8. අලබ්භනීයඨානසුත්තං
48. ‘‘පඤ්චිමානි, භික්ඛවෙ, අලබ්භනීයානි ඨානානි සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං. කතමානි පඤ්ච? ‘ජරාධම්මං මා ජීරී’ති අලබ්භනීයං ඨානං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං. ‘බ්‍යාධිධම්මං මා බ්‍යාධීයී’ති [ව්‍යාධිධම්මං ‘‘මා ව්‍යාධීයී’’ති (සී. පී.)] …පෙ… ‘මරණධම්මං මා මීයී’ති… ‘ඛයධම්මං මා ඛීයී’ති… ‘නස්සනධම්මං මා නස්සී’ති අලබ්භනීයං ඨානං සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං.
‘‘අස්සුතවතො, භික්ඛවෙ, පුථුජ්ජනස්ස ජරාධම්මං ජීරති. සො ජරාධම්මෙ ජිණ්ණෙ න ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො මය්හෙවෙකස්ස [මය්හමෙවෙකස්ස (සී.)] ජරාධම්මං ජීරති, අථ ඛො යාවතා සත්තානං ආගති ගති චුති උපපත්ති සබ්බෙසං සත්තානං ජරාධම්මං ජීරති. අහඤ්චෙව [අහඤ්චෙ (?)] ඛො පන ජරාධම්මෙ ජිණ්ණෙ සොචෙය්‍යං කිලමෙය්‍යං පරිදෙවෙය්‍යං, උරත්තාළිං කන්දෙය්‍යං, සම්මොහං ආපජ්ජෙය්‍යං, භත්තම්පි මෙ නච්ඡාදෙය්‍ය, කායෙපි දුබ්බණ්ණියං ඔක්කමෙය්‍ය, කම්මන්තාපි නප්පවත්තෙය්‍යුං [කම්මන්තොපි නප්පවත්තෙය්‍ය (ක.)], අමිත්තාපි අත්තමනා අස්සු, මිත්තාපි දුම්මනා අස්සූ’ති. සො ජරාධම්මෙ ජිණ්ණෙ සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘අස්සුතවා පුථුජ්ජනො විද්ධො සවිසෙන සොකසල්ලෙන අත්තානංයෙව පරිතාපෙති’’’.
‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස බ්‍යාධිධම්මං බ්‍යාධීයති…පෙ… මරණධම්මං මීයති… ඛයධම්මං ඛීයති… නස්සනධම්මං නස්සති. සො නස්සනධම්මෙ නට්ඨෙ න ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො මය්හෙවෙකස්ස නස්සනධම්මං නස්සති, අථ ඛො යාවතා සත්තානං ආගති ගති චුති උපපත්ති සබ්බෙසං සත්තානං නස්සනධම්මං නස්සති. අහඤ්චෙව ඛො පන නස්සනධම්මෙ නට්ඨෙ සොචෙය්‍යං කිලමෙය්‍යං පරිදෙවෙය්‍යං, උරත්තාළිං කන්දෙය්‍යං, සම්මොහං ආපජ්ජෙය්‍යං, භත්තම්පි මෙ නච්ඡාදෙය්‍ය, කායෙපි දුබ්බණ්ණියං ඔක්කමෙය්‍ය, කම්මන්තාපි නප්පවත්තෙය්‍යුං, අමිත්තාපි අත්තමනා අස්සු, මිත්තාපි දුම්මනා අස්සූ’ති. සො නස්සනධම්මෙ නට්ඨෙ සොචති කිලමති පරිදෙවති, උරත්තාළිං කන්දති, සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘අස්සුතවා පුථුජ්ජනො විද්ධො සවිසෙන සොකසල්ලෙන අත්තානංයෙව පරිතාපෙති’’’.
‘‘සුතවතො ච ඛො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස ජරාධම්මං ජීරති. සො ජරාධම්මෙ ජිණ්ණෙ ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො මය්හෙවෙකස්ස ජරාධම්මං ජීරති, අථ ඛො යාවතා සත්තානං ආගති ගති චුති උපපත්ති සබ්බෙසං සත්තානං ජරාධම්මං ජීරති. අහඤ්චෙව ඛො පන ජරාධම්මෙ ජිණ්ණෙ සොචෙය්‍යං කිලමෙය්‍යං පරිදෙවෙය්‍යං, උරත්තාළිං කන්දෙය්‍යං, සම්මොහං ආපජ්ජෙය්‍යං, භත්තම්පි මෙ නච්ඡාදෙය්‍ය, කායෙපි දුබ්බණ්ණියං ඔක්කමෙය්‍ය, කම්මන්තාපි නප්පවත්තෙය්‍යුං, අමිත්තාපි අත්තමනා අස්සු, මිත්තාපි දුම්මනා අස්සූ’ති. සො ජරාධම්මෙ ජිණ්ණෙ න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘සුතවා අරියසාවකො අබ්බුහි [අබ්බහි (සී.)] සවිසං සොකසල්ලං, යෙන විද්ධො අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අත්තානංයෙව පරිතාපෙති. අසොකො විසල්ලො අරියසාවකො අත්තානංයෙව පරිනිබ්බාපෙති’’’.
‘‘පුන චපරං, භික්ඛවෙ, සුතවතො අරියසාවකස්ස බ්‍යාධිධම්මං බ්‍යාධීයති…පෙ… මරණධම්මං මීයති… ඛයධම්මං ඛීයති… නස්සනධම්මං නස්සති. සො නස්සනධම්මෙ නට්ඨෙ ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘න ඛො මය්හෙවෙකස්ස නස්සනධම්මං නස්සති, අථ ඛො යාවතා සත්තානං ආගති ගති චුති උපපත්ති සබ්බෙසං සත්තානං නස්සනධම්මං නස්සති. අහඤ්චෙව ඛො පන නස්සනධම්මෙ නට්ඨෙ සොචෙය්‍යං කිලමෙය්‍යං පරිදෙවෙය්‍යං, උරත්තාළිං කන්දෙය්‍යං, සම්මොහං ආපජ්ජෙය්‍යං, භත්තම්පි මෙ නච්ඡාදෙය්‍ය, කායෙපි දුබ්බණ්ණියං ඔක්කමෙය්‍ය, කම්මන්තාපි නප්පවත්තෙය්‍යුං, අමිත්තාපි අත්තමනා අස්සු, මිත්තාපි දුම්මනා අස්සූ’ති. සො නස්සනධම්මෙ නට්ඨෙ න සොචති න කිලමති න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති, භික්ඛවෙ – ‘සුතවා අරියසාවකො අබ්බුහි සවිසං සොකසල්ලං, යෙන විද්ධො අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අත්තානංයෙව පරිතාපෙති. අසොකො විසල්ලො අරියසාවකො අත්තානංයෙව පරිනිබ්බාපෙතී’’’ති.
‘‘ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච අලබ්භනීයානි ඨානානි සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මි’’න්ති.
[ජා. 1.5.96 ජාතකෙපි] ‘‘න සොචනාය පරිදෙවනාය,
අත්ථොධ ලබ්භා [අත්ථො ඉධ ලබ්භති (ස්‍යා.), අත්ථො ඉධ ලබ්භා (පී.)] අපි අප්පකොපි;
සොචන්තමෙනං දුඛිතං විදිත්වා,
පච්චත්ථිකා අත්තමනා භවන්ති.
‘‘යතො ච ඛො පණ්ඩිතො ආපදාසු,
න වෙධතී අත්ථවිනිච්ඡයඤ්ඤූ;
පච්චත්ථිකාස්ස දුඛිතා භවන්ති,
දිස්වා මුඛං අවිකාරං පුරාණං.
‘‘ජප්පෙන මන්තෙන සුභාසිතෙන,
අනුප්පදානෙන පවෙණියා වා;
යථා යථා යත්ථ [යථා යථා යත්ථ යත්ථ (ක.)] ලභෙථ අත්ථං,
තථා තථා තත්ථ පරක්කමෙය්‍ය.
‘‘සචෙ පජානෙය්‍ය අලබ්භනෙය්‍යො,
මයාව [මයා වා (ස්‍යා. කං. පී.)] අඤ්ඤෙන වා එස අත්ථො;
අසොචමානො අධිවාසයෙය්‍ය,
කම්මං දළ්හං කින්ති කරොමි දානී’’ති. අට්ඨමං;