6. අනුරුද්ධසුත්තං

46. එකං සමයං භගවා කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා අනුරුද්ධො දිවාවිහාරං ගතො හොති පටිසල්ලීනො. අථ ඛො සම්බහුලා මනාපකායිකා දෙවතා යෙනායස්මා අනුරුද්ධො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො තා දෙවතා ආයස්මන්තං අනුරුද්ධං එතදවොචුං – ‘‘මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, මනාපකායිකා නාම දෙවතා තීසු ඨානෙසු ඉස්සරියං කාරෙම වසං වත්තෙම. මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, යාදිසකං වණ්ණං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං වණ්ණං ඨානසො පටිලභාම; යාදිසකං සරං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං සරං ඨානසො පටිලභාම; යාදිසකං සුඛං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං සුඛං ඨානසො පටිලභාම. මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, මනාපකායිකා නාම දෙවතා ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු ඉස්සරියං කාරෙම වසං වත්තෙමා’’ති.

අථ ඛො ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස එතදහොසි – ‘‘අහො වතිමා දෙවතා සබ්බාව නීලා අස්සු නීලවණ්ණා නීලවත්ථා නීලාලඞ්කාරා’’ති. අථ ඛො තා දෙවතා ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස චිත්තමඤ්ඤාය සබ්බාව නීලා අහෙසුං නීලවණ්ණා නීලවත්ථා නීලාලඞ්කාරා.

අථ ඛො ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස එතදහොසි – ‘‘අහො වතිමා දෙවතා සබ්බාව පීතා අස්සු…පෙ… සබ්බාව ලොහිතකා අස්සු… සබ්බාව ඔදාතා අස්සු ඔදාතවණ්ණා ඔදාතවත්ථා ඔදාතාලඞ්කාරා’’ති. අථ ඛො තා දෙවතා ආයස්මතො අනුරුද්ධස්ස චිත්තමඤ්ඤාය සබ්බාව ඔදාතා අහෙසුං ඔදාතවණ්ණා ඔදාතවත්ථා ඔදාතාලඞ්කාරා.

අථ ඛො තා දෙවතා එකා ච [කො (සී.), එකාව (ස්‍යා. පී.)] ගායි එකා ච [එකා පන (සී.), එකාව (ස්‍යා. පී.)] නච්චි එකා ච [එකා (සී.), එකාව (ස්‍යා. පී.)] අච්ඡරං වාදෙසි. සෙය්‍යථාපි නාම පඤ්චඞ්ගිකස්ස තූරියස්ස [තුරියස්ස (සී. ස්‍යා. පී.)] සුවිනීතස්ස සුප්පටිපතාළිතස්ස කුසලෙහි සුසමන්නාහතස්ස සද්දො හොති වග්ගු ච රජනීයො ච කමනීයො ච පෙමනීයො ච මදනීයො ච; එවමෙවං තාසං දෙවතානං අලඞ්කාරානං සද්දො හොති වග්ගු ච රජනීයො ච කමනීයො ච පෙමනීයො ච මදනීයො ච. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො ඉන්ද්‍රියානි ඔක්ඛිපි.

අථ ඛො තා දෙවතා ‘‘න ඛ්වය්‍යො අනුරුද්ධො සාදියතී’’ති [සාදයතීති (සද්දනීතිධාතුමාලා)] තත්ථෙවන්තරධායිංසු. අථ ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා අනුරුද්ධො භගවන්තං එතදවොච –

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, දිවාවිහාරං ගතො හොමි පටිසල්ලීනො. අථ ඛො, භන්තෙ, සම්බහුලා මනාපකායිකා දෙවතා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො, භන්තෙ, තා දෙවතා මං එතදවොචුං – ‘මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, මනාපකායිකා නාම දෙවතා තීසු ඨානෙසු ඉස්සරියං කාරෙම වසං වත්තෙම. මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, යාදිසකං වණ්ණං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං වණ්ණං ඨානසො පටිලභාම; යාදිසකං සරං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං සරං ඨානසො පටිලභාම; යාදිසකං සුඛං ආකඞ්ඛාම තාදිසකං සුඛං ඨානසො පටිලභාම. මයං, භන්තෙ අනුරුද්ධ, මනාපකායිකා නාම දෙවතා ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු ඉස්සරියං කාරෙම වසං වත්තෙමා’ති. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අහො වතිමා දෙවතා සබ්බාව නීලා අස්සු නීලවණ්ණා නීලවත්ථා නීලාලඞ්කාරා’ති. අථ ඛො, භන්තෙ, තා දෙවතා මම චිත්තමඤ්ඤාය සබ්බාව නීලා අහෙසුං නීලවණ්ණා නීලවත්ථා නීලාලඞ්කාරා.

‘‘තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අහො වතිමා දෙවතා සබ්බාව පීතා අස්සු…පෙ… සබ්බාව ලොහිතකා අස්සු…පෙ… සබ්බාව ඔදාතා අස්සු ඔදාතවණ්ණා ඔදාතවත්ථා ඔදාතාලඞ්කාරා’ති. අථ ඛො, භන්තෙ, තා දෙවතා මම චිත්තමඤ්ඤාය සබ්බාව ඔදාතා අහෙසුං ඔදාතවණ්ණා ඔදාතවත්ථා ඔදාතාලඞ්කාරා.

‘‘අථ ඛො, භන්තෙ, තා දෙවතා එකා ච ගායි එකා ච නච්චි එකා ච අච්ඡරං වාදෙසි. සෙය්‍යථාපි නාම පඤ්චඞ්ගිකස්ස තූරියස්ස සුවිනීතස්ස සුප්පටිපතාළිතස්ස කුසලෙහි සුසමන්නාහතස්ස සද්දො හොති වග්ගු ච රජනීයො ච කමනීයො ච පෙමනීයො ච මදනීයො ච; එවමෙවං තාසං දෙවතානං අලඞ්කාරානං සද්දො හොති වග්ගු ච රජනීයො ච කමනීයො ච පෙමනීයො ච මදනීයො ච. අථ ඛ්වාහං, භන්තෙ, ඉන්ද්‍රියානි ඔක්ඛිපිං.

‘‘අථ ඛො, භන්තෙ, තා දෙවතා ‘න ඛ්වය්‍යො අනුරුද්ධො සාදියතී’ති තත්ථෙවන්තරධායිංසු. කතිහි නු ඛො, භන්තෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනාපකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති?

‘‘අට්ඨහි ඛො, අනුරුද්ධ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනාපකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජති. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, අනුරුද්ධ, මාතුගාමො යස්ස මාතාපිතරො භත්තුනො දෙන්ති අත්ථකාමා හිතෙසිනො අනුකම්පකා අනුකම්පං උපාදාය තස්ස හොති පුබ්බුට්ඨායිනී පච්ඡානිපාතිනී කිඞ්කාරපටිස්සාවිනී මනාපචාරිනී පියවාදිනී.

‘‘යෙ තෙ භත්තු ගරුනො [ගුරුනො (ක.)] හොන්ති – මාතාති වා පිතාති වා සමණබ්‍රාහ්මණාති වා – තෙ සක්කරොති, ගරුං කරොති [ගරුකරොති (සී. ස්‍යා. පී.)], මානෙති, පූජෙති, අබ්භාගතෙ ච ආසනොදකෙන පටිපූජෙති.

‘‘යෙ තෙ භත්තු අබ්භන්තරා කම්මන්තා – උණ්ණාති වා කප්පාසාති වා – තත්ථ දක්ඛා හොති අනලසා තත්‍රුපායාය [තත්‍රූපායාය (සී.), අ. නි. 4.35; 11.14] වීමංසාය සමන්නාගතා අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං.

‘‘යො සො භත්තු අබ්භන්තරො අන්තොජනො – දාසාති වා පෙස්සාති වා කම්මකරාති වා – තෙසං කතඤ්ච කතතො ජානාති අකතඤ්ච අකතතො ජානාති, ගිලානකානඤ්ච බලාබලං ජානාති ඛාදනීයං භොජනීයඤ්චස්ස පච්චංසෙන [පච්චයෙන (ස්‍යා.), පච්චත්තංසෙන (ක.) අ. නි. 5.33] සංවිභජති.

‘‘යං භත්තු ආහරති ධනං වා ධඤ්ඤං වා ජාතරූපං වා තං ආරක්ඛෙන ගුත්තියා සම්පාදෙති, තත්ථ ච හොති අධුත්තී අථෙනී අසොණ්ඩී අවිනාසිකා.

‘‘උපාසිකා ඛො පන හොති බුද්ධං සරණං ගතා ධම්මං සරණං ගතා සඞ්ඝං සරණං ගතා.

‘‘සීලවතී ඛො පන හොති – පාණාතිපාතා පටිවිරතා, අදින්නාදානා පටිවිරතා, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතා, මුසාවාදා පටිවිරතා, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා.

‘‘චාගවතී ඛො පන හොති. විගතමලමච්ඡෙරෙන චෙතසා අගාරං අජ්ඣාවසති මුත්තචාගා [මුත්තචාගී (ස්‍යා.)] පයතපාණිනී [පයතපාණි (සී.), පයතපාණී (ස්‍යා. පී. ක.)] වොස්සග්ගරතා යාචයොගා දානසංවිභාගරතා.

‘‘ඉමෙහි ඛො, අනුරුද්ධ, අට්ඨහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො මාතුගාමො කායස්ස භෙදා පරං මරණා මනාපකායිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජතී’’ති.

‘‘යො නං භරති සබ්බදා, නිච්චං ආතාපි උස්සුකො;

තං සබ්බකාමදං [තං සබ්බකාමහරං (සී. ස්‍යා. පී.) සබ්බකාමහරං (අ. නි. 5.33] පොසං, භත්තාරං නාතිමඤ්ඤති.

‘‘න චාපි සොත්ථි භත්තාරං, ඉස්සාවාදෙන රොසයෙ;

භත්තු ච ගරුනො සබ්බෙ, පටිපූජෙති පණ්ඩිතා.

‘‘උට්ඨාහිකා [උට්ඨායිකා (ක.)] අනලසා, සඞ්ගහිතපරිජ්ජනා;

භත්තු මනාපං චරති, සම්භතං අනුරක්ඛති.

‘‘යා එවං වත්තති නාරී, භත්තු ඡන්දවසානුගා;

මනාපා නාම තෙ [මනාපකායිකා (සී. ක.)] දෙවා, යත්ථ සා උපපජ්ජතී’’ති. ඡට්ඨං;