၁. မာတိကာဝဏ္ဏနာ

၁. ‘‘ဓာတုကထံ ဒေသယိတွာ အနန္တရံ တဿ အာဟ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ’’န္တိ ဝုတ္တေ တတ္ထ ကာရဏံ သမုဒါဂမတော ပဋ္ဌာယ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဓမ္မသင်္ဂဟေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယဒိပိ ဓမ္မသင်္ဂဟေ ဖဿာဒီနံ ပထဝီအာဒီနဉ္စ ဓမ္မာနံ နာနာနယဝိစိတ္တော အနုပဒဝိဘာဂေါပိ ကတော၊ န သင်္ဂဟော ဧဝ၊ သော ပန တေသံ ကုသလတ္တိကာဒိဟေတုဒုကာဒိတိကဒုကေဟိ သင်္ဂဟသန္ဒဿနတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဓမ္မသင်္ဂဟေ တိကဒုကာဒိဝသေန သင်္ဂဟိတာနံ ဓမ္မာန’’န္တိ. တေနေဝ ဟိ တံ ပကရဏံ ‘‘ဓမ္မသင်္ဂဟော’’တိ သမညံ လဘိ. ကာမဉ္စ ဓမ္မသင်္ဂဟေပိ ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၅၈) ခန္ဓာဒိဝိဘာဂေါ ဒဿိတော၊ သော ပန န တထာ သာတိသယော၊ ယထာ ဝိဘင်္ဂပကရဏေတိ သာတိသယံ တံ ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘ဝိဘင်္ဂေ ခန္ဓာဒိဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ’’တိ၊ ယတော တံ ‘‘ဝိဘင်္ဂေါ’’တွေဝ ပညာယိတ္ထ. ဓာတုကထာယာတိ အာဓာရေ ဘုမ္မံ၊ တထာ ‘‘ဓမ္မသင်္ဂဟေ ဝိဘင်္ဂေ’’တိ ဧတ္ထာပိ. အာဓာရော ဟိ သင်္ဂဟဏဝိဘဇနပ္ပဘေဒဝစနသင်္ခါတာနံ အဝယဝကိရိယာနံ တံသမုဒါယဘူတာနိ ပကရဏာနိ ယထာ ‘‘ရုက္ခေ သာခါ’’တိ. ကရဏဝစနံ ဝါ ဧတံ၊ ဓာတုကထာယ ကရဏဘူတာယာတိ အတ္ထော.

ဧတ္ထ စ အဘိညေယျဓမ္မေ ဒေသေန္တော ဒေသနာကုသလော ဘဂဝါ တိကဒုကဝသေန တာဝ နေသံ သင်္ဂဟံ ဒဿေန္တော ဓမ္မသင်္ဂဏိံ ဒေသေတွာ သင်္ဂဟပုဗ္ဗကတ္တာ ဝိဘာဂဿ တဒနန္တရံ ခန္ဓာဒိဝသေန ဝိဘာဂံ ဒဿေန္တော ဝိဘင်္ဂံ ဒေသေသိ. ပုန ယထာဝုတ္တဝိဘာဂသင်္ဂဟယုတ္တေ ဓမ္မေ သင်္ဂဟာသင်္ဂဟာဒိနယပ္ပဘေဒတော ဒဿေန္တော ဓာတုကထံ ဒေသေသိ တဿာ အဗ္ဘန္တရဗာဟိရမာတိကာသရီရကတ္တာ. န ဟိ သက္ကာ ခန္ဓာဒိကေ ကုသလာဒိကေ စ ဝိနာ သင်္ဂဟာသင်္ဂဟာဒိနယံ နေတုန္တိ. တေနာဟ ‘‘တထာသင်္ဂဟိတဝိဘတ္တာန’’န္တိ. ဧဝံ သင်္ဂဟတော ဝိဘာဂတော ပဘေဒတော စ ဓမ္မာနံ ဒေသနာ ယဿာ ပညတ္တိယာ ဝသေန ဟောတိ၊ ယော စာယံ ယထာဝုတ္တဓမ္မုပါဒါနော ပုဂ္ဂလဝေါဟာရော၊ တဿ စ သမယဝိမုတ္တာဒိဝသေန ဝိဘာဂေါ၊ တံ သဗ္ဗံ ဝိဘာဝေတုံ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ဒေသိတာတိ ဣဒမေတေသံ စတုန္နံ ပကရဏာနံ ဒေသနာနုက္ကမကာရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တေသန္တိ ဓမ္မာနံ. သဘာဝတောတိ ‘‘ဖဿော ဝေဒနာ’’တိအာဒိသဘာဝတော. ဥပါဒါယာတိ ‘‘ပုဂ္ဂလော သတ္တော ပေါသော’’တိအာဒိနာ ခန္ဓေ ဥပါဒါယ. ပညာပနံ ယာယ တဇ္ဇာဥပါဒါဒိဘေဒါယ ပညတ္တိယာ ဟောတိ၊ တံ ပညတ္တိံ. ပဘေဒတောတိ ခန္ဓာဒိသမယဝိမုတ္တာဒိဝိဘာဂတော. ယာယ ပညတ္တိယာ သဘာဝတော ဥပါဒါယ စ ပညာပနန္တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘တတ္ထ ယေ ဓမ္မေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အသဘာဝပညတ္တိယာပိ မူလဘူတံ ဥပါဒါနံ သဘာဝဓမ္မော ဧဝ၊ ကေဝလံ ပန တေသံ ပဝတ္တိအာကာရဘေဒသန္နိဿယတော ဝိသေသောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ဓမ္မေ။ပေ။ ဟောတီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ပုဗ္ဗာပရိယဘာဝေန ပဝတ္တမာနေတိ ဣမိနာ ပဗန္ဓသန္နိဿယတံ ဒဿေန္တော သန္တာနပညတ္တိံ ဝဒတိ၊ အသဘာဝသမူဟဝသေနာတိ ဣမိနာ သေသပညတ္တိံ. တိဿော ဟိ ပညတ္တိယော သန္တာနပညတ္တိ သမူဟပညတ္တိ အဝတ္ထာဝိသေသပညတ္တီတိ. တတ္ထ ပဗန္ဓော သန္တာနော. သမုဒါယော သမူဟော. ဥပ္ပါဒါဒိကော ဒဟရဘာဝါဒိကော စ အဝတ္ထာဝိသေသော. တေသု အသဘာဝဂ္ဂဟဏေန ဝိနာ ပဗန္ဓသမူဟာနံ အသဘာဝတ္တေ သိဒ္ဓေ အသဘာဝသမူဟဝသေနာတိ အသဘာဝဂ္ဂဟဏံ ပဗန္ဓသမူဟဝိနိမုတ္တပညတ္တိသန္ဒဿနတ္ထန္တိ တေန အဝတ္ထာဝိသေသပညတ္တိယာ ပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တေသန္တိ ပုဗ္ဗေ ယံ-သဒ္ဒေန ပရာမဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓဓမ္မာနံ. တေနေဝါဟ ‘‘အညေသဉ္စ ဗာဟိရရူပနိဗ္ဗာနာန’’န္တိ. သသဘာဝသမူဟသသဘာဝပ္ပဘေဒဝသေနာတိ ရူပက္ခန္ဓာဒိသသဘာဝသမူဟဝသေန စက္ခာယတနာဒိသသဘာဝဝိသေသဝသေန စ. ‘‘သသဘာဝသမူဟသဘာဝဘေဒဝသေနာ’’တိ စ ပါဌော. တတ္ထ သမူဟသဘာဝေါတိ သဘာဝသန္တာနံ အဝတ္ထာဝိသေသဝိဓုရံ သမူဟဝသေန လက္ခဏမေဝါဟ. တထာ ဟိ ခန္ဓပညတ္တိယာပိ သဘာဝပညတ္တိတာ ဝုတ္တာ. တာယာတိ အာယတနပညတ္တိအာဒိပ္ပဘေဒါယ သဘာဝပညတ္တိယာ. ဝိဘတ္တာ သဘာဝပညတ္တီတိ ‘‘ဖဿော ဖုသနာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၂) ဝိဘတ္တာ ဖဿာဒိသဘာဝပညတ္တိ. သဗ္ဗာပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန သဘာဝဓမ္မေသု သာမညဝသေန ပဝတ္တံ ကုသလာဒိပညတ္တိံ သင်္ဂဏှာတိ. ရူပါဒိဓမ္မာနံ သမူဟော သန္တာနေန ပဝတ္တမာနော အဝတ္ထာဝိသေသသဟိတော ဧကတ္တဂ္ဂဟဏနိဗန္ဓနော သတ္တောတိ ဝေါဟရီယတီတိ သော သဘာဝဓမ္မော နာမ ပန န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပန အသဘာဝပညတ္တီ’’တိ. တာယာတိ ပုဂ္ဂလပညတ္တိယာ. ယသ္မာ ပန ဓမ္မာနံ ပဗန္ဓော သမူဟော စ ဓမ္မသန္နိဿိတောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ တသ္မာ ‘‘ပရိညေယျာဒိသဘာဝဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပဝတ္တိတော’’တိ ဝုတ္တံ.

ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ ပန ‘‘သဘာဝပညတ္တီ’’တိ ဝုတ္တာ၊ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ ‘‘အသဘာဝပညတ္တီ’’တိ ဝုတ္တာ. သဗ္ဗာ ပညတ္တိယောတိ ဥပါဒါယပညတ္တိကိစ္စပညတ္တိအာဒယော သဗ္ဗာ ပညတ္တိယော. ယဒိ သဗ္ဗာ ပညတ္တိယော ဣဓ ဒဿိတာ ဟောန္တိ၊ ကထံ ‘‘ပုဂ္ဂလပညတ္တီ’’တိ နာမံ ဇာတန္တိ အာဟ ‘‘ခန္ဓာဒိပညတ္တီသူ’’တိအာဒိ. အညတ္ထာတိ ဓမ္မသင်္ဂဟာဒီသု. ယေ ဓမ္မေတိ ယေ ခန္ဓာဒိဓမ္မေ. ပညတ္တိယာ ဝတ္ထုဘာဝေနာတိ ပညာပနဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန. အဓိဋ္ဌာနဉှိ ပညာပေတဗ္ဗဓမ္မာ ပညာပနဿ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ခန္ဓာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ပုဂ္ဂလော ဂဟိတော. ယေ ဓမ္မေတိ ဝါ ယေ ပညတ္တိဓမ္မေ. ပညာပေတုကာမောတိ နိက္ခိပိတုကာမော ဝတ္ထုဘေဒတော အသင်္ကရတော ဌပေတုကာမော. ပညတ္တိပရိစ္ဆေဒန္တိ စ ဝတ္ထုဘေဒဘိန္နံ ပညတ္တိဘူတံ ပရိစ္ဆေဒံ. ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

သာမညပ္ပဘေဒပညာပနာတိ သာမညဘူတာနံ ဝိသေသဘူတာနဉ္စ အတ္ထာနံ ပညာပနာ. တေသန္တိ အတ္ထ-သဒ္ဒါပေက္ခာယ ပုလ္လိင်္ဂနိဒ္ဒေသော. တတ္ထာတိ ပညာပနာယ အတ္ထဒဿနဘူတေသု ဒဿနာဒီသု. ဣဒမေဝံနာမကန္တိ ဣဒံ ရုပ္ပနာဒိအတ္ထဇာတံ ဣတ္ထန္နာမကံ ရူပက္ခန္ဓဝေဒနာက္ခန္ဓာဒိသမညံ. တံတံကောဋ္ဌာသိကကရဏန္တိ ရူပဝေဒနာဒိတံတံအတ္ထဝိဘာဂပရိယာပန္နတာပါဒနံ. တထာ သညုပ္ပါဒါနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဗောဓနမေဝ နိက္ခိပနာ’’တိ. ဗောဓနဉှိ ဗောဓနေယျသန္တာနေ ဗောဓေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ ဌပနန္တိ ကတွာ ‘‘နိက္ခိပနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပညာပနာ’’တိအာဒိနာ ဘာဝသာဓနေန ဝတွာ သာဓနန္တရာမသနေန အတ္ထန္တရပရိကပ္ပါသင်္ကာ သိယာတိ တံ နိဝါရေတုံ ‘‘ယော ပနာယံ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ အာဟ. တေသံ တေသံ ဓမ္မာနန္တိ တံတံပညာပေတဗ္ဗဓမ္မာနံ. ဒဿနဘူတာယ နာမပညတ္တိယာ ဒိဋ္ဌတာယ၊ ဌပနဘူတာယ ဌပိတတာယ. တံနိမိတ္တတန္တိ တဿ ဒဿနဿ ဌပနဿ စ နိမိတ္တကာရဏတံ. နိမိတ္တဉှိ ကတ္တုဘာဝေန ဝေါဟရီယတိ ယထာ ‘‘ဘိက္ခာ ဝါသေတီ’’တိ၊ ‘‘အရိယဘာဝကရာနိ သစ္စာနိ အရိယသစ္စာနီ’’တိ စ.

ပါဠိယံ အနာဂတတန္တိ ဝိဇ္ဇမာနတာဒိဝိသေသဝစနေန သဟ ပါဌာနာရုဠှတံ. ဝိဇ္ဇမာနဿ သတောတိ ဝိဇ္ဇမာနဿ သမာနဿာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိဇ္ဇမာနဘူတဿာတိ အတ္ထော’’တိ အာဟ. တထာတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေန အဝိဇ္ဇမာနဿ အနုပလဗ္ဘမာနဿ. တံ ပန အနုပလဗ္ဘမာနတံ တထာ-သဒ္ဒေန ဗျတိရေကဝသေန ဒီပိတံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ယထာ ကုသလာဒီနီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝိနိဝတ္တသဘာဝါနီတိ ဝိဘတ္တသဘာဝါနိ. ဥပလဒ္ဓီတိ ဂဟဏံ. တေနာကာရေနာတိ တေန ရူပဝေဒနာဒိအာကာရေန အဝိဇ္ဇမာနဿ. အညေနာကာရေနာတိ တတော ရူပဝေဒနာဒိတော အညေန တဗ္ဗိနိမုတ္တေန ပညာပေတဗ္ဗပညာပနာကာရေန ဝိဇ္ဇမာနဿ. ပညတ္တိဒုကေ ဝုတ္တမေဝ ‘‘အယဉ္စ ဝါဒေါ သေဝတ္ထိကထာယ ပဋိသိဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ. လောကနိရုတ္တိမတ္တသိဒ္ဓဿာတိ ဧတ္ထ မတ္တဂ္ဂဟဏံ တဿ ပညတ္တိဝတ္ထုဿ န ကေဝလံ ဝိဇ္ဇမာနသဘာဝတာနိဝတ္တနတ္ထမေဝ၊ အထ ခေါ ဝိပရီတဂ္ဂါဟနိဝတ္တနတ္ထမ္ပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အနဘိနိဝေသေန စိတ္တေနာ’’တိ အာဟ. စတုသစ္စပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝိနိမုတ္တံ သစ္စန္တရခန္ဓန္တရာဒိကံ ပဉ္စမသစ္စာဒိကံ. သစေ တံ ကောစိ အတ္ထီတိ ပဋိဇာနေယျ၊ အယာထာဝဂဟိတဿ တံ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တမေဝဿာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သာဘိနိဝေသေန။ပေ။ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဥဒ္ဒေသေ နိဒ္ဒေသေ စ သတ္တဝန္တံ ပဓာနဘာဝေန အာဂမနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သရူပတော တိဿန္နံ အာဂတတ’’န္တိ. ဂုဏဘာဝေန ပန ဥဒ္ဓံသောတပညာဝိမုတ္တပါသာဏလေခါဒိဂ္ဂဟဏေသု ဣတရာပိ တိဿော ပညတ္တိယော ဣမသ္မိံ ပကရဏေ အာဂတာ ဧဝ.

ယထာဝုတ္တဿ။ပေ။ အဝိရောဓေနာတိ ‘‘ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ အဝိလောမနေန. အာစရိယဝါဒါတိ စေတ္ထ အတ္တနောမတိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ အညတ္ထ ပန အဋ္ဌကထာ စ. ယထာ စ အဝိရောဓော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပညာပေတဗ္ဗမတ္တတ္ထေန ပညတ္တီတိ ဧတေန ‘‘အဝိဇ္ဇမာနာ ပညတ္တိ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ ဣမံ သမာသဝိကပ္ပမာဟ. အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီတိ ဧတ္ထ ဟိ ဒွေ သမာသာ အဝိဇ္ဇမာနဿ၊ အဝိဇ္ဇမာနာ ဝါ ပညတ္တီတိ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. တေသု ပုရိမေန နာမပညတ္တိ ဝုတ္တာ၊ ဒုတိယေန ဥပါဒါပညတ္တိအာဒိဘေဒါ ဣတရာပိ. သသဘာဝံ ဝေဒနာဒိကံ. တဇ္ဇပရမတ္ထနာမလာဘတောတိ တဇ္ဇဿ တဒနုရူပဿ ပရမတ္ထဿ အနွတ္ထဿ နာမဿ လဘနတော၊ အနုဘဝနာဒိသဘာဝါနံ ဓမ္မာနံ ပရမတ္ထိကဿ ဝေဒနာဒိနာမဿ လဘနတ္တာတိ အတ္ထော. ဧတေန ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထော မတ္တ-သဒ္ဒေါ၊ တေန စာယံ ဝိသေသော နိဝတ္တိတောတိ ဒဿေတိ. ပရတော လဘိတဗ္ဗန္တိ ပရံ ဥပါဒါယ လဒ္ဓဗ္ဗံ ယထာ ရူပါဒိကေ ဥပါဒါယ သတ္တောတိ နိဿဘာဝသမူဟသန္တာနာဒိ ပညတ္တိဝတ္ထု. ဧကတ္တေနာတိ အနညတ္တေန. အနုပလဗ္ဘသဘာဝတာ ဉာဏေန အဂ္ဂဟေတဗ္ဗသဘာဝတာ၊ ယတော တေ နဝတ္တဗ္ဗာတိ ဝုစ္စန္တိ.

သသူကသာလိရာသိအာဒိအာကာရေန သံကုစိတဂ္ဂေါ ဝါသဝဝါသုဒေဝါဒီနံ ဝိယ မောလိဝိသေသော ကိရီဋံ၊ သော ပန မကုဋဝိသေသောပိ ဟောတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘ကိရီဋံ မကုဋ’’န္တိ. သဗ္ဗသမောရောဓောတိ သဗ္ဗာသံ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိအာဒီနံ ဆန္နံ ပညတ္တီနံ အန္တောကရဏံ. သင်္ခါတဗ္ဗပ္ပဓာနတ္တာတိ ဣဒံ လက္ခဏဝစနံ. န ဟိ သဗ္ဗာပိ ဥပနိဓာပညတ္တိသင်္ခါဝသေန ပဝတ္တာ၊ နာပိ သဗ္ဗာ သင်္ခါတဗ္ဗပ္ပဓာနာ. ဒုတိယံ တတိယန္တိအာဒိကံ ပန ဥပနိဓာပညတ္တိယာ၊ ဒွေ တီဏီတိအာဒိကံ ဥပနိက္ခိတ္တပညတ္တိယာ ဧကဒေသံ ဥပလက္ခဏဝသေန ဒဿေန္တော တဿ စ သင်္ချေယျပ္ပဓာနတာယာဟ ‘‘သင်္ခါတဗ္ဗပ္ပဓာနတ္တာ’’တိ. ပူရဏတ္ထော ဟိ သဒ္ဒေါ တဒတ္ထဒီပနမုခေန ပူရေတဗ္ဗမတ္ထံ ဒီပေတိ. သော စ သင်္ခါဝိသယော ပဓာနောဝါတိ ဒုတိယာဒီနံ ပညတ္တီနံ သင်္ခါတဗ္ဗပ္ပဓာနတာ ဝုတ္တာ. ယာဝ ဟိ ဒသသင်္ခါ သင်္ချေယျပ္ပဓာနာတိ. တထာ ဒွေ တီဏီတိအာဒီနမ္ပိ ပညတ္တီနံ. သင်္ခါတဗ္ဗော ပန အတ္ထော ကောစိ ဝိဇ္ဇမာနော၊ ကောစိ အဝိဇ္ဇမာနော၊ ကောစိ သဟ ဝိသုဉ္စ တဒုဘယံ မိဿောတိ ဆပိ ပညတ္တိယော ဘဇတီတိ.

ဣတရာတိ ဥပါဒါသမောဓာနတဇ္ဇာသန္တတိပညတ္တိယော ဝုတ္တာဝသေသာ ဥပနိဓာပညတ္တိဥပနိက္ခိတ္တပညတ္တိယော စ. သတ္တရထာဒိဘေဒါ ဥပါဒါပညတ္တိ၊ ဒီဃရဿာဒိဘေဒါ ဥပနိဓာပညတ္တိ စ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. ဟတ္ထဂတာဒိဝိသိဋ္ဌာ ဥပနိဓာပညတ္တိ၊ သမောဓာနပညတ္တိ စ အဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ. တထေဝ ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဗြဟ္မဿရော’’တိအာဒိကာ ဝိဇ္ဇမာနဂဗ္ဘာ ဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိံ ဘဇန္တီတိ အာဟ ‘‘ယထာယောဂံ တံ တံ ပညတ္တိ’’န္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒုတိယံ တတိယံ။ပေ။ ဘဇန္တီ’’တိ. ယဉှီတိအာဒိ ယထာဝုတ္တဥပနိဓာဥပနိက္ခိတ္တပညတ္တီနံ အဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝသမတ္ထနံ. တတ္ထ တဉ္စ သင်္ခါနန္တိ ယံ ‘‘ပဌမံ ဧက’’န္တိအာဒိကံ သင်္ခါနံ၊ တဉ္စ သင်္ခါမုခေန ဂဟေတဗ္ဗရူပံ. စ-သဒ္ဒေန သင်္ချေယျံ သင်္ဂဏှာတိ. တမ္ပိ ဟိ ပညာပေတဗ္ဗံ ပညတ္တီတိ. တဿာ ပန ပရမတ္ထတော အဘာဝေါ ဝုတ္တောယေဝ. ကိဉ္စိ နတ္ထီတိ ပရမတ္ထတော ကိဉ္စိ နတ္ထိ. တထာတိ ဣမိနာ အဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနဘာဝန္တိ ဧတံ အာကဍ္ဎတိ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ။ပေ။ ဝိဇ္ဇမာနော’’တိ.

ဩကာသေတိ အဝီစိပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီပရိစ္ဆိန္နေ ပဒေသေ. သော ဟိ ကာမာဓိဋ္ဌာနတော ‘‘ကာမော’’တိ ဝုစ္စတိ. ကမ္မနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓေသူတိ ဣမိနာ ဥတ္တရပဒလောပေန ကာမဘဝံ ‘‘ကာမော’’တိ ဝဒတိ. ဘဏနံ သဒ္ဒေါ စေတနာ ဝါ၊ တံသမင်္ဂိတာယ တဗ္ဗိသိဋ္ဌေ ပုဂ္ဂလေ ဘာဏကောတိ ပညတ္တီတိ အာဟ ‘‘ဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိပက္ခံ ဘဇတီ’’တိ. ယေဘုယျေန ရူပါယတနဂ္ဂဟဏမုခေန ရူပသင်္ခါတေန သဏ္ဌာနံ ဂယှတီတိ တဿ တေန အဘေဒေါပစာရံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပါယတနသင်္ခါတေန သဏ္ဌာနေနာ’’တိ. ယံ အဘေဒေါပစာရံ ဘိန္ဒိတုံ အဇာနန္တာ နိကာယန္တရိယာ ရူပါယတနံ သဏ္ဌာနသဘာဝံ ပဋိဇာနန္တိ. ‘‘ကိသော ပုဂ္ဂလော၊ ထူလော ပုဂ္ဂလော၊ ကိသော ဒဏ္ဍော၊ ထူလော ဒဏ္ဍော’’တိအာဒိနာ ပုဂ္ဂလာဒီနံ ပညာပနာ တထာတထာသန္နိဝိဋ္ဌေ ရူပသင်္ခါတေ ကိသာဒိသဏ္ဌာနပညတ္တိ၊ န ရူပါယတနမတ္တေတိ အာဟ ‘‘သဏ္ဌာနန္တိ ဝါ ရူပါယတနေ အဂ္ဂဟိတေ’’တိ. ပစ္စတ္တဓမ္မနာမဝသေနာတိ ‘‘ပထဝီ ဖဿော’’တိအာဒိနာ ဓမ္မာနံ တံတံနာမဝသေန. ကိစ္စပညတ္တိအာဒိဝိဘာဂေန ပဝတ္တော အယမ္ပိ အာစရိယဝါဒေါ ‘‘ကိစ္စပညတ္တိ ဧကစ္စာ ဘူမိပညတ္တိ ပစ္စတ္တပညတ္တိ အသင်္ခတပညတ္တိ စ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ၊ လိင်္ဂပညတ္တိ ဧကစ္စာ ပစ္စတ္တပညတ္တိ စ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ၊ ဧကစ္စာ ကိစ္စပညတ္တိ ဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ၊ ဧကစ္စာ ဘူမိသဏ္ဌာနပညတ္တိ ဝိဇ္ဇမာနေန ဝါ အဝိဇ္ဇမာနေန ဝါ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိ ဒဿိတတ္တာ ‘‘ဓမ္မကထာ ဣတ္ထိလိင်္ဂ’’န္တိအာဒီနံ ဝိဇ္ဇမာနေနဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝေါ၊ အဝိဇ္ဇမာနေနအဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဘာဝေါ စ ဒဿိတနယောတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗသင်္ဂါဟကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. ဥပါဒါပညတ္တိအာဒိဘာဝေါ စေတ္ထ ကိစ္စပညတ္တိအာဒီနံ ကိစ္စပညတ္တိအာဒိဘာဝေါ စ တာသံ ယထာရဟံ ဝိဘာဝေတဗ္ဗော.

၂. သင်္ခေပပ္ပဘေဒဝသေနာတိ ‘‘ယာဝတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ သဗ္ဗေပိ ခန္ဓေ ခန္ဓဘာဝသာမညေန သံခိပနဝသေန၊ ‘‘ယာဝတာ ရူပက္ခန္ဓော’’တိအာဒိနာ ခန္ဓာနံ တတော သာမညတော ပကာရေဟိ ဘိန္ဒနဝသေန စ. အယံ အတ္ထောတိ အယံ ပညတ္တိသင်္ခါတော အတ္ထော. သာမညတော ဝါ ဟိ ဓမ္မာနံ ပညာပနံ ဟောတိ ဝိသေသတော ဝါ. ဝိသေသော စေတ္ထ အတ္တနော သာမညာပေက္ခာယ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ဝိသေသာပေက္ခာယ ပန သောပိ သာမညံ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ‘‘ကိတ္တာဝတာ ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆာယ သင်္ခေပတော ဝိဿဇ္ဇနဝသေန ‘‘ယာဝတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ တတ္ထာပိ ‘‘ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တီ’’တိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ယာဝတာ။ပေ။ ပညတ္တီ’’တိ. ‘‘ယာဝတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဧတ္တာဝတာ ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တိ. ယာဝတာ ရူပက္ခန္ဓော။ပေ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓော၊ ဧတ္တာဝတာ ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တီ’’တိ ဧဝမေတ္ထ ပါဠိယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ သင်္ခေပတော ပဘေဒတော စ ခန္ဓပညတ္တိ ဝိဿဇ္ဇိတာ ဟောတိ. တထာ ဟိ ဣမဿေဝ အတ္ထဿ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ယတ္တကေန။ပေ။ အာဒိကေနာ’’တိ အာဟ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇနဿ အတ္ထဝစနေ၊ တသ္မိံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇနပါဌေ တဒတ္ထဝစနေ စ. ပဘေဒနိဒဿနမတ္တန္တိ ပဘေဒဿ ဥဒါဟရဏမတ္တံ. အဝုတ္တောပိ သဗ္ဗော ဘူတုပါဒိကော၊ သုခါဒိကော စ ပဘေဒေါ. တံ ပန ဘူမိမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘ရူပက္ခန္ဓော ကာမာဝစရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧဝံ အဋ္ဌကထာယံ အာဂတနယေန ပါဠိယာ အတ္ထယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တံ ပကာရန္တရေန ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အယံ ဝါတိ ဝုစ္စမာနံ သန္ဓာယာဟ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ခန္ဓပညတ္တိဝိဿဇ္ဇနေ. ဣဒန္တိ ဣဒံ ပဒံ. ယတ္တကော။ပေ။ ခန္ဓပညတ္တိယာ ပဘေဒေါတိ ဣမိနာ သင်္ခေပတော ဝိတ္ထာရတော စ ခန္ဓာနံ ပဘေဒံ ပတိ ပညတ္တိဝိဘာဂေါတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဝတ္ထုဘေဒေန။ပေ။ ဒဿေတီ’’တိ. ပကရဏန္တရေတိ ဝိဘင်္ဂပကရဏေ. တတ္ထ ဟိ သာတိသယံ ခန္ဓာနံ ဝိဘာဂပညတ္တိ ဝုတ္တာ. တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ။ပေ။ ကထိတာ’’တိ. ဧတ္ထ စ ပဌမနယေ သမုခေန၊ ဒုတိယေ ဝတ္ထုမုခေန ပညတ္တိယာ ဝိဘာဂါ ဒဿိတာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော.

ဧသ နယောတိ ဣမိနာ ခန္ဓပညတ္တိယာ ဝုတ္တမတ္ထံ အာယတနပညတ္တိယာဒီသု အတိဒိသတိ. တတ္ထ ‘‘ယာဝတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ၊ ‘‘ခန္ဓာနံ ခန္ဓပညတ္တီ’’တိ ဣဒံ ပညတ္တိနိဒ္ဒေသပါဠိယာ အာဒိပရိယောသာနဂ္ဂဟဏမုခေန ဒဿနံ. ‘‘ယာဝတာ ဒွါဒသာယတနာနီ’’တိ၊ ‘‘အာယတနာနံ အာယတနပညတ္တီ’’တိ ဣမဿ အတ္ထော ‘‘ယတ္တကေန ပညာပနေန သင်္ခေပတော ဒွါဒသာယတနာနီ’’တိ ဧတေန ဒဿိတော၊ ‘‘ယာဝတာ စက္ခာယတန’’န္တိအာဒိကဿ ပန ‘‘ပဘေဒတော စက္ခာယတန’’န္တိအာဒိကေနာတိ. တတ္ထ ‘‘စက္ခာယတနံ။ပေ။ ဓမ္မာယတန’’န္တိ ပဘေဒနိဒဿနမတ္တမေတံ. ဧတေန အဝုတ္တောပိ သဗ္ဗော သင်္ဂဟိတော ဟောတီတိ ‘‘တတြာပိ ဒသာယတနာ ကာမာဝစရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယံ ဝါ ဧတ္ထ ပါဠိယာ အတ္ထယောဇနာ – ‘‘ယာဝတာ’’တိ ဣဒံ သဗ္ဗေဟိ ပဒေဟိ ယောဇေတွာ ‘‘ယတ္တကာနိ ဒွါဒသာယတနာနိ။ပေ။ ယတ္တကော ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ၊ တပ္ပဘေဒါနဉ္စ စက္ခာယတနာဒီနံ ပဘေဒေါ၊ တတ္တကော အာယတနာနံ အာယတနပညတ္တိယာ ပဘေဒေါ’’တိ ပကရဏန္တရေ ဝုတ္တေန ဝတ္ထုပဘေဒေန အာယတနပညတ္တိယာ ပဘေဒံ ဒဿေတီတိအာဒိနာ ဣတရပညတ္တီသုပိ နယော ယောဇေတဗ္ဗော.

၇. ‘‘ဆ ပညတ္တိယော။ပေ။ ပုဂ္ဂလပညတ္တီ’’တိ ဣမံ အပေက္ခိတွာ ‘‘ကိတ္တာဝတာ။ပေ။ ဧတ္တာဝတာ ဣန္ဒြိယာနံ ဣန္ဒြိယပညတ္တီ’’တိ အယံ ပါဠိပဒေသော နိဒ္ဒေသောပိ သမာနော ပကရဏန္တရေ ဝတ္ထုဘေဒေန ဝုတ္တံ ခန္ဓာဒိပညတ္တိပ္ပဘေဒံ ဥပါဒါယ ဥဒ္ဒေသောယေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥဒ္ဒေသမတ္တေနေဝါတိ အတ္ထော’’တိ.

မာတိကာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.