၃. ဩဝါဒဝဂ္ဂေါ

၁. ဩဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၄၄. ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ ကထာနုသာရေနာတိ ‘‘သော ထေရော ကိံသီလော ကိံသမာစာရော ကတရကုလာ ပဗ္ဗဇိတော’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆန္တာနံ ပုစ္ဆာကထာနုသာရေန. ကထေတုံ ဝဋ္ဋန္တီတိ နိရာမိသေနေဝ စိတ္တေန ကထေတုံ ဝဋ္ဋန္တိ. အနိယျာနိကတ္တာ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂါနံ တိရစ္ဆာနဘူတာ ကထာ တိရစ္ဆာနကထာတိ အာဟ ‘‘သဂ္ဂမဂ္ဂဂမနေပီ’’တိအာဒိ. အပိ-သဒ္ဒေန ပဂေဝ မောက္ခမဂ္ဂဂမနေတိ ဒီပေတိ. တိရစ္ဆာနဘူတန္တိ တိရောကရဏဘူတံ၊ ဗာဓိကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လဒ္ဓါသေဝနာ ဟိ တိရစ္ဆာနကထာ သဂ္ဂမောက္ခာနံ ဗာဓိကာဝ ဟောတိ. သမိဒ္ဓေါတိ ပရိပုဏ္ဏော. သဟိတတ္ထောတိ ယုတ္တတ္ထော. အတ္ထဂမ္ဘီရတာဒိယောဂတော ဂမ္ဘီရော. ဗဟုရသောတိ အတ္ထရသာဒိဗဟုရသော. လက္ခဏပဋိဝေဓသံယုတ္တောတိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏပဋိဝေဓရသအာဝဟနတော လက္ခဏပဋိဝေဓသံယုတ္တော.

၁၄၅-၁၄၇. ပရတောတိ ပရတ္ထ၊ ဥတ္တရိန္တိ အတ္ထော. ကရောန္တောဝါတိ ပရိဗာဟိရေ ကရောန္တောယေဝ. ပါတိမောက္ခောတိ စာရိတ္တဝါရိတ္တပ္ပဘေဒံ သိက္ခာပဒသီလံ. တဉှိ ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ၊ တံ မောက္ခေတိ မောစေတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟိ၊ တသ္မာ ‘‘ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သံဝရဏံ သံဝရော၊ ကာယဝစီဒွါရာနံ ပိဒဟနံ. ယေန ဟိ တေ သံဝုတာ ပိဟိတာ ဟောန္တိ၊ သော သံဝရော၊ ကာယိကဝါစသိကဿ အဝီတိက္ကမဿေတံ နာမံ. ပါတိမောက္ခသံဝရေန သံဝုတောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ပိဟိတကာယဝစီဒွါရော. တထာဘူတော စ ယသ္မာ တေန သမင်္ဂီ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သမန္နာဂတော’’တိ. ဝတ္တတီတိ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေတိ. ဝိဟရတီတိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေ ဌိတဿ ဘိက္ခုနော ဣရိယာပထဝိဟာရော ဒဿိတော.

သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ပါဠိယာ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဝိဘင်္ဂေတိ ဈာနဝိဘင်္ဂေ. သီလံ ပတိဋ္ဌာတိအာဒီနိ ပါတိမောက္ခဿေဝ ဝေဝစနာနိ. တတ္ထ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၅၁၁) သီလန္တိ ကာမဉ္စေတံ သဟ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေန ဣဇ္ဈနကဿ ပါတိမောက္ခဿေဝ ဝေဝစနံ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ဓမ္မတော ဧတံ သီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝါ ဝိရမန္တဿ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ဝါ ပူရေန္တဿ စေတနာဒယော ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယသ္မာ ပန ပါတိမောက္ခသီလေန ဘိက္ခု သာသနေ ပတိဋ္ဌာတိ နာမ၊ တသ္မာ တံ ‘‘ပတိဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပတိဋ္ဌဟတိ ဝါ ဧတ္ထ ဘိက္ခု၊ ကုသလဓမ္မာ ဧဝ ဝါ ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ ပတိဋ္ဌာ. အယမတ္ထော ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ၁၉၂) စ ‘‘ပတိဋ္ဌာ၊ မဟာရာဇ၊ သီလံ သဗ္ဗေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာန’’န္တိ (မိ. ပ. ၂.၁.၉) စ ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တီ’’တိ စ အာဒိသုတ္တဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

တဒေတံ ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိအတ္ထေန အာဒိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘တသ္မာတိဟ တွံ၊ ဥတ္တိယ၊ အာဒိမေဝ ဝိသောဓေဟိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၈၂).

ယထာ ဟိ နဂရဝဍ္ဎကီ နဂရံ မာပေတုကာမော ပဌမံ နဂရဋ္ဌာနံ သောဓေတိ၊ တတော အပရဘာဂေ ဝီထိစတုက္ကသိင်္ဃာဋကာဒိပရိစ္ဆေဒေန ဝိဘဇိတွာ နဂရံ မာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ယောဂါဝစရော အာဒိမှိ သီလံ သောဓေတိ၊ တတော အပရဘာဂေ သမာဓိဝိပဿနာမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ သစ္ဆိကရောတိ. ယထာ ဝါ ပန ရဇကော ပဌမံ တီဟိ ခါရေဟိ ဝတ္ထံ ဓောဝိတွာ ပရိသုဒ္ဓေ ဝတ္ထေ ယဒိစ္ဆကံ ရင်္ဂဇာတံ ဥပနေတိ၊ ယထာ ဝါ ပန ဆေကော စိတ္တကာရော ရူပံ လိခိတုကာမော အာဒိတော ဘိတ္တိပရိကမ္မံ ကရောတိ၊ တတော အပရဘာဂေ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ယောဂါဝစရော အာဒိတောဝ သီလံ ဝိသောဓေတွာ အပရဘာဂေ သမထဝိပဿနာဒယော ဓမ္မေ သစ္ဆိကရောတိ. တသ္မာ သီလံ ‘‘အာဒီ’’တိ ဝုတ္တံ.

တဒေတံ စရဏသရိက္ခတာယ စရဏံ. ‘‘စရဏာ’’တိ ပါဒါ ဝုစ္စန္တိ. ယထာ ဟိ ဆိန္နစရဏဿ ပုရိသဿ ဒိသံဂမနာဘိသင်္ခါရော န ဇာယတိ၊ ပရိပုဏ္ဏပါဒဿေဝ ဇာယတိ၊ ဧဝမေဝ ယဿ သီလံ ဘိန္နံ ဟောတိ ခဏ္ဍံ အပရိပုဏ္ဏံ၊ တဿ နိဗ္ဗာနဂမနာယ ဉာဏဂမနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ. ယဿ ပန တံ အဘိန္နံ ဟောတိ အခဏ္ဍံ ပရိပုဏ္ဏံ၊ တဿ နိဗ္ဗာနဂမနာယ ဉာဏဂမနံ သမ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ သီလံ ‘‘စရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

တဒေတံ သံယမနဝသေန သံယမော၊ သံဝရဏဝသေန သံဝရောတိ ဥဘယေနပိ သီလသံယမော စေဝ သီလသံဝရော စ ကထိတော. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ သံယမေတိ ဝီတိက္ကမဝိပ္ဖန္ဒနံ၊ ပုဂ္ဂလံ ဝါ သံယမေတိ ဝီတိက္ကမဝသေန တဿ ဝိပ္ဖန္ဒိတုံ န ဒေတီတိ သံယမော၊ ဝီတိက္ကမဿ ပဝေသနဒွါရံ သံဝရတိ ပိဒဟတီတိ သံဝရော. မောက္ခန္တိ ဥတ္တမံ မုခဘူတံ ဝါ. ယထာ ဟိ သတ္တာနံ စတုဗ္ဗိဓော အာဟာရော မုခေန ပဝိသိတွာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဖရတိ၊ ဧဝံ ယောဂိနောပိ စတုဘူမကကုသလံ သီလမုခေန ပဝိသိတွာ အတ္ထသိဒ္ဓိံ သမ္ပာဒေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မောက္ခ’’န္တိ. ပမုခေ သာဓူတိ ပမောက္ခံ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ သေဋ္ဌံ ပဓာနန္တိ အတ္ထော. ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာတိ စတုဘူမကကုသလာနံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပမောက္ခံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ သေဋ္ဌံ ပဓာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကာယိကော အဝီတိက္ကမောတိ တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ. ဝါစသိကောတိ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ. ကာယိကဝါစသိကောတိ တဒုဘယံ. ဣမိနာ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ပရိယာဒါယ ဒဿေတိ. သံဝုတောတိ ပိဟိတော၊ သံဝုတိန္ဒြိယော ပိဟိတိန္ဒြိယောတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ သံဝုတဒွါရံ ဂေဟံ ‘‘သံဝုတဂေဟံ ပိဟိတဂေဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမိဓ သံဝုတိန္ဒြိယော ‘‘သံဝုတော’’တိ ဝုတ္တော. ပါတိမောက္ခသံဝရေနာတိ ပါတိမောက္ခသင်္ခါတေန သံဝရေန. ဥပေတောတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အညမညဝေဝစနာနိ.

ဣရိယတီတိအာဒီဟိ သတ္တဟိပိ ပဒေဟိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေ ဌိတဿ ဘိက္ခုနော ဣရိယာပထဝိဟာရော ကထိတော. တတ္ထ ဣရိယတီတိ စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ အညတရသမင်္ဂိဘာဝတော ဣရိယတိ. တေဟိ ဣရိယာပထစတုက္ကေဟိ ကာယသကဋဝတ္တနေန ဝတ္တတိ. ဧကံ ဣရိယာပထဒုက္ခံ အပရေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ စိရဋ္ဌိတိဘာဝေန သရီရရက္ခဏတော ပါလေတိ. ဧကသ္မိံ ဣရိယာပထေ အသဏ္ဌဟိတွာ သဗ္ဗဣရိယာပထေ ဝတ္တနတော ယပေတိ. တေန တေန ဣရိယာပထေန တထာ တထာ ကာယဿ ယာပနတော ယာပေတိ. စိရကာလဝတ္တာပနတော စရတိ. ဣရိယာပထေန ဣရိယာပထံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဇီဝိတဟရဏတော ဝိဟရတိ.

မိစ္ဆာဇီဝပဋိသေဓကေနာတိ –

‘‘ဣဓေကစ္စော ဝေဠုဒါနေန ဝါ ပတ္တဒါနေန ဝါ ပုပ္ဖ ဖလ သိနာနဒန္တကဋ္ဌဒါနေန ဝါ စာဋုကမျတာယ ဝါ မုဂ္ဂသူပျတာယ ဝါ ပါရိဘဋယတာယ ဝါ ဇင်္ဃပေသနိကေန ဝါ အညတရညတရေန ဝါ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌေန မိစ္ဆာအာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အနာစာရော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၃) –

ဧဝံ ဝုတ္တအနာစာရသင်္ခါတမိစ္ဆာဇီဝပဋိပက္ခေန.

န ဝေဠုဒါနာဒိနာ အာစာရေနာတိ –

‘‘ဣဓေကစ္စော န ဝေဠုဒါနေန န ပတ္တ န ပုပ္ဖ န ဖလ န သိနာန န ဒန္တကဋ္ဌ န စာဋုကမျတာယ န မုဂ္ဂသူပျတာယ န ပါရိဘဋယတာယ န ဇင်္ဃပေသနိကေန န အညတရညတရေန ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌေန မိစ္ဆာအာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အာစာရော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၃) –

ဧဝံ ဝုတ္တေန န ဝေဠုဒါနာဒိနာ အာစာရေန.

ဝေသိယာဒိအဂေါစရံ ပဟာယာတိ –

‘‘ဣဓေကစ္စော ဝေသိယဂေါစရော ဝါ ဟောတိ ဝိဓဝ ထုလ္လကုမာရိ ပဏ္ဍက ဘိက္ခုနိ ပါနာဂါရဂေါစရော ဝါ၊ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ အနနုလောမိကေန သံသဂ္ဂေန၊ ယာနိ ပန တာနိ ကုလာနိ အဿဒ္ဓါနိ အပ္ပသန္နာနိ အနောပါနဘူတာနိ အက္ကောသကပရိဘာသကာနိ အနတ္ထကာမာနိ အဟိတကာမာနိ အဖာသုကကာမာနိ အယောဂက္ခေမကာမာနိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ၊ တထာရူပါနိ ကုလာနိ သေဝတိ ဘဇတိ ပယိရုပါသတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ အဂေါစရော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၄) –

ဧဝမာဂတံ ဝေသိယာဒိအဂေါစရံ ပဟာယ.

သဒ္ဓါသမ္ပန္နကုလာဒိနာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥပနိဿယဂေါစရာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တိဝိဓော ဟိ ဂေါစရော ဥပနိဿယဂေါစရော အာရက္ခဂေါစရော ဥပနိဗန္ဓဂေါစရောတိ. ကတမော ဥပနိဿယဂေါစရော? ဒသကထာဝတ္ထုဂုဏသမန္နာဂတော ကလျာဏမိတ္တော၊ ယံ နိဿာယ အသုတံ သုဏာတိ၊ သုတံ ပရိယောဒပေတိ၊ ကင်္ခံ ဝိတရတိ၊ ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံ ကရောတိ၊ စိတ္တံ ပသာဒေတိ. ယဿ ဝါ ပန အနုသိက္ခမာနော သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ၊ သီလေန သုတေန စာဂေန ပညာယ ဝဍ္ဎတိ၊ အယံ ဥပနိဿယဂေါစရော. ကတမော အာရက္ခဂေါစရော? ဣဓ ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော ဩက္ခိတ္တစက္ခု ယုဂမတ္တဒဿာဝီ သံဝုတော ဂစ္ဆတိ၊ န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော၊ န အဿံ၊ န ရထံ၊ န ပတ္တိံ၊ န ဣတ္ထိံ၊ န ပုရိသံ ဩလောကေန္တော၊ န ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော၊ န အဓော ဩလောကေန္တော၊ န ဒိသာဝိဒိသံ ဝိပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ၊ အယံ အာရက္ခဂေါစရော. ကတမော ဥပနိဗန္ဓဂေါစရော? စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ ယတ္ထ စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော? ယဒိဒံ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၂)၊ အယံ ဥပနိဗန္ဓဂေါစရော. ဣတိ အယံ တိဝိဓော ဂေါစရော ဣဓ အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အပ္ပမတ္တကေသု ဝဇ္ဇေသူတိ အသဉ္စိစ္စ အာပန္နသေခိယအကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါဒိဘေဒေသု ဝဇ္ဇေသု. ဘယတော ဒဿနသီလောတိ ပရမာဏုမတ္တံ ဝဇ္ဇံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓသိနေရုပဗ္ဗတသဒိသံ ကတွာ ဒဿနသဘာဝေါ၊ သဗ္ဗလဟုကံ ဝါ ဒုဗ္ဘာသိတမတ္တံ ပါရာဇိကသဒိသံ ကတွာ ဒဿနသဘာဝေါ. သမ္မာ အာဒါယာတိ သမ္မဒေဝ သက္ကစ္စံ သဗ္ဗသော ဝါ အာဒိယိတွာ.

ဝဋ္ဋဒုက္ခနိဿရဏတ္ထိကေဟိ သောတဗ္ဗတော သုတံ၊ ပရိယတ္တိဓမ္မော. တံ ဓာရေတီတိ သုတဓရော၊ သုတဿ အာဓာရဘူတော. ယဿ ဟိ ဣတော ဂဟိတံ ဧတ္တော ပလာယတိ၊ ဆိဒ္ဒဃဋေ ဥဒကံ ဝိယ န တိဋ္ဌတိ၊ ပရိသမဇ္ဈေ ဧကံ သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေတုံ ဝါ ဝါစေတုံ ဝါ န သက္ကောတိ၊ အယံ န သုတဓရော နာမ. ယဿ ပန ဥဂ္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟိတကာလသဒိသမေဝ ဟောတိ၊ ဒသပိ ဝီသတိပိ ဝဿာနိ သဇ္ဈာယံ အကရောန္တဿ န နဿတိ၊ အယံ သုတဓရော နာမ. တေနေဝါဟ ‘‘ယဒဿ တ’’န္တိအာဒိ. ဧကပဒမ္ပိ ဧကက္ခရမ္ပိ အဝိနဋ္ဌံ ဟုတွာ သန္နိစိယတီတိ သန္နိစယော၊ သုတံ သန္နိစယော ဧတသ္မိန္တိ သုတသန္နိစယောတိ အာဟ ‘‘သုတံ သန္နိစိတံ အသ္မိန္တိ သုတသန္နိစယော’’တိ. ယဿ ဟိ သုတံ ဟဒယမဉ္ဇုသာယံ သန္နိစိတံ သိလာယ လေခါ ဝိယ သုဝဏ္ဏဃဋေ ပက္ခိတ္တာ သီဟဝသာ ဝိယ စ သာဓု တိဋ္ဌတိ၊ အယံ သုတသန္နိစယော နာမ. တေနာဟ ‘‘ဧတေန။ပေ။ အဝိနာသံ ဒဿေတီ’’တိ.

ဓာတာတိ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ. ဧကဿ ဟိ ဥဂ္ဂဟိတဗုဒ္ဓဝစနံ နိစ္စကာလိကံ န ဟောတိ၊ ‘‘အသုကသုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သဇ္ဈာယိတွာ အညေဟိ သံသန္ဒိတွာ ပရိပုစ္ဆာဝသေန အတ္ထံ ဩဂါဟိတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ. ဧကဿ ပဂုဏံ ပဗန္ဓဝိစ္ဆေဒါဘာဝတော ဂင်္ဂါသောတသဒိသံ ဘဝင်္ဂသောတသဒိသဉ္စ အကိတ္တိမံ သုခပ္ပဝတ္တိ ဟောတိ၊ ‘‘အသုကသုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဥဒ္ဓရိတွာ တမေဝ ကထေတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဓာတာ’’တိ. ဝါစာယ ပဂုဏာ ကတာတိ သုတ္တဒသကဝဂ္ဂဒသကပဏ္ဏာသဒသကဝသေန ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတာ၊ ဒသ သုတ္တာနိ ဂတာနိ၊ ဒသ ဝဂ္ဂါနိ ဂတာနီတိအာဒိနာ သလ္လက္ခေတွာ ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတာတိ အတ္ထော. သုတ္တေကဒေသဿ ဟိ သုတ္တမတ္တဿ စ ဝစသာ ပရိစယော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော၊ အထ ခေါ ဝဂ္ဂါဒိဝသေနေဝ. မနသာ အနုပေက္ခိတာတိ မနသာ အနု အနု ပေက္ခိတာ၊ ဘာဂသော နိဇ္ဈာယိတာ စိန္တိတာတိ အတ္ထော. အာဝဇ္ဇန္တဿာတိ ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတုံ ဗုဒ္ဓဝစနံ မနသာ စိန္တေန္တဿ. သုဋ္ဌု ပဋိဝိဒ္ဓါတိ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂုမ္ဗံ ကတွာ သုဋ္ဌု ယာထာဝတော ပဋိဝိဒ္ဓါ.

ဒွေ မာတိကာတိ ဘိက္ခုမာတိကာ ဘိက္ခုနီမာတိကာ စ. ဝါစုဂ္ဂတာတိ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ. တိဿော အနုမောဒနာတိ သံဃဘတ္တေ ဒါနာနိသံသပဋိသံယုတ္တအနုမောဒနာ၊ ဝိဟာရာဒိမင်္ဂလေ မင်္ဂလသုတ္တာဒိအနုမောဒနာ၊ မတကဘတ္တာဒိအဝမင်္ဂလေ တိရောကုဋ္ဋာဒိအနုမောဒနာတိ ဣမာ တိဿော အနုမောဒနာ. ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယောတိ ပရိဝါရာဝသာနေ ကမ္မဝဂ္ဂေ ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယော. ‘‘ဝိပဿနာဝသေန ဥဂ္ဂဏှန္တေန စတုဓာတုဝဝတ္ထာနမုခေန ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. စတူသု ဒိသာသု အပ္ပဋိဟတတ္တာ စတဿော ဒိသာ ဧတဿာတိ စတုဒ္ဒိသော၊ စတုဒ္ဒိသောယေဝ စာတုဒ္ဒိသော၊ စတဿော ဝါ ဒိသာ အရဟတိ၊ စတူသု ဝါ ဒိသာသု သာဓူတိ စာတုဒ္ဒိသော.

အဘိဝိနယေတိ သကလေ ဝိနယပိဋကေ. ဝိနေတုန္တိ သိက္ခာပေတုံ. ‘‘ဒွေ ဝိဘင်္ဂါ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ ကာတဗ္ဗာတိ ဣဒံ ပရိပုစ္ဆာဝသေန ဥဂ္ဂဟဏမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဧကဿ ပမုဋ္ဌံ၊ ဣတရဿ ပဂုဏံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တီဟိ ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝတ္တနက္ခမာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ. အဘိဓမ္မေတိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒေ. ဟေဋ္ဌိမာ ဝါ တယော ဝဂ္ဂါတိ မဟာဝဂ္ဂတော ဟေဋ္ဌာ သဂါထကဝဂ္ဂေါ နိဒါနဝဂ္ဂေါ ခန္ဓကဝဂ္ဂေါတိ ဣမေ တယော ဝဂ္ဂါ. ‘‘ဓမ္မပဒမ္ပိ သဟ ဝတ္ထုနာ ဥဂ္ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တတ္တာ ဇာတကဘာဏကေန သာဋ္ဌကထံ ဇာတကံ ဥဂ္ဂဟေတွာပိ ဓမ္မပဒမ္ပိ သဟ ဝတ္ထုနာ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗမေဝ.

ကလျာဏာ သုန္ဒရာ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ ဝါစာ အဿာတိ ကလျာဏဝါစော. တေနာဟ ‘‘သိထိလဓနိတာဒီနံ။ပေ။ ဝါစာယ သမန္နာဂတော’’တိ. တတ္ထ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာယာတိ ဌာနကရဏသမ္ပတ္တိယာ သိက္ခာသမ္ပတ္တိယာ စ ကတ္ထစိပိ အနူနတာယ ပရိမဏ္ဍလပဒါနိ ဗျဉ္ဇနာနိ အက္ခရာနိ ဧတိဿာတိ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ၊ ပဒမေဝ ဝါ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတော ပဒဗျဉ္ဇနံ၊ တံ အက္ခရပါရိပူရိံ ကတွာ သိထိလဓနိတာဒိဒသဝိဓံ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိံ အပရိဟာပေတွာ ဝုတ္တံ ပရိမဏ္ဍလံ နာမ ဟောတိ. အက္ခရပါရိပူရိယာ ဟိ ပဒဗျဉ္ဇနဿ ပရိမဏ္ဍလတာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သိထိလဓနိတာဒီနံ ယထာဝိဓာနဝစနေနာ’’တိ၊ ပရိမဏ္ဍလံ ပဒဗျဉ္ဇနံ ဧတိဿာတိ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ. အထ ဝါ ပဇ္ဇတိ ဉာယတိ အတ္ထော ဧတေနာတိ ပဒံ၊ နာမာဒိ. ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ ဗျဉ္ဇေတီတိ ဗျဉ္ဇနံ၊ ဝါကျံ. တေသံ ပရိပုဏ္ဏတာယ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ.

အပိစ ယော ဘိက္ခု ပရိသတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ နိက္ခိပိတွာ အညံ ဥပါရမ္ဘကရံ သုတ္တံ အာဟရတိ၊ တဿ ဥပမံ ကထေတိ၊ တဒတ္ထံ ဩတာရေတိ၊ ဧဝံ ဣဒံ ဂဟေတွာ ဧတ္ထ ခိပန္တော ဧကပဿေနေဝ ပရိဟရန္တော ကာလံ ဉတွာ ဝုဋ္ဌဟတိ၊ နိက္ခိတ္တသုတ္တံ ပန နိက္ခိတ္တမတ္တမေဝ ဟောတိ၊ တဿ ကထာ အပရိမဏ္ဍလာ နာမ ဟောတိ အတ္ထဿ အပရိပုဏ္ဏဘာဝတော. ယော ပန သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ နိက္ခိပိတွာ ဗဟိ ဧကပဒမ္ပိ အဂန္တွာ ယထာနိက္ခိတ္တဿ သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဝသေနေဝ သုတ္တန္တရမ္ပိ အာနေန္တော ပါဠိယာ အနုသန္ဓိဉ္စ ပုဗ္ဗာပရဉ္စ အပေက္ခန္တော အာစရိယေဟိ ဒိန္နနယေ ဌတွာ တုလိကာယ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော ဝိယ တံ တံ အတ္ထံ သုဝဝတ္ထိတံ ကတွာ ဒဿေန္တော ဂမ္ဘီရမာတိကာယ ဥဒကံ ပေသေန္တော ဝိယ ဂမ္ဘီရမတ္ထံ ဂမေန္တော ဝဂ္ဂိဟာရိဂတိယာ ပဒေ ပဒံ ကောဋ္ဋေန္တော သိန္ဓဝါဇာနီယော ဝိယ ဧကံယေဝ ပဒံ အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ ပုနပ္ပုနံ သံဝဏ္ဏန္တော ဂစ္ဆတိ၊ တဿ ကထာ ပရိမဏ္ဍလာ နာမ ဟောတိ ဓမ္မတော အတ္ထတော အနုသန္ဓိတော ပုဗ္ဗာပရတော အာစရိယုဂ္ဂဟတောတိ သဗ္ဗသော ပရိပုဏ္ဏဘာဝတော. ဧဝရူပမ္ပိ ကထံ သန္ဓာယ ‘‘ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာယာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဂုဏပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ၊ တဿ ဘိက္ခုနော တေနေတံ ဘာသိတဗ္ဗံ အတ္ထဿ ဂုဏပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ပုရေ ပုဏ္ဏဘာဝေ ဘဝါတိ အတ္ထော. ပုရေ ဝါ ဘဝတ္တာ ပေါရိယာ နာဂရိကိတ္ထိယာ သုခုမာလတ္တနေန သဒိသာတိ ပေါရီ၊ ပုရေ သံဝဍ္ဎနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိ အတ္ထော. ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ၊ ပုရဿ ဧသာတိ နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော. နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ ပိတိမတ္တံ ‘‘ပိတာ’’တိ၊ ဘာတိမတ္တံ ‘‘ဘာတာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝရူပီ ဟိ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတိ မနာပါ၊ တာယ ပေါရိယာ.

ဝိဿဋ္ဌာယာတိ ပိတ္တသေမှာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓါယ သန္ဒိဋ္ဌဝိလမ္ဗိတာဒိဒေါသရဟိတာယ. အထ ဝါ နာတိသီဃံ နာတိသဏိကံ နိရန္တရံ ဧကရသဉ္စ ကတွာ ပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ကထေန္တဿ ဝါစာ ဝိဿဋ္ဌာ နာမ. ယော ဟိ ဘိက္ခု ဓမ္မံ ကထေန္တော သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ အာရဘိတွာ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ တုရိတတုရိတော အရဏိံ မန္ထေန္တော ဝိယ ဥဏှခါဒနီယံ ခါဒန္တော ဝိယ ပါဠိယာ အနုသန္ဓိပုဗ္ဗာပရေသု ဂဟိတံ ဂဟိတမေဝ၊ အဂ္ဂဟိတံ အဂ္ဂဟိတမေဝ ကတွာ ပုရာဏပဏ္ဏန္တရေသု စရမာနံ ဂေါဓံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ တတ္ထ တတ္ထ ပဟရန္တော ဩသာပေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ. ပုရာဏပဏ္ဏန္တရေသု ဟိ ပရိပါတိယမာနာ ဂေါဓာ ကဒါစိ ဒိဿတိ ကဒါစိ န ဒိဿတိ၊ ဧဝမေကစ္စဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတ္ထစိ ဒိဿတိ ကတ္ထစိ န ဒိဿတိ. ယောပိ ဓမ္မံ ကထေန္တော ကာလေန သီဃံ၊ ကာလေန သဏိကံ၊ ကာလေန မန္ဒံ၊ ကာလေန မဟာသဒ္ဒံ၊ ကာလေန ခုဒ္ဒကသဒ္ဒံ ကရောတိ၊ ယထာ နိဇ္ဈာမတဏှိကပေတဿ မုခတော နိစ္ဆရဏကအဂ္ဂိ ကာလေန ဇလတိ ကာလေန နိဗ္ဗာယတိ၊ ဧဝံ ပေတဓမ္မကထိကော နာမ ဟောတိ၊ ပရိသာယ ဥဋ္ဌာတုကာမာယ ပုန အာရဘတိ. ယောပိ ကထေန္တော တတ္ထ တတ္ထ ဝိတ္ထာယတိ၊ အပ္ပဋိဘာနတာယ အာပဇ္ဇတိ၊ ကေနစိ ရောဂေန နိတ္ထုနန္တော ဝိယ ကန္ဒန္တော ဝိယ ကထေတိ၊ ဣမေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကထာ ဝိဿဋ္ဌာ နာမ န ဟောတိ သုခေန အပ္ပဝတ္တဘာဝတော. ယော ပန သုတ္တံ အာဟရိတွာ အာစရိယေဟိ ဒိန္နနယေ ဌိတော အာစရိယုဂ္ဂဟံ အမုဉ္စန္တော ယထာ စ အာစရိယာ တံ တံ သုတ္တံ သံဝဏ္ဏေသုံ၊ တေနေဝ နယေန သံဝဏ္ဏေန္တော နာတိသီဃံ နာတိသဏိကန္တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန ကထာပဗန္ဓံ အဝိစ္ဆိန္နံ ကတွာ နဒီသောတော ဝိယ ပဝတ္တေတိ၊ အာကာသဂင်္ဂါတော ဘဿမာနဥဒကံ ဝိယ နိရန္တရကထံ ပဝတ္တေတိ၊ တဿ ကထာ ဝိဿဋ္ဌာ နာမ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဿဋ္ဌာယာ’’တိ.

အနေလဂဠာယာတိ ဧလဂဠဝိရဟိတာယ. ကဿစိ ဟိ ကထေန္တဿ ဧလံ ဂဠတိ၊ လာလာ ပဂ္ဃရတိ၊ ခေဠဖုသိတာနိ ဝါ နိက္ခမန္တိ၊ တဿ ဝါစာ ဧလဂဠာ နာမ ဟောတိ၊ တဗ္ဗိပရီတာယာတိ အတ္ထော. အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာတိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ ပါကဋံ ကတွာ ဘာသိတတ္ထဿ ဝိညာပနသမတ္ထတာယ အတ္ထဉာပနေ သာဓနာယ.

ဝါစာဝ ကရဏန္တိ ဝါက္ကရဏံ၊ ဥဒါဟာရဃောသော. ကလျာဏံ မဓုရံ ဝါက္ကရဏံ အဿာတိ ကလျာဏဝါက္ကရဏော. တေနေဝါဟ ‘‘မဓုရဿရော’’တိ. ဟီဠေတီတိ အဝဇာနာတိ. မာတုဂါမောတိ သမ္ဗန္ဓော. မနံ အပါယတိ ဝဍ္ဎေတီတိ မနာပေါ. တေနာဟ ‘‘မနဝဍ္ဎနကော’’တိ. ဝဋ္ဋဘယေန တဇ္ဇေတွာတိ ယောဗ္ဗနမဒါဒိမတ္တာ ဘိက္ခုနိယော သံသာရဘယေန တာသေတွာ. ဂိဟိကာလေတိ အတ္တနော ဂိဟိကာလေ. ဘိက္ခုနိယာ မေထုနေန ဘိက္ခုနီဒူသကော ဟောတီတိ ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂမေဝ ဝဒတိ. သိက္ခမာနာသာမဏေရီသု ပန မေထုနေနပိ ဘိက္ခုနီဒူသကော န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သိက္ခမာနာသာမဏေရီသု မေထုနဓမ္မ’’န္တိ. ‘‘ကာသာယဝတ္ထဝသနာယာ’’တိ ဝစနတော ဒုဿီလာသု ဘိက္ခုနီသိက္ခမာနာသာမဏေရီသု ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နပုဗ္ဗော ပဋိက္ခိတ္တောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဿာ ဘိက္ခုနိယာ အဘာဝေပိ ယာ ယာ တဿာ ဝစနံ အဿောသုံ၊ တာ တာ တထေဝ မညန္တီတိ အာဟ ‘‘မာတုဂါမော ဟီ’’တိအာဒိ.

ဣဒါနိ အဋ္ဌ အင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဣမေဟိ ပန အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ အသမန္နာဂတံ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန သမ္မန္နေန္တော ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဘိက္ခု ပန သမ္မတောယေဝ ဟောတိ.

၁၄၈. ဂရုကေဟီတိ ဂရုကာတဗ္ဗေဟိ. ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယာတိ ဥပယောဂတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. ‘‘ဩဝဒတီ’’တိ ဝါ ဣမဿ ‘‘ဝဒတီ’’တိ အတ္ထေ သတိ သမ္ပဒါနဝစနမ္ပိ ယုဇ္ဇတိ. ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာ နာမ ပရိဝတ္တလိင်္ဂါ ဝါ ပဉ္စသတသာကိယာနိယော ဝါ.

၁၄၉. အာသနံ ပညပေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘သစေ ဘူမိ မနာပါ ဟောတိ၊ အာသနံ အပညာပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. မာတုဂါမဂ္ဂဟဏေန ဘိက္ခုနီပိ သင်္ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မဒေသနာပတ္တိမောစနတ္ထ’’န္တိ. သမ္မတဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ပါဋိပဒေ ဩဝါဒတ္ထာယ သဗ္ဗာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ အာဂန္တဗ္ဗတော ‘‘သမဂ္ဂါတ္ထ ဘဂိနိယော’’တိ ဣမိနာ သဗ္ဗာသံ အာဂမနံ ပုစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗာ အာဂတာတ္ထာ’’တိ. ဂိလာနာသု အနာဂတာသုပိ ဂိလာနာနံ အနာဂမနဿ အနုညာတတ္တာ အာဂန္တုံ သမတ္ထာဟိ စ သဗ္ဗာဟိ အာဂတတ္တာ ‘‘သမဂ္ဂါမှယျာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. အန္တောဂါမေ ဝါတိအာဒီသု ယတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဝန္ဒိတုံ န သက္ကာ ဟောတိ၊ တတ္ထ ဌိတာယ ဧဝ ကာယံ ပုရတော နာမေတွာ ‘‘ဝန္ဒာမိ အယျာ’’တိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ဂန္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အန္တရဃရန္တိ ကတ္ထစိ နဂရဒွါရဿ ဗဟိဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အန္တောဂါမော ဝုစ္စတိ၊ ကတ္ထစိ ဃရုမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ အန္တောဂေဟံ. ဣဓ ပန ‘‘အန္တောဂါမေ ဝါ’’တိ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အန္တရဃရေ ဝါ’’တိ အန္တောဂေဟံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ အန္တောဂါမာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ.

ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ဝသထ အယျေ၊ မယံ ဘိက္ခူ အာနေဿာမာ’’တိ ဝုတ္တဝစနံ သဒ္ဒဟန္တီဟိ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. န နိမန္တိတာ ဟုတွာ ဂန္တုကာမာတိ မနုဿေဟိ နိမန္တိတာ ဟုတွာ ဂန္တုကာမာ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော၊ တတ္ထေဝ ဝဿံ ဥပဂန္တုကာမာ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ယတောတိ ဘိက္ခုနုပဿယတော. ယာစိတွာတိ ‘‘တုမှေဟိ အာနီတဩဝါဒေနေဝ မယမ္ပိ ဝသိဿာမာ’’တိ ယာစိတွာ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဘိက္ခုနုပဿယေ. အာဂတာနံ သန္တိကေ ဩဝါဒေန ဝသိတဗ္ဗန္တိ ပစ္ဆိမိကာယ ဝဿံ ဝသိတဗ္ဗံ. အဘိက္ခုကာဝါသေ ဝသန္တိယာ အာပတ္တီတိ စောဒနာမုခေန သာမညတော အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂံ ဝဒတိ၊ န ပန တဿာ အာပတ္တိ. ဝဿစ္ဆေဒံ ကတွာ ဂစ္ဆန္တိယာပိ အာပတ္တီတိ ဝဿာနုပဂမမူလံ အာပတ္တိံ ဝဒတိ. ဣတရာယ အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိကာရဏသဗ္ဘာဝတော ‘‘သာ ရက္ခိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ သာ ဝဿာနုပဂမမူလာ အာပတ္တိ ရက္ခိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော၊ အဘိက္ခုကေပိ အာဝါသေ ဤဒိသာသု အာပဒါသု ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘အာပဒါသု ဟိ။ပေ။ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ’’တိ. ဣတရာယ ပန အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိ၊ ကာရဏေ အသတိ ပစ္ဆိမိကာယပိ ဝဿံ န ဥပဂန္တဗ္ဗံ. သန္တေသု ဟိ ဘိက္ခူသု ဝဿံ အနုပဂစ္ဆန္တိယာ အာပတ္တိ. တတ္ထ ဂန္တွာ ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ အပဝါရေန္တီနံ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော. သစေ ဒူရေပိ ဘိက္ခူနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ သက္ကာ စ ဟောတိ နဝမိယံ ဂန္တွာ ပဝါရေတုံ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ. သစေ ပန နဝမိယံ နိက္ခမိတွာ သမ္ပာပုဏိတုံ န သက္ကာ ဟောတိ၊ အဂစ္ဆန္တီနံ အနာပတ္တိ.

ဥပေါသထဿ ပုစ္ဆနံ ဥပေါသထပုစ္ဆာ၊ သာယေဝ က-ပ္ပစ္စယံ ရဿတ္တဉ္စ ကတွာ ဥပေါသထပုစ္ဆကန္တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဥပေါသထပုစ္ဆန’’န္တိ. ဥပေါသထော ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ‘‘ကဒါ၊ အယျ၊ ဥပေါသထော’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. ဘိက္ခုနာပိ ‘‘သွေ၊ ဘဂိနိ၊ ဥပေါသထော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဘိက္ခူ ကဒါစိ ကေနစိ ကာရဏေန ပန္နရသိကံ ဝါ စာတုဒ္ဒသီဥပေါသထံ၊ စာတုဒ္ဒသိကံ ဝါ ပန္နရသီဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ ယသ္မိဉ္စ ဒိဝသေ ဘိက္ခူဟိ ဥပေါသထော ကတော၊ တသ္မိံယေဝ ဘိက္ခုနီဟိပိ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပက္ခဿ တေရသိယံယေဝ ဂန္တွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ပုစ္ဆိတေန ဘိက္ခုနာ သစေ စာတုဒ္ဒသိယံ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ၊ ‘‘စာတုဒ္ဒသိကော ဘဂိနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ပန ပန္နရသိယံ ကရောန္တိ၊ ‘‘ပန္နရသိကော ဘဂိနီ’’တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. ဩဝါဒတ္ထာယာတိ ဩဝါဒယာစနတ္ထာယ. ပါဋိပဒဒိဝသတော ပန ပဋ္ဌာယ ဓမ္မသဝနတ္ထာယ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဩဝါဒဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အန္တရန္တရာ ဓမ္မသဝနတ္ထာယ ဂန္တဗ္ဗံ. ဩဝါဒဂ္ဂဟဏမ္ပိ ဟိ ‘‘ဓမ္မသဝနမေဝါ’’တိ အဘေဒေန ဝုတ္တံ. နိရန္တရံ ဝိဟာရံ ဥပသင်္ကမိံသူတိ ယေဘုယျေန ဥပသင်္ကမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတန္တိအာဒိနာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇိဿာမာတိ သဗ္ဗာသံယေဝ ဘိက္ခုနီနံ ဥပသင်္ကမနဒီပနတ္ထံ ပါဠိ နိဒဿိတာ. ဩဝါဒံ ဂစ္ဆတီတိ ဩဝါဒံ ယာစိတုံ ဂစ္ဆတိ. ဒွေ တိဿောတိ ဒွီဟိ တီဟိ. ကရဏတ္ထေ စေတံ ပစ္စတ္တဝစနံ.

ပါသာဒိကေနာတိ ပသာဒဇနကေန နိဒ္ဒေါသေန ကာယကမ္မာဒိနာ. သမ္ပာဒေတူတိ တိဝိဓံ သိက္ခံ သမ္ပာဒေတု. သစေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကံယေဝ ဒိသွာ တာဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဩဝါဒေါ ယာစိတော ဘဝေယျ၊ တေန ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ဥပေါသထဂ္ဂေ သန္နိပတိတေ ဘိက္ခုသံဃေ ပုဗ္ဗကိစ္စဝသေန ‘‘အတ္ထိ ကာစိ ဘိက္ခုနိယော ဩဝါဒံ ယာစမာနာ’’တိ ပုစ္ဆိယမာနေ ‘‘ဧဝံ ဝဒေဟီ’’တိ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကေန ဝတ္တဗ္ဗဝစနံ အညေန ဘိက္ခုနာ ကထာပေတွာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗဝစနံ အတ္တနာ ဝတွာ ပုန သယမေဝ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီနံ အာရောစေတဗ္ဗံ၊ အညေန ဝါ ဘိက္ခုနာ တသ္မိံ ဒိဝသေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသာပေတဗ္ဗံ. ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘တာဟီ’’တိ ဧတံ ဗဟုဝစနံ ဝုတ္တံ.

ဧကာ ဘိက္ခုနီ ဝါတိ ဣဒံ ဗဟူဟိ ဘိက္ခုနုပဿယေဟိ ဧကာယ ဧဝ ဘိက္ခုနိယာ သာသနပဋိဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဒုတိယိကာယ အဘာဝံ သန္ဓာယ. ဗဟူဟိ ဘိက္ခုနုပဿယေဟီတိ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝါ တသ္မိံယေဝ ဝါ ဂါမေ ဗဟူဟိ ဘိက္ခုနုပဿယေဟိ. ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော စ အယျ ဘိက္ခုနိယော စ ဘိက္ခုနီ စာ’’တိ ဣမိနာ နာနာဥပဿယေဟိ သာသနံ ဂဟေတွာ အာဂတဘိက္ခုနိယာ ဝတ္တဗ္ဗဝစနံ ဒဿေတိ. ဣဒဉ္စ ဧကေန ပကာရေန မုခမတ္တနိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ပန ဘိက္ခုနုပဿယေ ဘိက္ခုနီနံ ပမာဏံ သလ္လက္ခေတွာ တဒနုရူပေန နယေန ဝတ္တဗ္ဗံ. ဘိက္ခုသံဃဿ အယျာနံ အယျဿာတိ ဣဒံ သင်္ခိပိတွာ ဝုတ္တံ.

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေနပီတိ ဣဒံ သင်္ဃုပေါသထဝသေနေဝ ဒဿိတံ. ယတ္ထ ပန တိဏ္ဏံ ဒွိန္နံ ဝါ ဝသနဋ္ဌာနေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော နတ္ထိ၊ တတ္ထာပိ ဉတ္တိဌပနကေန ဣတရေန ဝါ ဘိက္ခုနာ ဣမိနာဝ နယေန ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧကပုဂ္ဂလေနပိ ဥပေါသထဒိဝသေ ဩဝါဒယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပါဋိပဒေ အာဂတာနံ ဘိက္ခုနီနံ ‘‘နတ္ထိ ကောစီ’’တိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ. သစေ သယမေဝ၊ ‘‘သမ္မတော အဟ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣမံ ဝိဓိံ အဇာနန္တော ဣဓ ဗာလောတိ အဓိပ္ပေတော.

၁၅၀. အဓမ္မကမ္မေ အဓမ္မကမ္မသညီ ဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ ဩဝဒတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိအာဒီသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ဝဂ္ဂါဒိဘာဝနိမိတ္တေသု ဒုက္ကဋေသု အဓမ္မကမ္မမူလကံ ပါစိတ္တိယမေဝ ပါဠိယံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အဓမ္မကမ္မေ ဒွိန္နံ နဝကာနံ ဝသေန အဋ္ဌာရသ ပါစိတ္တိယာနီ’’တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အသမ္မတတာ၊ ဘိက္ခုနိယာ ပရိပုဏ္ဏူပသမ္ပန္နတာ၊ ဩဝါဒဝသေန အဋ္ဌဂရုဓမ္မဘဏနန္တိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

ဩဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၅၃. ဒုတိယေ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သာတစ္စကိရိယာယာတိ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပတ္တိဝသေန ဝုတ္တံ. မုနာတီတိ ဇာနာတိ. တေန ဉာဏေနာတိ တေန အရဟတ္တဖလပညာသင်္ခါတေန ဉာဏေန. ပထေသူတိ ဥပါယမဂ္ဂေသု. အရဟတော ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခတ္တာ အာဟ ‘‘ဣဒဉ္စ။ပေ။ ဝုတ္တ’’န္တိ. အထ ဝါ ‘‘အပ္ပမဇ္ဇတော သိက္ခတော’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ ဟေတုအတ္ထတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ တသ္မာ အပ္ပမဇ္ဇနဟေတု သိက္ခနဟေတု စ အဓိစေတသောတိ အတ္ထော. သောကာတိ စိတ္တသန္တာပါ. ဧတ္ထ စ အဓိစေတသောတိ ဣမိနာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ၊ အပ္ပမဇ္ဇတောတိ ဣမိနာ အဓိသီလသိက္ခာ၊ မုနိနော မောနပထေသု သိက္ခတောတိ ဧတေဟိ အဓိပညာသိက္ခာ၊ မုနိနောတိ ဝါ ဧတေန အဓိပညာသိက္ခာ၊ မောနပထေသု သိက္ခတောတိ ဧတေန တာသံ လောကုတ္တရသိက္ခာနံ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ၊ သောကာ န ဘဝန္တီတိအာဒီဟိ သိက္ခာပါရိပူရိယာ အာနိသံသာ ပကာသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကောကနုဒန္တိ ပဒုမဝိသေသနံ ယထာ ‘‘ကောကာသယ’’န္တိ၊ တံ ကိရ ဗဟုပတ္တံ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နံ အတိဝိယ သုဂန္ဓဉ္စ ဟောတိ. ‘‘ကောကနုဒံ နာမ သေတပဒုမ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ပါတောတိ ပဂေဝ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယထာ ကောကနုဒသင်္ခါတံ ပဒုမံ ပါတော သူရိယုဂ္ဂမနဝေလာယံ ဖုလ္လံ ဝိကသိတံ အဝီတဂန္ဓံ သိယာ ဝိရောစမာနံ၊ ဧဝံ သရီရဂန္ဓေန ဂုဏဂန္ဓေန စ သုဂန္ဓံ သရဒကာလေ အန္တလိက္ခေ အာဒိစ္စမိဝ အတ္တနော တေဇသာ တပန္တံ အင်္ဂေဟိ နိစ္ဆရဏဇုတိတာယ အင်္ဂီရသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဿာတိ.

အဘဗ္ဗောတိ ပဋိပတ္တိသာရမိဒံ သာသနံ၊ ပဋိပတ္တိ စ ပရိယတ္တိမူလိကာ၊ တွဉ္စ ပရိယတ္တိံ ဥဂ္ဂဟေတုံ အသမတ္ထော၊ တသ္မာ အဘဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော. သုဒ္ဓံ ပိလောတိကခဏ္ဍန္တိ ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခတံ ပရိသုဒ္ဓံ စောဠခဏ္ဍံ. တဒါ ကိရ ဘဂဝါ ‘‘န သဇ္ဈာယံ ကာတုံ အသက္ကောန္တော မမ သာသနေ အဘဗ္ဗော နာမ ဟောတိ၊ မာ သောစိ ဘိက္ခူ’’တိ တံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဣဒ္ဓိယာ ပိလောတိကခဏ္ဍံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ‘‘ဟန္ဒ၊ ဘိက္ခု၊ ဣမံ ပရိမဇ္ဇန္တော ‘ရဇောဟရဏံ ရဇောဟရဏ’န္တိ ပုနပ္ပုနံ သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ အဒါသိ တတ္ထ ပုဗ္ဗေကတာဓိကာရတ္တာ.

သော ကိရ ပုဗ္ဗေ ရာဇာ ဟုတွာ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တော နလာဋတော သေဒေ မုစ္စန္တေ ပရိသုဒ္ဓေန သာဋကေန နလာဋံ ပုဉ္ဆိ၊ သာဋကော ကိလိဋ္ဌော အဟောသိ. သော ‘‘ဣမံ သရီရံ နိဿာယ ဧဝရူပေါ ပရိသုဒ္ဓသာဋကော ပကတိံ ဇဟိတွာ ကိလိဋ္ဌော ဇာတော၊ အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ’’တိ အနိစ္စသညံ ပဋိလဘတိ၊ တေန ကာရဏေနဿ ရဇောဟရဏမေဝ ပစ္စယော ဇာတော. ရဇံ ဟရတီတိ ရဇောဟရဏံ. သံဝေဂံ ပဋိလဘိတွာတိ အသုဘသညံ အနိစ္စသညဉ္စ ဥပဋ္ဌပေန္တော သံဝေဂံ ပဋိလဘိတွာ. သော ဟိ ယောနိသော ဥမ္မဇ္ဇန္တော ‘‘ပရိသုဒ္ဓံ ဝတ္ထံ၊ နတ္ထေတ္ထ ဒေါသော၊ အတ္တဘာဝဿ ပနာယံ ဒေါသော’’တိ အသုဘသညံ အနိစ္စသညဉ္စ ပဋိလဘိတွာ နာမရူပပရိဂ္ဂဟာဒိနာ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဉာဏံ ဩတာရေတွာ ကလာပသမ္မသနာဒိက္ကမေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိပအပါဋိယာ ဝိပဿနံ အနုလောမဂေါတြဘုသမီပံ ပါပေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိပဿနံ အာရဘီ’’တိ. ဩဘာသဂါထံ အဘာသီတိ ဩဘာသဝိဿဇ္ဇနပုဗ္ဗကဘာသိတဂါထာ ဩဘာသဂါထာ၊ တံ အဘာသီတိ အတ္ထော.

ဧတ္ထ စ ‘‘အဓိစေတသောတိ ဣမံ ဩဘာသဂါထံ အဘာသီ’’တိ ဣဓေဝ ဝုတ္တံ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၃၈၆) ပန ဓမ္မပဒဋ္ဌကထာယံ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.စူဠပန္ထကတ္ထေရဝတ္ထု) ထေရဂါထာသံဝဏ္ဏနာယဉ္စ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၂.၅၆၆) –

‘‘ရာဂေါ ရဇော န စ ပန ရေဏု ဝုစ္စတိ၊

ရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ ရဇောတိ၊

ဧတံ ရဇံ ဝိပ္ပဇဟိတွာ ပဏ္ဍိတာ၊

ဝိဟရန္တိ တေ ဝိဂတရဇဿ သာသနေ.

‘‘ဒေါသော။ပေ။ သာသနေ.

‘‘မောဟော ရဇော န စ ပန ရေဏု ဝုစ္စတိ၊

မောဟဿေတံ အဓိဝစနံ ရဇောတိ၊

ဧတံ ရဇံ ဝိပ္ပဇဟိတွာ ပဏ္ဍိတာ၊

ဝိဟရန္တိ တေ ဝိဂတရဇဿ သာသနေတိ. –

ဣမာ တိဿော ဩဘာသဂါထာ အဘာသီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဓိစေတသောတိ စ အယံ စူဠပန္ထကတ္ထေရဿ ဥဒါနဂါထာတိ ဣမိဿာယေဝ ပါဠိယာ အာဂတံ. ထေရဂါထာယံ ပန စူဠပန္ထကတ္ထေရဿ ဥဒါနဂါထာသု အယံ အနာရုဠှာ၊ ‘‘ဧကုဒါနိယတ္ထေရဿ ပန အယံ ဥဒါနဂါထာ’’တိ (ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.ဧကုဒါနိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) တတ္ထ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာယ စ ဧဝမာဂတတ္တာ စူဠပန္ထကတ္ထေရဿပိ အယံ ဥဒါနဂါထာ ဩဘာသဂါထာဝသေန စ ဘဂဝတာ ဘာသိတာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အဘဗ္ဗော တွန္တိအာဒိဝစနတော အနုကမ္ပာဝသေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒိံ သံဃိကဝိဟာရာ နိက္ကဍ္ဎာပေန္တဿ အနာပတ္တိ ဝိယ ဒိဿတိ. အဘဗ္ဗော ဟိ ထေရော သဉ္စိစ္စ တံ ကာတုံ၊ နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒေ ဝါ အပညတ္တေ ထေရေန ဧဝံ ကတန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

၁၅၆. ဩဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဂရုဓမ္မေဟိ ဝါ အညေန ဝါ ဓမ္မေနေဝ ဩဝဒန္တဿ သမ္မတဿပိ ပါစိတ္တိယံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အတ္ထင်္ဂတသူရိယတာ၊ ပရိပုဏ္ဏူပသမ္ပန္နတာ၊ ဩဝဒနန္တိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၆၂. တတိယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဥပဿယူပဂမနံ၊ ပရိပုဏ္ဏူပသမ္ပန္နတာ၊ သမယာဘာဝေါ၊ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒနန္တိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အာမိသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၆၄. စတုတ္ထေ ‘‘ဥပသမ္ပန္နံ။ပေ။ ဘိက္ခုနောဝါဒက’’န္တိ ဣမေသံ ‘‘မင်္ကုကတ္တုကာမော’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အဝဏ္ဏံ ကတ္တုကာမော အယသံ ကတ္တုကာမော’’တိ ဣမေသံ ပန ဝသေန ‘‘ဥပသမ္ပန္န’’န္တိအာဒီသု ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿာ’’တိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ကာတဗ္ဗောတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ဥဇ္ဈာပနကေ ဝုတ္တနယေနေဝတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘စီဝရဟေတု ဩဝဒတီ’’တိအာဒိနာ ဘဏန္တဿ ဧကေကသ္မိံ ဝစနေ နိဋ္ဌိတေ ပါစိတ္တိယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတ’’န္တိ ပါဠိဝစနတော ‘‘သမ္မတေန ဝါ သံဃေန ဝါ ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော စ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော သမ္မတေန ဝါ ဝိပ္ပဝသိတုကာမေန ‘‘ယာဝါဟံ အာဂမိဿာမိ၊ တာဝ တေ ဘာရော ဟောတူ’’တိ ယာစိတွာ ဌပိတော တဿာဘာဝတော သံဃေန ဝါ တထေဝ ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ အညေန ဝါ ဓမ္မေန ဩဝဒိတုံ လဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ ‘‘ယော ပန၊ ဘိက္ခု၊ အသမ္မတော ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒေယျ၊ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဣဒံ ပဂေဝ ဘာရံ ကတွာ အဋ္ဌပိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

၁၆၈. အနာပတ္တိ ပကတိယာ စီဝရဟေတု။ပေ။ ဩဝဒန္တံ ဘဏတီတိ ဧတ္ထ အာမိသဟေတု ဩဝဒန္တံ ‘‘အာမိသဟေတု ဩဝဒတီ’’တိ သညာယ ဧဝံ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တိ၊ ‘‘န အာမိသဟေတု ဩဝဒတီ’’တိ သညိနော ပန ဒုက္ကဋံ၊ န အာမိသဟေတု ဩဝဒန္တံ ပန ‘‘အာမိသဟေတု ဩဝဒတီ’’တိ သညာယ ဘဏန္တဿပိ အနာပတ္တိ သစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဥပသမ္ပန္နတာ၊ ဓမ္မေန လဒ္ဓသမ္မုတိတာ၊ အနာမိသန္တရတာ၊ အဝဏ္ဏကာမတာယ ဧဝံ ဘဏနန္တိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

အာမိသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၆၉. ပဉ္စမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

၆. စီဝရသိဗ္ဗာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၇၅. ဆဋ္ဌေ သစေ သာ ဘိက္ခုနီ တံ စီဝရံ အာဒိတောဝ ပါရုပေယျ၊ အညာ ဘိက္ခုနိယော ဒိသွာ ဥဇ္ဈာပေယျုံ၊ တတော မဟာဇနော ပဿိတုံ န လဘတီတိ မညမာနော ‘‘ယထာသံဟဋံ ဟရိတွာ နိက္ခိပိတွာ’’တိအာဒိမာဟ.

၁၇၆. နီဟရတီတိ သကိံ နီဟရတိ. ယေပိ တေသံ နိဿိတကာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထိနဝတ္တန္တိ ‘‘သဗြဟ္မစာရီနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာဝသေန သူစိကမ္မကရဏံ. အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဒုက္ကဋန္တိ အကပ္ပိယသမာဒါနဝသေန ဒုက္ကဋံ. ဝဉ္စေတွာတိ ‘‘တဝ ဉာတိကာယာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဧကိဿာ ဘိက္ခုနိယာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတွာ. ‘‘ဧကိဿာ ဘိက္ခုနိယာ’’တိ သုတွာ တေ အညာတိကသညိနော ဘဝေယျုန္တိ အာဟ ‘‘အကပ္ပိယေ နိယောဇိတတ္တာ’’တိ. ‘‘ဣဒံ တေ မာတု စီဝရ’’န္တိအာဒီနိ အဝတွာပိ ‘‘ဣဒံ စီဝရံ သိဗ္ဗေဟီ’’တိ သုဒ္ဓစိတ္တေန သိဗ္ဗာပေန္တဿပိ အနာပတ္တိ.

၁၇၉. ဥပါဟနတ္ထဝိကာဒိန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ယံ စီဝရံ နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ န သက္ကာ ဟောတိ၊ တမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ သန္တကတာ၊ နိဝါသနပါရုပနူပဂတာ၊ ဝုတ္တနယေန သိဗ္ဗနံ ဝါ သိဗ္ဗာပနံ ဝါတိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

စီဝရသိဗ္ဗာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. သံဝိဒဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၈၁. သတ္တမေ ‘‘ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တီနံ စောရာ အစ္ဆိန္ဒိံသူ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ပါဌသေသောတိ အာဟ ‘‘ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တီနံ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ. တာ ဘိက္ခုနိယောတိ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တိယော ဘိက္ခုနိယော. ‘‘ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တီန’’န္တိ စ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမေနေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဠိယံ ‘‘ဂစ္ဆာမ ဘဂိနိ၊ ဂစ္ဆာမ အယျာ’’တိ ဘိက္ခုပုဗ္ဗကံ သံဝိဓာနံ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဂစ္ဆာမ အယျ၊ ဂစ္ဆာမ ဘဂိနီ’’တိ ဘိက္ခုနီပုဗ္ဗကံ. ဧကဒ္ဓါနမဂ္ဂန္တိ ဧကံ အဒ္ဓါနသင်္ခါတံ မဂ္ဂံ၊ ဧကတော ဝါ အဒ္ဓါနမဂ္ဂံ. ဟိယျောတိ သုဝေ. ပရေတိ တတိယဒိဝသေ.

၁၈၂-၁၈၃. ဒွိဓာ ဝုတ္တပ္ပကာရောတိ ပါဒဂမနဝသေန ပက္ခဂမနဝသေန ဝါတိ ဒွိဓာ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေါ. စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ သမ္ဗန္ဓဋ္ဌာနံ စတုက္ကံ၊ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ သမ္ဗန္ဓဋ္ဌာနံ သိင်္ဃာဋကံ. ‘‘ဂါမန္တရေ ဂါမန္တရေ’’တိ ဧတ္ထ အညော ဂါမော ဂါမန္တရန္တိ အာဟ ‘‘နိက္ခမနေ အနာပတ္တိ။ပေ။ ဘိက္ခုနော ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. ‘‘သံဝိဓာယာ’’တိ ပါဠိယံ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ ‘‘နေဝ ပါဠိယာ သမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဧတ္ထန္တရေ သံဝိဒဟိတေပိ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘န သေသအဋ္ဌကထာယ သမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဒ္ဓယောဇနံ အတိက္ကမန္တဿာတိ အသတိ ဂါမေ အဒ္ဓယောဇနံ အတိက္ကမန္တဿ. ယတ္ထ ဟိ အဒ္ဓယောဇနဗ္ဘန္တရေ အညော ဂါမော န ဟောတိ၊ တံ ဣဓ အဂါမကံ အရညန္တိ အဓိပ္ပေတံ၊ အဒ္ဓယောဇနဗ္ဘန္တရေ ပန ဂါမေ သတိ ဂါမန္တရဂဏနာယ ဧဝ အာပတ္တိ.

၁၈၅. ရဋ္ဌဘေဒေတိ ရဋ္ဌဝိလောပေ. စက္ကသမာရုဠှာတိ ဣရိယာပထစက္ကံ သကဋစက္ကံ ဝါ သမာရုဠှာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဒွိန္နမ္ပိ သံဝိဒဟိတွာ မဂ္ဂပ္ပဋိပတ္တိ၊ အဝိသင်္ကေတံ၊ သမယာဘာဝေါ၊ အနာပဒါ၊ ဂါမန္တရောက္ကမနံ ဝါ အဒ္ဓယောဇနာတိက္ကမော ဝါတိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ. ဧကတောဥပသမ္ပန္နာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တဿ ပန မာတုဂါမသိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ.

သံဝိဒဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၈၈. အဋ္ဌမေ လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကီဠာပုရေက္ခာရာ သံဝိဒဟိတွာတိ အယံ ဝိသေသော ‘‘ဧဝမိမေ။ပေ။ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ နာဝါယ ကီဠန္တီ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဥဒ္ဓံဂါမိနိံ ဝါ အဓောဂါမိနိံ ဝါ’’တိ ဣမိနာ စ သိဒ္ဓေါ.

၁၈၉. နဒိယာ ကုတော ဂါမန္တရန္တိ အာဟ ‘‘ယဿာ နဒိယာ’’တိအာဒိ. ‘‘တဿာ သဂါမကတီရပဿေန။ပေ။ အဒ္ဓယောဇနဂဏနာယာတိ ဧကေကပဿေနေဝ ဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ တာဒိသိကာယ နဒိယာ မဇ္ဈေန ဂစ္ဆန္တဿ ဂါမန္တရဂဏနာယ အဒ္ဓယောဇနဂဏနာယ စ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသူတိအာဒိနာ အတ္တနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ. ‘‘ကီဠာပုရေက္ခာရတာယ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ နာဝံ အဘိရုဟန္တဿ နဒိယံယေဝ ပါစိတ္တိယဿ ဝုတ္တတ္တာ ဝါပိသမုဒ္ဒါဒီသု ကီဠာပုရေက္ခာရတာယ ဒုက္ကဋမေဝ၊ န ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကီဠာပုရေက္ခာရာ သံဝိဒဟိတွာ’’တိ ဝစနတော ကေစိ ‘‘ဣမံ သိက္ခာပဒံ အကုသလစိတ္တံ လောကဝဇ္ဇ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ကီဠာပုရေက္ခာရတာယ ဟိ အဘိရုဟိတွာပိ ဂါမန္တရောက္ကမနေ အဒ္ဓယောဇနာတိက္ကမေ ဝါ ကုသလာဗျာကတစိတ္တသမင်္ဂီပိ ဟုတွာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. ယဒိ ဟိ သော သံဝေဂံ ပဋိလဘိတွာ အရဟတ္တံ ဝါ သစ္ဆိကရေယျ၊ နိဒ္ဒံ ဝါ ဩက္ကမေယျ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိ ကရောန္တော ဂစ္ဆေယျ၊ ကုတော တဿ အကုသလစိတ္တသမင်္ဂိတာ၊ ယေနိဒံ သိက္ခာပဒံ အကုသလစိတ္တံ လောကဝဇ္ဇန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ တိစိတ္တန္တိ သိဒ္ဓံ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ပရိပါစိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၄. နဝမေ ပဋိယာဒိတန္တိ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ သမ္ပာဒိတံ. ဉာတကာ ဝါ ဟောန္တိ ပဝါရိတာ ဝါတိ ဧတ္ထ သစေပိ ဘိက္ခုနော အညာတကာ အပ္ပဝါရိတာ စ သိယုံ၊ ဘိက္ခုနိယာ ဉာတကာ ပဝါရိတာ စေ၊ ဝဋ္ဋတိ.

၁၉၇. ပါပဘိက္ခူနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒါယ ဣဒံ ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ပဉ္စဘောဇနေယေဝ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ. ပဉ္စ ဘောဇနာနိ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တီတိ ဣဒံ ပန ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝိညတ္တိယာ ဥပ္ပန္နံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဟိ အညတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဒုက္ကဋံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ. ဘိက္ခုနိပရိပါစိတဘာဝေါ၊ ဇာနနံ၊ ဂိဟိသမာရမ္ဘာဘာဝေါ၊ ဩဒနာဒီနံ အညတရတာ၊ တဿ အဇ္ဈောဟရဏန္တိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

ပရိပါစိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၈. ဒသမေ ဥပနန္ဒဿ စတုတ္ထသိက္ခာပဒေနာတိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ တံ အစေလကဝဂ္ဂေ ပဉ္စမသိက္ခာပဒံ ဟောတိ၊ ဥပနန္ဒတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ပညတ္တေသု ပန စတုတ္ထဘာဝတော ‘‘ဥပနန္ဒဿ စတုတ္ထသိက္ခာပဒေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. စတုတ္ထသိက္ခာပဒဿ ဝတ္ထုတော ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ဝတ္ထုနော ပဌမံ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပဌမံ ပညတ္တံ. ဣမိနာ စ သိက္ခာပဒေန ကေဝလံ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝ ရဟောနိသဇ္ဇာယ အာပတ္တိ ပညတ္တာ၊ ဥပရိ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ရဟောနိသဇ္ဇာယ အာပတ္တိ ဝိသုံ ပညတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတော ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂေါ တတိယော.