නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

මහාරහනීති

පණ්ඩිතකථා

1. මහාරහරහං සක්‍ය,

මුනිං නීවරණා තණ්හා;

මුත්තං මුත්තං සුදස්සනං,

වන්දෙ බොධිවරං වරං.

2. මුනිනා මුනිනාගෙන,

දුට්ඨපබ්බජ්ජිතා ජිතා;

යථා යථාඅසද්ධම්ම-

පුරණා පුරණාදයො.

3. තථා තථාගතොවාදා,

නුගතෙ ලොකනීතියං;

කතයොගෙන විදූනා,

ජෙය්‍යොවානත්ථ කාරිනො.

4. නිතීධ ජන්තුනං සාරො,

මිත්තාචරියාච පීතරා;

නීතිමා සුබුද්ධි බ්‍යත්තො,

සුතවා අත්ථදස්සිමා.

5. කවිහෙරඤ්ඤකා කත්වා,

සුත්තත්තං සත්ථකඤ්චනං;

ගජ්ජපජ්ජාද්‍යාලඞ්කාරං,

කරොන්තීධ මනොරම්මං.

6. වුත්‍යං විසදඤාණස්ස,

ඤාතො අත්ථොතරස්ස න;

සුරප්පභාය ආදාසො,

ඡායං දිස්සෙ න මාකරෙ.

7. මහාතෙජොපි තෙජොයං,

මත්තිකං නමුදුකංකරො;

ආපො ආපෙති මුදුකං,

සාධුවාචාච කක්ඛළං.

8. මුදුනාව රිපුං ජෙති,

මුදුනා ජෙති දාරුණං;

නොසිද්ධං මුදුනා කිඤ්චි,

යත්වතො මුදුනා ජයෙ.

9. චන්දනං සීතලං ලොකෙ,

තතො චන්දංව සීතලං;

චන්දනචන්දසීතම්හා,

වාක්‍යං සාධුසුභාසිතං.

10. පත්තකල්ලොදිතං අප්පං,

වාක්‍යං සුභාසිතං භවෙ;

ඛුද්දිතස්ස කදන්නංපි,

සුත්තං සාදුරසො සියා.

11. සත්ථකාපි බහූවාචා,

නාදරා බහුභාණිනො;

සොපකාරමුදාසීනං,

නනුදිට්ඨං නදීජලං.

12. සංසාරවිසරුක්ඛස්ස,

ද්වයමෙවාමතංඵලං;

සුභාසිතස්සසාරාදො,

සාධූහිරසමාගමො.

13. පාසාණඡත්තං ගරුකං,

තතො දෙවානචික්ඛනා;

තතො වුඩ්ඪානමොවාදො,

තතො බුද්ධස්ස සාසනං;

14. තුලං සල්ලහුකං ලොකෙ,

තතො චපලජාතිකො;

තතොනොවාදිකො තතො,

යති ධම්මෙපමාදකො.

15. අහ ගච්ඡති හායන්තී,

සත්තානමිධ ජීවිතං;

තස්මාහි මාපමත්තත්වං,

ගච්ඡන්තු ජිනසාසනෙ.

16. පණ්ඩිතස්ස පසංසාය,

දණ්ඩොබාලෙන දීයතෙ;

පණ්ඩිතො පණ්ඩිතෙනෙව,

වණ්ණිතොව සුවණ්ණිතො.

17. සතෙසු ජායතෙ සූරො,

සහස්සෙසුච පණ්ඩිතො;

වුත්තා සතසහස්සෙසු,

දාතා භවතිවා නවා.

18. භූපත්තංච පණ්ඩිතත්තඤ්ච,

නෙවතුල්‍යං කදාචිපි;

සදෙසෙපූජිතො රාජා,

බුද්ධො සබ්බත්ථපූජිතො.

19. ක්වාතිභාරො සමත්ථානං,

කිංදූරො බ්‍යවහාරිනං;

කොවිදෙසො සවිජ්ජානං,

කොපරො පියවාදිනං.

20. නනු තෙ යෙවසන්තා නො,

සාගරා නකුලාචලා;

අප්පම්පි මරියාදං යෙ,

සංවට්ටෙවි ජහන්තිනො.

21. පලයෙතීතමරියාදා,

භවන්තිකිර සාගරා;

මරියාදාතිකං සාධු,

නඉච්ඡන්ති පලයෙපි.

22. සතං දීඝායුකං සබ්බ,

සත්තානං සුඛකාරණං;

අසතංපන සබ්බෙසං,

දුක්ඛහෙතු නසංසයො.

23. පාමොක්ඛෙ සුජනෙ සන්තෙ,

සබ්බෙපි සුජනා ජනා;

ජාතෙකස්මිංසාරගන්ධෙ,

සබ්බෙ ගන්ධමයා දුමා.

24. අත්තනා යදි එකෙන,

විනතෙන මහාජනා;

විනයං යන්ති සබ්බෙපි,

කො තං නාසෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

25. සරීරස්ස ගුණානඤ්ච,

දූරමච්චන්ත මන්තරං;

සරීරං ඛණවිද්ධංසි,

කප්පන්තිට්ඨායිනො ගුණා.

26. යදි නිච්චමනිච්චෙන,

නිමලං මලවාහිනා;

යො සො කායෙන ලභෙථ,

කිංනලද්ධං භවෙ නුකිං.

27. ධම්මත්ථකාමමොක්ඛානං,

පාණං සංසිද්ධිකාරණං;

තන්නිඝාතා කින්නහතං,

රක්ඛනා කින්නරක්ඛිතං.

28. අත්තා බන්ධු මනුස්සස්ස,

රිපු අත්තාව ජන්තුනං;

අත්තාව නියතො ඤාති,

අත්තාව නියතො රිපු.

29. අත්තනොපරිචාගෙන,

යංසිතමනුරක්ඛනං;

කරොන්ති සජ්ජනායෙව,

න තං නීතිමතා මතං.

30. තිණානි භූමිරුදකං,

චතුත්ථී වාක්‍යසුට්ඨුතා;

එතානි හි සතංගෙහෙ,

නොඡින්දන්තෙ කදාචිපි.

31. අම්බුං පිවන්තිනො නජ්ජො,

රුක්ඛො ඛාදතිනො ඵලං;

මෙඝො ක්වචිපි නො සස්සං,

පරත්ථාය සතංධනං.

32. සතං ඵරුසවාචාහි,

නයාති විකතිං මනො;

තිණුක්කාහි නසක්කාව,

තාපෙතුං සාගරෙ ජලං.

33. සම්පත්‍යං මහත්තංචෙතො,

භවත්‍යුප්පලකොමලං;

විප්පත්‍යඤ්ච මහාසෙලෙ,

සිලාසඞ්ඝාදකක්කසො.

34. අත්ථං මහන්තමාපජ්ජ,

විජ්ජං සම්පත්තිමෙවච;

චරෙය්‍යාමානථද්ධොයො,

පණ්ඩිතො සො පවුච්චති.

35. නාලබ්භමභිපත්ථෙන්ති,

නට්ඨම්පි නචසොචරෙ;

විප්පත්‍යඤ්ච නමුය්හන්ති,

යෙනරා තෙව පණ්ඩිතො.

36. ගණ්ඨිට්ඨානෙ එකපදෙ,

නාතිමඤ්ඤෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

කිං අක්කො වෙළුපබ්භාරො,

තිමහාදීපභානුදො.

37. ගුණදොසෙසුමෙකෙන,

නත්ථි කොචි විවජ්ජිතො;

සුඛුමාලස්ස පදුමස්ස,