၁. မူလယမကံ

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၁. ယမကသမူဟဿာတိ မူလယမကာဒိကဿ ယမကသမူဟဿ. မူလယမကာဒယော ဟိ ပကရဏာပေက္ခာယ အဝယဝဘူတာပိ နိစ္စာဝယဝါပေက္ခာယ ယမကသမူဟောတိ ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘တံသမူဟဿ စ သကလဿ ပကရဏဿာ’’တိ.

ကုသလာကုသလမူလဝိသေသာနန္တိ ဒုတိယပုစ္ဆာယ ဝုတ္တာနံ သံသယပဒသင်္ဂဟိတာနံ ကုသလသင်္ခါတာနံ၊ တထာ ပဌမပုစ္ဆာယ ဝုတ္တာနံ ကုသလမူလသင်္ခါတာနံ ဝိသေသာနံ အတ္ထယမကဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာတိ ယောဇနာ. ယထာ ဟိ ပဌမပုစ္ဆာယ ဝိသေသဝန္တဘာဝေန ဝုတ္တာယေဝ ကုသလဓမ္မာ ဒုတိယပုစ္ဆာယံ ဝိသေသဘာဝေန ဝုတ္တာ၊ ဧဝံ ပဌမပုစ္ဆာယံ ဝိသေသဘာဝေန ဝုတ္တာယေဝ ကုသလမူလဓမ္မာ ဒုတိယပုစ္ဆာယံ ဝိသေသဝန္တဘာဝေန ဝုတ္တာ. ဝတ္တုဝစနိစ္ဆာဝသေန ဟိ ဓမ္မာနံ ဝိသေသဝိသေသဝန္တတာဝိဘာဂါ ဟောန္တီတိ. ကုသလမူလကုသလဝိသေသေဟိ သံသယိတပဒသင်္ဂဟိတေဟိ ကုသလကုသလမူလာနံ ဝိသေသဝန္တာနန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထ စ ဝိသေသဝန္တာပေက္ခဝိသေသဝသေန ပဌမော အတ္ထဝိကပ္ပေါ ဝုတ္တော၊ ဒုတိယော ပန ဝိသေသာပေက္ခဝိသေသဝန္တဝသေနာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. တေနာဟ ‘‘ဉာတုံ ဣစ္ဆိတာနံ ဟီ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတာနန္တိ ပုစ္ဆာယ ဝိသယဘူတာနန္တိ အတ္ထော. ဝိသေသာနန္တိ ကုသလကုသလမူလဝိသေသာနံ. ဝိသေသဝန္တာပေက္ခာနန္တိ ကုသလမူလကုသလသင်္ခါတေဟိ ဝိသေသဝန္တေဟိ သာပေက္ခာနံ. ဝိသေသဝတန္တိ ကုသလမူလကုသလာနံ. ဝိသေသာပေက္ခာနန္တိ ကုသလကုသလမူလဝိသေသေဟိ သာပေက္ခာနံ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ မူလယမကေ. ပဓာနဘာဝေါတိ ပဌမဝိကပ္ပေ တာဝ သံသယိတပ္ပဓာနတ္တာ ပုစ္ဆာယ ဝိသေသာနံ ပဓာနဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေ ဟိ သံသယိတာနံ ဝိသေသဝန္တောတိ. ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပန ဝိသေသာ နာမ ဝိသေသဝန္တာဓီနာတိ ဝိသေသဝန္တာနံ တတ္ထ ပဓာနဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒွိန္နံ ပန ဧကဇ္ဈံ ပဓာနဘာဝေါ န ယုဇ္ဇတိ. သတိ ဟိ အပ္ပဓာနေ ပဓာနံ နာမ သိယာ. တေနာဟ ‘‘ဧကေကာယ ပုစ္ဆာယ ဧကေကော ဧဝ အတ္ထော သင်္ဂဟိတော ဟောတီ’’တိ. ဧဝဉ္စေတံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ဝိနိစ္ဆိတဝိသေသိတဗ္ဗဘာဝေဟိ ဣဓ ပဓာနဘာဝေါ န ယုဇ္ဇတေဝါတိ. န ဓမ္မဝါစကောတိ န သဘာဝဓမ္မဝါစကော. သဘာဝဓမ္မောပိ ဟိ အတ္ထောတိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဂမ္ဘီရပညံ နိပုဏတ္ထဒဿိ’’န္တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၇၈). ‘‘ဟေတုဖလေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၇၂၀) အတ္ထ-သဒ္ဒဿ ဟေတုဖလဝါစကတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အာဒိ-သဒ္ဒေနဿ ‘‘အတ္ထာဘိသမယာ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၁၂၉) အာဂတာ ဟိတာဒိဝါစကတာ သင်္ဂယှတိ. တေနေဝါတိ ပါဠိအတ္ထဝါစကတ္တာ ဧဝ.

တီဏိပိ ပဒါနီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော၊ သမုစ္စယော စ တုလျယောဂေ သိယာ. ကိံ နာမ-ပဒေန အနဝသေသတော ကုသလာဒီနံ သင်္ဂဟောတိ အာသင်္ကာယ တဒါသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထမာဟ ‘‘တီဏိပိ။ပေ။ သင်္ဂါဟကတ္တ’’န္တိ. တတ္ထ သင်္ဂါဟကတ္တမတ္တန္တိ မတ္တ-သဒ္ဒေါ ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထောတိ. တေန နိဝတ္တိတံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘န နိရဝသေသသင်္ဂါဟကတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. န ဟိ ရူပံ နာမ-ပဒေန သင်္ဂယှတိ. ကုသလာဒိယေဝ နာမန္တိ နိယမော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ န နာမံယေဝ ကုသလာဒီတိ ဣမမေဝ စ နိယမံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကုသလာဒီနံ သင်္ဂါဟကတ္တမတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. ယဒိပိ နာမ-ပဒံ န နိရဝသေသကုသလာဒိသင်္ဂါဟကံ၊ ကုသလာဒိသင်္ဂါဟကံ ပန ဟောတိ၊ တဒတ္ထမေဝ စ တံ ဂဟိတန္တိ နာမဿ ကုသလတ္တိကပရိယာပန္နတာ ဝုတ္တာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကုသလာဒိ။ပေ။ ဝုတ္တ’’န္တိ.

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၅၂. ဒုတိယယမကေတိ ဧကမူလယမကေ. ဧဝမိဓာပီတိ ယထာ ဧကမူလယမကေ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ’’ဣစ္စေဝ ပုစ္ဆာ အာရဒ္ဓါ၊ ဧဝံ ဣဓာပိ အညမညမူလယမကေပိ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ’’ဣစ္စေဝ ပုစ္ဆာ အာရဘိတဗ္ဗာ သိယာ. ကသ္မာ? ပုရိမယမက။ပေ။ အပ္ပဝတ္တတ္တာတိ. ဣဒဉ္စ ဒုတိယယမကဿ တထာ အပ္ပဝတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ၊ တတိယယမကံ ပန တထေဝ ပဝတ္တံ. ကေစီတိ ပဒကာရာ. တေ ဟိ ယထာ ပဌမဒုတိယယမကေသု ပုရိမပုစ္ဆာ ဧဝ ပရိဝတ္တနဝသေန ပစ္ဆိမပုစ္ဆာ ကတာတိ ပစ္ဆိမပုစ္ဆာယ ပုရိမပုစ္ဆာ သမာနာ ဌပေတွာ ပဋိလောမဘာဝံ၊ န တထာ အညမညယမကေ. တတ္ထ ဟိ ဒွေပိ ပုစ္ဆာ အညမညဝိသဒိသာ. ယဒိ တတ္ထာပိ ဒွီဟိပိ ပုစ္ဆာဟိ သဒိသာဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ’’တိ ပဌမပုစ္ဆာ အာရဘိတဗ္ဗာ၊ ပစ္ဆိမပုစ္ဆာ ဝါ ‘‘သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလမူလေန ဧကမူလာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ. ဧဝံ ပန အဝတွာ ပဌမဒုတိယယမကေသု ဝိယ ပုရိမပစ္ဆိမပုစ္ဆာ သဒိသာ အကတွာ တတိယယမကေ တာသံ ဝိသဒိသတာ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ’’တိ အနာရဒ္ဓတ္တာ၊ တသ္မာ ပဋိလောမပုစ္ဆာနုရူပါယ အနုလောမပုစ္ဆာယ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာတိ အပုစ္ဆိတွာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ.

အတ္ထဝသေနာတိ သမ္ဘဝန္တာနံ နိစ္ဆိတသံသယိတာနံ အတ္ထာနံ ဝသေန. တဒနုရူပါယာတိ တဿာ ပုရိမပုစ္ဆာယ အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော စ အနုစ္ဆဝိကာယ. ပုရိမဉှိ အပေက္ခိတွာ ပစ္ဆိမာယ ဘဝိတဗ္ဗံ. တေနာတိ တသ္မာ. ယသ္မာ အနုလောမေ သံသယစ္ဆေဒေ ဇာတေပိ ပဋိလောမေ သံသယော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ယဒိ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ပဋိလောမပုစ္ဆာယ ပယောဇနမေဝ န သိယာ၊ တသ္မာ န ပစ္ဆိမပုစ္ဆာနုရူပါ ပုရိမပုစ္ဆာ၊ အထ ခေါ ဝုတ္တနယေန ပုရိမပုစ္ဆာနုရူပါ ပစ္ဆိမပုစ္ဆာ၊ တာယ စ အနုရူပတာယ အတ္ထာဒိဝသေန ဒွိန္နံ ပဒါနံ သမ္ဗန္ဓတ္တာ အတ္ထာဒိယမကတာ ဝုတ္တာ. ဒေသနာက္ကမတော စေတ္ထ အနုလောမပဋိလောမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ‘‘ကုသလာ ကုသလမူလာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကုသလမူလာ ကုသလာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ. သေသယမကေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိသေသဝန္တဝိသေသ၊ ဝိသေသဝိသေသဝန္တဂ္ဂဟဏတော ဝါ ဣဓ အနုလောမပဋိလောမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဌမပုစ္ဆာယဉှိ ယေ ဓမ္မာ ဝိသေသဝန္တော၊ တေ နိစ္ဆယာဓိဋ္ဌာနေ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ ဝတွာ တေသု ယသ္မိံ ဝိသေသော သံသယာဓိဋ္ဌာနော၊ တံဒဿနတ္ထံ ‘‘သဗ္ဗေ တေ ကုသလမူလာ’’တိ ပုစ္ဆာ ကတာ. ဒုတိယပုစ္ဆာယံ ပန တပ္ပဋိလောမတော ယေန ဝိသေသေန တေ ဝိသေသဝန္တော၊ တံ ဝိသေသံ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ဝါ ပန ကုသလမူလာ’’တိ ဝတွာ တေ ဝိသေသဝန္တေ သံသယာဓိဋ္ဌာနဘူတေ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိ ပုစ္ဆာ ကတာ. အနိယတဝတ္ထုကာ ဟိ သန္နိဋ္ဌာနသံသယာ အနေကဇ္ဈာသယတ္တာ သတ္တာနံ.

ဣမိနာပိ ဗျဉ္ဇနေနာတိ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလမူလေန ဧကမူလာ’’တိ ဣမိနာပိ ဝါကျေန. ဧဝံ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ ယေနာဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ၊ တမေဝါဓိပ္ပါယံ ဝိဝရတိ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ တေနေဝါတိ ကုသလဗျဉ္ဇနတ္ထဿ ကုသလမူလေန ဧကမူလဗျဉ္ဇနတ္ထဿ ဘိန္နတ္တာ ဧဝ. ဝိဿဇ္ဇနန္တိ ဝိဘဇနံ. ဣတရထာတိ ကုသလမူလေန ဧကမူလဗျဉ္ဇနေန ပုစ္ဆာယ ကတာယ. တာနိ ဝစနာနီတိ ကုသလဝစနံ ကုသလမူလေန ဧကမူလဝစနဉ္စ. ကုသလစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဝသေန စဿ အဗျာကတဒီပနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဧတ္ထာတိ ‘‘ဣမိနာပိ ဗျဉ္ဇနေန တဿေဝတ္ထဿ သမ္ဘဝတော’’တိ ဧတသ္မိံ ဝစနေ. ယေ ကေစိ ကုသလာ။ပေ။ သမ္ဘဝတောတိ ဧတေန ကုသလာနံ ကုသလမူလေန ဧကမူလတာယ ဗျဘိစာရာဘာဝံ ဒဿေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘န ဟိ။ပေ။ သန္တီ’’တိ. ဝုတ္တဗျဉ္ဇနတ္ထဿေဝ သမ္ဘဝတောတိ ဟိ ဣမိနာ အဝုတ္တဗျဉ္ဇနတ္ထဿ သမ္ဘဝါဘာဝဝစနေန သွာယမဓိပ္ပါယမတ္ထော ဝိဘာဝိတော. ယထာ ဟိ ကုသလမူလေန ဧကမူလဗျဉ္ဇနတ္ထော ကုသလဗျဉ္ဇနတ္ထံ ဗျဘိစရတိ၊ န ဧဝံ တံ ကုသလဗျဉ္ဇနတ္ထော. ကထံ ကတွာ စောဒနာ၊ ကထဉ္စ ကတွာ ပရိဟာရော? ကုသလမူလေန ဧကမူလာ ကုသလာ ဧဝါတိ စောဒနာ ကတာ၊ ကုသလမူလေန ဧကမူလာ ဧဝ ကုသလာတိ ပန ပရိဟာရော ပဝတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒုတိယယမကေ ဝိယ အပုစ္ဆိတွာတိ ‘‘ယေ ကေစိ ကုသလာ’’တိ အပုစ္ဆိတွာ. ကုသလမူလေဟီတိ ကုသလေဟိ မူလေဟိ. တေတိ ကုသလမူလေန ဧကမူလာ.

ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော ပကာရတ္ထော ဝါ. တေန ‘‘ကုသလမူလာနိ ဧကမူလာနိ စေဝ အညမညမူလာနိ စာ’’တိအာဒိပါဠိသေသံ ဒဿေတိ. ယံ သန္ဓာယ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိဿဇ္ဇနံ ကာတဗ္ဗံ ဘဝေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟေဋ္ဌာတိ အနုလောမပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘မူလာနိ ယာနိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. တမ္ပီတိ ‘‘ကုသလမူလေနာ’’တိအာဒိ အဋ္ဌကထာဝစနမ္ပိ. တထာတိ တေန ပကာရေန၊ အနုလောမပုစ္ဆာယံ ဝိယ ဝိဿဇ္ဇနံ ကာတဗ္ဗံ ဘဝေယျာတိ ဣမိနာ ပကာရေနာတိ အတ္ထော. ယေန ကာရဏေန ‘‘န သက္ကာ ဝတ္တု’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘အာမန္တာ’’ဣစ္စေဝ ဝိဿဇ္ဇနေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ‘‘သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိ ပုစ္ဆာယံ ဝိယ ‘‘သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလမူလေန ဧကမူလာ’’တိ ပုစ္ဆိတေပိ ပဋိဝစနဝိဿဇ္ဇနမေဝ လဗ္ဘတိ၊ န အနုလောမပုစ္ဆာယံ ဝိယ သရူပဒဿနဝိဿဇ္ဇနံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော. ယေ ဟိ ဓမ္မာ ကုသလမူလေန ဧကမူလာ၊ န တေ ဓမ္မာ ကုသလမူလေန အညမညမူလာဝ. ယေ ပန ကုသလမူလေန အညမညမူလာ၊ တေ ကုသလမူလေန ဧကမူလာဝ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ။ပေ။ ဝိဘာဂေါ ကာတဗ္ဗော ဘဝေယျာ’’တိ.

တတ္ထ ယေနာတိ ယေန အညမညမူလေသု ဧကမူလဿ အဘာဝေန. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေ. အညမညမူလကတ္တာ ဧကမူလကတ္တာ စာတိ အဓိပ္ပါယော. ဒွိန္နံ ဒွိန္နဉှိ ဧကေကေန အညမညမူလကတ္တေ ဝုတ္တေ တေသံ ဧကေကေန ဧကမူလကတ္တမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ သမာနတ္ထော ဧကသဒ္ဒေါတိ ကတွာ. တေနေဝါဟ ‘‘ယတ္ထ ပန။ပေ။ န ဧကမူလာနီ’’တိ. တယိဒံ မိစ္ဆာ၊ ဒွီသုပိ ဧကေကေန ဣတရဿ ဧကမူလကတ္တံ သမ္ဘဝတိ ဧဝါတိ. တေနာဟ ‘‘ဧတဿ ဂဟဏဿ နိဝါရဏတ္ထ’’န္တိအာဒိ. ‘‘ယေ ဓမ္မာ ကုသလမူလေန အညမညမူလာ၊ တေ ကုသလမူလေန ဧကမူလာ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တေန ဣဓ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ပဒေန ယတ္ထ ဒွေ မူလာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တတ္ထ ဧကေကေန ဣတရဿ ဧကမူလကတ္တံ ပကာသိတမေဝါတိ အာဟ ‘‘အာမန္တာတိ ဣမိနာဝ ဝိဿဇ္ဇနေန တံဂဟဏနိဝါရဏတော’’တိ. နိစ္ဆိတတ္တာတိ ဧတ္ထ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ တိဏ္ဏန္နံ တာဝ မူလာနံ နိစ္ဆိတံ ဟောတု အညမညေကမူလကတ္တံ၊ ဒွိန္နံ ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘အညမညမူလာနံ ဟီ’’တိအာဒိ. သမာနမူလတာ ဧဝါတိ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘န အညမညသမာနမူလတာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန အညမညမူလာနံ သမာနမူလတာမတ္တဝစနိစ္ဆာယ ဧကမူလဂ္ဂဟဏံ၊ န တေသံ အညမညပစ္စယတာဝိသိဋ္ဌသမာနမူလတာဒဿနတ္ထန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. ဒွိန္နံ မူလာနန္တိ ဒွိန္နံ ဧကမူလာနံ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ. ယထာ တေသံ သမာနမူလတာ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တေသု ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံမူလေဟိ အညေဟီတိ ဣတရမူလေဟိ မူလဒွယတော အညေဟိ သဟဇာတဓမ္မေဟိ.

ဣဒါနိ ယေန အဓိပ္ပါယေန ပဋိလောမေ ‘‘ကုသလာ’’ဣစ္စေဝ ပုစ္ဆာ ကတာ၊ န ‘‘ကုသလမူလေန ဧကမူလာ’’တိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အညမညမူလတ္တေ ပန။ပေ။ ကတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. န ဟိ ကုသလမူလေန အညမညမူလေသု ကိဉ္စိ ဧကမူလံ န ဟောတီတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. မူလယုတ္တတမေဝ ဝဒတိ၊ န မူလေဟိ အယုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. အညထာ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိရုဇ္ဈေယျ. တေနေဝါတိ မူလယုတ္တတာယ ဧဝ ဝုစ္စမာနတ္တာ. ဥဘယတ္ထာပီတိ အညမညမူလာ ဧကမူလာတိ ဒွီသုပိ ပဒေသု. ‘‘ကုသလမူလေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ကုသလမူလေန သမ္ပယုတ္တေနာတိ ဟိ အတ္ထော. ယဒိ ဥဘယမ္ပိ ဝစနံ မူလယုတ္တတမေဝ ဝဒတိ၊ အထ ကသ္မာ အနုလောမပုစ္ဆာယမေဝ ဧကမူလဂ္ဂဟဏံ ကတံ၊ န ပဋိလောမပုစ္ဆာယန္တိ ဥဘယတ္ထာပိ တံ ဂဟေတဗ္ဗံ န ဝါ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ မူလေကမူလယမကဒေသနာဟိ အယံ အညမညယမကဒေသနာ သမာနရသာ သိယာတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ အညမညယမကေ. ယဒိပိ ဧကမူလာ အညမညမူလာတိ ဣဒံ ပဒဒွယံ ဝုတ္တနယေန မူလယုတ္တတမေဝ ဝဒတိ၊ တထာပိ သာမညဝိသေသလက္ခဏေ အတ္ထေဝ ဘေဒေါတိ ဒဿေတုံ ‘‘မူလယောဂသာမညေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သမူလကာနံ သမာနမူလတာ ဧကမူလတ္တန္တိ ဧကမူလဝစနံ တေသု အဝိသေသတော မူလသဗ္ဘာဝမတ္တံ ဝဒတိ၊ န အညမညမူလသဒ္ဒေါ ဝိယ မူလေသု လဗ္ဘမာနံ ဝိသေသံ၊ န စ သာမညေ နိစ္ဆယော ဝိသေသေ သံသယံ ဝိဓမတီတိ ဣမမတ္ထမာဟ ‘‘မူလယောဂသာမညေ။ပေ။ ပဝတ္တာ’’တိ ဣမိနာ. ဝိသေသေ ပန နိစ္ဆယော သာမညေ သံသယံ ဝိဓမန္တော ဧဝ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘မူလယောဂဝိသေသေ ပန။ပေ။ နိစ္ဆိတမေဝ ဟောတီ’’တိ. တသ္မာတိ ဝုတ္တဿေဝ တဿ ဟေတုဘာဝေန ပရာမသနံ၊ ဝိသေသနိစ္ဆယေနေဝ အဝိနာဘာဝတော၊ သာမညဿ နိစ္ဆိတတ္တာ တတ္ထ ဝါ သံသယာဘာဝတောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဧကမူလာတိ ပုစ္ဆံ အကတွာ’’တိ. ကုသလဘာဝဒီပကံ န ဟောတီတိ ကုသလဘာဝဿေဝ ဒီပကံ န ဟောတိ တဒညဇာတိကဿပိ ဒီပနတော. တေနာဟ ‘‘ကုသလဘာဝေ သံသယသဗ္ဘာဝါ’’တိ. အညမညမူလဝစနန္တိ ကေဝလံ အညမညမူလဝစနန္တိ အဓိပ္ပါယော. ကုသလာဓိကာရဿ အနုဝတ္တမာနတ္တာတိ ဣမိနာ ‘‘သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ကုသလာ’’တိ ကုသလဂ္ဂဟဏေ ကာရဏမာဟ. ဧကမူလဂ္ဂဟဏေ ဟိ ပယောဇနာဘာဝေါ ဒဿိတော၊ ကုသလဿ ဝသေန စာယံ ဒေသနာတိ.

၅၃-၆၁. မူလနယေ ဝုတ္တေ ဧဝ အတ္ထေတိ မူလနယေ ဝုတ္တေ ဧဝ ကုသလာဒိဓမ္မေ. ကုသလာဒယော ဟိ သဘာဝဓမ္မာ ဣဓ ပါဠိအတ္ထတာယ အတ္ထောတိ ဝုတ္တော. ကုသလမူလဘာဝေန၊ မူလဿ ဝိသေသနေန၊ မူလယောဂဒီပနေန စ ပကာသေတုံ. ကုသလမူလဘူတာ မူလာ ကုသလမူလမူလာတိ သမာသယောဇနာ. မူလဝစနဉှိ နိဝတ္တေတဗ္ဗဂဟေတဗ္ဗသာဓာရဏံ. အကုသလာဗျာကတာပိ မူလဓမ္မာ အတ္ထီတိ ကုသလမူလဘာဝေန မူလဓမ္မာ ဝိသေသိတာ. မူလဂ္ဂဟဏေန စ မူလဝန္တာနံ မူလယောဂေါ ဒီပိတော ဟောတိ. သမာနေန မူလေန၊ မူလဿ ဝိသေသနေန၊ မူလယောဂဒီပနေန စ ပကာသေတုံ ‘‘ဧကမူလမူလာ’’တိ၊ အညမညဿ မူလေန မူလဘာဝေန၊ မူလဿ ဝိသေသနေန၊ မူလယောဂဒီပနေန စ ပကာသေတုံ ‘‘အညမညမူလမူလာ’’တိ မူလမူလနယော ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ. တီသုပိ ယမကေသု ယထာဝုတ္တဝိသေသနမေဝေတ္ထ ပရိယာယန္တရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

မူလယောဂံ ဒီပေတုန္တိ မူလယောဂမေဝ ပဓာနံ သာတိသယဉ္စ ကတွာ ဒီပေတုန္တိ အဓိပ္ပါယော. ယထာ ဟိ ကုသလာနိ မူလာနိ ဧတေသန္တိ ကုသလမူလကာနီတိ ဗာဟိရတ္ထသမာသေ မူလယောဂေါ ပဓာနဘာဝေန ဝုတ္တော ဟောတိ၊ န ဧဝံ ‘‘ကုသလသင်္ခါတာ မူလာ ကုသလမူလာ’’တိ ကေဝလံ၊ ‘‘ကုသလမူလမူလာ’’တိ သဝိသေသနံ ဝါ ဝုတ္တေ ဥတ္တရပဒတ္ထပ္ပဓာနသမာသေ. တေနာဟ ‘‘အညပဒတ္ထ။ပေ။ ဒီပေတု’’န္တိ. ဝုတ္တပ္ပကာရောဝါတိ ‘‘ကုသလမူလဘာဝေန မူလဿ ဝိသေသနေနာ’’တိအာဒိနာ မူလမူလနယေ စ၊ ‘‘အညပဒတ္ထသမာသန္တေန က-ကာရေနာ’’တိအာဒိနာ မူလကနယေ စ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဧဝ. ဝစနပရိယာယော မူလမူလကနယေ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ယောဇေတဗ္ဗော.

၇၄-၈၅. န ဧကမူလဘာဝံ လဘမာနေဟီတိ အဗျာကတမူလေန န ဧကမူလကံ တထာဝတ္တဗ္ဗတံ လဘမာနေဟိ အဋ္ဌာရသအဟေတုကစိတ္တုပ္ပါဒါဟေတုကသမုဋ္ဌာနရူပနိဗ္ဗာနေဟိ ဧကတော အလဗ္ဘမာနတ္တာ. ယထာ ဟိ ယထာဝုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒါဒယော ဟေတုပစ္စယဝိရဟိတာ အဟေတုကဝေါဟာရံ လဘန္တိ၊ န ဧဝံ သဟေတုကသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ. တေနာဟ ‘‘အဟေတုကဝေါဟာရရဟိတံ ကတွာ’’တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘သဗ္ဗံ ရူပံ န ဟေတုကမေဝ၊ အဟေတုကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကိဉ္စာပိ သဟေတုကသမုဋ္ဌာနမ္ပိ ရူပံ အဟေတုကံ၊ ‘‘အဗျာကတော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ဝိပါကာဗျာကတာ ကိရိယာဗျာကတာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၃) ပန ဝစနတော ဟေတုပစ္စယယောဂေန သဟေတုကသမုဋ္ဌာနဿ ရူပဿ အဟေတုကဝေါဟာရာဘာဝေါ ဝုတ္တော. ကေစိ ပန ‘‘အဗ္ဗောဟာရိကံ ကတွာတိ သဟေတုကဝေါဟာရေန အဗ္ဗောဟာရိကံ ကတွာတိ အတ္ထံ ဝတွာ အညထာ ‘အဟေတုကံ အဗျာကတံ အဗျာကတမူလေန ဧကမူလ’န္တိ န သက္ကာ ဝတ္တု’’န္တိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝုတ္တမေဝ အဟေတုကဝေါဟာရာဘာဝေန သဟေတုကတာပရိယာယဿ အတ္ထသိဒ္ဓတ္တာ. အပိစ ဟေတုပစ္စယသဗ္ဘာဝတော တဿ သဟေတုကတာပရိယာယော လဗ္ဘတေဝ. တေနာဟ ‘‘န ဝါ သဟေတုကဒုကေ ဝိယ။ပေ။ အဗ္ဗောဟာရိကံ ကတ’’န္တိ. ဧတ္ထ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဧကမူလကဒုကေ. ဟေတုပစ္စယယောဂါယောဂဝသေနာတိ ဟေတုပစ္စယေန ယောဂါယောဂဝသေန၊ ဟေတုပစ္စယဿ သဗ္ဘာဝါသဗ္ဘာဝဝသေနာတိ အတ္ထော. သဟေတုကဝေါဟာရမေဝ လဘတိ ပစ္စယဘူတဟေတုသဗ္ဘာဝတော.

အပရေ ပန ဘဏန္တိ ‘‘သဟေတုကစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ အဟေတုကံ အဗျာကတန္တိ ဣမိနာ ဝစနေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တမ္ပိ သမူလကတ္တာ ‘အဗျာကတမူလေန န ဧကမူလ’န္တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ သတိပိ သမူလကတ္တေ နိပ္ပရိယာယေန သဟေတုကံ န ဟောတီတိ ‘အဗျာကတမူလေန ဧကမူလ’န္တိ စ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ တသ္မာ ‘အဟေတုကံ အဗျာကတံ အဗျာကတမူလေန န ဧကမူလံ၊ သဟေတုကံ အဗျာကတံ အဗျာကတမူလေန ဧကမူလ’န္တိ ဒွီသုပိ ပဒေသု အနဝရောဓတော အဗ္ဗောဟာရိကံ ကတွာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ၊ တံ တေသံ မတိမတ္တံ ‘‘သဟေတုကအဗျာကတသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ အဗျာကတမူလေန ဧကမူလံ ဟောတီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ တဿ ဧကမူလဘာဝဿ နိစ္ဆိတတ္တာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ စေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၈၆-၉၇. ကုသလာကုသလာဗျာကတရာသိတော နမနနာမနသင်္ခါတေန ဝိသေသေန အရူပဓမ္မာနံ ဂဟဏံ နိဒ္ဓါရဏံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နာမာနံ နိဒ္ဓါရိတတ္တာ’’တိ. တေန တေသံ အဓိကဘာဝမာဟ ဝိညာယမာနမေဝ ပကရဏေန အပရိစ္ဆိန္နတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘အဟေတုကံ နာမံ သဟေတုကံ နာမ’’န္တိ ပါဌန္တရေ ကသ္မာ နာမဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ အာဟ ‘‘သုပါကဋဘာဝတ္ထ’’န္တိ၊ ပရိဗျတ္တံ ကတွာ ဝုတ္တေ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မူလယမကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.