၁. ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၉. သေနာသနဝဂ္ဂဿ ပဌမေ နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တောတိ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော. ဣမိနာ ပန ဝစနေန ဒါရကဿ တတ္ထ ဥပနီတဘာဝေါ တေန စ ဒိဋ္ဌဘာဝေါ ဝုတ္တောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန ဟိ ဘိက္ခုနာ တံ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတုံ အာရဒ္ဓေ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာ ဧကာ တရုဏပုတ္တာ ဒေဝဓီတာ ပုတ္တံ အင်္ကေနာဒါယ ဌိတာ တံ ယာစိ ‘‘မာ မေ သာမိ ဝိမာနံ ဆိန္ဒိ၊ န သက္ခိဿာမိ ပုတ္တကံ အာဒါယ အနာဝါသာ ဝိစရိတု’’န္တိ. သော ‘‘အဟံ အညတ္ထ ဤဒိသံ ရုက္ခံ န လဘိဿာမီ’’တိ တဿာ ဝစနံ နာဒိယိ. သာ ‘‘ဣမမ္ပိ တာဝ ဒါရကံ ဩလောကေတွာ ဩရမိဿတီ’’တိ ပုတ္တံ ရုက္ခသာခါယ ဌပေသိ. သော ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တံ ဖရသုံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော ဒါရကဿ ဗာဟံ ဆိန္ဒိ. ဧဝဉ္စ သယိတော ဝိမာနေ သယိတော နာမ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ရုက္ခဋ္ဌကဒိဗ္ဗဝိမာနေ နိပန္နဿာ’’တိ.

ရုက္ခဋ္ဌကဒိဗ္ဗဝိမာနေတိ စ သာခဋ္ဌကဝိမာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ရုက္ခဿ ဥပရိ နိဗ္ဗတ္တဉှိ ဝိမာနံ ရုက္ခပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ‘‘ရုက္ခဋ္ဌကဝိမာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သာခဋ္ဌကဝိမာနံ ပန သဗ္ဗသာခါသန္နိဿိတံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. တတ္ထ ယံ ရုက္ခဋ္ဌကဝိမာနံ ဟောတိ၊ တံ ယာဝ ရုက္ခဿ မူလမတ္တမ္ပိ တိဋ္ဌတိ၊ တာဝ န နဿတိ. သာခဋ္ဌကဝိမာနံ ပန သာခါသု ဘိဇ္ဇမာနာသု တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇိတွာ သဗ္ဗသာခါသု ဘိန္နာသု သဗ္ဗံ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဣဒမ္ပိ စ ဝိမာနံ သာခဋ္ဌကံ၊ တသ္မာ ရုက္ခေ ဆိန္နေ တံ ဝိမာနံ သဗ္ဗသော ဝိနဋ္ဌံ၊ တေနေဝ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော သန္တိကာ လဒ္ဓေ အညသ္မိံ ဝိမာနေ ဝသိ. ဗာဟုံ ထနမူလေယေဝ ဆိန္ဒီတိ အံသေန သဒ္ဓိံ ဗာဟံ ဆိန္ဒိ. ဣမိနာ စ ရုက္ခဒေဝတာနံ ဂတ္တာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ၊ န စာတုမဟာရာဇိကာဒီနံ ဝိယ အစ္ဆေဇ္ဇာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ရုက္ခဓမ္မေတိ ရုက္ခပကတိယံ၊ ရုက္ခသဘာဝေတိ အတ္ထော. ရုက္ခာနံ ဝိယ ဆေဒနာဒီသု အကုပ္ပနဉှိ ရုက္ခဓမ္မော နာမ.

ဥပ္ပတိတန္တိ ဥပ္ပန္နံ. ဘန္တန္တိ ဓာဝန္တံ. ဝါရယေတိ နိဂ္ဂဏှေယျ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ နာမ ဆေကော သာရထိ အတိဝေဂေန ဓာဝန္တံ ရထံ နိဂ္ဂဟေတွာ ယထိစ္ဆကံ ပေသေတိ၊ ဧဝံ ယော ပုဂ္ဂလော ဥပ္ပန္နံ ကောဓံ ဝါရယေ နိဂ္ဂဏှိတုံ သက္ကောတိ၊ တမဟံ သာရထိံ ဗြူမိ. ဣတရော ပန ရာဇဥပရာဇာဒီနံ ရထသာရထိဇနော ရသ္မိဂ္ဂါဟော နာမ ဟောတိ၊ န ဥတ္တမသာရထီတိ.

ဒုတိယဂါထာယ ပန အယမတ္ထော – ယောတိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁) ယော ယာဒိသော ခတ္တိယကုလာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဗြာဟ္မဏကုလာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတော နဝေါ ဝါ မဇ္ဈိမော ဝါ ထေရော ဝါ. ဥပ္ပတိတန္တိ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ ပတိတံ၊ ဂတံ ပဝတ္တန္တိ အတ္ထော၊ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကောဓန္တိ ‘‘အနတ္ထံ မေ စရတီတိ အာဃာတော ဇာယတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၀၊ အ. နိ. ၉.၂၉) နယေန သုတ္တေ ဝုတ္တာနံ နဝန္နံ၊ ‘‘အတ္ထံ မေ န စရတီ’’တိအာဒီနဉ္စ တပ္ပဋိပက္ခတော သိဒ္ဓါနံ နဝန္နမေဝါတိ အဋ္ဌာရသန္နံ ခါဏုကဏ္ဋကာဒိနာ အဋ္ဌာနေန သဒ္ဓိံ ဧကူနဝီသတိယာ အာဃာတဝတ္ထူနံ အညတရာဃာတဝတ္ထုသမ္ဘဝံ အာဃာတံ. ဝိသဋန္တိ ဝိတ္ထတံ. သပ္ပဝိသန္တိ သပ္ပဿ ဝိသံ. ဣဝါတိ ဩပမ္မဝစနံ. ဣ-ကာရလောပံ ကတွာ ဝ-ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ဩသဓေဟီတိ အဂဒေဟိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ဝိသတိကိစ္ဆကော ဝေဇ္ဇော သပ္ပေန ဒဋ္ဌော သဗ္ဗံ ကာယံ ဖရိတွာ ဌိတံ ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံ မူလခန္ဓတစပတ္တပုပ္ဖါဒီနံ အညတရေဟိ၊ နာနာဘေသဇ္ဇေဟိ ပယောဇေတွာ ကတေဟိ ဝါ ဩသဓေဟိ ခိပ္ပမေဝ ဝိနေယျ၊ ဧဝမေဝ ယော ယထာဝုတ္တေန အာဃာတဝတ္ထုနာ ဥပ္ပတိတံ စိတ္တသန္တာနံ ဗျာပေတွာ ဌိတံ ကောဓံ ဝိနယနုပါယေသု တဒင်္ဂဝိနယာဒီသု ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ဝိနေတိ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တိံ ကရောတိ၊ သော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ. သော ဧဝံ ကောဓံ ဝိနေန္တော ဘိက္ခု ယသ္မာ ကောဓော တတိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ပဟီယတိ၊ တသ္မာ ဩရပါရသညိတာနိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ဇဟာတီတိ. အဝိသေသေန ဟိ ပါရန္တိ တီရဿ နာမံ၊ တသ္မာ ဩရာနိ စ တာနိ သံသာရသာဂရဿ ပါရဘူတာနိ စာတိ ကတွာ ‘‘ဩရပါရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

အထ ဝါ ယော ဥပ္ပတိတံ ဝိနေတိ ကောဓံ ဝိသဋံ သပ္ပဝိသံဝ ဩသဓေဟိ၊ သော တတိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ကောဓံ ဝိနေတွာ အနာဂါမိဖလေ ဌိတော ဘိက္ခု ဇဟာတိ ဩရပါရံ. တတ္ထ ဩရန္တိ သကတ္တဘာဝေါ. ပါရန္တိ ပရတ္တဘာဝေါ. ဩရံ ဝါ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ၊ ပါရံ ဆ ဗာဟိရာယတနာနိ. တထာ ဩရံ မနုဿလောကော၊ ပါရံ ဒေဝလောကော. ဩရံ ကာမဓာတု၊ ပါရံ ရူပါရူပဓာတု. ဩရံ ကာမရူပဘဝေါ၊ ပါရံ အရူပဘဝေါ. ဩရံ အတ္တဘာဝေါ၊ ပါရံ အတ္တဘာဝသုခုပကရဏာနိ. ဧဝမေတသ္မိံ ဩရပါရေ စတုတ္ထမဂ္ဂေန ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟန္တော ‘‘ဇဟာတိ ဩရပါရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ အနာဂါမိနော ကာမရာဂဿ ပဟီနတ္တာ ဣဓတ္တဘာဝါဒီသု ဆန္ဒရာဂေါ ဧဝ နတ္ထိ၊ အပိစ ခေါ ပနဿ ဝဏ္ဏပ္ပကာသနတ္ထံ သဗ္ဗမေတံ ဩရပါရဘေဒံ သင်္ဂဟေတွာ တတ္ထ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ‘‘ဇဟာတိ ဩရပါရ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဣဒါနိ တဿတ္ထဿ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ဥပမံ အာဟ ‘‘ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏမိဝတ္တစံ ပုရာဏ’’န္တိ. တတ္ထ ဥရေန ဂစ္ဆတီတိ ဥရဂေါ၊ သပ္ပဿေတံ အဓိဝစနံ. သော ဒုဝိဓော ကာမရူပီ စ အကာမရူပီ စ. ကာမရူပီပိ ဒုဝိဓော ဇလဇော ထလဇော စ. ဇလဇော ဇလေ ဧဝ ကာမရူပံ လဘတိ၊ န ထလေ သင်္ခပါလဇာတကေ (ဇာ. ၂.၁၇.၁၄၃ အာဒယော) သင်္ခပါလနာဂရာဇာ ဝိယ. ထလဇော ထလေ ဧဝ၊ န ဇလေ. သော ဇဇ္ဇရဘာဝေန ဇိဏ္ဏံ၊ စိရကာလတာယ ပုရာဏဉ္စာတိ သင်္ခံ ဂတံ တစံ ဇဟန္တော စတုဗ္ဗိဓေန ဇဟတိ သဇာတိယံ ဌိတော ဇိဂုစ္ဆန္တော နိဿာယ ထာမေနာတိ. သဇာတိ နာမ သပ္ပဇာတိ ဒီဃတ္တဘာဝေါ. ဥရဂါ ဟိ ပဉ္စသု ဌာနေသု သဇာတိံ နာတိဝတ္တန္တိ ဥပပတ္တိယံ စုတိယံ ဝိဿဋ္ဌနိဒ္ဒေါက္ကမနေ သဇာတိယာ မေထုနပဋိသေဝနေ ဇိဏ္ဏတစာပနယနေ စာတိ. တသ္မာ ယဒါ တစံ ဇဟတိ၊ တဒါ သဇာတိယံယေဝ ဌတွာ ဇဟတိ. သဇာတိယံ ဌိတောပိ စ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဇဟတိ. ဇိဂုစ္ဆန္တော နာမ ယဒါ ဥပဍ္ဎဋ္ဌာနေ မုတ္တော ဟောတိ၊ ဥပဍ္ဎဋ္ဌာနေ အမုတ္တော ဩလမ္ဗတိ၊ တဒါ နံ အဋ္ဋီယန္တော ဇဟတိ၊ ဧဝံ ဇိဂုစ္ဆန္တောပိ စ ဒဏ္ဍန္တရံ ဝါ မူလန္တရံ ဝါ ပါသာဏန္တရံ ဝါ နိဿာယ ဇဟတိ. နိဿာယ ဇဟန္တောပိ စ ထာမံ ဇနေတွာ ဥဿာဟံ ကရိတွာ ဝီရိယေန ဝင်္ကံ နင်္ဂုဋ္ဌံ ကတွာ ပဿသန္တောဝ ဖဏံ ကရိတွာ ဇဟတိ. ဧဝံ ဇဟိတွာ ယေနကာမံ ပက္ကမတိ.

ဧဝမေဝ အယမ္ပိ ဘိက္ခု ဩရပါရံ ဇဟိတုကာမော စတုဗ္ဗိဓေန ဇဟတိ သဇာတိယံ ဌိတော ဇိဂုစ္ဆန္တော နိဿာယ ထာမေနာတိ. သဇာတိ နာမ ဘိက္ခုနော ‘‘အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၅၁) ဝစနတော သီလံ. တေနေဝါဟ ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၊ ၁၉၂). ဧဝမေတိဿံ သဇာတိယံ ဌိတော ဘိက္ခု တံ သကတ္တဘာဝါဒိဘေဒံ ဩရပါရံ ဇိဏ္ဏပုရာဏတ္တစမိဝ တံ ဒုက္ခံ ဇနေန္တံ တတ္ထ တတ္ထ အာဒီနဝဒဿနေန ဇိဂုစ္ဆန္တော ကလျာဏမိတ္တေ နိဿာယ အဓိမတ္တသမ္မာဝါယာမသင်္ခါတံ ထာမံ ဇနေတွာ ‘‘ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၆၊ ၄.၃၇) ဝုတ္တနယေန ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆဓာ ဝိဘဇိတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဥရဂေါ ဝိယ ဝင်္ကံ နင်္ဂုဋ္ဌံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥရဂေါ ဝိယ ပဿသန္တော အယမ္ပိ အသိထိလပရက္ကမတာယ ဝါယမန္တော ဥရဂေါဝ ဖဏံ ကရိတွာ အယမ္ပိ ဉာဏဝိပ္ဖါရံ ဇနေတွာ ဥရဂေါဝ တစံ ဩရပါရံ ဇဟတိ၊ ဇဟိတွာ စ ဥရဂေါ ဝိယ ဩဟိတတစော ယေနကာမံ ပက္ကမတိ၊ အယမ္ပိ ဩဟိတဘာရော အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုဒိသံ ပက္ကမတီတိ.

၉၀. ဘဝန္တီတိ ဣမိနာ ဝိရုဠှမူလေ နီလဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝဍ္ဎမာနကေ တရုဏဂစ္ဆေ ဒဿေတိ. အဟုဝုန္တိ ဣမိနာ ပန ဝဍ္ဎိတွာ ဌိတေ မဟန္တေ ရုက္ခဂစ္ဆာဒိကေ ဒဿေတိ. ဘဝန္တီတိ ဣမဿ ဝိဝရဏံ ‘‘ဇာယန္တိ ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ၊ အဟုဝုန္တိ ဣမဿ ‘‘ဇာတာ ဝဍ္ဎိတာ’’တိ. ရာသီတိ သုဒ္ဓဋ္ဌကဓမ္မသမူဟော. ဘူတာနန္တိ တထာလဒ္ဓသမညာနံ အဋ္ဌဓမ္မာနံ. ‘‘ဘူတာနံ ဂါမော’’တိ ဝုတ္တေပိ အဝယဝဝိနိမုတ္တဿ သမုဒါယဿ အဘာဝတော ဘူတသညိတာ တေယေဝ တိဏရုက္ခလတာဒယော ဂယှန္တိ. ‘‘ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဟရိတဘာဝမာပန္နာ ရုက္ခဂစ္ဆာဒယော ဒေဝတာဟိ ပရိဂ္ဂယှန္တိ၊ တသ္မာ ဘူတာနံ နိဝါသဋ္ဌာနတာယ ဘူတာနံ ဂါမော’’တိပိ ဝဒန္တိ. ရုက္ခာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဩသဓိဂစ္ဆလတာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ.

နနု စ ရုက္ခာဒယော စိတ္တရဟိတတာယ န ဇီဝါ၊ စိတ္တရဟိတတာ စ ပရိပ္ဖန္ဒာဘာဝတော ဆိန္နေပိ ရုဟနတော ဝိသဒိသဇာတိကဘာဝတော စတုယောနိအပရိယာပန္နတော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဝုဍ္ဎိ ပန ပဝါဠသိလာလဝဏာနမ္ပိ ဝိဇ္ဇတီတိ န တေသံ ဇီဝဘာဝေ ကာရဏံ၊ ဝိသယဂ္ဂဟဏဉ္စ နေသံ ပရိကပ္ပနာမတ္တံ သုပနံ ဝိယ စိဉ္စာဒီနံ၊ တထာ ဒေါဟဠာဒယော၊ တတ္ထ ကသ္မာ ဘူတဂါမဿ ဆေဒနာဒိပစ္စယာ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ? သမဏသာရုပ္ပတော တံနိဝါသသတ္တာနုရက္ခဏတော စ. တေနေဝါဟ ‘‘ဇီဝသညိနော ဟိ မောဃပုရိသာ မနုဿာ ရုက္ခသ္မိ’’န္တိအာဒိ.

၉၁. ‘‘မူလေ ဇာယန္တီ’’တိအာဒီသု အတ္ထော ဥပရိ အတ္တနာ ဝုစ္စမာနပ္ပကာရေန သီဟဠဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ သန္တေပိ။ပေ။ န သမေန္တီ’’တိ. ဝိဇာတ-သဒ္ဒေါ ဣဓ ဝိ-သဒ္ဒလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ အာဟ ‘‘ဝိဇာတာနီ’’တိ. ဝိဇာတ-သဒ္ဒေါ စ ‘‘ဝိဇာတာ ဣတ္ထီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ပသူတဝစနောတိ အာဟ ‘‘ပသူတာနီ’’တိ. ပသူတိ စ နာမေတ္ထ နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလတာတိ အာဟ ‘‘နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလာနီ’’တိ. ဣမိနာ ဣမံ ဒီပေတိ ‘‘နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလာနိ ဗီဇာနိ ဘူတဂါမသင်္ခမေဝ ဂစ္ဆန္တိ၊ တေသု စ ဝတ္တမာနော ဗီဇဇာတ-သဒ္ဒေါ ရုဠှီဝသေန ရုက္ခာဒီသုပိ ဝတ္တတီ’’တိ. ပုရိမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ ပန ဗီဇေဟိ ဇာတာနံ ရုက္ခလတာဒီနံယေဝ ဘူတဂါမတာ ဝုတ္တာ.

တာနိ ဒဿေန္တောတိ တာနိ ဗီဇာနိ ဒဿေန္တော. မူလဗီဇန္တိအာဒီသု မူလမေဝ ဗီဇံ မူလဗီဇံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဖဠုဗီဇန္တိ ပဗ္ဗဗီဇံ. ပစ္စယန္တရသမဝါယေ သဒိသဖလုပ္ပတ္တိယာ ဝိသေသကာရဏဘာဝတော ဝိရုဟနသမတ္ထေ သာရဖလေ နိရုဠှော ဗီဇ-သဒ္ဒေါ. တဒတ္ထသံသိဒ္ဓိယာ မူလာဒီသုပိ ကေသုစိ ပဝတ္တတီတိ မူလာဒိတော နိဝတ္တနတ္ထံ ဧကေန ဗီဇသဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဗီဇဗီဇ’’န္တိ ‘‘ရူပရူပံ၊ ဒုက္ခဒုက္ခ’’န္တိ စ ယထာ. ဗီဇတော နိဗ္ဗတ္တေန ဗီဇံ ဒဿိတန္တိ ကာရိယောပစာရေန ကာရဏံ ဒဿိတန္တိ ဒီပေတိ.

၉၂. ဗီဇေ ဗီဇသညီတိ ဧတ္ထ ကာရဏူပစာရေန ကာရိယံ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ ယထာ’’တိအာဒိမာဟ. ဘူတဂါမပရိမောစနံ ကတွာတိ ဘူတဂါမတော မောစေတွာ၊ ဝိယောဇေတွာတိ အတ္ထော. ယံ ဗီဇံ ဘူတဂါမော နာမ ဟောတီတိ ဗီဇာနိ စ တာနိ ဇာတာနိ စာတိ ဝုတ္တမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တတ္ထ ယံ ဗီဇန္တိ ယံ နိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလံ ဗီဇံ. တသ္မိံ ဗီဇေတိ တသ္မိံ ဘူတဂါမသညိတေ ဗီဇေ. ဧတ္ထ စ ဗီဇဇာတ-သဒ္ဒဿ ဝိယ ရုဠှီဝသေန ရုက္ခာဒီသု ဗီဇ-သဒ္ဒဿပိ ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာရုတန္တိ ယထာပါဠိ.

ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ မူလေ အဂ္ဂေ မဇ္ဈေ ဝါ. သဉ္စိစ္စ ဥက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ သစေပိ သရီရေ လဂ္ဂဘာဝံ ဇာနန္တောဝ ဥဒကတော ဥဋ္ဌဟတိ၊ ‘‘တံ ဥဒ္ဓရိဿာမီ’’တိ သညာယ အဘာဝတော ဝဋ္ဋတိ. ဥပ္ပါဋိတာနီတိ ဥဒ္ဓဋာနိ. ဗီဇဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဘူတဂါမတော ပရိမောစိတတ္တာ ဝုတ္တံ. အနန္တက-ဂ္ဂဟဏေန သာသပမတ္တိကာ ဂဟိတာ. နာမဉှေတံ တဿာ သေဝါလဇာတိယာ. မူလပဏ္ဏာနံ အသမ္ပုဏ္ဏတ္တာ ‘‘အသမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဘူတဂါမမူလတ္တာတိ ဧတ္ထ ဘူတဂါမော မူလံ ကာရဏံ ဧတဿာတိ ဘူတဂါမမူလော၊ ဘူတဂါမဿ ဝါ မူလံ ကာရဏန္တိ ဘူတဂါမမူလံ. ဗီဇဂါမော ဟိ နာမ ဘူတဂါမတော သမ္ဘဝတိ၊ ဘူတဂါမဿ စ ကာရဏံ ဟောတိ၊ အယံ ပန တာဒိသော န ဟောတီတိ ‘‘အဘူတဂါမမူလတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတြဋ္ဌကတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သော ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတော’’တိ. ဣဒဉ္စ ‘‘အဘူတဂါမမူလတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ ပဌမံ ဝုတ္တအတ္ထသမ္ဘဝတော ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဟိ တာလနာဠိကေရာဒီနံ ခါဏု ဥဒ္ဓံ အဝဍ္ဎနတော ဘူတဂါမဿ ကာရဏံ န ဟောတိ၊ တထာပိ ဘူတဂါမသင်္ချုပဂတနိဗ္ဗတ္တပဏ္ဏမူလဗီဇတော သမ္ဘူတတ္တာ ဘူတဂါမတော ဥပ္ပန္နော နာမ ဟောတီတိ ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ.

‘‘အင်္ကုရေ ဟရိတေ’’တိ ဝတွာ တမေဝ ဝိဘာဝေတိ ‘‘နီလပဏ္ဏဝဏ္ဏေ ဇာတေ’’တိ၊ နီလပဏ္ဏဿ ဝဏ္ဏသဒိသေ ဝဏ္ဏေ ဇာတေတိ အတ္ထော. ‘‘နီလဝဏ္ဏေ ဇာတေ’’တိ ဝါ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော. အမူလကဘူတဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ နာဠိကေရဿ အာဝေဏိကံ ကတွာ ဝဒတိ. ‘‘ပါနီယဃဋာဒီနံ ဗဟိ သေဝါလော ဥဒကေ အဋ္ဌိတတ္တာ ဗီဇဂါမာနုလောမတ္တာ စ ဒုက္ကဋဝတ္ထူ’’တိ ဝဒန္တိ. ကဏ္ဏကမ္ပိ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝါတိ နီလဝဏ္ဏမ္ပိ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝ. သေလေယျကံ နာမ သိလာယ သမ္ဘူတာ ဧကာ သုဂန္ဓဇာတိ. ‘‘ရုက္ခတ္တစံ ဝိကောပေတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ရုက္ခေ ဇာတံ ယံ ကိဉ္စိ ဆတ္တကံ ရုက္ခတ္တစံ အဝိကောပေတွာ မတ္ထကတော ဆိန္ဒိတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ရုက္ခတော မုစ္စိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ယဒိပိ ကိဉ္စိမတ္တံ ရုက္ခေ အလ္လီနာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ၊ ရုက္ခတော ဂယှမာနော ပန ရုက္ခစ္ဆဝိံ န ဝိကောပေတိ၊ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. အလ္လရုက္ခတော န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထာပိ ရုက္ခတ္တစံ အဝိကောပေတွာ မတ္ထကတော တစ္ဆေတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟတ္ထကုက္ကုစ္စေနာတိ ဟတ္ထာနံ အသံယတဘာဝေန၊ ဟတ္ထစာပလ္လေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါနီယံ န ဝါသေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ အတ္တနော အတ္ထာယ နာမိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကေဝလံ အနုပသမ္ပန္နဿ အတ္ထာယ နာမိတေ ပန ပစ္ဆာ တတော လဘိတွာ န ဝါသေတဗ္ဗန္တိ နတ္ထိ. ‘‘ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ ရုဟတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ယေသံ သာခါ န ရုဟတိ၊ တတ္ထ ကပ္ပိယကရဏကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ.

၉၃. ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟီတိ ပဉ္စဟိ သမဏဝေါဟာရေဟိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ဗီဇာနံ အဂ္ဂိနာ ဖုဋ္ဌမတ္တေန နခါဒီဟိ ဝိလိခနမတ္တေန စ အဝိရုဠှီဓမ္မတာ န ဟောတိ၊ တထာပိ ဧဝံ ကတေယေဝ သမဏာနံ ကပ္ပတီတိ အဂ္ဂိပရိဇိတာဒယော သမဏဝေါဟာရာ နာမ ဇာတာ၊ တသ္မာ တေဟိ သမဏဝေါဟာရေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုဇာနာမီတိ အဓိပ္ပါယော. အဗီဇနိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇာနိပိ သမဏာနံ ကပ္ပန္တီတိ ပညတ္တပဏ္ဏတ္တိဘာဝတော သမဏဝေါဟာရာဣစ္စေဝ သင်္ခံ ဂတာနိ. အထ ဝါ အဂ္ဂိပရိဇိတာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ကပ္ပိယဘာဝတောယေဝ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပိယဘာဝသင်္ခါတေဟိ ကာရဏေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုဇာနာမီတိ ဧဝမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဂ္ဂိပရိဇိတန္တိအာဒီသု ‘‘ပရိစိတ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. အဗီဇံ နာမ တရုဏမ္ဗဖလာဒိ. နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇံ နာမ အမ္ဗပနသာဒိ၊ ယံ ဗီဇံ နိဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ဝိသုံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကာ ဟောတိ. ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ယော ကပ္ပိယံ ကရောတိ၊ တေန ကတ္တဗ္ဗာကာရဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခုနာ အဝုတ္တေပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ပုန ‘‘ကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ကာရာပနဿ ပဌမမေဝ ကထိတတ္တာ ဘိက္ခုနာ ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေယေဝ အနုပသမ္ပန္နေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာ အဂ္ဂိပရိဇိတာဒိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ဝစနံ ပန ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော ပဌမံ ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာ ပစ္ဆာ အဂ္ဂိအာဒိနာ ဖုသနာဒိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ပဌမံ အဂ္ဂိံ နိက္ခိပိတွာ နခါဒိနာ ဝါ ဝိဇ္ဈိတွာ တံ အနုဒ္ဓရိတွာဝ ‘ကပ္ပိယ’န္တိ ဝတ္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဧကသ္မိံ ဗီဇေ ဝါတိအာဒီသု ‘‘ဧကံယေဝ ကာရေမီတိ အဓိပ္ပါယေ သတိပိ ဧကာဗဒ္ဓတ္တာ သဗ္ဗံ ကတမေဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဒါရုံ ဝိဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဇာနိတွာပိ ဝိဇ္ဈတိ ဝါ ဝိဇ္ဈာပေတိ ဝါ၊ ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ဘတ္တသိတ္ထေ ဝိဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘တံ ဝိဇ္ဈတိ၊ န ဝဋ္ဋတီတိ ရဇ္ဇုအာဒီနံ ဘာဇနဂတိကတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. မရိစပက္ကာဒီဟိ မိဿေတွာတိ ဧတ္ထ ဘတ္တသိတ္ထသမ္ဗန္ဓဝသေန ဧကာဗဒ္ဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န ဖလာနံယေဝ အညမညံ သမ္ဗန္ဓဝသေန. ဘိန္ဒာပေတွာ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတဗ္ဗန္တိ ဗီဇတော မုတ္တဿ ကဋာဟဿ ဘာဇနဂတိကတ္တာ ဝုတ္တံ.

နိက္ခာမေတုန္တိ တံ ဘိက္ခုံ နိက္ခာမေတုံ. ‘‘သစေ ဧတဿ အနုလောမ’’န္တိ သေနာသနရက္ခဏတ္ထာယ အနုညာတမ္ပိ ပဋဂ္ဂိဒါနာဒိံ အတ္တနာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္တကေနေဝ ဣဒမ္ပိ ဧတဿ အနုလောမန္တိ ဧဝမဓိပ္ပါယော သိယာ. ပဋဂ္ဂိဒါနံ ပရိတ္တကရဏဉ္စ အတ္တနော ပရဿ ဝါ သေနာသနရက္ခဏတ္ထာယ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တသ္မာ သစေ တဿ သုတ္တဿ ဧတံ အနုလောမံ သိယာ၊ အတ္တနော န ဝဋ္ဋတိ၊ အညဿ ဝဋ္ဋတီတိ အယံ ဝိသေသော ကုတော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော န ဝဋ္ဋတိ။ပေ။ န သက္ကာ လဒ္ဓု’’န္တိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဘူတဂါမော၊ ဘူတဂါမသညိတာ၊ ဝိကောပနံ ဝါ ဝိကောပါပနံ ဝါတိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.