2. නාමකප්ප
පඨමකණ්ඩ
52. , 60. ජිනවචනයුත්තං හි.
‘‘ජිනවචනයුත්තං හි’’ ඉච්චෙතං අධිකාරත්ථං වෙදිතබ්බං.
53. , 61. ලිඞ්ගඤ්ච නිප්පජ්ජතෙ.
යථා යථා ජිනවචනයුත්තං හි ලිඞ්ගං, තථා තථා ඉධ ලිඞ්ගඤ්ච නිප්පජ්ජතෙ.
තං යථා? එසො නො සත්ථා, බ්‍රහ්මා අත්තා, සඛා, රාජා.
54. , 62. තතො ච විභත්තියො.
තතො ජිනවචනයුත්තෙහි ලිඞ්ගෙහි විභත්තියො පරා හොන්ති.
55. , 63. සි යො, අං යො, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු.
කා ච පන තායො විභත්තියො? සි, යො ඉති පඨමා, අං, යොඉති දුතියා, නා හි ඉති තතියා, ස, නංඉති චතුත්ථී, ස්මා, හි ඉති පඤ්චමී, ස, නං ඉති ඡට්ඨී, ස්මිං, සු ඉති සත්තමී.
විභත්තිඉච්චනෙන ක්වත්ථො? අම්හස්ස මමං සවිභත්තිස්ස සෙ.
56. , 64. තදනුපරොධෙන.
යථා යථා තෙසං ජිනවචනානං අනුපරොධො. තථා තථා ඉධ ලිඞ්ගඤ්ච නිප්පජ්ජතෙ.
57. , 71. ආලපනෙ සි ග සඤ්ඤො.
ආලපනත්ථෙ සි ගසඤ්ඤො හොති.
භොති අය්‍යෙ, භොති කඤ්ඤෙ, භොති ඛරාදියෙ.
ආලපනෙති කිමත්ථං? සා අය්‍යා.
සීති කිමත්ථං? භොතියො අය්‍යායො.
ගඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ඝතෙ ච.
58. , 29. ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලා.
ඉවණ්ණුවණ්ණාඉච්චෙතෙ ඣලසඤ්ඤා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං.
ඉසිනො, අග්ගිනො, ගහපතිනො, දණ්ඩිනො. සෙතුනො, කෙතුනො, භික්ඛුනො. සයම්භුනො, අභිභුනො.
ඣලඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ඣලතො සස්ස නො වා.
59. , 182. තෙ ඉත්ථිඛ්‍යා පො.
තෙ ඉවණ්ණුවණ්ණා යදා ඉත්ථිඛ්‍යා, තදා පසඤ්ඤා හොන්ති.
රත්තියා, ඉත්ථියා, ධෙනුයා, වධුයා.
ඉත්ථිඛ්‍යාති කිමත්ථං? ඉසිනා, භික්ඛුනා.
සඉච්චනෙන ක්වත්ථො? පතො යා.
60. , 177. ආ ඝො.
ආකාරො යදා ඉත්ථිඛ්‍යො, තදා ඝසඤ්ඤො හොති.
සද්ධාය, කඤ්ඤාය, වීණාය, ගඞ්ගාය, දිසාය සාලාය, මාලාය, තුලාය, දොලාය, පභාය, සොභාය, පඤ්ඤාය, කරුණාය නාවාය, කපාලිකාය.
ආති කිමත්ථං? රත්තියා, ඉත්ථියා.
ඉත්ථිඛ්‍යොති කිමත්ථං? සත්ථාරා දෙසිතො අයං ධම්මො.
ඝඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ඝතො නාදීනං.
61. , 86. සාගමො සෙ.
සකාරාගමො හොති සෙ විභත්තිම්හි.
පුරිසස්ස, අග්ගිස්ස, ඉසිස්ස, දණ්ඩිස්ස, භික්ඛුස්ස, සයම්භුස්ස, අභිභුස්ස.
සෙති කිමත්තං? පුරිසස්මිං.
62. , 206. සංසාස්වෙකවචනෙසු ච.
සංසාසු එකවචනෙසු විභත්තාදෙසෙසු සකාරාගමො හොති.
එතිස්සං, එතිස්සා ඉමිස්සං, ඉමිස්සා, තිස්සං, තිස්සා,
තස්සං තස්සා, යස්සං, යස්සා, අමුස්සං, අමුස්සා.
සංසාස්වීති කිමත්ථං? අග්ගිනා, පාණිනා.
එකවචනෙස්වීති කිමත්ථං? තාසං, සබ්බාසං.
විභත්තාදෙසෙස්වීති කිමත්ථං? මනසා, වචසා, ථාමසා.
63. , 217. එතිමාසමි.
එතාඉමාඉච්චෙතෙසමන්තො සරො ඉකාරො හොති සංසාසු එකවචනෙසු විභත්තාදෙසෙසු.
එතිස්සං, එතිස්සා, ඉමිස්සං, ඉමිස්සා.
සංසාස්වීති කිමත්ථං? එතාය, ඉමාය.
එකවචනෙස්වීති කිමත්ථං? එතාසං, ඉමාසං.
64. , 216. තස්සා වා.
තස්සා ඉත්ථියං වත්තමානස්ස අන්තස්ස ආකාරස්ස ඉකාරො හොති වා සංසාසු එකවචනෙසු විභත්තාදෙසෙසු.
තිස්සං, තිස්සා, තස්සං, තස්සා.
65. , 215. තතො සස්ස ස්සාය.
තතො තා එතා ඉමාතො සස්ස විභත්තිස්ස ස්සායාදෙසො හොති වා.
තිස්සාය, එතිස්සාය, ඉමිස්සාය.
වාති කිමත්ථං? තිස්සා, එතිස්සා, ඉමිස්සා.
66. , 205. ඝො රස්සං.
ඝො රස්සමාපජ්ජතෙ සංසාසු එකවචනෙසු විභත්තාදෙසෙසු.
තස්සං, තස්සා, යස්සං, යස්සා, සබ්බස්සං, සබ්බස්සා.
සංසාස්වීති කිමත්ථං? තාය, සබ්බාය.
එකවචනෙස්වීති කිමත්ථං? තාසං, සබ්බාසං.
67. , 229. නො ච ද්වාදිතො නංම්හි.
ද්විඉච්චෙවමාදිතො සඞ්ඛ්‍යාතො නකාරාගමො හොති නංම්හි විභත්තිම්හි.
ද්වින්නං, තින්නං, චතුන්නං, පඤ්චන්නං, ඡන්නං, සත්තන්නං, අට්ඨන්නං, නවන්නං, දසන්නං.
ද්වාදිතොති කිමත්ථං? සහස්සානං.
නංම්හීති කිමත්ථං? ද්වීසු, තීසු.
චග්ගහණෙනස්සඤ්චාගමො හොති. චතස්සන්නං ඉත්ථීනං තිස්සන්නං වෙදනානං.
68. , 184. අමා පතො ස්මිංස්මානං වා.
පඉච්චෙතස්මා ස්මිංස්මාඉච්චෙතෙසං අංආආදෙසා හොන්ති වා යථාසඞ්ඛ්‍යං.
මත්‍යං, මතියං, මත්‍යා, මතියා, නිකත්‍යං. නිකතියං, නිකත්‍යා, නිකතියා, විකත්‍යං, විකතියං, විකත්‍යා, විකතියා, විරත්‍යං, විරතියං, විරත්‍යා, විරතියා, රත්‍යං, රතියං, රත්‍යා, රතියා, පුථබ්‍යං, පුථවියං, පුථබ්‍යා, පුථවියා, පවත්‍යං, පවත්‍යා, පවත්තියං, පවත්තියා.
69. , 186. ආදිතො ඔ ච.
ආදිඉච්චෙතස්මා ස්මිංවචනස්ස අංඔආදෙසා හොන්ති වා.
ආදීං, ආදො.
වාති කිමත්ථං? ආදිස්මිං, ආදිම්හි නාථං නමස්සිත්වාන,
චග්ගහණෙන අඤ්ඤස්මාපි ස්මිං වචනස්ස ආ ඔ අංආදෙසා හොන්ති. දිවා ච රත්තො ච හරන්ති යෙ බලි. බාරාණසිං අහු රාජා.
70. , 30. ඣලානමියුවා සරෙ වා.
ඣලඉච්චෙතෙසං ඉය උවඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති වා සරෙ පරෙ යථාසඞ්ඛ්‍යං.
තියන්තං පච්ඡියාගාරෙ, අග්ගියාගාරෙ, භික්ඛුවාසනෙ නිසීදති, වුථුවාසනෙ නිසීදති.
සරෙති කිමත්ථං? තිමලං, තිඵලං, තිචතුක්කං, තිදණ්ඩං, තිලොකං, තිනයනං, තිපාසං, තිහංසං, තිභවං, තිඛන්ධං, තිපිටකං, තිවෙදනං, චතුද්දිසං, පුථුභූතං.
වාති කිමත්ථං? පඤ්චහඞ්ගෙහි තීහාකාරෙහි. චක්ඛායතනං.
වාති විකප්පනත්ථං, ඉකාරස්ස අයාදෙසො හොති, වත්ථුත්තයං.
71. , 505. යවකාරා ච.
ඣලානං යකාර වකාරාදෙසා හොන්ති සරෙ පරෙ යථාසඞ්ඛ්‍යං.
අග්‍යාගාරං, පක්ඛායතනං, ස්වාගතං, තෙ මහාවීර.
චග්ගහණං සම්පිණ්ඩනත්ථං.
72. , 185. පසඤ්ඤස්ස ච.
පසඤ්ඤස්ස ච ඉවණ්ණස්ස විභත්තාදෙසෙ සරෙ පරෙ යකාරාදෙසො හොති.
පුථබ්‍යා, රත්‍යා, මත්‍යා.
සරෙති කිමත්ථං? පුථවියං.
73. , 174. ගාව සෙ.
ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස ආවාදෙසො හොති සෙ විභත්තිම්හි.
ගාවස්ස.
74. , 169. යොසු ච.
ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස ආවාදෙසො හොති යොඉච්චෙතෙසු පරෙසු.
ගාවො ගච්ඡන්ති, ගාවො පස්සන්ති, ගාවී ගච්ඡන්ති, ගාවී පස්සන්ති.
චග්ගහණං කිමත්ථං? නාස්මාස්මිංසු වචනෙසු ආවා දෙසො හොති.
ගාවෙන, ගාවා, ගාවෙ, ගාවෙසු.
75. , 170. අවම්හි ච.
ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස ආවඅවඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති අංම්හි විභත්තිම්හි.
ගාවං, ගවං.
චග්ගහණෙන සාදිසෙසෙසු පුබ්බුත්තවචනෙසු ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස අවාදෙසො හොති.
ගවස්ස, ගවො, ගවෙන, ගවා, ගවෙ, ගවෙසු.
76. , 171. ආවස්සු වා.
ආවඉච්චෙතස්ස ගාවාදෙසස්ස අන්ත සරස්ස උකාරාදෙසො හොති වා අංම්හි විභත්තිම්හි.
ගාවුං, ගාවං.
ආවස්සෙති කිමත්ථං? ගාවො තිට්ඨන්ති.
77. , 175. තතො නමං පතිම්හා ලුත්තෙ ච සමාසෙ.
තතො ගොසද්දතො නංවචනස්ස අංආදෙසො හොති, ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස අවාදෙසො හොති පතිම්හි පරෙ අලුත්තෙ ච සමාසෙ.
ගවපති.
අලුත්තෙති කිමත්ථං? ගොපති.
චග්ගහණෙන අසමාසෙපි නංවචනස්ස අංආදෙසො හොති, ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස අවාදෙසො හොති.
ගවං.
78. , 3. ඔසරෙ ච.
ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස අවාදෙසො හොති සමාසෙ ච සරෙ පරෙ.
ගවස්සකං, ගවෙළකං, ගවාජිනං.
චග්ගහණෙන උවණ්ණඉච්චෙවමන්තානං ලිඞ්ගානං උවඅවඋරාදෙසා හොන්ති ස්මිංයොඉච්චෙතෙසු ක්වචි.
භුවි, පසවො, ගුරවො, චතුරො.
සරෙති කිමත්ථං? ගොධනො, ගොවින්දො.
79. , 46. තබ්බිපරීතූපපදෙ බ්‍යඤ්ජනෙ ච.
තස්ස අවසද්දස්ස යදා උපපදෙ තිට්ඨමානස්ස තස්ස ඔකාරස්ස විපරීතො හොති බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ.
උග්ගතෙ සූරියෙ, උග්ගච්ඡති, උග්ගහෙත්වා.
චග්ගහණමවධාරණත්ථං. අවසානෙ, අවකිරණෙ, අවකිරති.
80. , 173. ගොණ නංම්හි වා.
සබ්බස්සෙව ගොසද්දස්ස ගොණාදෙසො හොති වා නංම්හි විභත්තිම්හි.
ගොණානං සත්තන්නං.
වාති කිමත්ථං?
ගොනඤ්චෙ තරමානානං, උජුං ගච්ඡති පුඞ්ගවො.
සබ්බා ගාවී උජුං යන්ති, නෙත්තෙ උජුං ගතෙ සති.
යොගවිභාගෙන අඤ්ඤත්‍රාපි ගොණාදෙසො හොති. ගොණභූතානං.
81. , 172. සුහිනාසු ච.
සුහිනාඉච්චෙතෙසු සබ්බස්ස ගොසද්දස්ස ගොණාදෙසො හොති වා.
ගොණෙසු, ගොණෙහි, ගොණෙභි, ගොණෙන.
වාති කිමත්ථං? ගොසු, ගොහි, ගොභි, ගවෙන.
චග්ගහණෙන ස්‍යාදිසෙසෙසු පුබ්බුත්තරවචනෙසුපි ගොණ ගු ගවයාදෙසා හොන්ති. ගොණො, ගොණා, ගොණං, ගොණෙ, ගොණස්ස, ගොණම්හා. ගොණම්හි, ගුන්නං, ගවයෙහි, ගවයෙභි.
82. , 149. අංමො නිග්ගහිතං ඣලපෙහි.
අංවචනස්ස මකාරස්ස ච ඣලපඉච්චෙතෙහි නිග්ගහිතං හොති
අග්ගිං, ඉසිං, ගහපතිං, දණ්ඩිං, මහෙසිං, භික්ඛුං, පටුං, සයම්භුං, අභිභුං, රත්තිං, ඉත්ථිං, වධුං, පුල්ලිඞ්ගං, පුම්භාවො, පුඞ්කොකිලො.
අංමොති කිමත්ථං? අග්ගිනා, පාණිනා, භික්ඛුනා, රත්තියා, ඉත්ථියා, වධුයා.
ඣලපෙහීති කිමත්ථං? සුඛං, දුක්ඛං.
පුනාරම්භ හණං විභාසානිවත්තනත්ථං. අග්ගිං, පටුං, බුද්ධිං, වධුං.
83. , 67. සරලොපො’ මාදෙස පච්චයාදිම්හි සරලොපෙ තු පකති.
සරලොපො හොති අමාදෙසපච්චයාදිම්හි සර ලොපෙ තු පකති හොති.
පුරිසං, පුරිසෙ, පාපං, පාපෙ, පාපියො, පාපිට්ඨො.
අමාදෙසපච්චයාදිම්හීති කි ත්ථං? අප්පමාදො අමතං පදං.
සරලොපෙති කිමත්ථං? පුරිසස්ස, දණ්ඩිනං.
තුග්ගහණමවධාරණත්ථං. භික්ඛුනී, ගහපතානී.
පකතිග්ගහණසාමත්ථෙන පුන සන්ධිභාවො ච හොති. සෙය්‍යො, සෙට්ඨො, ජෙය්‍යො, ජෙට්ඨො.
84. , 144. අඝොරස්සමෙකවචනයොස්වපි ච.