၁. အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁. သမ္ဗရာဒီဟိ ပကပ္ပိတဝိဇ္ဇာ၊ တထာဘိသင်္ခတာနိ ဩသဓာနိ စ ‘‘မာယာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ ဣဓ ပန မာယာယ အာဟိတဝိသေသာ အဘူတညေယျာကာရာ အဓိပ္ပေတာတိ ဒဿေန္တော ‘‘မာယာယ အမဏိအာဒယော မဏိအာဒိအာကာရေန ဒိဿမာနာ မာယာတိ ဝုတ္တာ’’တိ အာဟ. သစ္စညေဝ သစ္စိကံ၊ သော ဧဝ အတ္ထော အဝိပရီတဿ ဉာဏဿ ဝိသယဘာဝဋ္ဌေနာတိ သစ္စိကဋ္ဌော. တေနာဟ ‘‘ဘူတဋ္ဌော’’တိ. အဝိပရီတဘာဝတော ဧဝ ပရမော ပဓာနော အတ္ထောတိ ပရမတ္ထော၊ ဉာဏဿ ပစ္စက္ခဘူတော ဓမ္မာနံ အနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗသဘာဝေါ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥတ္တမတ္ထော’’တိ.

အတ္ထီတိ ဝစနသာမညေနာတိ ‘‘အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၉၆၊ ကထာ. ၂၂) ‘‘အတ္ထီ’’တိ ပဝတ္တဝစနသာမညေန. အတ္ထဝိကပ္ပုပပတ္တိယာ ဝစနဝိဃာတော ဆလန္တိ ဝဒန္တိ. ပတိဋ္ဌံ ပစ္ဆိန္ဒန္တောတိ ဟေတုံ ဒူသေန္တော၊ အဟေတုံ ကရောန္တောတိ အတ္ထော. ဟေတု ဟိ ပဋိညာယ ပတိဋ္ဌာပနတော ပတိဋ္ဌာ၊ တံ ပန ဟေတုံ အတ္ထမတ္တတော ဒဿေန္တော ‘‘ယဒိ သစ္စိကဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိမာဟ. ပယောဂတော ပန ဒူသနေန သဒ္ဓိံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဩကာသံ အဒဒမာနောတိ ယထာနုရူပံ ယုတ္တိံ ဝတ္တုံ အဝသရံ အဒေန္တော. အထ ဝါ ပတိဋ္ဌံ ပစ္ဆိန္ဒန္တော၊ ပဋိညံ ဧဝ ပရိဝတ္တေန္တောတိ အတ္ထော. ဥပလဗ္ဘတိ ပုဂ္ဂလောတိ ဟိ သကဝါဒိံ ဥဒ္ဒိဿ ပရဝါဒိနော ပဋိညာဝ န ယုတ္တာ အပ္ပသိဒ္ဓတ္တာ ဝိသေသိတဗ္ဗဿ. တေနေဝါဟ ‘‘အနုပလဗ္ဘနေယျတော န တဝ ဝါဒေါ တိဋ္ဌတီတိ နိဝတ္တေန္တော’’တိ. ရူပဉ္စ ဥပလဗ္ဘတိ။ပေ။ ဒဿေတီတိ ဧတေန ပရဝါဒိနာ အဓိပ္ပေတဟေတုနော ဝိပရီတတ္ထသာဓကတ္တံ ဒဿေတိ.

ဥပလဗ္ဘမာနံ နာမ ဟောတီတိ အာကာရတော တံအာကာရဝန္တာနံ အနညတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. အညထာတိ အာကာရ၊ အာကာရဝန္တာနံ ဘေဒေ. ဧတိဿာတိ ‘‘တတော သော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမဋ္ဌေနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာယ ဒုတိယပုစ္ဆာယ. ဧသ ဝိသေသောတိ ယော ယထာဝုတ္တော ဒွိန္နံ ပုစ္ဆာနံ ဝိသယဿ သဘာဝါကာရဘေဒေါ၊ ဧသ ဒွိန္နံ ပုစ္ဆာနံ ဝိသေသော. သဘာဝဓမ္မာနံ သာမညလက္ခဏေန အဘိန္နာနမ္ပိ သလက္ခဏတော ဘေဒေါယေဝါတိ အညဓမ္မဿ အညေနာကာရေန န ကဒါစိပိ ဥပလဗ္ဘော ဘဝေယျ. ယဒိ သိယာ၊ အညတ္တမေဝ န သိယာတိ ရုပ္ပနာဒိသပစ္စယာဒိအာကာရေန အနုပလဗ္ဘမာနောပိ ပုဂ္ဂလော အတ္တနော ဘူတသဘာဝဋ္ဌေန ဥပလဗ္ဘတေဝါတိ ဝဒန္တံ ပရဝါဒိနံ ပတိ ‘‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော’’တိအာဒိ စောဒနာ အနောကာသာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယထာ ပန။ပေ။ နိဂ္ဂဟော စ န ကာတဗ္ဗော’’တိ. တတ္ထ နိဂ္ဂဟောတိ ‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တနိဂ္ဂဟော၊ ပရာဇယာရောပနေန ပရဝါဒိနော နိဂ္ဂဏှနန္တိ အတ္ထော.

သွာယံ ပန ယသ္မာ တဿ ဝါဒါပရာဓဟေတုကော၊ တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ အဋ္ဌကထာယံ ဒေါသာပရာဓပရိယာယေဟိ ဝိဘာဝိတော. အဝဇာနနဉှေတ္ထ နိဂ္ဂဟဋ္ဌာနံ. တထာ ဟိ ပဋိညာဟာနိ၊ ပဋိညာန္တရံ၊ ပဋိညာဝိရောဓော၊ ပဋိညာသညာသော၊ ဟေတွန္တရံ၊ အတ္ထန္တရံ၊ နိရတ္ထကံ၊ အဝိညာတတ္ထံ၊ အသမ္ဗန္ဓတ္ထံ၊ အပ္ပတ္တကာလံ၊ ဦနံ၊ အဓိကံ၊ ပုနရုတ္တံ၊ အနနုဘာသနံ၊ အဝိညာတံ၊ အပ္ပဋိဘာ၊ ဝိက္ခေပေါ၊ မတာနုညာ၊ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗဿ ဥပေက္ခနံ၊ အနနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗဿ အနုယောဂေါ၊ အပသိဒ္ဓန္တရံ၊ ဟေတွာဘာသာ စာတိ ဒွါဝီသတိ နိဂ္ဂဟဋ္ဌာနာနိ ဉာယဝါဒိနော ဝဒန္တိ.

တတ္ထ ဝိသဒိသူဒါဟရဏဓမ္မာနုဇာနနံ ပဌမုဒါဟရဏေ ပဋိညာဟာနိ. ပဋိညာတတ္ထပဋိသေဓေ တဒညတ္ထနိဒ္ဒေသော ပဋိညာန္တရံ. ပဋိညာဝိရုဒ္ဓဟေတုကိတ္တနံ ပဋိညာဝိရောဓော. ပဋိညာတတ္ထာပနယနံ ပဋိညာသညာသော. အဝိသေသဝုတ္တေ ဟေတုမှိ ပဋိသိဒ္ဓေ ဝိသေသဟေတုကထနံ ဟေတွန္တရံ. အဓိကတတ္ထာနုပယောဂိအတ္ထကထနံ အတ္ထန္တရံ. မာတိကာပါဌော ဝိယ အတ္ထဟီနံ နိရတ္ထကံ. တိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တမ္ပိ သက္ခိပဋိဝါဒီဟိ အဝိဒိတံ အဝိညာတတ္ထံ. ပုဗ္ဗာပရဝသေန သမ္ဗန္ဓရဟိတံ အသမ္ဗန္ဓတ္ထံ. အဝယဝဝိပလ္လာသဝစနံ အပ္ပတ္တကာလံ. အဝယဝဝိကလံ ဦနံ. အဓိကဟေတူဒါဟရဏံ အဓိကံ. ဌပေတွာ အနုဝါဒံ သဒ္ဒတ္ထာနံ ပုနပ္ပုနံ ဝစနံ အတ္ထာပန္နဝစနဉ္စ ပုနရုတ္တံ. ပရိသာယ ဝိဒိတဿ တီဟိ ဝုတ္တဿ အပစ္စုဒါဟာရော အနနုဘာသနံ. ယံ ဝါဒိနာ ဝုတ္တံ ပရိသာယ ဝိညာတံ ပဋိဝါဒိနာ ဒုဝိညာတံ၊ တံ အဝိညာတံ. တံဝါဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝုတ္တေ ပရဝါဒိနော ပဋိဝစနဿ အနုပဋ္ဌာနံ အပ္ပဋိဘာ. ကိစ္စန္တရပ္ပသင်္ဂေန ကထာဝိစ္ဆိန္ဒနံ ဝိက္ခေပေါ. အတ္တနော ဒေါသာနုဇာနနေန ပရပက္ခဿ ဒေါသပ္ပသဉ္ဇနံ ပရမတာနုဇာနနံ မတာနုညာ. နိဂ္ဂဟပ္ပတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနံ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗဿ ဥပေက္ခနံ. သမ္ပတ္တနိဂ္ဂဟဿ အနိဂ္ဂဟဋ္ဌာနေ စ နိဂ္ဂဏှနံ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗဿ အနုယောဂေါ. ဧကံ သိဒ္ဓန္တမနုဇာနိတွာ အနိယမတော တဒညသိဒ္ဓန္တကထာပ္ပသဉ္ဇနံ အပသိဒ္ဓန္တရံ. အသိဒ္ဓါ အနေကန္တိကာ ဝိရုဒ္ဓါ စ ဟေတွာဘာသာ၊ ဟေတုပတိရူပကာတိ အတ္ထော. တေသဉ္စ ကထနံ နိဂ္ဂဟဋ္ဌာနန္တိ.

ဣမေသု ဒွါဝီသတိယာ နိဂ္ဂဟဋ္ဌာနေသု ဣဒံ ပဋိညာယ အပနယနတော သယမေဝ ပစ္စက္ခာနတော ပဋိညာသညာသော နာမ နိဂ္ဂဟဋ္ဌာနံ. တေနေဝါဟ ‘‘အဝဇာနနေနေဝ နိဂ္ဂဟံ ဒဿေတီ’’တိ. အသိဒ္ဓတ္တာတိ ဧတေန ပစ္စက္ခတော အနုမာနတော စ ပုဂ္ဂလဿ အနုပလဗ္ဘမာဟ. န ဟိ သော ပစ္စက္ခတော ဥပလဗ္ဘတိ. ယဒိ ဥပလဗ္ဘေယျ၊ ဝိဝါဒေါ ဧဝ န သိယာ၊ အနုမာနမ္ပိ တာဒိသံ နတ္ထိ၊ ယေန ပုဂ္ဂလံ အနုမိနေယျုံ. တထာ ဟိ တံ သာသနိကော ပုဂ္ဂလဝါဒီ ဝဒေယျ ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ၊ အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော’’တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တတ္တာ ရူပဝေဒနာဒိ ဝိယ. ယဉှိ ဘဂဝတာ ‘‘အတ္ထီ’’တိ ယဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပရမတ္ထတော အတ္ထိ ယထာ တံ ရူပံ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ ဝိညာဏံ. ယံ ပန ပရမတ္ထတော နတ္ထိ၊ န တံ ဘဂဝတာ ‘‘အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ ယထာ တံ ပကတိဝါဒိအာဒီနံ ပကတိအာဒီတိ၊ တံ မိစ္ဆာ. ဧတ္ထ ဟိ ယဒိ ဝေါဟာရတော ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထိဘာဝေါ အဓိပ္ပေတော၊ သိဒ္ဓံ သာဓနံ၊ အထ ပရမတ္ထတော၊ အသိဒ္ဓေါ ဟေတု တထာ အဝုတ္တတ္တာ. ဝိရုဒ္ဓေါ စ တဿ အနိစ္စသင်္ခတပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာဒိဘာဝါသာဓနတော ရူပဝေဒနာဒီသု တထာ ဒိဋ္ဌတ္တာတိအာဒိနာ တဿ အဟေတုကဘာဝဿေဝ ပါကဋဘာဝတော.

ယံ ပန ဗာဟိရကာ ပုထု အညတိတ္ထိယာ ဝဒန္တိ. အတ္ထေဝ စ ပရမတ္ထတော အတ္တာ ဉာဏာဘိဓာနဿ ပဝတ္တိယာ နိမိတ္တဘာဝတော ရူပါဒိ ဝိယ. အထ ဝါ အတ္တာတိရိတ္တပဒတ္ထန္တရော ရူပက္ခန္ဓော ခန္ဓသဘာဝတ္တာ ယထာ တံ ဣတရက္ခန္ဓာ. ယဉှေတ္ထ ပဒတ္ထန္တရံ၊ သော ပုဂ္ဂလောတိ အဓိပ္ပါယော.

ဧတ္ထ စ ပုရိမဿ ဟေတုနော ပညတ္တိယာ အနေကန္တိကတာ အသိဒ္ဓတာ စ. န ဟိ အသတော သကဝါဒိနံ ပတိ ပရမတ္ထတော ဉာဏာဘိဓာနပ္ပဝတ္တိယာ နိမိတ္တဘာဝေါ သိဇ္ဈတိ. ဝေါဟာရတော စေ၊ တဒသိဒ္ဓသာဓနတာ ရူပါဒိသဘာဝဝိနိမုတ္တရူပေါပိ ပုဂ္ဂလော န ဟောတီတိ ဧဝမာဒိဝိရုဒ္ဓတ္ထတာ. ပစ္ဆိမဿ ပန ဟေတုနော သာဓေတဗ္ဗတ္ထသာမညပရိဂ္ဂဟေ သိဒ္ဓသာဓနတာ၊ ရူပက္ခန္ဓတော ပဒတ္ထန္တရတော ပရမတ္ထန္တရဘူတဝေဒနာဒိသမ္ဘဝဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ စ. တဗ္ဗိသေသပရိဂ္ဂဟေ စ သကဝါဒိနံ ပတိ ဥဒါဟရဏာဘာဝေါ ပရပရိကပ္ပိတဇီဝပဒတ္ထဝိရဟတော. ဣတရက္ခန္ဓာနံ ဝေဒနာဒိဝိနိမုတ္တဥဘယသိဒ္ဓဇီဝပဒတ္ထသဟိတောပိ ရူပက္ခန္ဓော န ဟောတိ ဣတရက္ခန္ဓာ ဝိယာတိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထတာ စ.

ယံ ပန ကာဏာဒါ ‘‘သုခါဒီနံ နိဿယဘာဝတော’’တိ အနုမာနံ ဝဒန္တိ၊ တေ ဣဒံ ဝတ္တဗ္ဗာ – ကိံ သုခါဒီနံ အတ္တနိ ပဋိဗဒ္ဓံ ယတော သုခါဒိနိဿယတာယ အတ္တာ အနုမီယတိ. ယဒိ ဥပ္ပါဒေါ၊ ဧဝံ သန္တေ သဗ္ဗေပိ သုခါဒယော ဧကတော ဧဝ ဘဝေယျုံ ကာရဏဿ သန္နိဟိတဘာဝတော အညနိရပေက္ခတော စ. အထ အညမ္ပိ ကိဉ္စိ ဣန္ဒြိယာဒိကာရဏန္တရမပေက္ခိတဗ္ဗံ၊ တဒေဝ ဟောတု ကာရဏံ၊ ကိမညေန အဒိဋ္ဌသာမတ္ထိယေန ပရိကပ္ပိတေန ပယောဇနံ. အထ ပန တေသံ အတ္တာဓီနာ ဝုတ္တီတိ ဝဒေယျုံ၊ ဧဝမ္ပိ န သိဇ္ဈတိ ဥဒါဟရဏာဘာဝတော. န ဟိ ရူပါဒိဝိနိမုတ္တော တာဒိသော ကောစိ သဘာဝဓမ္မော သုခါဒိသန္နိဿယဘူတော အတ္ထိ၊ ယတော အတ္တနော အတ္တတ္ထသိဒ္ဓိယာ ဥဒါဟရဏံ အပဒိသေယျုံ. ဣမိနာ နယေန အသမာသပဒါဘိဓေယျတ္တာတိအာဒီနမ္ပိ အယုတ္တတ္တာ နိဝါရေတဗ္ဗာ. တထာ ‘‘အညဿ သစ္စိကဋ္ဌဿ အသိဒ္ဓတ္တာ’’တိ ဣမိနာ စ ပကတိအဏုအာဒီနမ္ပိ ဗာဟိရပရိကပ္ပိတာနံ အသိဒ္ဓတာ ဝုတ္တာဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ ပန တေသံ အသိဒ္ဓီတိ? ပမာဏေန အနုပလဗ္ဘနတော. န ဟိ ပစ္စက္ခတော ပကတိ သိဒ္ဓါ ကပိလဿပိ ဣသိနော တဿ အပစ္စက္ခဘာဝဿ ကာပိလေဟိ အနုညာယမာနတ္တာ.

ယံ ပန ‘‘အတ္ထိ ပဓာနံ ဘေဒါနံ အနွယဒဿနတော သကလကလာပမတ္တံ ဝိယာ’’တိ တေ အနုမာနံ ဝဒန္တိ. ဣမိနာ ဟိ ဘေဒါနံ သတွာဒီနံ ဝိဇ္ဇမာနပဓာနတာ ပဋိညာတာ. ဧတ္ထ စ ဝုစ္စတေ – သကလာဒီနံ ပဓာနံ တဗ္ဗိဘာဂေဟိ ကိံ အညတ္တံ၊ ဥဒါဟု အနညန္တိ၊ ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ အညတ္တံ၊ သဗ္ဗော လောကော ပဓာနမယောတိ သမယဝိရောဓော သိယာ၊ သဏ္ဌာနဘေဒေန အညတ္ထ ပဋိဇာနနတော န ဒေါသောတိ စေ? တံ န၊ ဝလယကဋကာဒိသဏ္ဌာနဘေဒေပိ ကနကာဘေဒဒဿနတော. န ဟိ သဏ္ဌာနံ ဝတ္ထုဘေဒနိမိတ္တံ တဿ အနုပါဒါနတ္တာ. ယံ ယဿ ဘေဒနိမိတ္တံ၊ န တံ တဿ အနုပါဒါနံ ယထာ သုဝဏ္ဏမတ္တိကာဒိဃဋာဒီနံ သုဝဏ္ဏဃဋော မတ္တိကာဃဋော ကောသေယျပဋော ကပ္ပါသပဋောတိ စ သာဓေတဗ္ဗဓမ္မရဟိတဉ္စ ဥဒါဟရဏံ. န ဟိ ပဓာနေကကာရဏပုဗ္ဗကတ္တံ သကလာဒီနံ ပကတိဝါဒိနော သိဒ္ဓံ၊ နာပိ ကာပိလာနံ ကထဉ္စိ အညတ္တာနုဇာနနတော. အနညတ္တေ ပန ဥဒါဟရဏာဘာဝေါ. န ဟိ တဒေဝ သာဓေတဗ္ဗံ တဒေဝ စ ဥဒါဟရဏံ ယုတ္တံ၊ အနွယဒဿနမ္ပိ အသိဒ္ဓံ. န ဟိ တဒေဝ တေန အနွိတံ ယုဇ္ဇတိ. ပဓာနေန အနွယဒဿနမ္ပိ အသိဒ္ဓံ ပရဝါဒိနောတိ ဂုဏဿ ပဓာနဿ အနနုဇာနနတော. အထ ယံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ ပဓာနံ ‘‘ပဓီယတိ ဧတ္ထ ဖလ’’န္တိ၊ ဧဝမ္ပိ အသိဒ္ဓမေဝ ကာရဏေ ဖလဿ အတ္ထိဘာဝါနနုဇာနနတော၊ ဟေတုနော စ အသိဒ္ဓနိဿယတာပရာဘိမတဘေဒါနနုဇာနနတော. အထ ဝိသေသေန ကာရဏာယတ္တဝုတ္တိတာ ဖလဿ သာဓီယတိ၊ န ကိဉ္စိ ဝိရုဒ္ဓံ ဓမ္မာနံ ယထာသကံ ပစ္စယေန ပဋိစ္စသမုပ္ပတ္တိယာ ဣစ္ဆိတတ္တာတိ.

အပိစ ပကတိဝါဒိနော ‘‘သတွရဇတမသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ ဂုဏာနံ သမဘာဝေါ ပကတိ၊ သာ စ နိစ္စာ သတွာဒိဝိသမသဘာဝတော အနိစ္စတော မဟတာဒိဝိကာရတော အနညာ’’တိ ပဋိဇာနန္တိ. သာ တေသံ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ပကတိ န သိဇ္ဈတိ တတော ဝိရုဒ္ဓသဘာဝတော ဝိကာရတော အနညတ္တာ. န ဟိ အဿဿ ဝိသာဏံ ဒီဃံ၊ တဉ္စ ရဿတော ဂေါဝိသာဏတော အနညန္တိ ဝုစ္စမာနံ သိဇ္ဈတိ. ကိဉ္စ ဘိယျော? တိဏ္ဏံ ဧကဘာဝါဘာဝတော. သတွာဒိဂုဏတ္တယတော ဟိ ပကတိယာ အနညတ္တံ ဣစ္ဆန္တာနံ တေသံ သတွာဒီနမ္ပိ ပကတိယာ အနညတ္တံ အာပဇ္ဇတိ၊ န စ ယုတ္တံ တိဏ္ဏံ ဧကဘာဝေါတိ. ဧဝမ္ပိ ပကတိ န သိဇ္ဈတိ. ကထံ? အနေကဒေါသာပတ္တိတော. ယဒိ ဟိ ဗျတ္တသဘာဝတော ဝိကာရတော အဗျတ္တသဘာဝါ ပကတိ အနညာ၊ ဧဝံ သန္တေ ဟေတုမန္တတာ အနိစ္စတာ အဗျာပိတာ သကိရိယတာ အနေကတာ နိဿိတတာ လိင်္ဂတာ သာဝယဝတာ ပရတန္တြတာတိ ဧဝမာဒယော အနေကေ ဒေါသာ ပကတိယာ အာပဇ္ဇန္တိ၊ န ဇာတိဝိကာရတော အနညာ ပဋိဇာနိတဗ္ဗာ. တထာ စ သတိ သမယဝိရောဓောတိ ကပ္ပနာမတ္တံ ပကတီတိ အသိဒ္ဓါ သာတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

ပကတိယာ စ အသိဒ္ဓါယ တံနိမိတ္တကဘာဝေန ဝုစ္စမာနာ မဟတာဒယောပိ အသိဒ္ဓါ ဧဝ. ယထာ စ ပကတိ မဟတာဒယော စ၊ ဧဝံ ဣဿရပဇာပတိပုရိသကာလသဘာဝနိယတိယဒိစ္ဆာဒယောပိ. ဧတေသု ဟိ ဣဿရော တာဝ န သိဇ္ဈတိ ဥပကာရဿ အဒဿနတော. သတ္တာနဉှိ ဇာတိယံ မာတာပိတူနံ ဗီဇခေတ္တဘာဝေန ကမ္မဿ ဟီနတာဒိဝိဘာဂကရဏေန၊ တတော ပရဉ္စ ဥတုအာဟာရာနံ ဗြူဟနုပတ္ထမ္ဘနေန၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဒဿနာဒိကိစ္စသာဓနေန ဥပကာရော ဒိဿတိ၊ န၊ ဧဝမိဿရဿ. ဟီနတာဒိဝိဘာဂကရဏမိဿရဿာတိ စေ? တံ န၊ အသိဒ္ဓတ္တာ. ယထာဝုတ္တော ဥပကာရဝိသေသော ဣဿရနိမ္မိတော၊ န ကမ္မုနာတိ သာဓနီယမေတံ. ဣတရတြာပိ သမာနမေတန္တိ စေ? န၊ ကမ္မတော ဖလနိယမသိဒ္ဓတ္တာ. သတိ ဟိ ကတူပစိတေ ကမ္မသ္မိံ တတ္ထ ယံ အကုသလံ၊ တတော ဟီနတာ၊ ယံ ကုသလံ၊ တတော ပဏီတတာတိ သိဒ္ဓမေတံ. ဣဿရဝါဒိနာပိ ဟိ န သက္ကာ ကမ္မံ ပဋိက္ခိပိတုံ.

အပိစေတဿ လောကဝိစိတ္တဿ ဣဿရနိမ္မာနဘာဝေ ဗဟူ ဒေါသာ သမ္ဘဝန္တိ. ကထံ? ယဒိ သဗ္ဗမိဒံ လောကဝိစိတ္တံ ဣဿရနိမ္မိတံ၊ သဟေဝ ဝစနေန ပဝတ္တိတဗ္ဗံ၊ န ကမေန. န ဟိ သန္နိဟိတကာရဏာနံ ဖလာနံ ကမေန ဥပ္ပတ္တိ ယုတ္တာ၊ ကာရဏန္တရာပေက္ခာယ ဣဿရဿ သာမတ္ထိယဟာနိ. စက္ခာဒီနံ စက္ခုဝိညာဏာဒီသု ကာရဏဘာဝေါ န ယုတ္တော. ကရောတီတိ ဟိ ကာရဏန္တိ. ဣဿရော ဧဝ စ ကာရကောတိ သဗ္ဗကာရဏာနံ ကာရဏဘာဝဟာနိ. ယေဟိ ပုထုဝိသေသေဟိ ဣဿရော ပသီဒေယျ၊ တေသဉ္စ သယံကာရတာ အာပဇ္ဇတိ၊ တထာ သဗ္ဗေသံ ဟေတုကာနံ ကာရဏဘာဝေါ. ယဉ္ဇေတံ နိမ္မာနံ၊ တဉ္စဿ အတ္တဒတ္ထံ ဝါ သိယာ၊ ပရတ္ထံ ဝါ သိယာ. အတ္တဒတ္ထတာယံ အတ္တနော ဣဿရဘာဝဟာနိ အကတကိစ္စတာယ ဣသိတာဝသိတာဘာဝတော. တေန ဝါ နိမ္မိတေန ယံ အတ္တနော ကာတဗ္ဗံ၊ တံ ကသ္မာ သယမေဝ န ကရောတိ. ပရတ္ထတာယံ ပန ပရော နာမေတ္ထ လောကော ဧဝါတိ ကိမတ္ထိယံ တဿ နိရယာဒိရောဂါဒိဝိသာဒိနိမ္မာနံ. ယာ စဿ ဣဿရတာ၊ သာ သယံကတာ ဝါ သိယာ ပရံကတာ ဝါ အဟေတုကာ ဝါ. တတ္ထ သယံကတာ စေ၊ တတော ပုဗ္ဗေ အနိဿရဘာဝါပတ္တိ. ပရံကတာ စေ၊ ပစ္ဆာပိ အနိဿရဘာဝါပတ္တိ သဥတ္တရတာ စ သိယာ. အဟေတုကာ စေ၊ န ကဿစိ အနိဿရတာတိ ဧဝမိဿရဿပိ အသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယထာ စ ဣဿရော၊ ဧဝံ ပဇာပတိ ပုရိသော စ. နာမမတ္တမေဝ ဟေတ္ထ ဝိသေသော. တေဟိ ဝါဒီဟိ ပကပ္ပိတံ ယဒိဒံ ‘‘ပဇာပတိ ပုရိသော’’တိ. တံနိမိတ္တကံ ပန လောကပ္ပဝတ္တိံ ဣစ္ဆန္တာနံ ပဇာပတိဝါဒေ ပုရိသဝါဒေ စ ဣဿရဝါဒေ ဝိယ ဒေါသာ အသိဒ္ဓိ စ ဝိဓာတဗ္ဗာ. ယထာ စေတေ ဣဿရာဒယော၊ ဧဝံ ကာလောပိ အသိဒ္ဓေါ လက္ခဏာဘာဝတော. ပရမတ္ထတော ဟိ ဝိဇ္ဇမာနာနံ ဓမ္မာနံ သဘာဝသင်္ခါတံ လက္ခဏံ ဥပလဗ္ဘတိ. ယထာ ပထဝိယာ ကထိနတာ၊ န ဧဝံ ကာလဿ၊ တသ္မာ နတ္ထိ ပရမတ္ထတော ကာလောတိ. ကာလဝါဒီ ပနာဟ ‘‘ဝတ္တနာလက္ခဏော ကာလော’’တိ. သော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ကာ ပနာယံ ဝတ္တနာ’’တိ. သော အာဟ ‘‘သမယမုဟုတ္တာဒီနံ ပဝတ္တီ’’တိ. တမ္ပိ န၊ ရူပါဒီဟိ အတ္ထန္တရဘာဝေန အနိဒ္ဓါရိတတ္တာ. ပရမတ္ထတော ဟိ အနိဒ္ဓါရိတသဘာဝဿ ဝတ္တနာလက္ခဏတာယံ သသဝိသာဏာဒီနမ္ပိ တံလက္ခဏတာ အာပဇ္ဇေယျ.

ယံ ပန ဝဒန္တိ ကာဏာဒါ ‘‘အပရသ္မိံ အပရံ ယုဂပဒိ စိရံ ခိပ္ပမိတိ ကာလလိင်္ဂါနီတိ လိင်္ဂသဗ္ဘာဝတော အတ္ထိ ကာလော’’တိ၊ တံ အယုတ္တံ လိင်္ဂိနော အနုပလဗ္ဘမာနတ္တာ. သိဒ္ဓသမ္ဗန္ဓေသု ဟိ လိင်္ဂေသု လိင်္ဂမတ္တဂ္ဂဟဏေန လိင်္ဂိနိ အဝဗောဓော ဘဝေယျ. န စ ကေနစိ အဝိပရီတစေတသာ တေန လိင်္ဂေန သဟ ကဒါစိ ကာလသင်္ခါတော လိင်္ဂီ ဂဟိတပုဗ္ဗောတိ. အတော န ယုတ္တံ ‘‘လိင်္ဂသဗ္ဘာဝတော အတ္ထိ ကာလော’’တိ. ‘‘အပရသ္မိံ အပရ’’န္တိအာဒိကဿ ဝိသေသဿ နိမိတ္တဘာဝတော ယုတ္တန္တိ စေ? န၊ ပဌမဇာတတာဒိနိမိတ္တကတ္တာ တဿ. န စ ပဌမဇာတတာဒိ နာမ ကောစိ ဓမ္မော အတ္ထိ အညတြ သမညာမတ္တတောတိ နတ္ထေဝ ပရမတ္ထတော ကာလော. ကိဉ္စ ဘိယျော၊ ဗဟူနံ ဧကဘာဝါပတ္တိတော. အတီတာဒိဝိဘာဂေန ဟိ လောကသမညာဝသေန ဗဟူ ကာလဘေဒါ. တွဉ္စေတံ ဧကံ ဝဒသီတိ ဗဟူနံ ဧကဘာဝါဘာဝတော နတ္ထေဝ ပရမတ္ထတော ကာလော. တထာ ဧကဿ အနေကဘာဝါပတ္တိတော. ယော ဟိ အယံ အဇ္ဇ ဝတ္တမာနကာလော၊ သော ဟိယျော အနာဂတော အဟောသိ၊ သွေ အတီတော ဘဝိဿတိ. ဟိယျော စ ဝတ္တမာနော အဇ္ဇ အတီတော အဟောသိ၊ တထာ သွေ ဝတ္တမာနောပိ အပရဇ္ဇ. န စေကသဘာဝဿ အနေကသဘာဝတာ ယုတ္တာတိ အသိဒ္ဓေါ ပရမတ္ထတော ကာလော. ဓမ္မပ္ပဝတ္တိံ ပန ဥပါဒါယ ကပ္ပနာမတ္တသိဒ္ဓါယ လောကသမညာယ အတီတာဒိဝိဘာဂတော ဝေါဟရီယတီတိ ဝေါဟာရမတ္တကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

သဘာဝနိယတိယဒိစ္ဆာဒယောပိ အသိဒ္ဓါ. ကိံ ကာရဏာ? လက္ခဏာဘာဝါ. န ဟိ သဘာဝတော နိယတိယဒိစ္ဆာ သမ္ဘဝတိ. အညထာ ဧဝံဝိဓော ကောစိ ဘာဝေါ အတ္ထိ စေ၊ တေသံ သဘာဝသင်္ခါတေန လက္ခဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ပတိဋ္ဌာပကဟေတုနာ စ န စတ္ထိ. ကေဝလံ ပနေတေ ဝါဒါ ဝိမဒ္ဒိယမာနာ အဟေတုဝါဒေ ဧဝ တိဋ္ဌန္တိ၊ န စာဟေတုကံ လောကဝိစိတ္တံ ဝိသေသာဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. အဟေတုကဘာဝေ ဟိ ပဝတ္တိယာ ယွာယံ နရသုရနိရယတိရစ္ဆာနာဒီသု ဣန္ဒြိယာဒီနံ ဝိသေသော၊ တဿ အဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ၊ န စာယံ ပဏ္ဍိတေဟိ ဣစ္ဆိတော. ကိဉ္စ? ဒိဋ္ဌဘာဝတော. ဒိဋ္ဌာ ဟိ စက္ခာဒိတော စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဗီဇာဒိတော အင်္ကုရာဒီနံ ပဝတ္တိ၊ တသ္မာပိ ဟေတုတောဝါယံ ပဝတ္တိ. တထာ ပုရေ ပစ္ဆာ စ အဘာဝတော. ယတော ယတော ဟိ ပစ္စယသာမဂ္ဂိတော ယံ ယံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တတော ပုဗ္ဗေ ပစ္ဆာ စ န တဿ နိဗ္ဗတ္တိ သမ္ဘဝတိ၊ ကိဉ္စ ဗဟုနာ. ယဒိ အဟေတုတော ပဝတ္တိ သိယာ၊ အဟေတုကာ ပဝတ္တီတိ ဣမာပိ ဝါစာ ယထာသကပစ္စယသမဝါယတော ပုရေ ပစ္ဆာ စ ဘဝေယျုံ၊ န စ ဘဝန္တိ အလဒ္ဓပ္ပစ္စယတ္တာ၊ မဇ္ဈေ ဧဝ စ ဘဝန္တိ လဒ္ဓပ္ပစ္စယတ္တာ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ သင်္ခတာ ဓမ္မာတိ န သိဇ္ဈတိ အဟေတုဝါဒေါ. တသ္မိဉ္စ အသိဒ္ဓေ ပဝတ္တိယာ အဟေတုဘာဝေါ ဝိယ အဟေတုပရိယာယဝိသေသဘူတာ သဘာဝနိယတိယဒိစ္ဆာဒယောပိ အသိဒ္ဓါ ဧဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယံ ပန ကာဏာဒါ ‘‘ပရမာဏဝေါ နိစ္စာ၊ တေဟိ ဒွိအဏုကာဒိဖလံ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ တဉ္စ အနိစ္စံ၊ တဿ ဝသေနေတံ လောကဝိစိတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တမ္ပိ မိစ္ဆာပရိကပ္ပမတ္တံ. န ဟိ ပရမာဏဝေါ နာမ သန္တိ အညတြ ဘူတသင်္ဃာတာ. သော ပန အနိစ္စောဝ၊ န စ နိစ္စတော အနိစ္စဿ နိဗ္ဗတ္တိ ယုတ္တာ တဿ ကာရဏဘာဝါနုပပတ္တိတော တထာ အဒဿနတော စ. ယဒိ စ သော ကဿစိ ကာရဏဘာဝံ ဂစ္ဆေယျ၊ အနိစ္စော ဧဝ သိယာ ဝိကာရာပတ္တိတော. န စာယံ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ၊ ယံ ဝိကာရံ အနာပဇ္ဇန္တမေဝ ကာရဏံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေယျာတိ. ဝိကာရဉ္စေ အာပဇ္ဇတိ၊ ကုတဿ နိစ္စတာဝကာသော၊ တသ္မာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ပရမာဏဝေါ သတ္တာ အနိစ္စာ၊ အညေပိ နိစ္စာဒိဘာဝေန ဗာဟိရကေဟိ ပရိကပ္ပိတာ အသိဒ္ဓါ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဓမ္မပ္ပဘေဒတော ပန အညဿ သစ္စိကဋ္ဌဿ အသိဒ္ဓတ္တာ’’တိ.

ဧတ္ထာဟ ‘‘ယဒိ ပရမတ္ထတော ပုဂ္ဂလော န ဥပလဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ ပန ပုဂ္ဂလေ အနုပလဗ္ဘမာနေ အထ ကသ္မာ ဘဂဝါ ‘အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော’တိ (အ. နိ. ၄.၉၅၊ ကထာ. ၂၂)၊ ‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’န္တိ (အ. နိ. ၄.၉၅၊ ကထာ. ၂၂) စ တတ္ထ တတ္ထ ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထိဘာဝံ ပဝေဒေသီ’’တိ. ဝိနေယျဇ္ဈာသယဝသေန. တထာ တထာ ဝိနေတဗ္ဗာနဉှိ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဝိနေယျဒမနကုသလော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော လောကသမညာနုရူပံ တတ္ထ တတ္ထ ပုဂ္ဂလဂ္ဂဟဏံ ကရောတိ၊ န ပရမတ္ထတော ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထိဘာဝတော.

အပိစ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ ဟိရောတ္တပ္ပဒီပနတ္ထံ၊ ကမ္မဿကတာဒီပနတ္ထံ၊ ပစ္စတ္တပုရိသကာရဒီပနတ္ထံ၊ အာနန္တရိယဒီပနတ္ထံ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရဒီပနတ္ထံ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒီပနတ္ထံ၊ ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိဒီပနတ္ထံ၊ လောကသမ္မုတိယာ အပ္ပဟာနတ္ထဉ္စာတိ. ‘‘ခန္ဓာ ဓာတူ အာယတနာနိ ဟိရီယန္တိ ဩတ္တပ္ပန္တီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ မဟာဇနော န ဇာနာတိ၊ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ၊ ပဋိသတ္တု ဝါ ဟောတိ ‘‘ကိမိဒံ ခန္ဓာ ဓာတူ အာယတနာနိ ဟိရီယန္တိ ဩတ္တပ္ပန္တိ နာမာ’’တိ. ‘‘ဣတ္ထီ ဟိရီယတိ ဩတ္တပ္ပတိ၊ ပုရိသော၊ ခတ္တိယော၊ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ပန ဝုတ္တေ ဇာနာတိ၊ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ၊ န ပဋိသတ္တု ဟောတိ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ဟိရောတ္တပ္ပဒီပနတ္ထံ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ. ‘‘ခန္ဓာ ကမ္မဿကာ၊ ဓာတုယော အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မာ ကမ္မဿကတာဒီပနတ္ထမ္ပိ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ. ‘‘ဝေဠုဝနာဒယော မဟာဝိဟာရာ ခန္ဓေဟိ ကာရာပိတာ၊ ဓာတူဟိ၊ အာယတနေဟီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. တထာ ‘‘ခန္ဓာ မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တိ၊ ပိတရံ၊ အရဟန္တံ၊ ရုဟိရုပ္ပါဒကမ္မံ၊ သံဃဘေဒကမ္မံ ကရောန္တိ၊ ဓာတုယော၊ အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တေပိ၊ ‘‘ခန္ဓာ မေတ္တာယန္တိ၊ ဓာတုယော၊ အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တေပိ၊ ‘‘ခန္ဓာ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တိ၊ ဓာတုယော၊ အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မာ ဘဂဝါ ပစ္စတ္တပုရိသကာရဒီပနတ္ထံ အာနန္တရိယဒီပနတ္ထံ ဗြဟ္မဝိဟာရဒီပနတ္ထံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒီပနတ္ထဉ္စ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ. ‘‘ခန္ဓာ ဒါနံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ၊ ဓာတုယော၊ အာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တေပိ မဟာဇနော န ဇာနာတိ၊ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ၊ ပဋိသတ္တု ဝါ ဟောတိ ‘‘ကိမိဒံ ခန္ဓာ ဓာတူ အာယတနာနိ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ နာမာ’’တိ. ‘‘ပုဂ္ဂလော ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ပန ဝုတ္တေ ဇာနာတိ၊ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ၊ န ပဋိသတ္တု ဟောတိ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိဒီပနတ္ထံ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ. လောကသမ္မုတိဉ္စ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော နပ္ပဇဟန္တိ လောကသမညာယ လောကာဘိလာပေ ဌိတာယေဝ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ လောကသမ္မုတိယာ အပ္ပဟာနတ္ထမ္ပိ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတီတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေတိ၊ န ပရမတ္ထတော ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထိဘာဝတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဓမ္မပ္ပဘေဒါကာရေနေဝါတိ ယထာဝုတ္တရူပါဒိဓမ္မပ္ပဘေဒတော အညဿ သစ္စိကဋ္ဌဿ အသိဒ္ဓတ္တာ ရူပါဒိဓမ္မပ္ပဘေဒါကာရေနေဝ ပုဂ္ဂလဿ ဥပလဒ္ဓိယာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တေန ‘‘ကိံ တဝ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘမာနော ရုပ္ပနာကာရေန ဥပလဗ္ဘတိ၊ ဥဒါဟု အနုဘဝနသဉ္ဇာနနာဘိသင်္ခရဏဝိဇာနနေသု အညတရာကာရေနာ’’တိ ဒဿေတိ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ သဘာဝဓမ္မဿ လောကေ အဘာဝတော. အဝိသေသဝိသေသေဟိ ပုဂ္ဂလူပလဗ္ဘဿ ပဋိညာပဋိက္ခေပပက္ခာ အနုဇာနနာဝဇာနနပက္ခာ. ယဒိပိမေ ဒွေပိ ပက္ခာ အနုလောမပဋိလောမနယေသု လဗ္ဘန္တိ၊ အာဒိတော ပန ပဌမံ ဌပေတွာ ပဝတ္တော ပဌမနယော၊ ဣတရော ဒုတိယန္တိ ဣမံ နေသံ ဝိသေသံ ဒဿေန္တော ‘‘အနုဇာနနာ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ အာဟ. ယထာဓိကတာယ လဒ္ဓိယာ အနုလောမနတော စေတ္ထ ပဌမော နယော အနုလောမပက္ခော၊ တဗ္ဗိလောမနတော ဣတရော ပဋိလောမပက္ခောတိ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

တေန ဝတ ရေတိ ဧတ္ထ တေနာတိ ကာရဏဝစနံ. ယေန ပုဂ္ဂလူပလဗ္ဘော ပတိဋ္ဌပီယတိ၊ တေန ဟေတုနာ. သွာယံ ဟေတု သာသနိကဿ ဗာဟိရကဿ စ ဝသေန ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတော ဧဝ. ဟေတုပတိရူပကေ စာယံ ဟေတုသမညာ ပရမတ္ထဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဟေဋ္ဌာ ‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိ နိဂ္ဂဟဿ သညာပနမတ္တံ ကတံ၊ တံ ဣဒါနိ ‘‘ယံ တတ္ထ ဝဒေသီ’’တိအာဒိနာ နိဂမနရူပေန မိစ္ဆာဘာဝဒဿနေန စ ဝိဘာဝိယမာနံ ပါကဋဘာဝကရဏတော အာရောပိတံ ပတိဋ္ဌာပိတံ ဟောတီတိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အာရောပိတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဧတ္ထ စ ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ပဋိညာဝယဝေါ သရူပေနေဝ ဒဿိတော. ‘‘တေနာ’’တိ ဣမိနာ သာမညတော ဟေတာဝယဝေါ ဒဿိတော. ယွာယံ ယသ္မာ ပဋိညာဓမ္မော ဟုတွာ သဒိသပက္ခေ ဝိဇ္ဇမာနော၊ ဝိသဒိသပက္ခေ အဝိဇ္ဇမာနောယေဝ ဟေတု လက္ခဏူပပန္နော နာမ ဟောတိ၊ န ဣတရော၊ တသ္မာ ယတ္ထ သော ဝိဇ္ဇတိ န ဝိဇ္ဇတိ စ၊ သော သဒိသာသဒိသဘာဝဘိန္နော ဒုဝိဓော ဒိဋ္ဌန္တာဝယဝေါ. ယထာ ရူပါဒိ ဥပလဗ္ဘတိ၊ တထာ ပုဂ္ဂလော. ယထာ စ သသဝိသာဏံ န ဥပလဗ္ဘတိ၊ န တထာ ပုဂ္ဂလောတိ ဥပနယော. သွာယံ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗေ ခေါ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ ဒီပိတော၊ ယော အဋ္ဌကထာယံ သဒ္ဓိံ ဟေတုဒါဟရဏေဟိ ‘‘ပါပနာ’’တိ ဝုတ္တော. နိဂမနံ ပါဠိယံ သရူပေနေဝ အာဂတံ၊ ယာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ရောပနာ’’တိ ဝုတ္တာတိ. ဧဝံ ပေါရာဏေန ဉာယက္ကမေန သာဓနာဝယဝါ နိဒ္ဓါရေတွာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ဣဒါနိ ဝတ္တနေန ပရပက္ခုပလက္ခိတေ ဟေတုဒါဟရဏေ အနွယဗျတိရေကဒဿနဝသေန နိဒ္ဓါရေတွာ သာဓနပယောဂေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ကိမေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဟေတုဒါဟရဏေဟိယေဝ ဟိ သပရပက္ခာနံ သာဓနံ ဒူသနံ ဝါ၊ န ပဋိညာယ၊ တဿာ သာဓေတဗ္ဗာဒိဘာဝတော. တံ ပန ဒွယံ ‘‘တေန ဝတ ရေ’’တိအာဒိပါဠိယာ ဝိဘာဝိတံ. အဋ္ဌကထာယံ ပါပနာရောပနာသီသေန ဒဿိတံ. ပဋိညာဌပနာ ပန တေသံ ဝိသယဒဿနံ ကထာယံ တံမူလတာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ယံ ပန ဝက္ခတီ’’တိအာဒိ. တေနေဝ စ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဣဒံ အနုလောမ။ပေ။ ဧကံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝက္ခတိ. တထာ စာဟ ‘‘ယထာ ပန တတ္ထာ’’တိအာဒိ. နိဂ္ဂဟောဝ ဝိသုံ ဝုတ္တော၊ န ပဋိကမ္မန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဝိသုံ ဝုတ္တောတိ စ ပါပနာရောပနာဟိ အသမ္မိဿံ ကတွာ ဝိသုံ အင်္ဂဘာဝေန ဝုတ္တော၊ န တဒညတရော ဝိယ တဒန္တောဂဓဘာဝေန ဝုတ္တော၊ နာပိ ဌပနာ ဝိယ အဂဏနုပဂဘာဝေနာတိ အတ္ထော. ယေ ပနာတိ ပဒကာရေ သန္ဓာယာဟ. ဒုတိယေ။ပေ။ အာပဇ္ဇတိ တတ္ထ နိဂ္ဂဟဿ အယထာဘူတတ္တာ ပဋိကမ္မဿ စ ယထာဘူတဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော.

၂. ပရမတ္ထတော ပုဂ္ဂလံ နာနုဇာနာတိ၊ ဝေါဟာရတော ပန အနုဇာနာတီတိ သကဝါဒိမတံ ဇာနန္တေနပိ ပရဝါဒိနာ ဆလဝသေန ဝိဘာဂံ အကတွာ ‘‘ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိ ပုစ္ဆာယ ကတာယ သကဝါဒီ တတ္ထ အယံ ပုဂ္ဂလဝါဒီ၊ ဣမဿ လဒ္ဓိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာတိ ပရမတ္ထသစ္စံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အာမန္တာ’’တိ. ‘‘န ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပုန ဣတရော သမ္မုတိသစ္စံ သန္ဓာယ ‘‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ယော လောကဝေါဟာရသိဒ္ဓေါ သစ္စိကဋ္ဌော၊ တတော ဧဝ ကေနစိ အပဋိက္ခိပိတဗ္ဗတော ပရမတ္ထတော တတော သော ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတီတိ. ပုန သကဝါဒီ ပုဗ္ဗေ ပရမတ္ထသစ္စဝသေန ပုဂ္ဂလေ ပဋိက္ခိတ္တေ ဣဒါနိ သမ္မုတိသစ္စဝသေနာယံ ပုစ္ဆာတိ မန္တွာ တံ အပ္ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ အာဟ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနာ အဓိပ္ပေတံ သစ္စိကဋ္ဌမေဝါတိ သမ္မုတိသစ္စံ သန္ဓာယာတိ အဓိပ္ပါယော’’တိ. ဧဝမဝဋ္ဌိတေ ‘‘ယဒိ ပရဝါဒိနာ။ပေ။ နာရဘိတဗ္ဗာ’’တိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ ပဌမပုစ္ဆာယ ပရမတ္ထသစ္စဿ သစ္စိကဋ္ဌောတိ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ‘‘အထ သကဝါဒိနာ။ပေ။ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒမ္ပိ န ဝတ္တဗ္ဗံ ဒုတိယပုစ္ဆာယ သမ္မုတိသစ္စဿ သစ္စိကဋ္ဌောတိ အဓိပ္ပေတတ္တာ.

ယဒိ ဥဘယံ အဓိပ္ပေတန္တိ ဣဒံ ယဒိ ပဌမပုစ္ဆံ သန္ဓာယ၊ တဒယုတ္တံ တဿာ ပရမတ္ထသစ္စဿေဝ ဝသေန ပဝတ္တတ္တာ. အထ ဒုတိယပုစ္ဆံ သန္ဓာယ၊ တဿာ သမ္မုတိသစ္စဝသေန ပဌမတ္ထံ ဝတွာ ပုန မိဿကဝသေန ဝတ္တုံ ‘‘သမ္မုတိသစ္စပရမတ္ထသစ္စာနိ ဝါ ဧကတော ကတွာပိ ဧဝမာဟာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တမ္ပိ န ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. ဒွေပိ သစ္စာနီတိ သမ္မုတိပရမတ္ထသစ္စာနိ. တေသု ပရမတ္ထသစ္စဿေဝ နိပ္ပရိယာယေန သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဘာဝေါ၊ ဣတရဿ ဥပစာရေန. တထာ စ ဝုတ္တံ ‘‘မာယာ မရီစိ။ပေ။ ဥတ္တမဋ္ဌော’’တိ. တသ္မာ သမ္မုတိသစ္စဝသေန ဥပလဒ္ဓိံ ဣစ္ဆန္တေနပိ ပရမတ္ထသစ္စဝသေန အနိစ္ဆနတော ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိအာဒိနာ အနုယောဂေါ ယုတ္တော. ‘‘ပဓာနပ္ပဓာနေသု ပဓာနေ ကိစ္စသိဒ္ဓီ’’တိ ဧတေနေဝ ‘‘န စ သစ္စိကဋ္ဌေကဒေသေန အနုယောဂေါ’’တိအာဒိ နိဝတ္တိတဉ္စ ဟောတိ သစ္စိကဋ္ဌေကဒေသဘာဝဿေဝ အသိဒ္ဓတ္တာ. နာဿ ပရမတ္ထသစ္စတာ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗာတိ အဿ သစ္စိကဋ္ဌဿ ပရမတ္ထသစ္စတာ ပရဝါဒိနာ န အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗာ ‘‘ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိ သကဝါဒိနောပိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထတော တဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝေါဟရိတသစ္စိကဋ္ဌဿ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတသစ္စိကဋ္ဌတာပိ ယုတ္တာ တဿ တေန အဓိပ္ပေတတ္တာ. သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတောယေဝ. ဝုတ္တနယောဝ ဒေါသောတိ ‘‘ဒွေပိ သစ္စာနီ’’တိအာဒိနာ အနန္တရမေဝ ဝုတ္တံ သန္ဓာယာဟ. တဿ ပန အဒေါသဘာဝေါ ဒဿိတောယေဝ. အထ န ဣတိ အထ န ဘူတသဘာဝတ္ထေန ဥပလဗ္ဘေယျာတိ ယောဇနာ. ဝတ္တဗ္ဗောတိ ယဒေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ‘‘ယော လောကဝေါဟာရသိဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘ပရမတ္ထတော ပုဂ္ဂလံ နာနုဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ အဓိပ္ပါယမဂ္ဂနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အနုညေယျမေတံ သိယာတိ ဧတံ အနုပလဗ္ဘနံ ပဌမပုစ္ဆာယံ ဝိယ ဒုတိယပုစ္ဆာယမ္ပိ အနုဇာနိတဗ္ဗံ သိယာ. န ဝါ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အထ ဝါ ကိဉ္စိ န ဝတ္တဗ္ဗံ ဌပနီယတ္တာ ပဉှဿ. တထာ ဟိဿ ဌပနီယာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ကာမံ သစ္စဒွယာကာရေန ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတိ၊ သမ္မုတိယာကာရေန ပန နုပလဗ္ဘတီတိ ဥပလဗ္ဘနဘာဝဿ ဝသေန ပဋိက္ခေပေါ ကတောတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အနုညာတံ ပဋိက္ခိတ္တဉ္စာတိ ပဌမပုစ္ဆာယံ အနုညာတံ၊ ဒုတိယပုစ္ဆာယံ ပဋိက္ခိတ္တံ. ဧတံ ဆလဝါဒံ နိဿာယာတိ ဧတံ ဧကံယေဝ ဝတ္ထုံ ဥဒ္ဒိဿ အနုဇာနနပဋိက္ခိပနာကာရံ ဆလဝစနံ နိဿာယ. တွံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. သမ္ဘဝန္တဿ သာမညေနာတိ နိဂ္ဂဟဋ္ဌာနဘာဝေန သမ္ဘဝန္တဿ အနုလောမနယေန အနုဇာနနပဋိက္ခေပဿ သမာနဘာဝေန. အသမ္ဘဝန္တဿ ကပ္ပနန္တိ ပစ္စနီကနယေန တဿ နိဂ္ဂဟဋ္ဌာနဘာဝေန အသမ္ဘဝန္တဿ တထာ ကပ္ပနံ သံဝိဓာနံ ဆလဝါဒေါ ဘဝိတုံ အရဟတိ. ‘‘အတ္ထဝိကပ္ပုပပတ္တိယာ ဝစနဝိဃာတော ဆလ’’န္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. တေနာတိ ယထာဝုတ္တကပ္ပနံ ဆလဝါဒေါတိ ဝုတ္တတ္တာ. ဝစနသာမညမတ္တံ ကပ္ပိတံ ဆလံ ဝဒတိ ဧတေနာတိ ဆလဝါဒေါ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆလဝါဒဿ ကာရဏတ္တာ ဆလဝါဒေါ’’တိ. ဝစနသာမညမတ္တံ အတ္ထဘူတံ တဒတ္ထံ ဆလဝါဒံ နိဿာယ. ‘‘ဝိစာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ကိမေတ္ထ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. ယဒိပိ ပက္ခဿ ဌပနာမူလကံ အနုဇာနနာဝဇာနနာနံ မိစ္ဆာဘာဝဒဿနံ တဗ္ဗိသယတ္တာ၊ ပါပနာရောပနာဟိ ဧဝ ပန သော ဝိဘာဝီယတိ၊ န ဌပနာယာတိ ပါကဋောယမတ္ထော.

၄-၅. တေနာတိ သကဝါဒိနာ. တေန နိယာမေနာတိ ယေန နိယာမေန သကဝါဒိနာ စတူဟိ ပါပနာရောပနာဟိဿ နိဂ္ဂဟော ကတော၊ တေန နိယာမေန နယေန. သော နိဂ္ဂဟော ဒုက္ကဋော အနိဂ္ဂဟောယေဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနိဂ္ဂဟဘာဝဿ ဝါ ဥပဂမိတတ္တာ’’တိ၊ ပါပိတတ္တာတိ အတ္ထော. ဧဝမေဝါတိ ယထာ ‘‘တယာ မမ ကတော နိဂ္ဂဟော’’တိအာဒိနာ အနိဂ္ဂဟဘာဝူပနယော ဝုတ္တော၊ ဧဝမေဝ. ဧတဿာတိ ‘‘တေန ဟီ’’တိအာဒိနာ ဣမာယ ပါဠိယာ ဝုတ္တဿ.

အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ပစ္စနီကာနုလောမဝဏ္ဏနာ

၇-၁၀. အညေနာတိ သမ္မုတိသစ္စဘူတေန. ပရဿာတိ သကဝါဒိနော. သော ဟိ ပရဝါဒိနာ ပရော နာမ ဟောတိ. ပဋိညာပဋိက္ခေပါနံ ဘိန္နဝိသယတ္တာ ‘‘အဝိရောဓိတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဘိန္နာဓိကရဏံ ဝိယ ဟိ အဘိန္နဝိသယမေဝ ဝိရုဒ္ဓံ နာမ သိယာ၊ န ဣတရန္တိ အဓိပ္ပါယော. တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘န ဟိ။ပေ။ အာပဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ. ယဒိ ဧဝံ ကထမိဒံ နိဂ္ဂဟဋ္ဌာနံ ဇာတန္တိ အာဟ ‘‘အတ္တနော ပနာ’’တိအာဒိ. တေန ပဋိညာန္တရံ နာမ အညမေဝေတံ နိဂ္ဂဟဋ္ဌာနန္တိ ဒဿေတိ.

ပစ္စနီကာနုလောမဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုဒ္ဓသစ္စိကဋ္ဌဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဩကာသသစ္စိကဋ္ဌော

၁. အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁၁. သာမညေန ဝုတ္တံ ဝိသေသနိဝိဋ္ဌံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗသ္မိံ သရီရေတိ အယမတ္ထော’’တိ. သာမညဇောတနာ ဟိ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီတိ ဝိသေသတ္ထိနာ ဝိသေသော အနုပယုဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ. ဧတေနာတိ ဒေသဝသေန သဗ္ဗတ္ထ ပဋိက္ခေပဝစနေန.

၃. ကာလသစ္စိကဋ္ဌော

၁. အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁၂. မဇ္ဈိမဇာတိကာလေတိ ပစ္စုပ္ပန္နတ္တဘာဝကာလေ. အတ္တဘာဝေါ ဟိ ဣဓ ‘‘ဇာတီ’’တိ အဓိပ္ပေတော. တတော အတီတော ပုရိမဇာတိကာလော၊ အနာဂတော ပစ္ဆိမဇာတိကာလော. ဣမေသု တီသူတိ သဗ္ဗတ္ထ၊ သဗ္ဗဒါ၊ သဗ္ဗေသူတိ ဣမေသု တီသု နယေသု. ပါဌဿ သံခိတ္တတာ သုဝိညေယျာတိ တံ ဌပေတွာ အတ္ထဿ သဒိသတံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဣဓာပိ ဟိ။ပေ။ ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. ဧတ္ထာပိ ‘‘န ကေနစိ သဘာဝေန ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ. န ဟိ ကေနစိ သဘာဝေန ဥပလဗ္ဘမာနဿ သကလေကဒေသဝိနိမုတ္တော ပဝတ္တိကာလော နာမ အတ္ထီတိ.

၄. အဝယဝသစ္စိကဋ္ဌော

၁. အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁၃. တတိယနယေ န သဗ္ဗေကဓမ္မဝိနိမုတ္တံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ဩကာသာဒိသစ္စိကဋ္ဌော

၂. ပစ္စနီကာနုလောမဝဏ္ဏနာ

၁၄. အနုလောမပဉ္စကဿာတိအာဒိမှိ အဋ္ဌကထာဝစနေ. ပုန တတ္ထာတိ ယထာဝုတ္တေ အဋ္ဌကထာဝစနေ၊ တေသု ဝါ အနုလောမပဉ္စကပစ္စနီကေသု. သဗ္ဗတ္ထ ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတီတိအာဒိကဿ ပါဌပ္ပဒေသဿ အတ္ထော ‘‘သရီရံ သန္ဓာယာ’’တိအာဒိနာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော အတ္ထော. ပဋိကမ္မာဒိပါဠိန္တိ ပဋိကမ္မနိဂ္ဂဟဥပနယနနိဂမနပါဠိံ. တီသု မုခေသူတိ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု တီသု ဝါဒမုခေသု. ပစ္စနီကဿ ပါဠိ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. တန္တိ ပါဠိံ. သင်္ခိပိတွာ အာဂတတ္တာ သရူပေန အဝုတ္တေ. သုဒ္ဓိက။ပေ။ ဝုတ္တံ ဟောတိ တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိအာဒိနာ သရီရာဒိနော ပရာမသနံ နတ္ထိ၊ ဣဓ အတ္ထီတိ အယမေဝ ဝိသေသော၊ အညံ သမာနန္တိ.

သစ္စိကဋ္ဌဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သုဒ္ဓိကသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၁၇-၂၇. သစ္စိကဋ္ဌဿ၊ သစ္စိကဋ္ဌေ ဝါ သံသန္ဒနံ သစ္စိကဋ္ဌသံသန္ဒနန္တိ သမာသဒွယံ ဘဝတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သစ္စိကဋ္ဌဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သစ္စိကဋ္ဌဿ ပုဂ္ဂလဿာတိ သစ္စိကဋ္ဌသဘာဝဿ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနသဘာဝဿ ပုဂ္ဂလဿ. ရူပါဒီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနန္တိ သစ္စိကဋ္ဌတာသာမညေန ရူပါဒီဟိ သမီကရဏံ. သစ္စိကဋ္ဌေတိ သစ္စိကဋ္ဌဟေတု၊ တတ္ထ ဝါ တံ အဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ. ‘‘တုလျယောဂေ သမုစ္စယော’’တိ သမုစ္စယတ္ထတ္တာ ဧဝ စ-ကာရဿ သစ္စိကဋ္ဌေန ဥပလဒ္ဓိသာမညေန ဣဓ ရူပမာဟဋန္တိ တဿ ဥဒါဟဋဘာဝေါ ယုတ္တောတိ ‘‘ယထာရူပ’’န္တိ နိဒဿနဝသေန အတ္ထော ဝုတ္တော၊ အညထာ ဣဓ ရူပဿ အာဟရဏမေဝ ကိမတ္ထိယံ. ဧဝံ သေသဓမ္မေသုပိ. ယာ ပနေတ္ထ အညတ္တပုစ္ဆာ၊ သာပိ နိဒဿနတ္ထံ ဥပဗြူဟေတိ အညတ္တနိဗန္ဓနတ္တာ တဿ. ဩပမ္မသံသန္ဒနေ ပန နိဒဿနတ္ထော ဂါဟီယတီတိ ဣမသ္မိံ သုဒ္ဓိကသံသန္ဒနေ ကေဝလံ သမုစ္စယဝသေနေဝ အတ္ထဒဿနံ ယုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ရူပါဒီနိ ဥပါဒါပညတ္တိမတ္တတ္တာ ပုဂ္ဂလဿ သော တေဟိ အညော၊ အနညော စာတိ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ အယံ သာသနက္ကမောတိ အာဟ ‘‘ရူပါဒီဟိ။ပေ။ သမယော’’တိ. အနုညာယမာနေတိ တသ္မိံ သမယေ သုတ္တေ စ အပ္ပဋိက္ခိပိယမာနေ. အယဉ္စ အတ္ထော သာသနိကဿ ပရဝါဒိနော ဝသေန ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိ ပါဌော ဒိဋ္ဌော ဘဝိဿတိ၊ အညထာ ‘‘ပဋိလောမပဉ္စကာနိ ဒဿိတာနိ၊ ပဋိကမ္မစတုက္ကာဒီနိ သံခိတ္တာနီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ အဓိပ္ပါယော. စောဒနာယ ဝိနာ ပရဝါဒိနော ပဋိဇာနာပနံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိဇာနာပနတ္ထန္တိ။ပေ။ စောဒနတ္ထ’’န္တိ. စောဒနာပုဗ္ဗကဉှိ တဿ ပဋိဇာနာပနံ. တေန ဖလဝေါဟာရေန ကာရဏံ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. အဗျာကတတ္တာတိ အဗျာကရဏီယတ္တာ၊ ဘဂဝတာ ဝါ န ဗျာကတတ္တာ. ယဒိ ဌပနီယတ္တာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ ဣမသ္မိံ ပစ္စနီကနယေ ဌပနီယတ္တာ ပဉှဿ သကဝါဒိနာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ. ပရေနပီတိ ပရဝါဒိနာပိ ဌပနီယတ္တာ လဒ္ဓိမေဝ နိဿာယ အနုလောမနယေ ပဋိက္ခေပေါ ကတောတိ အယမေတ္ထ သုဒ္ဓိကသံသန္ဒနာယ အဓိပ္ပါယော ယုတ္တော အနုလောမေပိ ရူပါဒီဟိ အညတ္တစောဒနာယမေဝ ပရဝါဒိနာ ပဋိက္ခေပဿ ကတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

သုဒ္ဓိကသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဩပမ္မသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၂၈-၃၆. ဥပလဒ္ဓိသာမညေန အညတ္တပုစ္ဆာ စာတိ ဣမိနာ ဒွယမ္ပိ ဥဒ္ဓရတိ ဥပလဒ္ဓိသာမညေန အညတ္တပုစ္ဆာ၊ ဥပလဒ္ဓိသာမညေန ပုစ္ဆာ စာတိ. တတ္ထ ပစ္ဆိမံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဒွိန္နံ သမာနတာ’’တိအာဒိ. တဿတ္ထော – ဒွိန္နံ ရူပဝေဒနာနံ ဝိယ ရူပပုဂ္ဂလာနံ သစ္စိကဋ္ဌေန သမာနတာ တေသံ အညတ္တဿ ကာရဏံ ယုတ္တံ န ဟောတိ. အထ ခေါ။ပေ။ ဥပလဗ္ဘနီယတာတိ ဣဒဉ္စ သံသန္ဒနံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. အယံ ဟေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယဒိ သစ္စိကဋ္ဌသာမညေန ရူပပုဂ္ဂလာနံ ဥပလဒ္ဓိသာမညံ ဣစ္ဆိတံ၊ တေနေဝ နေသံ အညတ္တမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. အထ ပရမတ္ထဝေါဟာရဘေဒတော တေသံ အညတ္တံ န ဣစ္ဆိတံ၊ တတော ဧဝ ဥပလဒ္ဓိသာမညမ္ပိ န ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ.

၃၇-၄၅. ဥပလဒ္ဓီတိ ပုဂ္ဂလဿ ဥပလဒ္ဓိ ဝိဇ္ဇမာနတာ. ‘‘ပဋိကမ္မပဉ္စက’’န္တိ ဝိညာယတီတိ ယောဇနာ.

ဩပမ္မသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. စတုက္ကနယသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၄၆-၅၂. ဧကဓမ္မတောပီတိ သတ္တပညာသာယ သစ္စိကဋ္ဌေသု ဧကဓမ္မတောပိ. ဧတေန တတော သဗ္ဗတောပိ ပုဂ္ဂလဿ အညတ္တာနနုဇာနနံ ဒဿေတိ. တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သကလံ ပရမတ္ထသစ္စံ သန္ဓာယာ’’တိ. ရူပါဒိဧကေကဓမ္မဝသေန နာနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗော အဝယဝဗျတိရေကေန သမုဒါယဿ အဘာဝတော. ယသ္မာ ပန သမုဒါယာဝယဝါ ဘိန္နသဘာဝါ၊ တသ္မာ ‘‘သမုဒါယတော။ပေ။ နိဂ္ဂဟာရဟော သိယာ’’တိ ပရဝါဒိနော အာသင်္ကမာဟ. ဧတံ ဝစနောကာသန္တိ ယဒိပိ သတ္တပညာသဓမ္မသမုဒါယတော ပုဂ္ဂလဿ အညတ္တံ န ဣစ္ဆတိ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ သစ္စိကဋ္ဌဿ အဘာဝတော၊ တဒေကဒေသတော ပနဿ အနညတ္တမ္ပိ န ဣစ္ဆတေဝ. န ဟိ သမုဒါယော အဝယဝေါ ဟောတီတိ. တသ္မာ ‘‘တံ ပဋိက္ခိပတော ကိံ နိဂ္ဂဟဋ္ဌာနန္တိ ဝတ္တုံ မာ လဗ္ဘေထာ’’တိ ဒဿေတုံ ‘‘အယဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ရူပါဒိဓမ္မပ္ပဘေဒဝိဘာဂမုခေနေဝ အနဝသေသတော ပုဂ္ဂလောတိ ဂဟဏာကာရဒဿနဝသေန ပဝတ္တော ပဌမဝိကပ္ပေါ၊ ဒုတိယော ပန အဝိဘာဂတော ပရမတ္ထသစ္စဘာဝသာမညေနာတိ အယံ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ဝိကပ္ပါနံ ဝိသေသော. ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနန္တိ အာဟ ‘‘ဧဝ’’န္တိ.

သဘာဝဝိနိဗ္ဘောဂတောတိ သဘာဝေန ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတဗ္ဗတော. သဘာဝဘိန္နော ဟိ ဓမ္မော တဒညဓမ္မတော ဝိနိဗ္ဘောဂံ လဘတိ. တေနာဟ ‘‘ရူပတော အညသဘာဂတ္တာ’’တိ. ရူပဝဇ္ဇေတိ ရူပဓမ္မဝဇ္ဇေ. တီသုပီတိ ‘‘ရူပသ္မိံ ပုဂ္ဂလော၊ အညတြ ရူပါ၊ ပုဂ္ဂလသ္မိံ ရူပ’’န္တိ ဣမေသု ဧဝံ ပဝတ္တေသု တီသုပိ အနုယောဂေသု. သာသနိကော ဧဝါယံ ပုဂ္ဂလဝါဒီတိ ကတွာ အာဟ ‘‘န ဟိ သော သက္ကာယဒိဋ္ဌိံ ဣစ္ဆတီ’’တိ. ‘‘ရူပဝါ’’တိ ဣမိနာ ရူပေန သကိဉ္စနတာဝ ဉာပီယတိ၊ န ရူပါယတ္တဝုတ္တိတာတိ အာဟ ‘‘အညတြ ရူပါတိ ဧတ္ထ စ ရူပဝါ ပုဂ္ဂလောတိ အယမတ္ထော သင်္ဂဟိတော’’တိ.

စတုက္ကနယသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတာ စ သံသန္ဒနကထာဝဏ္ဏနာ.

၈. လက္ခဏယုတ္တိဝဏ္ဏနာ

၅၄. လက္ခဏယုတ္တိကထာယံ ‘‘ဆလဝသေန ပန ဝတ္တဗ္ဗံ အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော.

လက္ခဏယုတ္တိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ

၅၅-၅၉. ပဒဒွယဿ အတ္ထတော ဧကတ္တေတိ ပဒဒွယဿ ဧကတ္တတ္ထေ သတီတိ အတ္ထော. ပရိကပ္ပဝစနဉှေတံ ဒေါသဒဿနတ္ထံ ‘‘ဧဝံ သန္တေ အယံ ဒေါသော’’တိ. တယိဒံ ဧကတ္တံ ဥပလဗ္ဘတိ ဧဝါတိ ပစ္ဆိမပဒါဝဓာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ကေဟိစိ ပုဂ္ဂလော ကေဟိစိ န ပုဂ္ဂလော’’တိ ဗျဘိစာရဒဿနတော ပရေန န သမ္ပဋိစ္ဆိတန္တိ ကတွာ တမေဝ အသမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ပုဂ္ဂလဿ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဝိဘဇိတဗ္ဗတန္တိ ‘‘ဥပလဗ္ဘတိ စာ’’တိ ဧဝံ အဝိဘဇိတဗ္ဗတံ. ဝိဘဇိတဗ္ဗတန္တိ ‘‘ပုဂ္ဂလော စ တဒညဉ္စ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ဧဝံ ဝိဘဇိတဗ္ဗတံ. ဧတေန ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ ဧဝါ’’တိ ပစ္ဆိမပဒါဝဓာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ န ‘‘ပုဂ္ဂလော ဧဝ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. တံ ဝိဘာဂန္တိ ယထာဝုတ္တံ ဝိဘဇိတဗ္ဗာဝိဘဇိတဗ္ဗံ ဝိဘာဂံ ဝဒတော သကဝါဒိနော၊ အညဿ ဝါ ကဿစိ. ဧတဿာတိ ပရဝါဒိနော. ယထာဝုတ္တဝိဘာဂန္တိ ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ။ပေ။ ကေဟိစိ န ပုဂ္ဂလော’’တိ ဧဝံ ပါဠိယံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝိဘာဂံ. ယထာအာပါဒိတေနာတိ ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ပဒဒွယဿ အတ္ထတော ဧကတ္တေ’’တိအာဒိနာ အာပါဒိတပ္ပကာရေန. န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ယဒိပိ တေန ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ ဧဝ ဝုစ္စတိ၊ ဥပလဗ္ဘတီတိ ပန ပုဂ္ဂလော ဧဝ န ဝုစ္စတိ၊ အထ ခေါ အညောပိ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တေန ပသင်္ဂေန န ဘဝိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘မဂ္ဂိတဗ္ဗော ဧတ္ထ အဓိပ္ပါယော’’တိ.

၆၀. အတ္ထတော ပုဂ္ဂလော နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ အတ္တသုညတာဒဿနေန အနတ္တလက္ခဏဿ ဝိဟိတတ္တာ.

ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၆၁-၆၆. ရူပကာယာဝိရဟံ သန္ဓာယ အာဟ၊ န ရူပတဏှာသဗ္ဘာဝံ. တထာ သတိ အနေကန္တိကတ္တာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗမေဝ သိယာ၊ န အနုဇာနိတဗ္ဗန္တိ. ‘‘အတ္ထိတာယာ’’တိ အာဟာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာမီဘာဝဿ အနေကန္တိကတ္တာ ကဿစိ ကာမဓာတူပပန္နဿ ကာမဓာတုယာ အာယတ္တတ္တာဘာဝတော စ ကဒါစိ ဘာဝဿေဝါတိ ယောဇနာ.

၆၇. ကာယာနုပဿနာယာတိ ကာယာနုပဿနာဒေသနာယ. သာ ဟိ ကာယကာယာနုပဿီနံ ဝိဘာဂဂ္ဂဟဏဿ ကာရဏဘူတာ၊ ကာယာနုပဿနာ ဧဝ ဝါ. ဧဝံလဒ္ဓိကတ္တာတိ အညော ကာယော အညော ပုဂ္ဂလောတိ ဧဝံလဒ္ဓိကတ္တာ. အာဟစ္စ ဘာသိတန္တိ ဌာနကရဏာနိ အာဟန္တွာ ကထိတံ၊ ဘဂဝတာ သာမံ ဒေသိတန္တိ အတ္ထော.

ပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၁. ဂတိအနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၆၉-၇၂. ယာနိဿ သုတ္တာနိ နိဿာယ လဒ္ဓိ ဥပ္ပန္နာ၊ တေသံ ဒဿနတော ပရတော ‘‘တေန ဟိ ပုဂ္ဂလော သန္ဓာဝတီ’’တိအာဒိနာ ပါဠိ အာဂတာ၊ ပုရတော ပန ‘‘န ဝတ္တဗ္ဗံ ပုဂ္ဂလော သန္ဓာဝတီ’’တိအာဒိနာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒဿေန္တော။ပေ။ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒဿေတွာတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ‘‘ယာနိဿ။ပေ။ တာနိ ဒဿေတွာ ‘တေန ဟိ ပုဂ္ဂလော သန္ဓာဝတီ’တိအာဒိမာဟာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဒဿေန္တောတိ ဝါ ဣဒံ ဒဿနကိရိယာယ န ဝတ္တမာနတာမတ္တဝစနံ၊ အထ ခေါ တဿာ လက္ခဏတ္ထဝစနံ၊ ဟေတုဘာဝဝစနံ ဝါတိ န ကောစိ ဒေါသော.

၉၁. သော ဝတ္တဗ္ဗောတိ သော ဇီဝသရီရာနံ အနညတာပဇ္ဇနာကာရော ဝတ္တဗ္ဗော၊ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ရူပီ အတ္တာ’’တိ ဣမိဿာ လဒ္ဓိယာ ဝသေန ‘‘ယေန ရူပသင်္ခါတေန အတ္တနော သဘာဝဘူတေန သရီရေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဧဝံ ပန အတ္ထေ သတိ သော အာကာရော ဝုတ္တော ဧဝ ဟောတိ၊ တထာ စ သတိ ‘‘ရူပံ ပုဂ္ဂလောတိ အနနုညာတတ္တာ’’တိ ဧဝမ္ပိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ. ယသ္မာ ပန ‘‘ဣဓ သရီရနိက္ခေပါ’’တိ အနန္တရံ ဝက္ခတိ၊ တသ္မာ ‘‘သော ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. နိရယူပဂဿ ပုဂ္ဂလဿ အန္တရာဘဝံ န ဣစ္ဆတီတိ ဣဒံ ပုရာတနာနံ အန္တရာဘဝဝါဒီနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. အဓုနာတနာ ပန ‘‘ဥဒ္ဓံပါဒေါ တု နာရကော’’တိ ဝဒန္တာ တဿပိ အန္တရာဘဝံ ဣစ္ဆန္တေဝ၊ ကေစိ ပန အသညူပဂါနံ. အရူပူပဂါနံ ပန သဗ္ဗေပိ န ဣစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ယေ ‘‘သညုပ္ပါဒါ စ ပန တေ ဒေဝါ တမှာ ကာယာ စဝန္တီ’’တိ သုတ္တဿ အတ္ထံ မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ စုတူပပါတကာလေသု အသညီနံ သညာ အတ္ထီတိ အန္တရာဘဝတောဝ အသညူပပတ္တိံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တဒညေသံ ဝသေန ‘‘သဝေဒနော။ပေ။ ပဋိက္ခိပတီ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ကေ ပနေဝံ ဣစ္ဆန္တိ? သဗ္ဗတ္ထိဝါဒီသု ဧကစ္စေ.

၉၂. နေဝသညာနာသညာယတနေတိ နေဝသညာနာသညာယတနေ ဘဝေ၊ အစိတ္တုပ္ပါဒေ ဝါ သညာ အတ္ထီတိ ဣစ္ဆန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယတော သော သညာဘဝေန အသင်္ဂဟိတော၊ ဘဝန္တရဘာဝေန စ သင်္ဂဟိတော.

၉၃. ဣန္ဓနုပါဒါနော အဂ္ဂိ ဝိယ ဣန္ဓနေန ရူပါဒိဥပါဒါနော ပုဂ္ဂလော ရူပါဒိနာ ဝိနာ နတ္ထီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပါယဝိဘာဝနာ – ယထာ န ဝိနာ ဣန္ဓနေန အဂ္ဂိ ပညာပီယတိ၊ န စ တံ အညံ ဣန္ဓနတော သက္ကာ ပဋိဇာနိတုံ၊ နာပိ အနညံ. ယဒိ ဟိ အညံ သိယာ၊ န ဥဏှံ ဣန္ဓနံ သိယာ၊ အထ အနညံ၊ နိဒဟိတဗ္ဗံယေဝ ဒါဟကံ သိယာ၊ ဧဝံ န ဝိနာ ရူပါဒီဟိ ပုဂ္ဂလော ပညာပီယတိ၊ န စ တေဟိ အညော၊ နာပိ အနညော သဿတုစ္ဆေဒဘာဝပ္ပသင်္ဂတောတိ ပရဝါဒိနော အဓိပ္ပါယော. တတ္ထ ယဒိ အဂ္ဂိန္ဓနောပမာ လောကဝေါဟာရေန ဝုတ္တာ၊ အပဠိတ္တံ ကဋ္ဌာဒိဣန္ဓနံ နိဒဟိတဗ္ဗဉ္စ၊ ပဠိတ္တံ ဘာသုရုဏှံ အဂ္ဂိဒါဟကဉ္စ၊ တဉ္စ ဩဇဋ္ဌမကရူပံ ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ. ယဒိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလော ရူပါဒီဟိ အညော အနိစ္စော စ အာပန္နော၊ အထ ပရမတ္ထတော စ၊ တသ္မိံယေဝ ကဋ္ဌာဒိသညိတေ ရူပသင်္ခါတပဠိတ္တေ ယံ ဥသုမံ သော အဂ္ဂိ တံသဟဇာတာနိ တီဏိဘူတာနိ ဣန္ဓနံ. ဧဝမ္ပိ သိဒ္ဓံ လက္ခဏဘေဒတော အဂ္ဂိန္ဓနာနံ အညတ္တန္တိ အဂ္ဂိ ဝိယ ဣန္ဓနတော ရူပါဒီဟိ အညော ပုဂ္ဂလော အနိစ္စော စ အာပဇ္ဇတီတိ.

ဂတိအနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၂. ဥပါဒါပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၉၇. နီလဂုဏယောဂတော နီလော၊ နီလော ဧဝ နီလကော၊ တဿ၊ အယံ ပနဿ နီလပညတ္တိ နီလရူပုပါဒါနာတိ အာဟ ‘‘နီလံ။ပေ။ ပညတ္တီ’’တိ. ဧဝံ ပန ပါဌေ ဌိတေ နီလံ ဥပါဒါယ နီလောတိ ကထမယံ ပဒုဒ္ဓါရောတိ အာဟ ‘‘နီလံ ရူပံ။ပေ။ ဧတ္ထ ယော ပုဋ္ဌော နီလံ ဥပါဒါယ နီလော’’တိ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝစနေ. တဒါဒီသူတိ ‘‘ပီတံ ရူပံ ဥပါဒါယာ’’တိအာဒိကံ အဋ္ဌကထာယံ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂဟိတမေဝ တဒတ္ထဒဿနဝသေန ဂဏှာတိ.

၉၈. ဝုတ္တန္တိ ‘‘မဂ္ဂကုသလော’’တိအာဒီသု ဆေကဋ္ဌံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကုသလပညတ္တိံ ကုသလဝေါဟာရံ.

၁၁၂. ပုဗ္ဗပက္ခံ ဒဿေတွာ ဥတ္တရမာဟာတိ ပရဝါဒီ ပုဗ္ဗပက္ခံ ဒဿေတွာ သကဝါဒိဿ ဥတ္တရမာဟ.

၁၁၅. ‘‘ရူပံ ရူပဝါ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ပရဝါဒိဝါဒံ ဘိန္ဒိတုံ ‘‘ယထာ န နိဂဠော နေဂဠိကော’’တိအာဒိနာ သကဝါဒိဝါဒေါ အာရဒ္ဓေါတိ အာဟ ‘‘ယဿ ရူပံ သော ရူပဝါတိ ဥတ္တရပက္ခေ ဝုတ္တံ ဝစနံ ဥဒ္ဓရိတွာ’’တိ.

၁၁၈. ဝိညာဏနိဿယဘာဝူပဂမနန္တိ စက္ခုဝိညာဏဿ နိဿယဘာဝူပဂမနံ. တယိဒံ ဝိသေသနံ စက္ခုဿာတိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓန္တိ န ကတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဥပါဒါပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၃. ပုရိသကာရာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၁၂၃. ကမ္မာနန္တိ ကုသလာကုသလကမ္မာနံ. တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဟိ တံတံကိစ္စကရဏီယေ ကိရိယာနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နိပ္ဖါဒကပ္ပယောဇကဘာဝေနာတိ ကာရကကာရာပကဘာဝေန.

၁၂၅. ကမ္မကာရကဿ ပုဂ္ဂလဿ ယော အညော ပုဂ္ဂလော ကာရကော. တေနပီတိ ကာရကကာရကေနပိ. တဿာတိ ကာရကကာရကဿ. အညန္တိ အညံ ကမ္မံ. ဧဝန္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. တေဟိ တေဟိ ကာရကေဟိ ပုဂ္ဂလာ ဝိယ အညာနိ ကမ္မာနိ ကရီယန္တီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ကမ္မဝဋ္ဋဿ အနုပစ္ဆေဒံ ဝဒန္တီ’’တိ. ဧဝံ သန္တေ ပုဂ္ဂလဿ ကာရကော၊ ကမ္မဿ ကာရကောတိ အယံ ဝိဘာဂေါ ဣဓ အနာမဋ္ဌော ဟောတိ၊ တထာ စ သတိ ကာရကပရမ္ပရာယ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျာတိ အာဟ ‘‘ပုဂ္ဂလဿ။ပေ။ ဝိစာရေတဗ္ဗမေတ’’န္တိ. တဿ ကာရကန္တိ ပုဂ္ဂလဿ ကာရကံ. ဣဒဉ္စာတိ န ကေဝလံ ပုဂ္ဂလကာရကဿ ကမ္မကာရကတာပတ္တိယေဝ ဒေါသော၊ အထ ခေါ ဣဒံ ကမ္မကာရကတာယ ကာရကပရမ္ပရာပဇ္ဇနမ္ပိ ဝိစာရေတဗ္ဗံ၊ န ယုဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ပုဂ္ဂလာနဉှိ ပဋိပါဋိယာ ကာရကဘာဝေါ ကာရကပရမ္ပရာ.

၁၇၀. ဧကော အန္တောတိ ‘‘ဂါဟော’’တိ သဿတဂါဟသင်္ခါတော အန္တောတိ အတ္ထော.

၁၇၆. သိယာ အညော၊ သိယာ အနညော၊ သိယာ န ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘အညောတိ ဝါ အနညောတိ ဝါ’’တိ၊ ဧဝံ ပဝတ္တနိဂဏ္ဌဝါဒသဒိသတ္တာ သော ဧဝ ဧကော နေဝ သော ဟောတိ၊ န အညောတိ လဒ္ဓိမတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ပန နတ္ထေဝါ’’တိ. ပရဿ ဣစ္ဆာဝသေနေဝါတိ ပရဝါဒိနော လဒ္ဓိဝသေနေဝ. ဧကံ အနိစ္ဆန္တဿာတိ ဧကံ ‘‘သော ကရောတိ၊ သော ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ ဂဟဏံ သဿတဒိဋ္ဌိဘယေန ပဋိက္ခိပန္တဿ ဣတရံ ဥစ္ဆေဒဂ္ဂဟဏံ အာပန္နံ. တဉ္စ ပဋိက္ခိပန္တဿ အညံ မိဿကံ နိစ္စာနိစ္စဂ္ဂဟဏံ၊ ဝိက္ခေပဂ္ဂဟဏဉ္စ အာပန္နံ. ကာရကဝေဒကိစ္ဆာယ ဌတွာတိ သွေဝ ကာရကော ဝေဒကော စာတိ ဣမသ္မိံ အာဒါယေ ဌတွာ. တံတံအနိစ္ဆာယာတိ တဿ တဿ ဝါဒဿ အသမ္ပဋိစ္ဆနေန. အာပန္နဝသေနပီတိ အာပန္နဂါဟဝသေနပိ အယံ အနုယောဂေါ ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ. သဗ္ဗေသံ အာပန္နတ္တာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန သဗ္ဗေသံ ဝိကပ္ပါနံ အနုက္ကမေန အာပန္နတ္တာ နာယမနုယောဂေါ ကတောတိ ယောဇနာ. ဧကေကဿေဝါတိ တေသု ဝိသုံ ဝိသုံ ဧကေကဿေဝ အာပန္နတ္တာ. တန္တိဝသေန ပန တေ ဝိကပ္ပါ ဧကဇ္ဈံ ဒဿေတွာတိ အဓိပ္ပါယော. ဧကတော ယောဇေတဗ္ဗံ စတုန္နမ္ပိ ပဉှာနံ ဧကတော ပုဋ္ဌတ္တာ.

ပုရိသကာရာနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကလျာဏဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

၁၄. အဘိညာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၁၉၃. ဝိကုဗ္ဗတီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ. တေန ‘‘ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ သဒ္ဒံ သုဏာတီ’’တိအာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ. အဘိညာနုယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. တဒဘိညာဝတောတိ အာသဝက္ခယာဘိညာဝတော. အရဟတော သာဓနန္တိ အရဟတော သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန ပုဂ္ဂလတ္တာဘာဝသာဓနံ. တဗ္ဘာဝဿာတိ အရဟတ္တဿ. အရဟတ္တဓာရာနဉှိ ခန္ဓာ နာမ ပုဂ္ဂလတ္တံ တဿပိ ဟောတီတိ.

အဘိညာနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၅-၁၈. ဉာတကာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ

၂၀၉. တတိယကောဋိဘူတဿာတိ တတိယကောဋိသဘာဝဿ သင်္ခတာသင်္ခတဝိနိမုတ္တသဘာဝဿ. သဘာဝဿာတိ စ သဘာဝဓမ္မဿ. လဒ္ဓိံ နိဂူဟိတွာတိ ပုဂ္ဂလော နေဝ သင်္ခတော၊ နာသင်္ခတောတိ လဒ္ဓိံ အဝိဘာဝေတွာ.

ဉာတကာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၉. ပဋိဝေဓာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ

၂၁၈. ပဇာနနံ နာမ န ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါဒီနံ အပ္ပစ္စယတ္တာ. ပရိစ္ဆေဒနသမတ္ထတဉ္စ ဒဿေတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၂၂၈. သဟရူပဘာဝေါ ရူပေန သမင်္ဂိတာ၊ ဝိနာရူပဘာဝေါ တတော ဝိနိဿဋတာတိ တဒုဘယံ ရူပဿ အဗ္ဘန္တရဂမနံ ဗဟိနိက္ခမနဉ္စ ဟောတိ. တသ္မာ တံ ဒွယံ သဟရူပဘာဝဝိနာရူပဘာဝါနံ လက္ခဏဝစနန္တိ ဝုတ္တံ.

၂၃၇. ဩဠာရိကောတိ ထူလော. အာဟိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ၊ အတ္တဘာဝေါ. သော ဧဝ ယထာသကံ ကမ္မုနာ ပဋိလဘိတဗ္ဗတော ပဋိလာဘော. ပဒဒွယေနပိ ကာမာဝစရတ္တဘာဝေါ ကထိတော. မနောမယော အတ္တပဋိလာဘော ရူပါဝစရတ္တဘာဝေါ. သော ဟိ ဈာနမနေန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ မနောမယော. အရူပေါ အတ္တပဋိလာဘောတိ အရူပါဝစရတ္တဘာဝေါ. သော ဟိ ရူပေန အမိဿိတတ္တာ အရူပေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘အတ္တာ’’တိ ပန ဇီဝေ လောကဝေါဟာရော နိရုဠှော၊ အသတိပိ ဇီဝေ တထာနိရုဠှံ လောကဝေါဟာရံ ဂဟေတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါပိ ဝေါဟရန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတိ ဣမာ လောကဿ သမညာ၊ ယာဟိ တထာဂတော ဝေါဟရတီ’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ယထာ ဝေါဟရန္တိ၊ တံ ပကာရံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘အပရာမသ’’န္တိအာဒိမာဟ.

ပစ္စတ္တသာမညလက္ခဏဝသေနာတိ ကက္ခဠဖုသနာဒိသလက္ခဏဝသေန အနိစ္စတာဒိသာမညလက္ခဏဝသေန စ. ဣမိနာတိ ‘‘ပစ္စတ္တသာမညလက္ခဏဝသေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေန ပရမတ္ထတော ပုဂ္ဂလာဘာဝဝစနေန. ဣတော ပုရိမာတိ တတ္ထ တတ္ထ သကဝါဒိပဋိက္ခေပါဒိဝိဘာဝနဝသေန ပဝတ္တာ ဣတော အတ္ထသံဝဏ္ဏနတော ပုရိမာ. ဣမိနာတိ ဝါ ‘‘ယထာ ရူပါဒယော ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝစနေန. ယထာ စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော. တေန သမညာနတိဓာဝနံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ပရာမာသော စ န ဟောတိ ဇနပဒနိရုတ္တိယာ အဘိနိဝိသိတဗ္ဗတော၊ ယထာ စ သမညာတိဓာဝနံ န ဟောတိ၊ ဧဝံ ဣတော ပုရိမာ စ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ယောဇေတဗ္ဗာ. သမညာတိဓာဝနေ ဟိ သတိ သဗ္ဗလောကဝေါဟာရူပစ္ဆေဒေါ သိယာတိ.

တသ္မာ သစ္စန္တိ ယသ္မာ တတ္ထ ပရမတ္ထာကာရံ အနာရောပေတွာ သမညံ နာတိဓာဝန္တော ကေဝလံ လောကသမ္မုတိယာဝ ဝေါဟရတိ၊ တသ္မာ သစ္စံ ပရေသံ အဝိသံဝါဒနတော. တထကာရဏန္တိ တထော အဝိတထော ဓမ္မသဘာဝေါ ကာရဏံ ပဝတ္တိဟေတု ဧတဿာတိ တထကာရဏံ၊ ပရမတ္ထဝစနံ၊ အဝိပရီတဓမ္မသဘာဝဝိသယန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မာနံ တထတာယ ပဝတ္တ’’န္တိ.

ပဋိဝေဓာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပုဂ္ဂလကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ပရိဟာနိကထာ

၁. ဝါဒယုတ္တိပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၃၉. ဣဒံ သုတ္တန္တိ ဣဒံ လက္ခဏမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ပဉ္စိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သမယဝိမုတ္တဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၄၉-၁၅၀) ဣဒမ္ပိ ဟိ သုတ္တံ အနာဂါမိအာဒီနံယေဝ ပရိဟာနိနိဿယော၊ န အရဟတော. သမယဝိမုတ္တောတိ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော သေက္ခဿေတံ နာမံ. ယထာဟ –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သမယဝိမုတ္တော? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ကာလေန ကာလံ သမယေန သမယံ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ၊ ပညာယ စဿ ဒိသွာ ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သမယဝိမုတ္တော’’တိ (ပု. ပ. ၁).

‘‘ပရိဟာနိဓမ္မော’’တိ စ ပုထုဇ္ဇနော စ ဧကစ္စော စ သေက္ခော အဓိပ္ပေတော၊ န အရဟာတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ယထာဒဿိတာနိ သုတ္တာနိ အနာဂါမိအာဒီနံ ပရိဟာနိလဒ္ဓိယာ နိဿယော၊ န အရဟတော၊ တသ္မာ. တံ နိဿာယ တံ အပေက္ခိတွာ ယသ္မာ ‘‘အရဟတောပီ’’တိ ဧတ္ထ အရဟတောပိ ပရိဟာနိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ အနာဂါမိအာဒီနန္တိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ ပိ-သဒ္ဒသမ္ပိဏ္ဍိတမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အရဟတောပိ။ပေ။ ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. ယသ္မာ ဝါ ကာမဉ္စေတ္ထ ဒုတိယသုတ္တံ သေက္ခဝသေန အာဂတံ၊ ပဌမတတိယသုတ္တာနိ ပန အသေက္ခဝသေနပိ အာဂတာနီတိ တေသံ လဒ္ဓိ၊ တသ္မာ ‘‘အရဟတောပီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ သုတ္တံ အရဟတော’’တိအာဒိ.

တတိယသ္မိန္တိ ‘‘သဗ္ဗေသညေဝ အရဟန္တာနံ ပရိဟာနီ’’တိ ဧတသ္မိံ ပဉှေ. သော ဟိ ‘‘သဗ္ဗေဝ အရဟန္တော’’တိအာဒိနာ အာဂတေသု တတိယော ပဉှော. တေသန္တိ မုဒိန္ဒြိယာနံ. တတိယသ္မိမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တတ္ထသမုစ္စယော. တေန ပဌမပဉှံ သမုစ္စိနောတိ ‘‘တတ္ထပိ တိက္ခိန္ဒြိယာ အဓိပ္ပေတာ’’တိ.

သောယေဝ န ပရိဟာယတီတိ သောတာပန္နောယေဝ သောတာပန္နဘာဝတော န ပရိဟာယတီတိ အတ္ထော. န စေတ္ထ သကဒါဂါမိဘာဝါပတ္တိယာ သောတာပန္နဘာဝါပဂမော ပရိဟာနိ ဟောတိ ဝိသေသာဓိဂမဘာဝတော. ပတ္တဝိသေသတော ဟိ ပရိဟာနီတိ. ဣတရေတိ သကဒါဂါမိအာဒိကာ. ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယာတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယပဋိလာဘတ္ထာယ ‘‘နိယတော’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ.

ဝါဒယုတ္တိပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အရိယပုဂ္ဂလသံသန္ဒနပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၄၁. တတောတိ အရဟတ္တတော. တတ္ထာတိ ဒဿနမဂ္ဂဖလေ. ဝါယာမေနာတိ ဝိပဿနုဿာဟနေန. တဒနန္တရန္တိ သောတာပတ္တိဖလာနန္တရံ. ပဌမံ ဒဿနမဂ္ဂဖလာနန္တရံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ တတော ပရိဟီနော ပုန ဝါယမန္တော တဒနန္တရံ န အရဟတ္တံ ပါပုဏာတီတိ ကာ ဧတ္ထ ယုတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ပရဝါဒီ နာမ ယုတ္တမ္ပိ ဝဒတိ အယုတ္တမ္ပီတိ ကိံ တဿ ဝါဒေ ယုတ္တိဂဝေသနာယာတိ ပန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အပရိဟာနသဘာဝေါ ဘာဝနာမဂ္ဂေါ အရိယမဂ္ဂတ္တာ ဒဿနာဒဿနမဂ္ဂေါ ဝိယ. န စေတ္ထ အသိဒ္ဓတာသင်္ကာ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ ပရဿပိ အရိယမဂ္ဂဘာဝဿ သိဒ္ဓတ္တာ၊ နာပိ လောကိယမဂ္ဂေန အနေကန္တိကတာ အရိယသဒ္ဒေန ဝိသေသိတတ္တာ. တထာ န ဝိရုဒ္ဓတာ ဒုတိယမဂ္ဂါဒီနံ ဘာဝနာမဂ္ဂဘာဝဿ ဩဠာရိကကိလေသပ္ပဟာနာဒီနဉ္စ ပရဿပိ အာဂမတော သိဒ္ဓတ္တာ.

အရိယပုဂ္ဂလသံသန္ဒနပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သုတ္တသာဓနပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၅. ပုဂ္ဂလပညတ္တိအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပတ္တိ၊ ဖုသနာ’’တိ စ ပစ္စက္ခတော အဓိဂမော အဓိပ္ပေတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပတ္တဗ္ဗံ ဝဒတီတိ အာဟ ဖုသနာရဟ’’န္တိ.

၂၆၇. ကတသန္နိဋ္ဌာနဿာတိ ဣမသ္မိံ သတ္တာဟေ မာသေ ဥတုမှိ အန္တောဝဿေ ဝါ အညံ အာရာဓေဿာမီတိ ကတနိစ္ဆယဿ.

သုတ္တသာဓနပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပရိဟာနိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဗြဟ္မစရိယကထာ

၁. သုဒ္ဓဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၉. ဟေဋ္ဌာပီတိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိဒေဝေဟိ ဟေဋ္ဌာပိ. မဂ္ဂဘာဝနမ္ပိ န ဣစ္ဆန္တီတိ ဝိညာယတိ ‘‘ဣဓ ဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဒွေပိ ဗြဟ္မစရိယဝါသာ နတ္ထိ ဒေဝေသူတိ ဥပလဒ္ဓိဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ.

၂၇၀. တဿေဝါတိ ပရဝါဒိနော ဧဝ. ပုဂ္ဂလဝသေနာတိ ‘‘ဂိဟီနဉ္စေဝ ဧကစ္စာနဉ္စ ဒေဝါန’’န္တိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလဝသေန. တဿာတိ ပရဝါဒိနော. ပဋိက္ခေပေါ န ယုတ္တောတိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလဝသေန အတ္ထယောဇနာ န ယုတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ပန ကတာပိ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ဩကာသဝသေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇတီတိ နာယံ ဒေါသော. တဿာယံ အဓိပ္ပါယောတိ အယံ ‘‘ဂိဟီနဉ္စေဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော တဿ ပရဝါဒိနော ယဒိ အဓိပ္ပါယော၊ ဧဝံ သညာယ ပရဝါဒိနော သကဝါဒိနာ သမာနာဒါယောတိ န နိဂ္ဂဟာရဟော သိယာ. တေနာဟ ‘‘သက။ပေ။ တဗ္ဗော’’တိ. ပဌမံ ပန အနုဇာနိတွာ ပစ္ဆာ ပဋိက္ခေပေနေဝ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကေစိ ‘‘ယတ္ထ နတ္ထိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ နတ္ထိ တတ္ထ ဗြဟ္မစရိယဝါသောတိ ပုစ္ဆာယ ဧကစ္စာနံ မနုဿာနံ မဂ္ဂပ္ပဋိဝေဓံ သန္ဓာယ ပရဝါဒိနော ပဋိက္ခေပေါ. ယဒိပိ သော ဒေဝါနံ မဂ္ဂပ္ပဋိလာဘံ န ဣစ္ဆတိ၊ သမ္ဘဝန္တံ ပန သဗ္ဗံ ဒဿေတုံ အဋ္ဌကထာယံ ‘ဂိဟီန’မိစ္စေဝ အဝတွာ ‘ဧကစ္စာနဉ္စ ဒေဝါန’န္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ ‘‘သန္ဓာယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ ပုရိမောယေဝတ္ထော ယုတ္တော.

သုဒ္ဓဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သံသန္ဒနဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၃. ရူပါဝစရမဂ္ဂေနာတိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနေန. တဉှိ ရူပဘဝူပပတ္တိယာ ဥပါယဘာဝတော မဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော. ယထာဟ ‘‘ရူပုပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၆၀). ဣဒန္တိ ဣဒံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ. ‘‘ဣဓဝိဟာယနိဋ္ဌဟေတုဘူတော ရူပါဝစရမဂ္ဂေါ’’တိအာဒိကံ ဒီပေန္တံ ဝစနံ အနာဂါမိမဂ္ဂဿ တဗ္ဘာဝဒီပကေန ‘‘ဣဓ ဘာဝိတမဂ္ဂေါ’’တိအာဒိကေန ကထံ သမေတီတိ စောဒေတွာ ယထာ သမေတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗေ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဣဓ ဘာဝိတမဂ္ဂေါ’’တိအာဒိကံ ဝဒန္တိ၊ ဣဓာပိ ပန ‘‘ရူပါဝစရမဂ္ဂေနာ’’တိအာဒိကံ. တတ္ထ အနာဂါမီ ဧဝါတိ အနာဂါမိဖလဋ္ဌော ဧဝ. ဈာနာနာဂါမီတိ အသမုစ္ဆိန္နဇ္ဈတ္တသံယောဇနောပိ ရူပဘဝေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အနာဝတ္တိဓမ္မမဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယနတော. အဓိပ္ပါယောတိ ယထာဝုတ္တော ဒွိန္နံ အဋ္ဌကထာဝစနာနံ အဝိရောဓဒီပကော အဓိပ္ပါယော.

ဣဓာတိ ကာမလောကေ. တတ္ထာတိ ဗြဟ္မလောကေ. ဧတ္ထ စ ပရဝါဒီ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌာနေဟီ’’တိ သုတ္တံ ကိံ ယထာရုတဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတ္ထံ၊ ဥဒါဟု သန္ဓာယဘာသိတန္တိ? တတ္ထ ဇာနမာနော သန္ဓာယဘာသိတန္တိ ဝဒေယျ. အညထာ ‘‘ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိဒေဝေ ဥပါဒါယာ’’တိအာဒိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ ‘‘ဒေဝေ စ တာဝတိံသေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ယထာ ဟိ တဿ ‘‘သေယျထာပိ ဒေဝေဟိ တာဝတိံသေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ’’တိအာဒီသု ဝိယ သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဥပါဒါယ ကာမာဝစရဒေဝေသု တာဝတိံသဒေဝါ ပါကဋာ ပညာတာတိ တေသံ ဂဟဏံ၊ န တေယေဝ အဓိပ္ပေတာတိ သုတ္တပဒဿ သန္ဓာယဘာသိတတ္ထံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ‘‘ဣဓ ဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ ဧတ္ထာပိ အနဝဇ္ဇသုခအဗျာသေကသုခနေက္ခမ္မသုခါဒိသန္နိဿယဘာဝေန မဟာနိသံသတာယ သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ‘‘ဣဓ ဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အဓိပ္ပေတာ. သာ ဟိ ဥတ္တရကုရုကာနံ ဒေဝါနဉ္စ အနောကာသဘာဝတော ဒုက္ကရာ ဒုလ္လဘာ စ. တတ္ထ သူရိယပရိဝတ္တာဒီဟိပိ ဒေဝေသု မဂ္ဂပဋိလာဘာယ အတ္ထိတာ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ၊ ဥတ္တရကုရုကာနံ ပန ဝိသေသာနဓိဂမဘာဝေါ ဥဘိန္နမ္ပိ ဣစ္ဆိတော ဧဝါတိ.

သံသန္ဒနဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဩဓိသောကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၄. ဩဓိသောတိ ဘာဂသော၊ ဘာဂေနာတိ အတ္ထော. ဘာဂေါ နာမ ယသ္မာ ဧကဒေသော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဧကဒေသေန ဧကဒေသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဒိ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ ဝသေန သမုဒယပက္ခိကဿ ကိလေသဂဏဿ စတုဘာဂေဟိ ပဟာနံ ‘‘ဩဓိသော ပဟာန’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ၊ ဣစ္ဆိတမေဝေတံ သကဝါဒိဿ ‘‘တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယာ’’တိ စ အာဒိဝစနတော. ယသ္မာ ပန မဂ္ဂေါ စတူသု သစ္စေသု နာနာဘိသမယဝသေန ကိစ္စကရော၊ န ဧကာဘိသမယဝသေနာတိ ပရဝါဒိနော လဒ္ဓိ၊ တသ္မာ ယထာ ‘‘မဂ္ဂေါ ကာလေန ဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ၊ ကာလေန သမုဒယံ ပဇဟတီ’’တိအာဒိနာ နာနက္ခဏဝသေန သစ္စေသု ပဝတ္တတီတိ ဣစ္ဆိတော၊ ဧဝံ ပစ္စေကမ္ပိ နာနက္ခဏဝသေန ပဝတ္တေယျ. တထာ သတိ ဒုက္ခာဒီနံ ဧကဒေသဧကဒေသမေဝ ပရိဇာနာတိ ပဇဟတီတိ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘သောတာပတ္တိ။ပေ။ ဧကဒေသေ ပဇဟတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သတိ ဟိ နာနာဘိသမယေ ပဌမမဂ္ဂါဒီဟိ ပဟာတဗ္ဗာနံ သံယောဇနတ္တယာဒီနံ ဒုက္ခဒဿနာဒီဟိ ဧကဒေသဧကဒေသပ္ပဟာနံ သိယာတိ ဧကဒေသသောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာဒိတာ၊ တတော ဧဝ ဧကဒေသသောတာပန္နာဒိတာ စ အာပဇ္ဇတိ အနန္တရဖလတ္တာ လောကုတ္တရကုသလာနံ၊ န စ တံ ယုတ္တံ. န ဟိ ကာလဘေဒေန ဝိနာ သော ဧဝ သောတာပန္နော၊ အသောတာပန္နော စာတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. တေနာဟ ‘‘ဧကဒေသံ သောတာပန္နော၊ ဧကဒေသံ န သောတာပန္နော’’တိအာဒိ.

အပိစာယံ နာနာဘိသမယဝါဒီ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘မဂ္ဂဉာဏံ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ ကိံ အာရမ္မဏတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ဥဒါဟု ကိစ္စတော’’တိ. ယဒိ အာရမ္မဏတောတိ ဝဒေယျ၊ တဿ ဝိပဿနာဉာဏဿ ဝိယ ဒုက္ခသမုဒယာနံ အစ္စန္တပရိစ္ဆေဒသမုစ္ဆေဒါ န ယုတ္တာ တတော အနိဿဋတ္တာ၊ တထာ မဂ္ဂဒဿနံ. န ဟိ သယမေဝ အတ္တာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတီတိ ယုတ္တံ၊ မဂ္ဂန္တရပရိကပ္ပနာယံ အနဝဋ္ဌာနံ အာပဇ္ဇတီတိ၊ တသ္မာ တီဏိ သစ္စာနိ ကိစ္စတော၊ နိရောဓံ ကိစ္စတော အာရမ္မဏတော စ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဧဝမသမ္မောဟတော ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ မဂ္ဂဉာဏဿ နတ္ထေဝ နာနာဘိသမယော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ ပဿတိ၊ ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတီ’’တိအာဒိ. န စေတံ ကာလန္တရဒဿနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ယော နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒုက္ခံ ပဿတိ၊ ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒမ္ပိ သော ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၁၀၀) ဧကသစ္စဒဿနသမင်္ဂိနော အညသစ္စဒဿနသမင်္ဂိဘာဝဝိစာရဏာယံ တဒတ္ထသာဓနတ္ထံ အာယသ္မတာ ဂဝံပတိတ္ထေရေန အာဘတတ္တာ ပစ္စေကဉ္စ သစ္စတ္တယဒဿနဿ ယောဇိတတ္တာ. အညထာ ပုရိမဒိဋ္ဌဿ ပုန အဒဿနတော သမုဒယာဒိဒဿနေ ဒုက္ခာဒိဒဿနမယောဇနီယံ သိယာ. န ဟိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ လောကိယမဂ္ဂေါ ဝိယ ကတကာရိဘာဝေန ပဝတ္တတိ သမုစ္ဆေဒကတ္တာ. တထာ ယောဇနေ စ သဗ္ဗံ ဒဿနံ ဒဿနန္တရပရန္တိ ဒဿနာနုပရမော သိယာ. ဧဝံ အာဂမတော ယုတ္တိတော စ နာနာဘိသမယဿ အသမ္ဘဝတော ပစ္စေကံ မဂ္ဂါနံ ဩဓိသော ပဟာနံ နတ္ထီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

ဩဓိသောကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဇဟတိကထာဝဏ္ဏနာ

၁. နသုတ္တာဟရဏကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၀. ယဒိပိ ပါဠိယံ ‘‘တယော မဂ္ဂေ ဘာဝေတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ မဂ္ဂဘာဝနာ ပန ယာဝဒေဝ ကိလေသသမုစ္ဆိန္ဒနတ္ထာတိ ဉတွာ ‘‘ကိစ္စသဗ္ဘာဝန္တိ တီဟိ ပဟာတဗ္ဗဿ ပဟီနတ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ တီဟီတိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ တီဟိ အရိယမဂ္ဂေဟိ ပဟာတဗ္ဗဿ အဇ္ဈတ္တသံယောဇနဿ ပဟီနတံ သမုစ္ဆိန္ဒနန္တိ အတ္ထော. တံ ပန ကိစ္စန္တိ အဓောဘာဂိယသံယောဇနေသု မဂ္ဂဿ ပဟာနာဘိသမယကိစ္စံ. တေနေဝ မဂ္ဂေနာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေနေဝ. ဧတံ န သမေတီတိ ဧဝံ မဂ္ဂုပ္ပါဒတော ပဂေဝ ကာမရာဂဗျာပါဒါ ပဟီယန္တီတိ လဒ္ဓိကိတ္တနံ ဣမိနာ မဂ္ဂဿ ကိစ္စသဗ္ဘာဝကထနေန န သမေတိ န ယုဇ္ဇတိ. တသ္မာတိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တမေဝ ဝိရောဓံ ပစ္စာမသတိ. ပဟီနာနန္တိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနံ. ယော ဟိ ဈာနလာဘီ ဈာနေန ယထာဝိက္ခမ္ဘိတေ ကိလေသေ မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒတိ၊ သော ဣဓာဓိပ္ပေတော. တေနာဟ ‘‘ဒဿနမဂ္ဂေ။ပေ။ အဓိပ္ပါယော’’တိ.

ဇဟတိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သဗ္ဗမတ္ထီတိကထာဝဏ္ဏနာ

၁. ဝါဒယုတ္တိဝဏ္ဏနာ

၂၈၂. သဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝိယ အတီတာနာဂတမ္ပိ ဓရမာနသဘာဝန္တိ ပရဝါဒိနော လဒ္ဓိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗန္တိ ကာလဝိဘာဂတော အတီတာဒိဘေဒံ သဗ္ဗံ. သော ပန ‘‘ယမ္ပိ နတ္ထိ၊ တမ္ပိ အတ္ထီ’’တိ ကာလဝိမုတ္တဿ ဝသေန အနုယောဂေါ၊ တံ အတိပ္ပသင်္ဂဒဿနဝသေန ပရဝါဒိပဋိညာယ ဒေါသာရောပနံ. နယဒဿနံ ဝါ အတီတာနာဂတာနံ နတ္ထိဘာဝဿ. အတ္ထီတိ ပန အယံ အတ္ထိဘာဝေါ ယသ္မာ ဒေသကာလာကာရဓမ္မေဟိ ဝိနာ န ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ တာဝ တေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ အနုယောဂံ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗမတ္ထီ’’တိအာဒိနာ ပါဠိ ပဝတ္တာ. တတ္ထ ယဒိပိ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဣဒံ သာမညဝစနံ၊ တံ ပန ယသ္မာ ဝိသေသနိဝိဋ္ဌံ ဟောတိ၊ ပရတော စ သဗ္ဗေသူတိ ဓမ္မာ ဝိဘာဂတော ဝုစ္စန္တိ၊ တသ္မာ ဩဠာရိကဿ ပါကဋဿ ရူပဓမ္မသမုဒါယဿ ဝသေန အတ္ထံ ဒဿေတုံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗသ္မိံ သရီရေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ နိဒဿနမတ္တံ ဝါ ဧတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ စ ကာဏာဒကာပိလေဟိ ပဋိညာယမာနာ အာကာသကာလာဒိသတ္တပကတိပုရိသာ ဝိယ ပရဝါဒိနာ ပဋိညာယမာနံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဗျာပီတိ အာပန္နမေဝ ဟောတီတိ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထ သရီရေ’’တိ စ ‘‘တိလေ တေလ’’န္တိ ဝိယ ဗျာပနေ ဘုမ္မန္တိ သရီရပရိယာပန္နေန သဗ္ဗေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘သိရသိ ပါဒါ။ပေ။ အတ္ထော’’တိ.

သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ သဗ္ဗမတ္ထီတိ ယောဇနာ. ဧတသ္မိံ ပက္ခေယေဝဿ အညဝါဒေါ ပရိဒီပိတော သိယာ ‘‘ယံ အတ္ထိ၊ အတ္ထေဝ တံ၊ ယံ နတ္ထိ၊ နတ္ထေဝ တံ၊ အသတော နတ္ထိ သမ္ဘဝေါ၊ သတော နတ္ထိ ဝိနာသော’’တိ. ဧဝံ သဗ္ဗေနာကာရေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု သဗ္ဗံ အတ္ထီတိ အတ္ထောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမေဟိ ပန ပက္ခေဟိ ‘‘သဗ္ဗံ သဗ္ဗသဘာဝံ၊ အနေကသတ္တိနိစိတာဘာဝါ အသတော နတ္ထိ သမ္ဘဝေါ’’တိ ဝါဒေါ ပရိဒီပိတော သိယာ. ယောဂရဟိတန္တိ ကေနစိ ယုတ္တာယုတ္တလက္ခဏသံယောဂရဟိတံ. တံ ပန ဧကသဘာဝန္တိ သံယောဂရဟိတံ နာမ အတ္ထတော ဧကသဘာဝံ၊ ဧကဓမ္မောတိ အတ္ထော. ဧတေန ဒေဝဝါဒီနံ ဗြဟ္မဒဿနံ အတ္ထေဝါတိဝါဒေါ ပရိဒီပိတော သိယာ. အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတီတိ ယဒိ သဗ္ဗမတ္ထီတိ တဝ ဝါဒေါ၊ ယထာဝုတ္တာယ မမ ဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိဘာဝေါ အတ္ထီတိ ဧကန္တေန တယာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ‘‘ကိံ သော အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

ဝါဒယုတ္တိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ကာလသံသန္ဒနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၅. အတီတာ ။ပေ။ ကရိတွာတိ ဧတ္ထာယံ သင်္ခေပတ္ထော – အတီတံ အနာဂတန္တိ ရူပဿ ဣမံ ဝိသေသံ၊ ဧဝံ ဝိသေသံ ဝါ ရူပံ အဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နတာဝိသေသဝိသိဋ္ဌရူပမေဝ အပ္ပိယံ ပစ္စုပ္ပန္နရူပဘာဝါနံ သမာနာဓိကရဏတ္တာ ဧတသ္မိံယေဝ ဝိသယေ အပ္ပေတဗ္ဗံ၊ ဝစီဂေါစရံ ပါပေတဗ္ဗံ သတိပိ နေသံ ဝိသေသနဝိသေသိတဗ္ဗတာသင်္ခါတေ ဝိဘာဂေ တထာပိ အဝိဘဇိတဗ္ဗံ ကတွာတိ. ယသ္မာ ပန ပါဠိယံ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ ဝါ ရူပန္တိ ဝါ’’တိ ပစ္စုပ္ပန္နရူပသဒ္ဒေဟိ တဒတ္ထဿ ဝတ္တဗ္ဗာကာရော ဣတိသဒ္ဒေဟိ ဒဿိတော၊ တသ္မာ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နသဒ္ဒေန။ပေ။ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ အာဟ. ရူပပညတ္တီတိ ရူပါယတနပညတ္တိ. သာ ဟိ သဘာဝဓမ္မုပါဒါနာ တဇ္ဇာပညတ္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘သဘာဝပရိစ္ဆိန္နေ ပဝတ္တာ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ. ရူပသမူဟံ ဥပါဒါယာတိ တံတံအတ္တပညတ္တိယာ ဥပါဒါနဘူတာနံ အဘာဝဝိဘာဝနာကာရေန ပဝတ္တမာနာနံ ရူပဓမ္မာနံ သမူဟံ ဥပါဒါယ. ဥပါဒါနုပါဒါနမ္ပိ ဟိ ဥပါဒါနမေဝါတိ. တသ္မာတိ သမူဟုပါဒါယာဓီနတာယ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝတော. ဝိဂမာဝတ္တဗ္ဗတာတိ ဝိဂမဿ ဝတ္ထဘာဝါပဂမဿ အဝတ္တဗ္ဗတာ. န ဟိ ဩဒါတတာဝိဂမေန အဝတ္ထံ ဟောတိ. န ပန ယုတ္တာ ရူပဘာဝဿ ဝိဂမာဝတ္တဗ္ဗတာတိ ယောဇနာ. ရူပဘာဝေါတိ စ ရူပါယတနသဘာဝေါ စက္ခုဝိညာဏဿ ဂေါစရဘာဝေါ. န ဟိ တဿ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝဝိဂမေ ဝိဂမာဝတ္တဗ္ဗတာ ယုတ္တာ.

ကာလသံသန္ဒနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ

၂၈၈. အနာဂတံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမတ္ထော ယထာ ‘‘ခဒိရေ ဝါ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ပလာသေ ဝါ’’တိ. တသ္မာ ‘‘ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ဟောတိ-သဒ္ဒေါ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ယံ ကိဉ္စိ ပဓာနံ ကတွာ သမ္ဗန္ဓံ လဘတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အနာဂတံ။ပေ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောန္တန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဇာယမာနံ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝံ လဘန္တံ. တေနာဟ ‘‘တညေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ လဒ္ဓိဝသေနာ’’တိ. တမ္ပိ ဟုတွာ ဟောတီတိ ယံ အနာဂတံ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝပ္ပတ္တိယာ ‘‘ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ကိံ တဒပိ ပုန ဟုတွာ ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ. တဗ္ဘာဝါဝိဂမတောတိ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝတော ဟုတွာဟောတိဘာဝါနုပဂမတော. ပစ္စုပ္ပန္နာဘာဝတောတိ ပစ္စုပ္ပန္နတာယ အဘာဝတော.

ဝစနံ အရဟတီတိ ဣမိနာ ဝစနမတ္တေ န ကောစိ ဒေါသောတိ ဒဿေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဒိပိ တဿ ပုန ဟုတွာ ဘူတဿ ပုန ဟုတွာဟောတိဘာဝေါ နတ္ထိ၊ ပုနပ္ပုနံ ဉာပေတဗ္ဗတာယ ပန ဒုတိယံ တတော ပရမ္ပိ တထာ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီတိ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ပဋိဇာနာတီတိ. ဓမ္မေတိ သဘာဝဓမ္မေ. တပ္ပဋိက္ခေပတော အဓမ္မေ အဘာဝဓမ္မေ. တေနာဟ ‘‘သသဝိသာဏေ’’တိ.

ပဋိက္ခိတ္တနယေနာတိ ‘‘ဟုတွာ ဟောတိ၊ ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေ ယဒေတံ တယာ ‘‘အနာဂတံ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ ဝဒတာ ‘‘တံယေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိ လဒ္ဓိဝသေန ‘‘အနာဂတံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ကိံ တေ တမ္ပိ ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ယော ပရဝါဒိနာ ဟုတွာ ဘူတဿ ပုန ဟုတွာအဘာဝတော ‘‘န ဟေဝါ’’တိ ပဋိက္ခေပေါ ကတော၊ တေန ပဋိက္ခိတ္တနယေန. သွာယံ ယဒေဝ ရူပါဒိ အနာဂတံ၊ တဒေဝ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ သတိပိ အတ္ထာဘေဒေ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နန္တိ ပန အတ္ထေဝ ကာလဘေဒေါတိ တံကာလဘေဒဝိရောဓာယ ပဋိက္ခေပေါ ပဝတ္တောတိ အာဟ ‘‘ပဋိက္ခိတ္တနယေနာတိ ကာလနာနတ္တေနာ’’တိ. တေန ဟိ သော အယဉ္စ ပဋိက္ခေပေါ နီတော ပဝတ္တိတောတိ. ပဋိညာတနယေနာတိ ဣဒမ္ပိ ယထာဝုတ္တပဋိက္ခေပါနန္တရံ ယံ ပဋိညာတံ၊ တံ သန္ဓာယာဟ. ယထာ ဟိ သာ ပဋိညာ အတ္ထာဘေဒေန နီတာ ပဝတ္တိတာ၊ တထာယမ္ပိ. တေနေဝါဟ ‘‘အတ္ထာနာနတ္တေနာ’’တိ၊ အနာဂတာဒိပ္ပဘေဒါယ ကာလပညတ္တိယာ ဥပါဒါနဘူတဿ အတ္ထဿ အဘေဒေနာတိ အတ္ထော. ယထာ ဥပါဒါနဘူတရူပါဒိအတ္ထာဘေဒေပိ တေသံ ခဏတ္တယာနာဝတ္တိ တံသမင်္ဂိတာ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဘာဝါဝတ္တိတာ၊ တထာ တတ္ထ ဝုစ္စမာနာ ဟုတွာဟောတိဘာဝါ ယထာက္ကမံ ပုရိမပစ္ဆိမေသု ပဝတ္တိတာ ပုရိမပစ္ဆိမကိရိယာတိ ကတွာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အတ္ထာနာနတ္တံ။ပေ။ ပဋိဇာနာတီ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘အတ္ထာနာနတ္တမေဝ ဟီ’’တိအာဒိနာ တမေဝ အတ္ထံ သမတ္ထေတိ. ယထာ ပန ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိ ပဋိဇာနန္တဿ ဇီဝေါဝ သရီရံ၊ သရီရမေဝ ဇီဝေါတိ ဇီဝသရီရာနံ အနညတ္တံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ‘‘တညေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိ စ ပဋိဇာနန္တဿ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ အနညတ္တံ အာပန္နန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတေသု ဝုတ္တာ ဟောတိဘာဝဟုတွာဘာဝါ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသုပိ အာပဇ္ဇေယျုန္တိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧဝံ သန္တေ အနာဂတမ္ပိ ဟုတွာဟောတိ နာမ၊ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ ဟုတွာဟောတိယေဝ နာမာ’’တိ.