞ්කම්ම පුච්ඡිතං වට්ටතීති ගන්ත්වා රක්ඛසෙන සද්ධිං සල්ලපන්තො ආහ.

20. අස්මිං වනස්මිං තරුසණ්ඩ මණ්ඩිතෙ;

සුඵුල්ලිතානෙකලතාකුලාකුලෙ;

අධිග්ගහීතො සි මහානුභාව,

පුච්ඡාමි තං දෙව වදෙහි කඞ්ඛං.

21. ධම්මං ගවෙසං වනමාගතොම්හි,

පහාය රජ්ජං අපි ඤාතිසඞ්ඝං;

ජානාසි චෙ සම්ම වදෙහි මය්හං,

එකම්පි ගාථං සුගතෙන දෙසිතං.

තතො යක්ඛො ආහ.

22. ධම්මං පජානාමහමෙකදෙසං,

ජිනෙරිතං සාධුතරං රසානං,

දෙසෙමි චෙහං තව ධම්ම මග්ගං,

තුවඤ්හි කිං කාහසි දෙසකස්සාති.

අථ මහාසත්තො ආහ.

23. රජ්ජෙ ඨිතො අස්සමහං සචෙ භො,

අනප්පරූපං පකරොමි පූජං;

ඉදානි එකො වනමජ්ඣපත්තො,

කරොමි කිං දෙහමිමං ඨපෙත්වා.

24. යදිච්ඡසි ත්වං මම මංසලොහිතං,

කරොමහං සඞ්ගහමජ්ජ තෙන,

න චත්ථි අඤ්ඤං තව අච්චනීයං,

දෙසෙහි ධම්මං සුගත ප්පසත්ථන්ති.

තතො යක්ඛො ආහ.

25. භුත්වාන මංසං සුහිතොව සන්තො,

හන්ත්වා පිපාසං රුධිරං පිවිත්වා;

ධම්මං කථෙතුං පභවාමි තුය්හං,

වත්තුං න සක්කොමි ඛුදාපරෙතොති.

අථ මහාසත්තො ආහ.

26. භුත්වා තුවං මං පථමඤ්හි යක්ඛ,

පච්ඡා තු දෙසෙස්සසි කස්ස ධම්මං;

ධම්මස්ස මය්හං තව මංසලාභං,

ත්වමෙව ජානාහි යථා භවෙය්‍යාති.

එවං වුත්තෙ සක්කො දෙවානමින්දො සාධු මහාරාජ අහමෙව යුත්තං ජානාමීති වත්වා තස්සාවිදූරෙ තිගාවුතුබ්බෙධං අඤ්ජනවණ්ණං මහන්තං පබ්බතං මාපෙත්වා මහාරාජ ඉමමාරුය්හ පබ්බතමුද්ධනිට්ඨිතො මම මුඛෙ පතතු, අහං පතන්ථස්ස තෙ ධම්මං දෙසෙස්සාමි, එවං සන්තෙ තුය්හං ධම්මපටිලාභො, මය්හංච මංසපටිලාභො භවිස්සතීති. තං සුත්වා මහාසත්තො අනමතග්ගෙ සංසාරෙ සංසරතො මෙ සීහබ්‍යග්ඝච්ඡමච්ඡකච්ඡපවිහඞ්ගාදීනං භක්ඛභූතස්ස ජාතීසු පමාණං නත්ති, අජ්ජ මයා සම්බුද්ධස්ස ධම්මත්ථාය ජීවිතං පරිච්චජිතුං වට්ටතීති චින්තෙත්වා එවමාහ.

27. සංසාරවට්ටෙසු විවට්ටමානා,

පප්පොන්ති දුක්ඛං ජනතා අනෙකා;

එතඤ්හි භො අත්තනො වා පරස්ස,

අත්ථාය නාහොසි අහොසි තුච්ඡං.

28. ත්වමදින්නහාරී තිච පාරදාරිකො,

පාණාතිපාතීසි මුසා අභාසි;

ත්ව මජ්ජපායීති අකාසි දොසං,

පග්ගය්හ දුක්ඛං බහුසො දදන්ති.

29. එතඤ්හි භො අත්තනො වා පරස්ස,

අත්ථාය නාහොසි අහොසි තුච්ඡං;

රුක්ඛා පපාතා පපතිත්වකෙචි,

දුබ්බන්ධියා දුග්ගවිසාදනෙන.

30. බ්‍යාධීහි නානාඛරවෙදනාහි,

මරන්ති සත්තා උතුවෙදනාහි;

එතඤ්හි භො අත්තනො වා පරස්ස,

අත්ථාය නාහොසි අහොසි තුච්ඡං.

31. බ්‍යග්ඝච්ඡමච්ඡො රගකුච්ඡියඤ්හි,

මතස්ස මෙ නත්ථි පමාණසඞ්ඛා;

එතඤ්හි භො අත්තනො වා පරස්ස,

අත්ථාය නාහොසි අහොසි තුච්ඡං.

32. එතජ්ජ මෙ දුච්ච ජ මත්තදානං,

න හොති දෙවිස්සරියාදිකාය;

සබ්බඤ්ඤුභාවං පන පාපුණිත්වා,

සංසාරතො නිත්තරණාය සත්තෙ.

33. ත්වං සම්ම මය්හං බහුසො පකාරී,

තස්මා තවෙතං වචනං කරොමි;

අසංකිතො දෙසය මය්හධම්මං,

සමිජ්ඣතෙ දානි මනොරථො තෙති.

එවඤ්ච පන වත්වා මහාසත්තො පබ්බතමාරුය්හ ඨිතො ආහ, අහමජ්ජ රජ්ජෙන සද්ධිං ජීවිතඤ්ච සරීරමංසඤ්ච සද්ධම්මත්ථාය දම්මීති සොමනස්සප්පත්තො හුත්වා සම්ම ධම්මං දෙසෙහීති වත්වා තස්මිං මහාදාඨං මහාමුඛං විවරිත්වා ඨිතෙ තස්සාභිමුඛො උපපති. අථ සක්කො දෙවානමින්දො සොමනස්සො අච්ඡරියප්පත්තො අත්තභාවං විජහිත්වා අලඞ්කතදිබ්බත්තභාවං මාපෙත්වා ආකාසෙ තරුණසුරියො විය ඔභාසමානො ආකාසතො පතන්තං මහාසත්තං උභොහි හත්ථෙහි දළ්හං පතිගණ්හිත්වා දෙවලොකං නෙත්වා පණ්ඩුකම්බල සිලාසනෙ නිසීදාපෙත්වා දිබ්බමයෙහි ගන්ධමාලාදීහි පූජෙත්වා සයං ධම්මං සුත්වා පසන්නො පසන්නාකාරං කත්වා කස්සපදසබලෙන දෙසිතාය අනිච්චාදිපරිදීපිකාය.

34. අනිච්චාව ත සඞ්ඛාරා, උප්පාදවයධම්මිනො;

උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති, තෙසං වූපසමො සුඛොති.

ගාථාය ධම්මදෙසනෙන තස්ස මනොරථං මත්ථකං පාපෙත්වා දෙවලොකෙ මහන්තං සිරිවිභවං දස්සෙත්වා ආනෙත්වා සකරජ්ජෙයෙව පතිට්ඨාපෙත්වා අප්පමත්තො හොති මහාරාජාති ඔවදිත්වා දෙවලොකමෙව අගමාසීති.

35. ඉති අමිතසිරිං වා ජීවිතං වාපි සන්තො,

න සුමරිය පසත්ථං ධම්මමෙවා චරන්ති;

තනුතර විභවානං අප්පමායූනමම්භො,

ඉහ කුසලපමාදො කො නු තුම්හාදිසානන්ති.

ධම්මසොණ්ඩකවත්ථුං පඨමං.