2. නාමකණ්ඩ

පුල්ලිඞ්ග

47. ‘‘ජිනවචනයුත්තං හී’’ති සබ්බත්ථාධිකාරො.

ලිඞ්ගඤ්ච නිපච්චතෙ.

ධාතුප්පච්චයවිභත්තිවජ්ජිතමත්ථයුත්තං සද්දරූපං ලිඞ්ගං නාම, ජිනවචනයොග්ගං ලිඞ්ගං ඉධ ඨපීයති නිප්ඵාදීයති ච.

48. බුද්ධඉති ඨිතෙ –

තතො ච විභත්තියො.

තස්මා ලිඞ්ගා පරා විභත්තියො හොන්ති. චකාරෙන තාසං එකවචනාදිපඨමාදිසඤ්ඤා ච.

‘‘සි යො අං යො නා හි ස නං ස්මා හි ස නං ස්මිං සූ’’ ති විභත්තියො. සි යො ඉති පඨමා, අං යො ඉති දුතියා, නා හි ඉති තතියා, ස නං ඉති චතුත්ථී, ස්මා හි ඉති පඤ්චමී, ස නං ඉති ඡට්ඨී, ස්මිං සු ඉති සත්තමී.

ලිඞ්ගත්ථෙ පඨමා.

යො කම්මකත්තාදිවත්තන්තරමප්පත්තො සස්සරූපට්ඨො සුද්ධො, සො ලිඞ්ගත්ථො නාම, තස්සාභිධානමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති. තස්සාපනියමෙ එකම්හි වත්තබ්බෙ එකවචනං සි, වුච්චතෙ නෙනෙතිවචනං, එකස්සත්ථස්ස වචනං එකවචනං. එවං බහුවචනං.

අතොත්වෙව.

සො.

අකාරන්තා පරස්ස සිස්ස ඔ හොති.

සරලොපො මාදෙසප්පච්චයාදිම්හි සරලොපෙ තු පකති.

අංආදීසු පරෙසු සරස්ස ලොපො හොති, තස්මිං කතෙ තු ක්වචාදිනා අසවණ්ණෙ පත්තෙ පකති හොති.

නයෙ පරං යුත්තෙ. එවමුපරි සරලොපාදි. බුද්ධො.

බහුම්හි වත්තබ්බෙ බහුවචනං යො.

අතො වාත්වෙව.

සබ්බයොනීනමාඑ.

අකාරන්තා පරෙසං පඨමදුතියායොනීනං යථාසඞ්ඛ්‍යං ආඑ වා හොන්ති. බුද්ධා.

වාති කිං. අග්ගයො.

49. ලිඞ්ගත්ථෙ පඨමාත්වෙව.

ආලපනෙ ච.

අභිමුඛීකරණමාලපනං, තදධිකෙ ලිඞ්ගත්ථෙ පඨමා හොති.

‘‘ආලපනෙ සි ගසඤ්ඤො’’ති සිස්ස ගසඤ්ඤා. ගෙඉත්වෙව.

අකාරා පිතාද්‍යන්තානමා.

ගෙ පරෙ අකාරො පිතුසත්ථුඅත්තරාජාදීනමන්තො ච ආත්තං යාති.

‘‘ආකාරො වා’’ති ගෙ පරෙ ආකාරස්ස රස්සො වා.

සෙසතො ලොපං ගසීපි.

සො සිං ස්‍යා ච සඛාතො ගස්සෙවාත්‍යාදිනිද්දිට්ඨෙහඤ්ඤෙ අවණ්ණිවණ්ණුවණ්ණොකාරන්තා සෙසා, තෙහි පරෙ ගසී ලුප්‍යන්තෙ. හෙ - බුද්ධ, බුද්ධා. යො - බුද්ධා.

50. කම්මත්ථෙ දුතියා.

යං කරොති, තං කම්මං නාම. තත්ථ දුතියා හොති. අංබුද්ධං. යොස්ස එ-බුද්ධෙ.

51. තතියාත්වෙව.

කත්තරි ච.

යො කරොති, ස කත්තා නාම. තත්ථ තතියා හොති. නා.

අතො නෙන.

අකාරා පරො නා එනං යාති. බුද්ධෙන.

හි.

සුහිස්වකාරො එ.

සුහිසු පරෙස්වකාරස්ස එ හොති.

ස්මාහිස්මින්නං ම්හාභිම්හි වා.

සබ්බසද්දෙහි පරෙසං ස්මාහිස්මින්නං යථාසඞ්ඛ්‍යං ම්හාභිම්හිඉච්චෙතෙ වා හොන්ති. බුද්ධෙභි, බුද්ධෙහි.

52. කරණෙ තතියා.

යෙන වා කයිරතෙ, තං කරණං නාම. තත්ථ තතියා හොති. සබ්බං කත්තුසමං.

53. සම්පදානෙ චතුත්ථී.

යස්ස දාතුකාමො රොචතෙ, ධාරයතෙ වා, තං සම්පදානං නාම. තත්ථ චතුත්ථී හොති. ස.

අතො වාත්වෙව.

ආය චතුත්ථෙකවචනස්ස තු.

අකාරා පරස්ස චතුත්ථෙකවචනස්ස ආයො වා හොති. බුද්ධාය.

‘‘සාගමො සෙ’’ති සෙ සකාරාගමො. බුද්ධස්ස. නං.

දීඝන්ත්වෙව.

සුනංහිසු ච.

සුනංහිසු පරෙසු සරාදීනං දීඝො හොති. චසද්දෙන ක්වචි න. බුද්ධානං.

54. අපාදානෙ පඤ්චමී.

යස්මාදපෙති, භයමාදත්තෙ වා, තදපාදානං නාම, තත්ථ පඤ්චමී හොති. ස්මා.

අතො ආඑත්වෙව.

55. ස්මාස්මින්නං වා.

අකාරා පරෙසං ස්මාස්මින්නං ආඑ වා හොන්ති. බුද්ධා, බුද්ධම්හා, බුද්ධස්මා. බුද්ධෙභි, බුද්ධෙහි.

56. සාමිස්මිං ඡට්ඨී.

යස්ස වා පරිග්ගහො, තං සාමී නාම. තත්ථ ඡට්ඨී හොති. බුද්ධස්ස. බුද්ධානං.

57. ඔකාසෙ සත්තමී.

යොධාරො, තමොකාසං නාම. තත්ථ සත්තමී හොති. ස්මිං-බුද්ධෙ, බුද්ධම්හි, බුද්ධස්මිං. සු-බුද්ධෙසු.

58. බුද්ධො බුද්ධ සුඛං දදාති සරතො බුද්ධං තතො දුක්කරං,

කිං බුද්ධෙන මහිද්ධයොපි මුනයො බුද්ධෙන ජාතාසුඛී;

බුද්ධස්සෙව මනං දදෙ පදමහං බුද්ධා ලභෙය්‍යාච්චුතං,

බුද්ධස්සිද්ධි න කිං කරෙ භවභවෙ භත්ත්‍යත්ථු බුද්ධෙ මම.

59. ඉතො පරං තතියාපඤ්චමීනඤ්ච චතුත්ථීඡට්ඨීනඤ්ච සරූපත්තා පඤ්චමීඡට්ඨියො භීයො උපෙක්ඛන්තෙ.

60. අත්ත, සි.

බ්‍රහ්මත්තසඛරාජාදිතො ත්වෙව.

ස්‍යා ච.

බ්‍රහ්මාදිතො සිස්ස ආ හොති. අත්තා.

‘‘යොනමානො’’ති බ්‍රහ්මාදිතො යොනං ආනොත්තං. අත්තානො.

61. හෙ - අත්ත, අත්තා. යො, අත්තානො.

62. ‘‘බ්‍රහ්මත්තසඛරාජාදිතො අමාන’’න්ති බ්‍රහ්මාදිතො අංවචනස්ස ආනං වා හොති. අත්තානං, අත්තං. අත්තානො.

63. අත්තෙන, අත්තනා. පක්ඛෙ-ජිනවචනානුරොධෙන එනාභාවො.

‘‘අත්තාන්තො හිස්මිමනත්තං’’ති හිම්හි අත්තන්තස්ස අනො. අත්තනෙහි. එවං කරණෙ.

64. ‘‘සස්ස නො’’ති නොකාරො. අත්තනො. අත්තානං.

65. අම්හතුම්හන්තු රාජබ්‍රහ්මත්තසඛ සත්ථුපිතාදීහි ස්මා නාව.

අම්හාදිතො ස්මා නා ඉව හොති. අත්තනා.

66. ‘‘තතො ස්මින්නී’’ති ස්මිනො නි. අත්තනි. ‘‘අනත්ත’’න්ති භාවනිද්දෙසෙන සුම්හි ච අනො. අත්තනෙසු.

67. රාජා අත්තාව. නා.

සවිභත්තිස්ස රාජස්සෙත්වෙව.

නාම්හි රඤ්ඤා වා.

නාම්හි සවිභත්තිස්ස රාජසද්දස්ස රඤ්ඤා වා හොති. රඤ්ඤා, රාජෙන.

රාජස්ස රාජු සුනංහිසු ච.

සුනං හිසු පරෙසු රාජස්ස රාජු හොති, චකාරෙන ක්වචි න.

‘‘සුනංහිසු චෙති’’ දීඝෙ - රාජූභි, රාජූහි, රාජෙභි, රාජෙහි.

68. සවිභත්තිස්සෙත්‍යධිකාරො.

‘‘රාජස්ස රඤ්ඤො රාජිනො සෙ’’ති සෙ රඤ්ඤො රාජිනො හොන්ති. රඤ්ඤො, රාජිනො.

‘‘රඤ්ඤං නම්හි වා’’ති නම්හි රඤ්ඤං වා. රඤ්ඤං, රාජූනං, රාජානං.

69. ස්මාස්සනාතුල්‍යත්තා-නාම්හි රඤ්ඤා වා. රඤ්ඤා, රාජම්හා, රාජස්මා.

70. ‘‘ස්මිම්හි රඤ්ඤෙ රාජිනී’’ති ස්මිම්හි රඤ්ඤෙ රාජිනි හොන්ති. රඤ්ඤෙ, රාජිනි. රාජූසු, රාජෙසු.

71. ගුණවන්තු, සි.

සවිභත්තිස්ස න්තුස්සෙත්වෙව.

‘‘ආ සිම්හී’’ති සිම්හි සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස ආ. ගුණවා.

යොම්හි පඨමෙත්වෙව.

න්තුස්ස න්තො.

පඨමෙ යොම්හි සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස න්තොකාරො හොති. ගුණවන්තො.

සුනංහිසු අත්තංත්වෙව.

න්තුස්සන්තො යොසු ච.

සුනංහිසු, යොසු, චකාරෙන අඤ්ඤෙසුපි පරෙසු න්තුස්සන්තො අත්තං යාති. ගුණවන්තා.

72. සවිභත්තිස්සෙත්‍යධිකාරො. අංඉත්වෙව.

අවණ්ණො ච ගෙ.

ගෙ පරෙ සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස අංඅආ හොන්ති. හෙගුණවං,ගුණව, ගුණවා. යො - ගුණවන්තො, ගුණවන්තා.

73. අත්තං – ගුණවන්තං. ගුණවන්තෙ.

74. ‘‘තොතිතා සස්මිං නාස්වී’’ති සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස නාම්හි තා, සෙ තොකාරො, ස්මිම්හි ති ච වා. ගුණවතා, ගුණවන්තෙන. ගුණවන්තෙභි, ගුණවන්තෙහි.

75. ගුණවතො, ගුණවන්තස්ස.

‘‘නම්හි තං වා’’ති නම්හි න්තුස්ස තං වා. ගුණවතං, ගුණවන්තානං. ස්මා නාව.

76. ගුණවති, ගුණවන්තෙ, ගුණවන්තම්හි, ගුණවන්තස්මිං, ගුණවන්තෙසු.

77. ගච්ඡන්ත, සි.

‘‘සිම්හි ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දො අ’’න්ති න්තසද්දස්ස අංවා, සිලොපො. ගච්ඡං, සිස්ස ඔ – ගච්ඡන්තො.

ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දොත්වෙව.

සෙසෙසුන්තුව.

වුත්තං හිත්වා සෙසෙසු ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දො න්තු ඉව දට්ඨබ්බො. ගච්ඡන්තො, ගච්ඡන්තාඉච්චාදි.

සෙසං ගුණවන්තුසමං.

78. ගච්ඡන්තාදයො නාම අන්තප්පච්චයන්තා.

79. අග්ගි, සිලොපො.

‘‘ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලා’’ති ඉවණ්ණුවණ්ණානං යථාසඞ්ඛ්‍යං ඣලසඤ්ඤා.

ඣලතො වාත්වෙව.

ඝපතො ච යොනං ලොපො.

ඝපඣලතො යොනං ලොපො වා හොති.

යොසු කතනිකාරලොපෙසු දීඝං.

කතො නිකාරො ලොපො ච යෙසං තෙසු යොසු සරානං දීඝො හොති. අග්ගී. පක්ඛෙ-අත්තන්ත්වෙව.

යො ස්වකතරස්සො ඣො.

යොසු අකතරස්සො ඣො අත්තං යාති. අග්ගයො. තථාලපනෙ.

80. අං මො නිග්ගහීතං ඣලපෙහි.

ඣලපතො අං මො ච බින්දුං යන්ති. අග්ගිං. අග්ගී, අග්ගයො.

81. අග්ගිනා. දීඝෙ-අග්ගීභි, අග්ගීහි.

82. ‘‘ඣලතො සස්ස නො වා’’ති සස්ස නොත්තං වා. අග්ගිනො, අග්ගිස්ස. අග්ගීනං.

83. ‘‘ඣලතො චෙ’’ති ස්මාස්ස නා. අග්ගිනා.

84. අග්ගිම්හි, අග්ගිස්මිං. අග්ගීසු.

85. ආදි අග්ගීව. ස්මිංනො පන ‘‘ආදිතො ඔ චෙ’’ති අං, ඔ ච වා. ආදි, ආදො, ආදිම්හි, ආදිස්මිං. ආදීසු.

86. දණ්ඩී, සි.

‘‘අඝො රස්ස’’මාදිනා රස්සෙ සම්පත්තෙ ‘‘න සිස්මිමනපුංසකානී’’ති සිම්හි අනපුංසකානං න රස්සො. සිලොපො, දණ්ඩී, යොලොපෙ – දණ්ඩී. පක්ඛෙ –

අඝො රස්සමෙකවචනයොස්වපි ච.

එකවචනයොසු ඣලපා රස්සං යන්ති.

ඣතො කතරස්සාත්වෙව.

යොනං නො.

කතස්සා ඣතො යොනං නොත්තං හොති. දණ්ඩිනො.

87. ‘‘ඣලපා රස්ස’’න්ති ගෙ පරෙ ඣලපානං රස්සො. හෙදණ්ඩි. දණ්ඩී, දණ්ඩිනො.

88. වා අංඉත්වෙව.

‘‘නං ඣතො කතරස්සා’’ති අංඉච්චස්ස නං වා. දණ්ඩිනං, දණ්ඩිං. දණ්ඩී, දණ්ඩිනො.

89. දණ්ඩිනා. දණ්ඩීභි, දණ්ඩීහි.

90. දණ්ඩිනො, දණ්ඩිස්ස. දණ්ඩීනං.

91. ඣතො කතරස්සාත්වෙව.

‘‘ස්මින්නී’’ති ස්මිනො නි. දණ්ඩිනි. දණ්ඩීසු.

92. භික්ඛු, සිලොපො.

වා යොනංත්වෙව.

‘‘ලතො වො කාරො චෙ’’ති ලතො යොනං වොත්තං වා.