2. දොණබ්‍රාහ්මණසුත්තං
192. අථ ඛො දොණො බ්‍රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො දොණො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච –
‘‘සුතං මෙතං, භො ගොතම – ‘න සමණො ගොතමො බ්‍රාහ්මණෙ ජිණ්ණෙ වුඩ්ඪෙ මහල්ලකෙ අද්ධගතෙ වයොඅනුප්පත්තෙ අභිවාදෙති වා පච්චුට්ඨෙති වා ආසනෙන වා නිමන්තෙතී’ති. තයිදං, භො ගොතම, තථෙව. න හි භවං ගොතමො බ්‍රාහ්මණෙ ජිණ්ණෙ වුඩ්ඪෙ මහල්ලකෙ අද්ධගතෙ වයොඅනුප්පත්තෙ අභිවාදෙති වා පච්චුට්ඨෙති වා ආසනෙන වා නිමන්තෙති. තයිදං, භො ගොතම, න සම්පන්නමෙවා’’ති. ‘‘ත්වම්පි නො, දොණ, බ්‍රාහ්මණො පටිජානාසී’’ති? ‘‘යඤ්හි තං, භො ගොතම, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය – ‘බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො – මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො, යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අක්ඛිතො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන, අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං, පදකො වෙය්‍යාකරණො ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයො’ති, මමෙව තං, භො ගොතම, සම්මා වදමානො වදෙය්‍ය. අහඤ්හි, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො – මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො, යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන, අජ්ඣායකො මන්තධරො, තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං, පදකො වෙය්‍යාකරණො ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයො’’ති.
‘‘යෙ ඛො, තෙ දොණ, බ්‍රාහ්මණානං පුබ්බකා ඉසයො මන්තානං කත්තාරො මන්තානං පවත්තාරො, යෙසමිදං එතරහි බ්‍රාහ්මණා පොරාණං මන්තපදං ගීතං පවුත්තං සමිහිතං තදනුගායන්ති තදනුභාසන්ති භාසිතමනුභාසන්ති සජ්ඣායිතමනුසජ්ඣායන්ති වාචිතමනුවාචෙන්ති, සෙය්‍යථිදං – අට්ඨකො, වාමකො, වාමදෙවො, වෙස්සාමිත්තො, යමදග්ගි [යමතග්ගි (සී.) දී. නි. 1.284, 526, 536; ම. නි. 2.427; මහාව. 300; අ. නි. 5.192 පස්සිතබ්බං], අඞ්ගීරසො, භාරද්වාජො, වාසෙට්ඨො, කස්සපො, භගු; ත්‍යාස්සු’මෙ පඤ්ච බ්‍රාහ්මණෙ පඤ්ඤාපෙන්ති – බ්‍රහ්මසමං, දෙවසමං, මරියාදං, සම්භින්නමරියාදං, බ්‍රාහ්මණචණ්ඩාලංයෙව පඤ්චමං. තෙසං ත්වං දොණ, කතමො’’ති?
‘‘න ඛො මයං, භො ගොතම, පඤ්ච බ්‍රාහ්මණෙ ජානාම, අථ ඛො මයං බ්‍රාහ්මණාත්වෙව ජානාම. සාධු මෙ භවං ගොතමො තථා ධම්මං දෙසෙතු යථා අහං ඉමෙ පඤ්ච බ්‍රාහ්මණෙ ජානෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, සුණොහි, සාධුකං මනසි කරොහි; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං භො’’ති ඛො දොණො බ්‍රාහ්මණො භගවතො පච්චස්සොසි. භගවා එතදවොච –
‘‘කථඤ්ච, දොණ, බ්‍රාහ්මණො බ්‍රහ්මසමො හොති? ඉධ, දොණ, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති – මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො, යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන. සො අට්ඨචත්තාලීසවස්සානි කොමාරබ්‍රහ්මචරියං [කොධාරං බ්‍රහ්මචරියං (ස්‍යා. ක.)] චරති මන්තෙ අධීයමානො. අට්ඨචත්තාලීසවස්සානි කොමාරබ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා මන්තෙ අධීයිත්වා ආචරියස්ස ආචරියධනං පරියෙසති ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන.
‘‘තත්ථ ච, දොණ, කො ධම්මො? නෙව කසියා න වණිජ්ජාය න ගොරක්ඛෙන න ඉස්සත්ථෙන [න ඉස්සත්තෙන (ක.)] න රාජපොරිසෙන න සිප්පඤ්ඤතරෙන, කෙවලං භික්ඛාචරියාය කපාලං අනතිමඤ්ඤමානො. සො ආචරියස්ස ආචරියධනං නිය්‍යාදෙත්වා [නීය්‍යාදෙත්වා (සී.), නීයාදෙත්වා (පී.), නිය්‍යාතෙත්වා (කත්ථචි)] කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. සො එවං පබ්බජිතො සමානො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං [චතුත්ථිං (සී.)], ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන [අබ්‍යාපජ්ඣෙන (ක.) අබ්‍යාබජ්ඣෙන (?)] ඵරිත්වා විහරති. කරුණා…පෙ… මුදිතා… උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං තථා තතියං තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. සො ඉමෙ චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං බ්‍රහ්මලොකං උපපජ්ජති. එවං ඛො, දොණ, බ්‍රාහ්මණො බ්‍රහ්මසමො හොති.
‘‘කථඤ්ච, දොණ, බ්‍රාහ්මණො දෙවසමො හොති? ඉධ, දොණ, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති – මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො, යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන. සො අට්ඨචත්තාලීසවස්සානි කොමාරබ්‍රහ්මචරියං චරති මන්තෙ අධීයමානො. අට්ඨචත්තාලීසවස්සානි කොමාරබ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා මන්තෙ අධීයිත්වා ආචරියස්ස ආචරියධනං පරියෙසති ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන. තත්ථ ච, දොණ, කො ධම්මො? නෙව කසියා න වණිජ්ජාය න ගොරක්ඛෙන න ඉස්සත්ථෙන න රාජපොරිසෙන න සිප්පඤ්ඤතරෙන, කෙවලං භික්ඛාචරියාය කපාලං අනතිමඤ්ඤමානො. සො ආචරියස්ස ආචරියධනං නිය්‍යාදෙත්වා දාරං පරියෙසති ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන.
‘‘තත්ථ ච, දොණ, කො ධම්මො? නෙව කයෙන න වික්කයෙන, බ්‍රාහ්මණිංයෙව උදකූපස්සට්ඨං. සො බ්‍රාහ්මණිංයෙව ගච්ඡති, න ඛත්තියිං න වෙස්සිං න සුද්දිං න චණ්ඩාලිං න නෙසාදිං න වෙනිං [න වෙණිං (සී. ස්‍යා. කං. පී.)] න රථකාරිං න පුක්කුසිං ගච්ඡති, න ගබ්භිනිං ගච්ඡති, න පායමානං ගච්ඡති, න අනුතුනිං ගච්ඡති. කස්මා ච, දොණ, බ්‍රාහ්මණො න ගබ්භිනිං ගච්ඡති? සචෙ, දොණ, බ්‍රාහ්මණො ගබ්භිනිං ගච්ඡති, අතිමීළ්හජො නාම සො හොති මාණවකො වා මාණවිකා [මාණවකී (ක.)] වා. තස්මා, දොණ, බ්‍රාහ්මණො න ගබ්භිනිං ගච්ඡති. කස්මා ච, දොණ, බ්‍රාහ්මණො න පායමානං ගච්ඡති? සචෙ, දොණ, බ්‍රාහ්මණො පායමානං ගච්ඡති, අසුචිපටිපීළිතො නාම සො හොති මාණවකො වා මාණවිකා වා. තස්මා, දොණ, බ්‍රාහ්මණො න පායමානං ගච්ඡති. තස්ස සා හොති බ්‍රාහ්මණී නෙව කාමත්ථා න දවත්ථා න රතත්ථා, පජත්ථාව බ්‍රාහ්මණස්ස බ්‍රාහ්මණී හොති. සො මෙථුනං උප්පාදෙත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. සො එවං පබ්බජිතො සමානො විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සො ඉමෙ චත්තාරො ඣානෙ භාවෙත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං ඛො, දොණ, බ්‍රාහ්මණො දෙවසමො හොති.
‘‘කථඤ්ච, දොණ, බ්‍රාහ්මණො මරියාදො හොති? ඉධ, දොණ, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති – මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො, යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන. සො අට්ඨචත්තාලීසවස්සානි කොමාරබ්‍රහ්මචරියං චරති මන්තෙ අධීයමානො. අට්ඨචත්තාලීසවස්සානි කොමාරබ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා මන්තෙ අධීයිත්වා ආචරියස්ස ආචරියධනං පරියෙසති ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන. තත්ථ ච, දොණ, කො ධම්මො? නෙව කසියා න වණිජ්ජාය න ගොරක්ඛෙන න ඉස්සත්ථෙන න රාජපොරිසෙන න සිප්පඤ්ඤතරෙන, කෙවලං භික්ඛාචරියාය කපාලං අනතිමඤ්ඤමානො. සො ආචරියස්ස ආචරියධනං නිය්‍යාදෙත්වා දාරං පරියෙසති ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන.
‘‘තත්ථ ච, දොණ, කො ධම්මො? නෙව කයෙන න වික්කයෙන, බ්‍රාහ්මණිංයෙව උදකූපස්සට්ඨං. සො බ්‍රාහ්මණිංයෙව ගච්ඡති, න ඛත්තියිං න වෙස්සිං න සුද්දිං න චණ්ඩාලිං න නෙසාදිං න වෙනිං න රථකාරිං න පුක්කුසිං ගච්ඡති, න ගබ්භිනිං ගච්ඡති, න පායමානං ගච්ඡති, න අනුතුනිං ගච්ඡති. කස්මා ච, දොණ, බ්‍රාහ්මණො න ගබ්භිනිං ගච්ඡති? සචෙ, දොණ, බ්‍රාහ්මණො ගබ්භිනිං ගච්ඡති, අතිමීළ්හජො නාම සො හොති මාණවකො වා මාණවිකා වා. තස්මා, දොණ, බ්‍රාහ්මණො න ගබ්භිනිං ගච්ඡති. කස්මා ච, දොණ, බ්‍රාහ්මණො න පායමානං ගච්ඡති? සචෙ, දොණ, බ්‍රාහ්මණො පායමානං ගච්ඡති, අසුචිපටිපීළිතො නාම සො හොති මාණවකො වා මාණවිකා වා. තස්මා, දොණ, බ්‍රාහ්මණො න පායමානං ගච්ඡති. තස්ස සා හොති බ්‍රාහ්මණී නෙව කාමත්ථා න දවත්ථා න රතත්ථා, පජත්ථාව බ්‍රාහ්මණස්ස බ්‍රාහ්මණී හොති. සො මෙථුනං උප්පාදෙත්වා තමෙව පුත්තස්සාදං නිකාමයමානො කුටුම්බං අජ්ඣාවසති, න අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති. යාව පොරාණානං බ්‍රාහ්මණානං මරියාදො තත්ථ තිට්ඨති, තං න වීතික්කමති. ‘යාව පොරාණානං බ්‍රාහ්මණානං මරියාදො තත්ථ බ්‍රාහ්මණො ඨිතො තං න වීතික්කමතී’ති, ඛො, දොණ, තස්මා බ්‍රාහ්මණො මරියාදොති වුච්චති. එවං ඛො, දොණ, බ්‍රාහ්මණො මරියාදො හොති.
‘‘කථඤ්ච, දොණ, බ්‍රාහ්මණො සම්භින්නමරියාදො හොති? ඉධ, දොණ, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති – මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො, යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන. සො අට්ඨචත්තාලීසවස්සානි කොමාරබ්‍රහ්මචරියං චරති මන්තෙ අධීයමානො. අට්ඨචත්තාලීසවස්සානි කොමාරබ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා මන්තෙ අධීයිත්වා ආචරියස්ස ආචරියධනං පරියෙසති ධම්මෙනෙව, නො අධම්මෙන.
‘‘තත්ථ ච, දොණ, කො ධම්මො? නෙව කසියා න වණිජ්ජාය න ගොරක්ඛෙන න ඉස්සත්ථෙන න රාජපොරිසෙන න සිප්පඤ්ඤතරෙන, කෙවලං භික්ඛාචරියාය කපාලං අනතිමඤ්ඤමානො. සො ආචරියස්ස ආචරියධනං නිය්‍යාදෙත්වා දාරං පරියෙසති ධම්මෙනපි අධම්මෙනපි කයෙනපි වික්කයෙනපි බ්‍රාහ්මණිම්පි උදකූපස්සට්ඨං. සො බ්‍රාහ්මණිම්පි ගච්ඡති ඛත්තියිම්පි ගච්ඡති වෙස්සිම්පි ගච්ඡති සුද්දිම්පි ගච්ඡති චණ්ඩාලිම්පි ගච්ඡති නෙසාදිම්පි ගච්ඡති වෙනිම්පි ගච්ඡති රථකාරිම්පි ගච්ඡති පුක්කුසිම්පි ගච්ඡති ගබ්භිනිම්පි ගච්ඡති පායමානම්පි ගච්ඡති උතුනිම්පි ගච්ඡති අනුතුනිම්පි ගච්ඡති. තස්ස සා හොති බ්‍රාහ්මණී කාමත්ථාපි දවත්ථාපි රතත්ථාපි පජත්ථාපි බ්‍රාහ්මණස්ස බ්‍රාහ්මණී හොති. යාව පොරාණානං බ්‍රාහ්මණානං මරියාදො තත්ථ න තිට්ඨති, තං වීතික්කමති. ‘යාව පොරාණානං බ්‍රාහ්මණානං මරියාදො තත්ථ බ්‍රාහ්මණො න ඨිතො තං වීතික්කමතී’ති ඛො, දොණ, තස්මා බ්‍රාහ්මණො සම්භින්නමරියාදොති වුච්චති. එවං ඛො, දොණ, බ්‍රාහ්මණො සම්භින්නමරියාදො හොති.
‘‘කථඤ්ච, දොණ, බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණචණ්ඩාලො හොති? ඉධ, දොණ, බ්‍රාහ්මණො උභතො සුජාතො හොති – මාතිතො ච පිතිතො ච, සංසුද්ධගහණිකො, යාව සත්තමා පිතාමහයුගා අක්ඛිත්තො අනුපක්කුට්ඨො ජාතිවාදෙන. සො අට්ඨචත්තාලීසවස්සානි කොමාරබ්‍රහ්මචරියං චරති මන්තෙ අධීයමානො. අට්ඨචත්තාලීසවස්සානි කොමාරබ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා මන්තෙ අධීයිත්වා ආචරියස්ස ආචරියධනං පරියෙසති ධම්මෙනපි අධම්මෙනපි කසියාපි වණිජ්ජායපි ගොරක්ඛෙනපි ඉස්සත්ථෙනපි රාජපොරිසෙනපි සිප්පඤ්ඤතරෙනපි, කෙවලම්පි භික්ඛාචරියාය, කපාලං අනතිමඤ්ඤමානො.
‘‘සො ආචරියස්ස ආචරියධනං නිය්‍යාදෙත්වා දාරං පරියෙසති ධම්මෙනපි අධම්මෙනපි කයෙනපි වික්කයෙනපි බ්‍රාහ්මණිම්පි උදකූපස්සට්ඨං. සො බ්‍රාහ්මණිම්පි ගච්ඡති ඛත්තියිම්පි ගච්ඡති වෙස්සිම්පි ගච්ඡති සුද්දිම්පි ගච්ඡති චණ්ඩාලිම්පි ගච්ඡති නෙසාදිම්පි ගච්ඡති වෙනිම්පි ගච්ඡති රථකාරිම්පි ගච්ඡති පුක්කුසිම්පි ගච්ඡති ගබ්භිනිම්පි ගච්ඡති පායමානම්පි ගච්ඡති උතුනිම්පි ගච්ඡති අනුතුනිම්පි ගච්ඡති. තස්ස සා හොති බ්‍රාහ්මණී කාමත්ථාපි දවත්ථාපි රතත්ථාපි පජත්ථාපි බ්‍රාහ්මණස්ස බ්‍රාහ්මණී හොති. සො සබ්බකම්මෙහි ජීවිකං [ජීවිතං (ක.)] කප්පෙති. තමෙනං බ්‍රාහ්මණා එවමාහංසු – ‘කස්මා භවං බ්‍රාහ්මණො පටිජානමානො සබ්බකම්මෙහි ජීවිකං කප්පෙතී’ති? සො එවමාහ – ‘සෙය්‍යථාපි, භො, අග්ගි සුචිම්පි ඩහති අසුචිම්පි ඩහති, න ච තෙන අග්ගි උපලිප්පති [උපලිම්පති (ක.)]; එවමෙවං ඛො, භො, සබ්බකම්මෙහි චෙපි බ්‍රාහ්මණො ජීවිකං කප්පෙති, න ච තෙන බ්‍රාහ්මණො උපලිප්පති’. ‘සබ්බකම්මෙහි ජීවිකං කප්පෙතී’ති ඛො, දොණ, තස්මා බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණචණ්ඩාලොති වුච්චති. එවං ඛො, දොණ, බ්‍රාහ්මණො බ්‍රාහ්මණචණ්ඩාලො හොති.
‘‘යෙ ඛො තෙ, දොණ, බ්‍රාහ්මණානං පුබ්බකා ඉසයො මන්තානං කත්තාරො මන්තානං පවත්තාරො යෙසමිදං එතරහි බ්‍රාහ්මණා පොරාණං මන්තපදං ගීතං පවුත්තං සමීහිතං තදනුගායන්ති තදනුභාසන්ති භාසිතමනුභාසන්ති සජ්ඣායිතමනුසජ්ඣායන්ති වාචිමනුවාචෙන්ති, සෙය්‍යථිදං – අට්ඨකො, වාමකො, වාමදෙවො, වෙස්සාමිත්තො, යමදග්ගි, අඞ්ගීරසො, භාරද්වාජො, වාසෙට්ඨො, කස්සපො, භගු; ත්‍යාස්සුමෙ පඤ්ච බ්‍රාහ්මණෙ පඤ්ඤාපෙන්ති – බ්‍රහ්මසමං, දෙවසමං, මරියාදං, සම්භින්නමරියාදං, බ්‍රාහ්මණචණ්ඩාලංයෙව පඤ්චමං. තෙසං ත්වං, දොණ, කතමො’’ති?
‘‘එවං සන්තෙ මයං, භො ගොතම, බ්‍රාහ්මණචණ්ඩාලම්පි න පූරෙම. අභික්කන්තං, භො ගොතම…පෙ… උපාසකං මං භවං ගොතමො ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. දුතියං.