၄. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၈-၁၁၀. စတုတ္ထေ ဟိမဝဿေနာတိ ဟိမမေဝ ဝုတ္တံ. အပညာတေတိ အပ္ပတီတေ၊ အပ္ပသိဒ္ဓေတိ အတ္ထော. ‘‘မဏ္ဍပေ ဝါ ရုက္ခမူလေ ဝါတိ ဝစနတော ဝိဝဋင်္ဂဏေပိ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ဂေါစရပ္ပသုတာတိ ဂေါစရဋ္ဌာနံ ပဋိပန္နာ. ‘‘အဋ္ဌ မာသေ’’တိ ဣမိနာ ဝဿာနံ စာတုမာသံ စေပိ ဒေဝေါ န ဝဿတိ၊ ပဋိက္ခိတ္တမေဝါတိ အာဟ ‘‘အဋ္ဌ မာသေတိ ဝစနတော။ပေ။ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ. တတ္ထ စတ္တာရော မာသေတိ ဝဿာနဿ စတ္တာရော မာသေ. အဝဿိကသင်္ကေတေတိ ဣမိနာ အနုညာတေပိ အဋ္ဌ မာသေ ယတ္ထ ဟေမန္တေ ဒေဝေါ ဝဿတိ၊ တတ္ထ အပရေပိ စတ္တာရော မာသာ ပဋိက္ခိတ္တာတိ အာဟ ‘‘အဝဿိကသင်္ကေတေတိ ဝစနတော’’တိအာဒိ. ဣမိနာ ဣမံ ဒီပေတိ ‘‘ယသ္မိံ ဒေသေ ဟေမန္တေ ဒေဝေါ ဝဿတိ၊ တတ္ထ အဋ္ဌ မာသေ ပဋိက္ခိပိတွာ စတ္တာရော မာသာ အနုညာတာ. ယတ္ထ ပန ဝဿာနေယေဝ ဝဿတိ၊ တတ္ထ စတ္တာရော မာသေ ပဋိက္ခိပိတွာ အဋ္ဌ မာသာ အနုညာတာ’’တိ.

ဣမိနာဝ နယေန မဇ္ဈိမပဒေသေ ယတ္ထ ဟေမန္တေ ဟိမဝဿံ ဝဿတိ၊ တတ္ထာပိ အဋ္ဌေဝ မာသာ ပဋိက္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တသ္မာ ဝဿာနကာလေ ပကတိအဇ္ဈောကာသေ ဩဝဿကမဏ္ဍပေ ရုက္ခမူလေ စ သန္ထရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဟေမန္တကာလေ ပကတိအဇ္ဈောကာသေ ဩဝဿကမဏ္ဍပါဒီသုပိ ဝဋ္ဋတိ. တဉ္စ ခေါ ယတ္ထ ဟိမဝဿေန သေနာသနံ န တေမတိ၊ ဂိမှကာလေပိ ပကတိအဇ္ဈောကာသာဒီသု ဝဋ္ဋတိယေဝ၊ တဉ္စ ခေါ အကာလမေဃာဒဿနေ၊ ကာကာဒီနံ နိဗဒ္ဓဝါသရုက္ခမူလေ ပန ကဒါစိပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဣမဉ္စ ပန အတ္ထဝိသေသံ ဂဟေတွာ ဘဂဝတာ ပဌမမေဝ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တန္တိ ဝိသုံ အနုပညတ္တိ န ဝုတ္တာ. တေနေဝ ဟိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘ဣတိ ယတ္ထ စ ယဒါ စ သန္ထရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တံ သဗ္ဗမိဓ အဇ္ဈောကာသသင်္ခမေဝ ဂတ’’န္တိ. အထ ဝါ အဝိသေသေန အဇ္ဈောကာသေ သန္ထရဏသန္ထရာပနာနိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘ဤဒိသေ ကာလေ ဤဒိသေ စ ပဒေသေ ဌပေထာ’’တိ အနုဇာနနမတ္တေနေဝ အလန္တိ န သိက္ခာပဒေ ဝိသုံ အနုပညတ္တိ ဥဒ္ဓဋာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရိဝါရေ (ပရိ. ၆၅-၆၇) ပန ဣမဿေဝ သိက္ခာပဒဿ အနုရူပဝသေန ပညတ္တတ္တာ ‘‘ဧကာ အနုပညတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

နဝဝါယိမော သီဃံ န နဿတီတိ အာဟ ‘‘နဝဝါယိမော ဝါ’’တိ. ဩနဒ္ဓကောတိ စမ္မေန ဩနဒ္ဓေါ. ဥက္ကဋ္ဌအဗ္ဘောကာသိကောတိ ဣဒံ တဿ ပရိဝိတက္ကဒဿနမတ္တံ၊ ဥက္ကဋ္ဌအဗ္ဘောကာသိကဿ ပန စီဝရကုဋိ န ဝဋ္ဋတီတိ နတ္ထိ. ကာယာနုဂတိကတ္တာတိ ဘိက္ခုနော တတ္ထေဝ သန္နိဟိတဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ စ တသ္မိံယေဝ ကာလေ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ စီဝရကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ပန အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တဿ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တဿပိ အာပတ္တိယေဝ. ‘‘ယသ္မာ ပန ဒါယကေဟိ ဒါနကာလေယေဝ သဟဿဂ္ဃနကမ္ပိ ကမ္ဗလံ ‘ပါဒပုဉ္ဆနိံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇထာ’တိ ဒိန္နံ တထေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ‘ဣမံ မဉ္စပီဌာဒိသေနာသနံ အဗ္ဘောကာသေပိ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’တိ ဒါယကေဟိ ဒိန္နံ စေ၊ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ကာလေ အဗ္ဘောကာသေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ပေသေတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ယော ဘိက္ခု ဣမံ ဌာနံ အာဂန္တွာ ဝသတိ၊ တဿ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ပေသေတဗ္ဗံ.

ဝလာဟကာနံ အနုဋ္ဌိတဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာတိ ဣမိနာ စ ဂိမှာနေပိ မေဃေ ဥဋ္ဌိတေ မဉ္စပီဌာဒိံ ယံကိဉ္စိ သေနာသနံ အဇ္ဈောကာသေ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါတိ နိသီဒန္တာနံ ပါဒပတနဋ္ဌာနာဘိမုခ’’န္တိ ကေစိ. ‘‘သမ္မဇ္ဇန္တဿ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခ’’န္တိ အပရေ. ‘‘ဗဟိ ဝါလုကာယ အဂမနနိမိတ္တံ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါ ဝါလိကာ ဟရိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဧကေ. ကစဝရံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဗဟိ ဆဋ္ဋေတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ကစဝရံ ဆဍ္ဍေဿာမီတိ ဝါလိကာ န ဆဍ္ဍေတဗ္ဗာတိ ဒီပေတိ.

၁၁၁. အန္တော သံဝေဌေတွာ ဗဒ္ဓန္တိ ဧရကပတ္တာဒီဟိ ဝေဏိံ ကတွာ တာယ ဝေဏိယာ ဥဘောသု ပဿေသု ဝိတ္ထတဋ္ဌာနေသု ဗဟုံ ဝေဌေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဇ္ဈဋ္ဌာနံ၊ တာဝ အန္တော အာကဍ္ဎနဝသေန ဝေဌေတွာ မဇ္ဈေ သင်္ခိပိတွာ တိရိယံ တတ္ထ တတ္ထ ဗန္ဓိတွာ ကတံ. ကပ္ပံ လဘိတွာတိ ဂစ္ဆာတိ ဝုတ္တဝစနေန ကပ္ပံ လဘိတွာ. ထေရဿ ဟိ အာဏတ္တိယာ ဂစ္ဆန္တဿ အနာပတ္တိ. ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘နိသီဒိတွာ သယံ ဂစ္ဆန္တော’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ. အညတ္ထ ဂစ္ဆတီတိ တံ မဂ္ဂံ အတိက္ကမိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ. လေဍ္ဍုပါတုပစာရတော ဗဟိ ဌိတတ္တာ ‘‘ပါဒုဒ္ဓါရေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ၊ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တဿ ပဌမပါဒုဒ္ဓါရေ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော. ပါကတိကံ အကတွာတိ အပ္ပဋိသာမေတွာ. အန္တရသန္နိပါတေတိ အန္တရန္တရာ သန္နိပါတေ.

အာဝါသိကာနံယေဝ ပလိဗောဓောတိ ဧတ္ထ အာဂန္တုကေဟိ အာဂန္တွာ ကိဉ္စိ အဝတွာ တတ္ထ နိသိန္နေပိ အာဝါသိကာနံယေဝ ပလိဗောဓောတိ အဓိပ္ပါယော. မဟာပစ္စရိဝါဒေ ပန ‘‘အညေသု အာဂန္တွာ နိသိန္နေသူ’’တိ ဣဒံ အမှာကန္တိ ဝတွာ ဝါ အဝတွာ ဝါ နိသိန္နေသူတိ အဓိပ္ပါယော. မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေ ‘‘အာပတ္တီ’’တိ ပါစိတ္တိယမေဝ ဝုတ္တံ. မဟာပစ္စရိယံ ပန သန္ထရဏသန္ထရာပနေ သတိ ပါစိတ္တိယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အနာဏတ္တိယာ ပညတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣဒံ ဥဿာရကဿ၊ ဣဒံ ဓမ္မကထိကဿာ’’တိ ဝိသုံ ပညတ္တတ္တာ အနာဏတ္တိယာ ပညတ္တေပိ ပါစိတ္တိယေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘တသ္မိံ အာဂန္တွာ နိသိန္နေ တဿ ပလိဗောဓော’’တိ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ဝဒန္တိ ‘‘အနာဏတ္တိယာ ပညတ္တေပိ ဓမ္မကထိကဿ အနုဋ္ဌာပနီယတ္တာ ပါစိတ္တိယေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ အာဂန္တုကဿ ပန ပစ္ဆာ အာဂတေဟိ ဝုဍ္ဎတရေဟိ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗတ္တာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တ’’န္တိ.

၁၁၂. ဘူမိယံ အတ္ထရိတဗ္ဗာတိ စိမိလိကာယ သတိ တဿာ ဥပရိ၊ အသတိ သုဒ္ဓဘူမိယံ အတ္ထရိတဗ္ဗာ. သီဟစမ္မာဒီနံ ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဣမိနာ –

‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာစမ္မာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ သီဟစမ္မံ ဗျဂ္ဃစမ္မံ ဒီပိစမ္မံ၊ ယော ဓာရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၅) –

ဧဝံ ဝုတ္တာယ ခန္ဓကပါဠိယာ အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အန္တောပိ မဉ္စေ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ၊ ဗဟိပိ မဉ္စေ ပညတ္တာနိ ဟောန္တီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ သိက္ခာပဒဿ ပညတ္တတ္တာ မဉ္စပီဌေသု အတ္ထရိတွာ ပရိဘောဂေါယေဝ ပဋိက္ခိတ္တော၊ ဘူမတ္ထရဏဝသေန ပရိဘောဂေါ ပန အပ္ပဋိက္ခိတ္တောတိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ယထာ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗံ ပါသာဒပရိဘောဂ’’န္တိ (စူဠဝ. ၃၂၀) ဝစနတော ပုဂ္ဂလိကေပိ သေနာသနေ သေနာသနပရိဘောဂဝသေန နိယမိတံ သုဝဏ္ဏဃဋာဒိကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋမာနမ္ပိ ကေဝလံ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝမိဒံ ဘူမတ္ထရဏဝသေန ပရိဘုဉ္ဇိယမာနမ္ပိ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ တံ တံ ဝိဟာရံ ဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ဒါရုမယပီဌန္တိ ဖလကမယမေဝ ပီဌံ ဝုတ္တံ. ပါဒကထလိကန္တိ အဓောတပါဒဋ္ဌပနကံ. အဇ္ဈောကာသေ ရဇနံ ပစိတွာ။ပေ။ ပဋိသာမေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ထေဝေ အသတိ ရဇနကမ္မေ နိဋ္ဌိတေ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ.

၁၁၃. ‘‘ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ အာရာမိကော ဝါ လဇ္ဇီ ဟောတီတိ ဝုတ္တတ္တာ အလဇ္ဇိံ အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဩတာပေန္တော ဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ကိဉ္စာပိ ‘ဧတ္တကံ ဒူရံ ဂန္တဗ္ဗ’န္တိ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ၊ တထာပိ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမ္မ နာတိဒူရံ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. မဉ္စာဒီနံ သံဃိကတာ၊ ဝုတ္တလက္ခဏေ ဒေသေ သန္ထရဏံ ဝါ သန္ထရာပနံ ဝါ၊ အပလိဗုဒ္ဓတာ၊ အာပဒါယ အဘာဝေါ၊ လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမောတိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ပန အနာပုစ္ဆံ ဝါ ဂစ္ဆေယျာတိ ဧတ္ထ ‘‘ယော ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ အာရာမိကော ဝါ လဇ္ဇီ ဟောတိ၊ အတ္တနော ပလိဗောဓံ ဝိယ မညတိ၊ တထာရူပံ အနာပုစ္ဆိတွာ တံ သေနာသနံ တဿ အနိယျာတေတွာ နိရပေက္ခော ဂစ္ဆတိ၊ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတံ အတိက္ကမေယျ၊ ဧကေန ပါဒေန လေဍ္ဍုပါတာတိက္ကမေ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုတိယပါဒါတိက္ကမေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝတွာ အင်္ဂေသုပိ နိရပေက္ခတာယ သဒ္ဓိံ ဆ အင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ. ပါဠိယံ ပန အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘နိရပေက္ခော ဂစ္ဆတီ’’တိ အယံ ဝိသေသော န ဒိဿတိ. ‘‘ဩတာပေန္တော ဂစ္ဆတီ’’တိ စ ဩတာပနဝိသယေ ဧဝ သာပေက္ခဂမနေ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ. ယဒိ အညတ္ထာပိ သာပေက္ခဂမနေ အနာပတ္တိ သိယာ၊ ‘‘အနာပတ္တိ သာပေက္ခော ဂစ္ဆတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ တသ္မာ ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ.

ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.