5. වස්සකාරසුත්තං
35. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. අථ ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වස්සකාරො බ්‍රාහ්මණො මගධමහාමත්තො භගවන්තං එතදවොච –
‘‘චතූහි ඛො මයං, භො ගොතම, ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙම. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, භො ගොතම, බහුස්සුතො හොති තස්ස තස්සෙව සුතජාතස්ස තස්ස තස්සෙව ඛො පන භාසිතස්ස අත්ථං ජානාති – ‘අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස භාසිතස්ස අත්ථො’ති. සතිමා ඛො පන හොති චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා අනුස්සරිතා යානි ඛො පන තානි ගහට්ඨකානි කිංකරණීයානි, තත්ථ දක්ඛො හොති අනලසො, තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතො අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං. ඉමෙහි ඛො මයං, භො ගොතම, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙම. සචෙ මෙ [සචෙ පන මෙ (සී. ක.), සචෙ මෙ පන (පී.)], භො ගොතම, අනුමොදිතබ්බං අනුමොදතු මෙ භවං ගොතමො; සචෙ පන මෙ, භො ගොතම, පටික්කොසිතබ්බං පටික්කොසතු මෙ භවං ගොතමො’’ති.
‘‘නෙව ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, අනුමොදාමි න පටික්කොසාමි. චතූහි ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙමි. කතමෙහි චතූහි? ඉධ, බ්‍රාහ්මණ, බහුජනහිතාය පටිපන්නො හොති බහුජනසුඛාය; බහුස්ස ජනතා අරියෙ ඤායෙ පතිට්ඨාපිතා, යදිදං කල්‍යාණධම්මතා කුසලධම්මතා. සො යං විතක්කං ආකඞ්ඛති විතක්කෙතුං තං විතක්කං විතක්කෙති, යං විතක්කං නාකඞ්ඛති විතක්කෙතුං න තං විතක්කං විතක්කෙති; යං සඞ්කප්පං ආකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති, යං සඞ්කප්පං නාකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං න තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති. ඉති චෙතොවසිප්පත්තො හොති විතක්කපථෙ. චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. නෙව ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, අනුමොදාමි න පන පටික්කොසාමි. ඉමෙහි ඛො අහං, බ්‍රාහ්මණ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං මහාපඤ්ඤං මහාපුරිසං පඤ්ඤාපෙමී’’ති.
‘‘අච්ඡරියං, භො ගොතම, අබ්භුතං, භො ගොතම! යාව සුභාසිතං චිදං භොතා ගොතමෙන. ඉමෙහි ච මයං, භො ගොතම, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතං භවන්තං ගොතමං ධාරෙම; භවඤ්හි ගොතමො බහුජනහිතාය පටිපන්නො බහුජනසුඛාය; බහු තෙ [බහුස්ස (ස්‍යා. කං. ක.)] ජනතා අරියෙ ඤායෙ පතිට්ඨාපිතා, යදිදං කල්‍යාණධම්මතා කුසලධම්මතා. භවඤ්හි ගොතමො යං විතක්කං ආකඞ්ඛති විතක්කෙතුං තං විතක්කං විතක්කෙති, යං විතක්කං නාකඞ්ඛති විතක්කෙතුං න තං විතක්කං විතක්කෙති, යං සඞ්කප්පං ආකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති, යං සඞ්කප්පං නාකඞ්ඛති සඞ්කප්පෙතුං න තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙති. භවඤ්හි ගොතමො චෙතොවසිප්පත්තො විතක්කපථෙ. භවඤ්හි ගොතමො චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. භවඤ්හි ගොතමො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති.
‘‘අද්ධා ඛො ත්‍යාහං, බ්‍රාහ්මණ, ආසජ්ජ උපනීය වාචා භාසිතා. අපි ච, ත්‍යාහං බ්‍යාකරිස්සාමි – ‘අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, බහුජනහිතාය පටිපන්නො බහුජනසුඛාය; බහු මෙ [බහුස්ස (ස්‍යා. කං. ක.)] ජනතා අරියෙ ඤායෙ පතිට්ඨාපිතා, යදිදං කල්‍යාණධම්මතා කුසලධම්මතා. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, යං විතක්කං ආකඞ්ඛාමි විතක්කෙතුං තං විතක්කං විතක්කෙමි, යං විතක්කං නාකඞ්ඛාමි විතක්කෙතුං න තං විතක්කං විතක්කෙමි, යං සඞ්කප්පං ආකඞ්ඛාමි සඞ්කප්පෙතුං තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙමි, යං සඞ්කප්පං නාකඞ්ඛාමි සඞ්කප්පෙතුං න තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙමි. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, චෙතොවසිප්පත්තො විතක්කපථෙ. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. අහඤ්හි, බ්‍රාහ්මණ, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරාමී’’’ති.
‘‘යො වෙදි සබ්බසත්තානං, මච්චුපාසප්පමොචනං;
හිතං දෙවමනුස්සානං, ඤායං ධම්මං පකාසයි;
යං වෙ දිස්වා ච සුත්වා ච, පසීදන්ති බහූ ජනා [පසීදති බහුජ්ජනො (සී. ස්‍යා. කං. පී.)].
‘‘මග්ගාමග්ගස්ස කුසලො, කතකිච්චො අනාසවො;
බුද්ධො අන්තිමසාරීරො [අන්තිමධාරිතො (ක.)], ‘‘(මහාපඤ්ඤො) [( ) ස්‍යා. පොත්ථකෙ නත්ථි] මහාපුරිසොති වුච්චතී’’ති. පඤ්චමං;