19. චත්ථෙ
අනෙකංස්‍යාද්‍යන්තං චත්ථෙ එකත්ථං වා හොති. සමුච්චයො අන්වාචයො ඉතරීතරයොගො සමාහාරොති චසද්දස්ස අත්ථො චතුබ්බිධො.
තත්ථ සමුච්චයා+න්වාචයෙසු සමාසො න හොති, ක්‍රියාසාපෙක්ඛතාය නාමානං අඤ්ඤමඤ්ඤං අයුත්තත්ථත්තා, යථා-චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච පච්චයං සයනාසනං අදාසි, දානඤ්ච දෙහි, සීලඤ්චරක්ඛාහි. ඉතරීතරයොගෙ සමාහාරෙ ච අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛත්තා සමාසො.
උභයත්ථපධානෙ චත්ථෙ කථ+මෙකත්ථීභාවො සම්භවෙ+ති චෙ, වුත්තඤ්හි –
සප්පධානාපි යත්ථ+ත්ථා, මිථො සාපෙක්ඛතා ඉව;
ක්‍රියාසම්බන්ධසාමඤ්ඤා, චත්ථෙ+කත්ථං ත+දුච්චතෙති.
යස්මා එකත්ථීභාවෙපි සතීයසතීයත්ථෙ පධානං, තස්මා ඉදං වුච්චතෙ –
න+ඤ්ඤමඤ්ඤං විසෙසෙන්ති, චත්ථෙ අත්ථා පදානිව;
සත්ථවුත්‍යී අතො තෙසං, පධානත්ථං+භියුජ්ජතෙ.
ඉතරීතරයොගො ච, සමාහාරොත්‍ය+යං ද්විධා;
සමාසො තු ඉමං අඤ්ඤෙ, ජානන්තෙ ද්වන්දනාමතො.
ඉතරීතරයොගස්මිං+වයවත්ථස්ස සම්භවො;
සමුදායතිරොභාවො, පරංව ලිඞ්ග+මස්ස ච.
සමුදායබ්භවො යස්මිං+වයවා ච තිරොහිතා;
සමාහාරොත්‍ය+යං චත්ථො, සො ච හොති නපුංසකෙ.
ඉතරීතරයොගො යථා-සාරිපුත්තො ච මොග්ගල්ලානො ච සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා, භො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා ඉච්චාදි. අවයවපධානත්තා බහුවචනමෙව. සමණා ච බ්‍රාහ්මණා ච සමණබ්‍රාහ්මණා, එවං බ්‍රාහ්මණගහපතිකා, ඛත්තියබ්‍රාහ්මණා, දෙවමනුස්සා, චන්දිමසූරියා.