၁. မဟာခန္ဓကော

ဗောဓိကထာဝဏ္ဏနာ

မဟာဝဂ္ဂေ ဥဘိန္နံ ပါတိမောက္ခာနန္တိ ဥဘိန္နံ ပါတိမောက္ခဝိဘင်္ဂါနံ. ယံ ခန္ဓကံ သင်္ဂါယိံသူတိ သမ္ဗန္ဓော. ခန္ဓာနံ သမူဟော၊ ခန္ဓာနံ ဝါ ပကာသနတော ခန္ဓကော. ခန္ဓာတိ စေတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိစာရိတ္တဝါရိတ္တသိက္ခာပဒပညတ္တိသမူဟော အဓိပ္ပေတော. ပဒဘာဇနီယေ ယေသံ ပဒါနံ အတ္ထာ ယေဟိ အဋ္ဌကထာနယေဟိ ပကာသိတာတိ ယောဇနာ. အထ ဝါ ယေ အတ္ထာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဟိ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ပဒပူရဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၁. ဝိသေသကာရဏန္တိ ‘‘ယေန သမယေန အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာစနဟေတုဘူတော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ၊ တေန သမယေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တကာရဏံ ဝိယ ဝိသေသကာရဏံ ဘုမ္မဝစနနိဝတ္တနကကာရဏန္တိ အတ္ထော. ဧတဿာတိ အဘိသမ္ဗောဓိတော ပဋ္ဌာယ သတ္ထု စရိယာဝိဘာဝနဿ ဝိနယပညတ္တိယံ ကိံ ပယောဇနံ? ယဒိ ဝိသေသကာရဏံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. နိဒါနဒဿနံ ပယောဇနန္တိ ယောဇနာ. နိဒါနန္တိစေတ္ထ သိက္ခာပဒပညတ္တိဟေတုဘူတံ ဝတ္ထုပုဂ္ဂလာဒိကာရဏံ အဓိပ္ပေတံ၊ န ပညတ္တိဋ္ဌာနမေဝ. တေနာဟ ‘‘ယာ ဟီ’’တိအာဒိ.

ဥရုဝေလာယန္တိ ဧတ္ထ ဥရု-သဒ္ဒေါ မဟန္တဝါစီ. ဝေလာ-သဒ္ဒေါ တီရပရိယာယော. ဥန္နတတ္တာဒိနာ ဝေလာ ဝိယ ဝေလာ. ဥရု မဟန္တီ ဝေလာ ဥရုဝေလာ၊ တဿံ. တေနာဟ ‘‘မဟာဝေလာယ’’န္တိအာဒိ. မရိယာဒါတိ သီလာဒိဂုဏသီမာ. ပတ္တပုဋေနာတိ တာလာဒီနံ ပဏ္ဏပုဋေန.

‘‘ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ အနုနာသိကလောပေနာယံ နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ပဌမံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ပဌမန္တိ စ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော. တသ္မာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ သဗ္ဗပဌမံ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ဝိဟရတီတိ ယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ပါဠိယံ အထ ခေါတိ ဧတ္ထ အထာတိ ဧတသ္မိံ သမယေတိ အတ္ထော အနေကတ္ထတ္တာ နိပါတာနံ. သတ္တာဟန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ. အထ ခေါတိ အဓိကာရန္တရဒဿနေ နိပါတော. တေန ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒနံ ပဟာယ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမနသိကာရေ အဓိကတဘာဝံ ဒဿေတိ. ပဋိစ္စာတိ ပဋိမုခံ ဂန္တွာ၊ အညမညံ အပေက္ခိတွာတိ အတ္ထော. ဧတေန ကာရဏဗဟုတာ ဒဿိတာ. သဟိတေတိ ကာရိယဗဟုတာ. အနုလောမန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော. သွေဝါတိ သော ဧဝ ပစ္စယာကာရော. ပုရိမနယေန ဝါ ဝုတ္တောတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော ပစ္စယာကာရော. ပဝတ္တိယာတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ.

ပါဠိယံ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ’’တိအာဒီသု ဒုက္ခာဒီသု အညာဏံ အဝိဇ္ဇာ. လောကိယကုသလာကုသလစေတနာ သင်္ခါရာ. လောကိယဝိပါကမေဝ ဝိညာဏံ. လောကိယဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယံ နာမံ၊ ဘူတုပါဒါယဘေဒံ ရူပံ. ပသာဒဝိညာဏဘေဒံ သဠာယတနံ. ဝိပါကဘူတော သဗ္ဗော ဖဿော၊ ဝေဒနာ စ. ရာဂေါ တဏှာ. ဗလဝရာဂေါ၊ တိဝိဓာ စ ဒိဋ္ဌိ ဥပါဒါနံ. ဘဝေါ ပန ဒုဝိဓော ကမ္မဘဝေါ၊ ဥပပတ္တိဘဝေါ စ. တတ္ထ ကမ္မဘဝေါ သာသဝကုသလာကုသလစေတနာဝ၊ ဥပပတ္တိဘဝေါ ဥပါဒိန္နကက္ခန္ဓာ. တေသံ ဥပပတ္တိ ဇာတိ. ပါကော ဇရာ. ဘေဒေါ မရဏံ. တေ ဧဝ နိဿာယ သောစနံ သောကော. ကန္ဒနံ ပရိဒေဝေါ. ဒုက္ခံ ကာယိကံ. ဒေါမနဿံ စေတသိကံ. အတိဝိယ သောကော ဥပါယာသော.

ပစ္စေကဉ္စ သမ္ဘဝတိ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ နယေနာ’’တိအာဒိ. ‘‘ဒုက္ခရာသိဿာ’’တိ ဣမိနာ န သတ္တဿ. နာပိ သုဘသုခါဒီနန္တိ ဒဿေတိ.

ဟဝေတိ ဗျတ္တန္တိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ နိပါတော. ‘‘အနုလောမပစ္စယာကာရပဋိဝေဓသာဓကာ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ’’တိ ဣဒံ ပဌမဝါရေ ကိဉ္စာပိ ‘‘အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ’’တိအာဒိနာ ပဋိလောမပစ္စယာကာရောပိ အာဂတော၊ တထာပိ ‘‘ယတော ပဇာနာတိ သဟေတုဓမ္မ’’န္တိ အနုလောမပစ္စယာကာရပဋိဝေဓဿေဝ ကာရဏတ္တေန ဝုတ္တန္တိ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ဒုတိယဝါရေပိ ‘‘ယတော ခယံ ပစ္စယာနံ အဝေဒီ’’တိ ဂါထာယ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပစ္စယာနံ ခယသင်္ခါတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နော ကလ္လော ပဉှောတိ အယုတ္တော န ဗျာကာတဗ္ဗော၊ အဝိဇ္ဇမာနံ အတ္တာနံ သိဒ္ဓံ ကတွာ ‘‘ကော ဖုသတီ’’တိ တဿ ကိရိယာယ ပုဋ္ဌတ္တာ ‘‘ကော ဝဉ္ဈာပုတ္တော ဖုသတီ’’တိအာဒိ ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော. သောဠသ ကင်္ခါတိ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါနံ၊ နနု ခေါ အဟောသိံ၊ ကိံ နု ခေါ အဟောသိံ၊ ကထံ နု ခေါ အဟောသိံ၊ ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါနံ၊ ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ၊ နနု ခေါ ဘဝိဿာမိ၊ ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ၊ ကထံ နု ခေါ ဘဝိဿာမိ၊ ကိံ ဟုတွာ ကိံ ဘဝိဿာမိ နု ခေါ အဟံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ၊ အဟံ နု ခေါသ္မိ၊ နော နု ခေါသ္မိ၊ ကိံ နု ခေါသ္မိ၊ ကထံ နု ခေါသ္မိ၊ အယံ နု ခေါ သတ္တော ကုတော အာဂတော၊ သော ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၈၊ သံ. နိ. ၂.၂၀) ဧဝံ အာဂတာ အတီတေ ပဉ္စ၊ အနာဂတေ ပဉ္စ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆာတိ သောဠသဝိဓာ ကင်္ခါ.

တတ္ထ ကိံ နု ခေါတိ မနုဿဒေဝါဒီသု၊ ခတ္တိယာဒီသု ဝါ အညတရံ နိဿာယ ကင်္ခတိ. ကထံ နု ခေါတိ ပန သဏ္ဌာနာကာရာဒီသု ဣဿရာဒိဇနကံ၊ ကာရဏံ ဝါ နိဿာယ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိန္တိ စ မနုဿာဒီသု ပဌမံ ကိံ ဟုတွာ ပစ္ဆာ ကိံ အဟောသိန္တိ ကင်္ခတိ. အဟံ နု ခေါသ္မီတိအာဒိ ဣဒါနိ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနာဝိဇ္ဇမာနတံ၊ သရူပပကာရာဒိကဉ္စ ကင်္ခတိ. ဝပယန္တီတိ ဝိအပယန္တိ ဗျပဂစ္ဆန္တိ. တေနာဟ ‘‘အပဂစ္ဆန္တိ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ.

၃. တဿ ဝသေနာတိ တဿ ပစ္စယာကာရပဇာနနဿ၊ ပစ္စယက္ခယာဓိဂမဿ စ ဝသေန. ဧကေကမေဝ ကောဋ္ဌာသန္တိ အနုလောမပဋိလောမတော ဧကေကမေဝ ကောဋ္ဌာသံ. ပါဋိပဒရတ္တိယာ ဧဝံ မနသာကာသီတိ ရတ္တိယာ တီသုပိ ယာမေသု ဧဝံ ဣဓ ခန္ဓကပါဠိယာ အာဂတနယေန အနုလောမပဋိလောမံယေဝ မနသာကာသိ.

အဇပါလကထာဝဏ္ဏနာ

၄. တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေနာတိ ပလ္လင်္ကသတ္တာဟဿ အပဂမနေန. တမှာ သမာဓိမှာတိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိသမာဓိမှာ. အန္တရန္တရာ ဧဝ ဟိ ပစ္စယာကာရမနသိကာရော. အဝသေသကာလံ ပန သဗ္ဗံ ဘဂဝါ ဖလသမာပတ္တိယာပိ ဝီတိနာမေသိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘တမှာ သမာဓိမှာ’’တိ ဝုတ္တံ. ရတနစင်္ကမေတိ ဘဂဝတော စိရံ ဌိတဿ စင်္ကမနာဓိပ္ပါယံ ဉတွာ ဒေဝတာဟိ မာပိတေ ရတနစင်္ကမေ. ရတနဃရန္တိ ဘဂဝတော နိသီဒနာဓိပ္ပါယံ ဉတွာ ဒေဝတာဟိ မာပိတံ ရတနမယံ ဂေဟံ.

တတြာပီတိ န ကေဝလံ ရတနဃရေယေဝ. တတြာပိ အဇပါလနိဂြောဓမူလေပိ အဘိဓမ္မံ ဝိစိနန္တော ဧဝ အန္တရန္တရာ ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေန္တောတိ အတ္ထော. တတ္ထာပိ ဟိ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနံ သမ္မသတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပီတိသမုဋ္ဌိတာ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ရတနဃရေ ဝိယ နိစ္ဆရိံသု ဧဝ. ‘‘ဟုံဟု’’န္တိ ကရောန္တောတိ ‘‘သဗ္ဗေ ဟီနဇာတိကာ မံ မာ ဥပဂစ္ဆန္တူ’’တိ မာနဝသေန၊ သမီပံ ဥပဂတေသု ကောဓဝသေန စ ‘‘အပေထာ’’တိ အဓိပ္ပါယနိစ္ဆာရိတံ ဟုံဟုံကာရံ ကရောန္တော.

ဗြဟ္မညန္တိ ဗြာဟ္မဏတ္တံ. အန္တန္တိ နိဗ္ဗာနံ. ဒေဝါနံ ဝါ အန္တန္တိ မဂ္ဂဉာဏာနံ ဝါ အန္တဘူတံ အရဟတ္တဖလံ.

မုစလိန္ဒကထာဝဏ္ဏနာ

၅. မုစလိန္ဒမူလေတိ ဧတ္ထ စ မုစလိန္ဒော ဝုစ္စတိ နီပရုက္ခော၊ ယော ‘‘နိစုလော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. ဥပ္ပန္နမေဃောတိ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပူရေတွာ ဥပ္ပန္နော မဟာမေဃော. ဝဒ္ဒလိကာတိ ဝုဋ္ဌိယာ ဧဝ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန နာမံ. ယာ စ သတ္တာဟံ ပဝတ္တတ္တာ သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာတိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘သတ္တာဟံ အဝိစ္ဆိန္နဝုဋ္ဌိကာ အဟောသီ’’တိ. သီတဝါတေန ဒူသိတံ ဒိနမေတိဿာ ဝဒ္ဒလိကာယာတိ သီတဝါတဒုဒ္ဒိနီတိ အာဟ ‘‘ဥဒကဖုသိတသမ္မိဿေနာ’’တိအာဒိ. ဥဗ္ဗိဒ္ဓတာ နာမ ဒူရဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနန္တိ အာဟ ‘‘မေဃဝိဂမေန ဒူရီဘူတ’’န္တိ. ဣန္ဒနီလမဏိ ဝိယ ဒိဗ္ဗတိ ဇောတေတီတိ ဒေဝေါ၊ အာကာသော.

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဝိဝေကဿ သုခဘာဝံ ဝိဒိတွာ. သဗ္ဗသော အသန္တုဋ္ဌိသမုစ္ဆေဒကတ္တာ မဂ္ဂဉာဏာနံ ‘‘စတုမဂ္ဂဉာဏသန္တောသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အကုပ္ပနဘာဝေါတိ အကုဇ္ဈနသဘာဝေါ.

ရာဇာယတနကထာဝဏ္ဏနာ

၆. ပစ္စဂ္ဃေတိ အဘိနဝေ. အယမေဝ အတ္ထော ပသတ္ထော၊ န ပုရိမော. န ဟိ ဗုဒ္ဓါ မဟဂ္ဃံ ပတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ.

ဗြဟ္မယာစနကထာဝဏ္ဏနာ

၇. အာလီယန္တိ သေဝီယန္တီတိ အာလယာ. ပဉ္စ ကာမဂုဏာတိ အာဟ ‘‘သတ္တာ။ပေ။ ဝုစ္စန္တီ’’တိ. သုဋ္ဌု မုဒိတာတိ အတိဝိယ ပမုဒိတာ. ဌာနံ သန္ဓာယာတိ ဌာန-သဒ္ဒံ အပေက္ခိတွာ. ဣမေသန္တိ သင်္ခါရာဒီနံ ဖလာနံ. ပါဠိယံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒီနိ နိဗ္ဗာနဝေဝစနာနိ. အပိဿူတိ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထေ နိပါတော. န ကေဝလံ ဧတဒဟောသိ၊ ဣမာပိ ဂါထာ ပဋိဘံသူတိ အတ္ထော.

ကိစ္ဆေန မေ အဓိဂတန္တိ ပါရမိပူရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ဒုက္ခာပဋိပဒံ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ သုခါပဋိပဒါဝ ဟောန္တိ. ဟ-ဣတိ ဗျတ္တံ၊ ဧကံသန္တိ ဒွီသု အတ္ထေသု နိပါတော၊ ဗျတ္တံ၊ ဧကံသေန ဝါ အလန္တိ ဝိယောဇေန္တိ. ဟလန္တိ ဝါ ဧကော နိပါတော.

၈. ပါဠိယံ သဟမ္ပတိဿာတိ သော ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ သဟကော နာမ ထေရော ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ ဗြဟ္မပတိ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော၊ တေန နံ ‘‘သဟမ္ပတီ’’တိ သဉ္ဇာနိံသု. အဿဝနတာတိ အဿဝနတာယ၊ အဿဝနေနာတိ အတ္ထော. သဝနမေဝ ဟိ သဝနတာ ယထာ ဒေဝတာတိ.

ဓမ္မော အသုဒ္ဓေါတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မော. သမလေဟီတိ ပူရဏကဿပါဒီဟိ ဆဟိ သတ္ထာရေဟိ. အပါပုရာတိ ဒေသနာဟတ္ထေန ဝိဝရ. ဒွါရန္တိ အရိယမဂ္ဂံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

သေလေတိ ဃနသိလာမယေ. တထူပမန္တိ ဧတ္ထ တထာ-သဒ္ဒေါ တံ-သဒ္ဒတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန သော သေလပဗ္ဗတော ဥပမာ ယဿ. တံ တထူပမန္တိ အတ္ထော. တေန ဝါ ပဗ္ဗတာဒိနာ ပကာရေန ဥပမာ အဿာတိပိ အတ္ထော. ဓမ္မမယန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မဘူတံ. ဥဋ္ဌာဟီတိ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ စာရိကစရဏတ္ထံ ဣမမှာ အာသနာ ကာယေန၊ အပ္ပေါဿုက္ကဘာဝတော ဝါ စိတ္တေန ဥဋ္ဌေဟိ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. တေနေဝ ‘‘ဝိစရ၊ ဒေသဿူ’’တိ ဒုဝိဓေပိ ကာယစိတ္တပယောဂေ နိယောဇေသိ. ဝီရာတိအာဒိ စတ္တာရိ ထုတိဝသေန သမ္ဗောဓနာနိ.

၉. ဗုဒ္ဓစက္ခုနာတိ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန၊ အာသယာနုသယဉာဏေန စ. ဣမေသဉှိ ဒွိန္နံ ‘‘ဗုဒ္ဓစက္ခူ’’တိ နာမံ. သွာကာရာတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒယောဝ အာကာရာ သုန္ဒရာ ယေသံ၊ တေ သွာကာရာ၊ သုဝိညာပယာ၊ ပရလောကဉ္စ ဝဇ္ဇဉ္စ ဘယတော ဒဿနသီလာ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပ္ပလာနိ ဧတ္ထ သန္တီတိ ဥပ္ပလိနီတိ ဂစ္ဆလတာပိ ပေါက္ခရဏီပိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန ပေါက္ခရဏီ. ဧဝမိတရေသုပိ. ဥဒကာနုဂ္ဂတာနီတိ ဥဒကတော အနုဂ္ဂတာနိ. အန္တော နိမုဂ္ဂါနေဝ ဟုတွာ ပုသန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ၊ တာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနိ. အစ္စုဂ္ဂမ္မာတိ ဥဒကံ အတိက္ကမနဝသေန ဥဂ္ဂန္တွာ.

အပါရုတာတိ ဝိဝဋာ. တေသန္တိ သဥပနိဿယာနံ သတ္တာနံ. ဒွါရာတိ အရိယမဂ္ဂဒွါရာနိ. ဣဒဉ္စ အတ္တနော သယမ္ဘုဉာဏေန သဥပနိဿယာနံ တေသံ မဂ္ဂုပ္ပတ္တိဒိဋ္ဌတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဝိဟိံသသညီတိအာဒီသု ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – ‘‘အဟဉှိ အတ္တနော ပဂုဏံ သုပ္ပဝတ္တိတမ္ပိ ဣမံ ပဏီတံ ဓမ္မံ အဇာနန္တေသု မနုဇေသု ဒေသနာယ ဝိဟိံသာ ကာယဝါစာကိလမထော ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ဝိဟိံသသညီ ဟုတွာ န ဘာသိံ ဘာသိတုံ န ဣစ္ဆိံ. ဣဒါနိ ပန ဟေတုသမ္ပန္နာ အတ္တနော သဒ္ဓါဘာဇနံ ဝိဝရန္တု၊ ပူရေဿာမိ နေသံ သင်္ကပ္ပန္တိ.

ပဉ္စဝဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ

၁၀. အာဠာရောတိ နာမံ. ကာလာမောတိ ဂေါတ္တံ. ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏံ ဥဒပါဒီတိ ကိံ ဣဒါနေဝ ဥဒပါဒိ၊ နနု ဗောဓိမူလေ တေကာလိကာ၊ ကာလဝိနိမုတ္တာ စ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရတော ဒိဋ္ဌာတိ? သစ္စံ ဒိဋ္ဌာ၊ တထာပိ နာမာဒိဝသေန အဝိကပ္ပိတာ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ. န ဟိ ဧကေန စိတ္တေန သဗ္ဗဓမ္မာနံ နာမဇာတိအာဒိကံ ပစ္စေကံ အနန္တံ ဝိဘာဂံ ဝိကပ္ပေတုံ သက္ကာ ဝိကပ္ပါနံ ဝိရုဒ္ဓါနံ သဟာနုပ္ပတ္တိတော၊ သဗ္ဗဝိကပ္ပါရဟဓမ္မဒဿနမေဝ ပနာနေန သက္ကာ ကာတုံ. ယထာ ဒိဋ္ဌေသု ပန ယထိစ္ဆိတာကာရံ အာရဗ္ဘ ဝိကပ္ပေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏေန ဒိဋ္ဌေ စိတ္တပဋေ ဝိယ. ဣဓာပိ အာဠာရံ နိဿာယ အာဝဇ္ဇနာနန္တရမေဝ သဗ္ဗာကာရဉာဏံ ဥဒပါဒိ. န ကေဝလဉ္စ တံ၊ အထ ခေါ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဧဝ ပဌမံ ဓမ္မံ ဇာနိဿန္တိ၊ တပ္ပမုခါ စ ဒေဝတာ၊ အာဠာရော ကာလံ ကတွာ အာကိဉ္စညာယတနေ၊ ဥဒကော စ နေဝသညာနာသညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တောတိ ဧဝမာဒိကံ သဗ္ဗမ္ပိ နိဿာယ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧဝ. တံ ပန ခဏသမ္ပတ္တိယာ ဒုလ္လဘဘာဝံ ဒဿေတုံ ကမေန ဩလောကေတွာ ဒေဝတာယ ဝုတ္တေ ဉာဏံ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တံ. သဒ္ဒဂတိယာ ဟိ ဗန္ဓတ္တာ ဧကေန ဉာဏေန ဉာတမ္ပိ ဝုစ္စမာနံ ကမေန ဉာတံ ဝိယ ပဋိဘာတိ၊ ဒေဝတာပိ စ ဘဂဝတာ ဉာတမေဝတ္ထံ အာရောစေသိ. တေနေဝ ‘‘ဘဂဝတောပိ ခေါ ဉာဏံ ဥဒပါဒီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝမညတ္ထာပိ ဤဒိသေသု ‘‘လောကံ ဝေါလောကေန္တော အသုကံ အဒ္ဒသ၊ တတ္ထ မယိ ဂတေ ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ သတ္ထု ဟိတေသိတာသန္ဒဿနဝသပ္ပဝတ္တေသု. သဗ္ဗတ္ထ ဝစနဂတိယံ ကမဝုတ္တိတေ ပညာယမာနေပိ ဧကေနေဝ ဉာဏေန သကလာဝဗောဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗဟုကာရာ ခေါ မေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာတိ ဥပကာရဿာပိ ဝိဇ္ဇမာနတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဓမ္မဒေသနာယ ကာရဏတ္တေန အနုပကာရာနမ္ပိ ဒေသနတော.

၁၁. အန္တရာ စ ဂယံ အန္တရာ စ ဗောဓိန္တိ ဂယာယ၊ ဗောဓိဿ စ အန္တရေ တိဂါဝုတေ ဌာနေ.

သဗ္ဗာဘိဘူတိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မံ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော. အနူပလိတ္တောတိ ကိလေသလေပေန အလိတ္တော. တတော ဧဝ သဗ္ဗဉ္ဇဟော. တဏှက္ခယေ ဝိမုတ္တောတိ တဏှက္ခယေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏကရဏဝသဧန ဝိမုတ္တော. ဧဝံ သယံ သဗ္ဗဓမ္မေ အတ္တနာဝ ဇာနိတွာ. ကမုဒ္ဒိသေယျန္တိ ကံ အညံ ‘‘အယံ မေ အာစရိယော’’တိ ဥဒ္ဒိသေယျံ.

ကာသိနံ ပုရန္တိ ဗာရာဏသိံ. အာဟဉ္ဆန္တိ အာဟနိဿာမိ. အမတာဓိဂမာယ ဥဂ္ဃေါသနတော အမတဒုန္ဒုဘိန္တိ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာ ဝုတ္တာ၊ ‘‘အမတဘေရိံ ပဟရိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆာမီတိ အတ္ထော.

အရဟသိ အနန္တဇိနောတိ အနန္တဇိနောပိ ဘဝိတုံ ယုတ္တောတိ အတ္ထော. အနန္တဉာဏတာယ အနန္တော ဇိနော စ၊ အနန္တေန ဝါ ဉာဏေန၊ အနန္တံ ဝါ ဒေါသံ ဇိတဝါ၊ ဥပ္ပါဒဝယန္တရဟိတတာယ ဝါ အနန္တံ နိဗ္ဗာနံ အဇိနိ ကိလေသာရယော မဒ္ဒိတွာ ဂဏှီတိပိ အနန္တဇိနော.

ဟုပေယျာပီတိ ဧဝမ္ပိ ဘဝေယျ၊ ဧဝံဝိဓေ ရူပကာယရတနေ ဤဒိသေန ဉာဏေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧဝံ နာမ ကထနဉှိဿ ဥပနိဿယသမ္ပန္နဿ အပရကာလေ ဒုက္ခပ္ပတ္တဿ ဘဂဝန္တံ ဥပဂမ္မ ပဗ္ဗဇိတွာ မဂ္ဂဖလပဋိဝေဓာယ ပစ္စယော ဇာတော. တထာဟေသ ဘဂဝါ တေန သမာဂမတ္ထံ ပဒသာဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ.

၁၂. ဗာဟုလ္လိကောတိ ပစ္စယဗာဟုလ္လိကော. ပဓာနဝိဗ္ဘန္တောတိ ပဓာနတော ဒုက္ကရစရဏတော ပရိဟီနော. နတ္ထိ ဧတ္ထ အဂါရိယံ၊ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဂေါရက္ခာဒိကမ္မန္တိ အနဂါရိယာ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ တံ အနဂါရိယံ. ပဗ္ဗဇန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ. တဒနုတ္တရန္တိ တံ အနုတ္တရံ. ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနံ၊ အရဟတ္တဖလန္တိ အတ္ထော. တဿ ဟိ အတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ ပဗ္ဗဇန္တိ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံ ပစ္စက္ခေ အတ္တဘာဝေ. သယန္တိ အပရပ္ပစ္စယာ. အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနောဝ ဉာဏေန ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ ပါပုဏိတွာ.

ဣရိယာယာတိ ဒုက္ကရဣရိယာယ. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာတိအာဒီသု မနုဿဓမ္မတော လောကိယဉာဏတော ဥပရိ အရိယံ ကာတုံ အလံ သမတ္ထော အလမရိယော. ဉာဏဒဿနဝိသေသောတိ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပုဗ္ဗဘာဂံ အဓိပ္ပေတံ. နောတိ နု. ဘာသိတမေတန္တိ ဧဝရူပမေတံ ဝါကျဘေဒန္တိ အတ္ထော. တေ စ ‘‘ယဒိ ဧသ ပဓာနကာလေ ‘အဟံ အရဟာ’တိ ဝဒေယျ၊ မယဉ္စ သဒ္ဒဟာမ၊ န စာနေန တဒါ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ ပန ဝိဇ္ဇမာနမေဝ ဂုဏံ ဝဒတီ’’တိ ဧကပဒေန သတိံ လဘိတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော’’တိ ဥပ္ပန္နဂါရဝါ အာဝုသောဝါဒံ ပဟာယ ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟံသု. အညာ စိတ္တန္တိ အညာယ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ စိတ္တံ.

၁၃. အန္တာတိ ကောဋ္ဌာသာ ဒွေ ဘာဂါ. ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါတိ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမသုခဿ အနုဘဝေါ. ကိလေသကာမာ ဧဝ ဝါ အာမိသသုခေန အလ္လီယနတော ကာမသုခလ္လိကာတိ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဂမ္မောတိ ဂါမဝါသီနံ သန္တကော. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါတိ အတ္တနော ကိလမထဿ ကဏ္ဋကသေယျာဒိဒုက္ခဿ အနုယောဂေါ. ဥဘော အန္တေတိ ယထာဝုတ္တေ လောဘော ဝါ သဿတော ဝါ ဧကော အန္တော၊ ဒေါသော ဝါ ဥစ္ဆေဒေါ ဝါ ဧကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

စက္ခုကရဏီတိအာဒီသု အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တဉာဏစက္ခုံ ကရောတီတိ စက္ခုကရဏီ. ဒုတိယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဥပသမောတိ ကိလေသုပသမော. အဘိညာ၊ သမ္ဗောဓော စ စတုသစ္စပဋိဝေဓောဝ. နိဗ္ဗာနံ အသင်္ခတဓာတု. ဧတေသမ္ပိ အတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ ပဋိပဒံ ထောမေတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဉာဏံ. သမ္မာသင်္ကပ္ပေါတိ ဝိတက္ကော. သေသံ ဓမ္မတော သုဝိညေယျမေဝ.

၁၄. ဧဝံ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂေ ဧကတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေဟိ မဂ္ဂေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. ဇာတိပိ ဒုက္ခာတိအာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ သတ္တာနံ သဗ္ဗပဌမံ ရူပါရူပဓမ္မပ္ပဝတ္တိ ဣဓ ဇာတိ နာမ၊ သာ စ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေသု ဥပလဗ္ဘမာနာနံ ဒုက္ခာဒီနံ ဝတ္ထုဘာဝတော ဒုက္ခာ၊ ဧဝံ ဇရာဒီသု ဒုက္ခဝတ္ထုကတာယ ဒုက္ခတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ပန ဒုက္ခဒုက္ခဝိပရိဏာမဒုက္ခသင်္ခါရဒုက္ခဝသေန ဒုက္ခာ ဧဝ. ပေါနောဘဝိကာတိ ပုနဗ္ဘဝကရဏံ ပုနဗ္ဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ ပုနဗ္ဘဝေါ သီလမေတိဿာတိ ပေါနောဘဝိကာ. နန္ဒိရာဂသဟဂတာတိ ဧတ္ထ ရူပါဒီသု နန္ဒတိ ပိယာယတီတိ နန္ဒီ၊ သာ ဧဝ ရာဂေါတိ နန္ဒိရာဂေါတိ ဘာဝပ္ပဓာနောယံ နိဒ္ဒေသော၊ နန္ဒိရာဂတ္တန္တိ အတ္ထော. တေန သဟဂတာနိ နန္ဒိရာဂသဟဂတာ. တတြ တတြာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ. ရူပါဒီသု ဆသု အာရမ္မဏေသု ကာမဿာဒနဝသေန ပဝတ္တာ ကာမတဏှာ နာမ. သဿတဒိဋ္ဌိယာ သဟ ပဝတ္တာ ဘဝတဏှာ. ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ သဟ ပဝတ္တာ ဝိဘဝတဏှာ. အသေသဝိရာဂနိရောဓောတိအာဒိနာ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ဝိရဇ္ဇနံ ဝိဂမနံ ဝိရာဂေါ. နိရုဇ္ဈနံ နိရောဓော. ဥဘယေနာပိ သုဋ္ဌု ဝိဂမောဝ ဝုစ္စတိ. အသေသာယပိ တဏှာယ ဝိရာဂေါ၊ နိရောဓော စ ယေန ဟောတိ၊ သော အသေသဝိရာဂနိရောဓော၊ နိဗ္ဗာနမေဝ. ယသ္မာ စ တံ အာဂမ္မ တဏှံ၊ ဝဋ္ဋဉ္စ စဇန္တိ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ ဝိမုစ္စန္တိ န အလ္လီယန္တိ၊ တသ္မာ စာဂေါ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ မုတ္တိ အနာလယောတိ ဝုစ္စတိ.

၁၅. စက္ခုန္တိအာဒီနိ ဉာဏဝေဝစနာနေဝ.

၁၆. ယာဝကီဝဉ္စာတိ ယတ္တကံ ကာလံ. တိပရိဝဋ္ဋန္တိ သစ္စဉာဏ၊ ကိစ္စဉာဏ၊ ကတဉာဏသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ ပရိဝဋ္ဋာနံ ဝသေန တိပရိဝဋ္ဋံ ဉာဏဒဿနံ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဣဒံ ဒုက္ခသမုဒယ’’န္တိ ဧဝံ စတူသု သစ္စေသု ယထာဘူတဉာဏံ သစ္စဉာဏံ နာမ. တေသု ဧဝ ‘‘ပရိညေယျံ ပဟာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ ဘာဝေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဇာနနဉာဏံ ကိစ္စဉာဏံ နာမ. ‘‘ပရိညာတံ ပဟီနံ သစ္ဆိကတံ ဘာဝိတ’’န္တိ တဿ ကိစ္စဿ ကတဘာဝဇာနနဉာဏံ ကတဉာဏံ နာမ. ဒွါဒသာကာရန္တိ တေသမေဝ ဧကေကသ္မိံ သစ္စေ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ အာကာရာနံ ဝသေန ဒွါဒသာကာရံ.

အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ပစ္စညာသိန္တိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ အရဟတ္တံ ပတ္တောတိ ဧဝံ န ပဋိဇာနိံ. ယတော စ ခေါတိ ယတော ဗောဓိမူလေ နိသိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ. အထာဟန္တိ တတော ပရံ အဟံ. ဉာဏဉ္စ ပန မေတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အကုပ္ပါ မေတိအာဒိ တဿ ပဝတ္တိအာကာရဒဿနံ. တတ္ထ အကုပ္ပါ မေ ဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလံ တဿ မဂ္ဂသင်္ခါတကာရဏတော စ အာရမ္မဏတော စ အကုပ္ပတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣမသ္မိံ ပန ဝေယျာကရဏသ္မိန္တိ နိဂ္ဂါထသုတ္တေ. ဘညမာနေတိ ဘဏိယမာနေ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဣဓ စတုသစ္စဓမ္မေသု စက္ခုကိစ္စကရဏတော သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော. ယံ ကိဉ္စီတိအာဒိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတ္တေပိ ကိစ္စဝသေန အသမ္မောဟတော ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

၁၇. ဓမ္မစက္ကန္တိ ပဋိဝေဓဉာဏဓမ္မဉ္စေဝ ဒေသနာဉာဏဓမ္မဉ္စ ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ. ဩဘာသောတိ သဗ္ဗညုတညာဏာနုဘာဝေန ပဝတ္တော စိတ္တပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ ဌိတော ဩဘာသော.

၁၈. ဒိဋ္ဌော အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. အတ္တနော ပစ္စက္ခတော အဓိဂတတ္တာ န ပရံ ပစ္စေတိ၊ ပရဿ သဒ္ဓါယ ဧတ္ထ န ပဝတ္တတီတိ အပရပ္ပစ္စယော. ဧဟိ ဘိက္ခူတိ ဧတ္တကေ ဝုတ္တမတ္တေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ဥပသမ္ပဒါ စ သိဇ္ဈတိ၊ တေနေဝ တတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေန ပရိစ္ဆေဒေါ ဒဿိတောတိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာတိ ဝစနပရိယောသာနေ ဧဝ ဥပသမ္ပဒါ သိဇ္ဈတိ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘ဧဟိ ဘိက္ခူတိ ဘဂဝတော ဝစနေနာ’တိ ဣဒံ ဧဟိဘိက္ခုသဒ္ဒေါပလက္ခိတဝစနံ ဧဟိဘိက္ခုဝစနန္တိအာဒိပဒဝသေန ဝုတ္တံ မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါတိအာဒီသု ဝိယာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တဒေတံ ပဌမပါရာဇိကဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘဂဝါ ဟိ။ပေ။ ဧဟိ ဘိက္ခု၊ စရ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၄၅ ဘိက္ခူပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ) ဣမိနာ ဝစနေန သမေတိ. ယတ္တကဉှိ ဘဂဝတာ နိယမေန ဝုစ္စတိ၊ တတ္တကံ သဗ္ဗမ္ပိ အင်္ဂမေဝ. သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနဉှိ ဧတံ ပရိပုဏ္ဏံ ဝုစ္စတိ၊ အသေက္ခာနံ ပန ‘‘စရ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ပရိယောသာနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ သိက္ခတ္တယသမိဒ္ဓိတော. လောကိယသမ္ပဒါဟိ ဥပရိဘူတာ သေဋ္ဌဘူတာ သမ္ပဒါတိ ဥပသမ္ပဒါ.

၁၉-၂၁. နီဟာရဘတ္တောတိ ဘိက္ခူဟိ ဂါမတော နီဟရိတွာ ဒိန္နဘတ္တော. ကလ္လံ နူတိ ယုတ္တံ နု. ဧတံ မမာတိအာဒိ ယထာက္ကမံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂါဟာနံ ဒဿနံ.

၂၂-၂၃. တသ္မာ တိဟာတိ ဧတ္ထ တိဟာတိ နိပါတမတ္တံ၊ တသ္မာတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာဝသေန ဥက္ကဏ္ဌတိ. ဝိရဇ္ဇတီတိ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ ဝသေန န ရဇ္ဇတိ. ဝိမုစ္စတီတိ ဖလဝသေန ဝိမုစ္စတိ. ဝိမုတ္တသ္မိန္တိအာဒိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဒဿနံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ကရဏီယံ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပစ္စေကံ ကတ္တဗ္ဗံ ပရိညာဒိဝသေန သောဠသဝိဓံ ကိစ္စံ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣတ္ထဘာဝါယ သောဠသကိစ္စဘာဝါယ၊ ကိလေသက္ခယာယ ဝါ အပရံ ပုန မဂ္ဂဘာဝနာကိစ္စံ မေ နတ္ထီတိ ပဇာနာတိ. အထ ဝါ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣတ္ထဘာဝတော ဝတ္တမာနက္ခန္ဓသန္တာနတော အပရံ ခန္ဓသန္တာနံ မယှံ န ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော.

ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ

၁၅. အာဠမ္ဗရန္တိ ပဏဝံ. ဝိကေသိကန္တိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏကေသံ. ဝိက္ခေဠိကန္တိ ဝိဿန္ဒမာနလာလံ. သုသာနံ မညေတိ သုသာနံ ဝိယ အဒ္ဒသ သကံ ပရိဇနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ သံဝေဂဝသပ္ပဝတ္တံ ဝစနံ နိစ္ဆာရေသိ. ဥပဿဋ္ဌန္တိ ဒုက္ခေန သမ္မိဿံ၊ ဒုက္ခောတိဏ္ဏံ သဗ္ဗသတ္တကာယဇာတန္တိ အတ္ထော.

၂၆. ဣဒံ ခေါ ယသာတိ ဘဂဝါ နိဗ္ဗာနံ သန္ဓာယာဟ. အနုပုဗ္ဗိံ ကထန္တိ အနုပဋိပါဋိကထံ. အာဒီနဝန္တိ ဒေါသံ. ဩကာရန္တိ နိဟီနတာ နိဟီနဇနသေဝိတတ္တာ. သံကိလေသန္တိ တေဟိ သတ္တာနံ သံကိလေသနံ၊ သံကိလေသဝိသယန္တိ ဝါ အတ္ထော. ကလ္လစိတ္တန္တိ အရောဂစိတ္တံ. သာမံ အတ္တနာဝ ဥက္ကံသော ဥက္ခိပနံ ဧတိဿန္တိ သာမုက္ကံသိကာ၊ သစ္စဒေသနာ. တဿာ သရူပဒဿနံ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ.

၂၇. အဿဒူတေတိ အဿအာရုဠှေ ဒူတေ. ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရန္တိ ဣဒ္ဓိကိရိယံ. အဘိသင်္ခရေသိ အကာသိ.

၂၈. ယထာဒိဋ္ဌန္တိ ပဌမမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌံ စတုဿစ္စဘူမိံ သေသမဂ္ဂတ္တယေန ပစ္စဝေက္ခန္တဿ၊ ပဿန္တဿာတိ အတ္ထော. မာတု နော ဇီဝိတန္တိ ဧတ္ထ နောတိ နိပါတမတ္တံ၊ မာတု ဇီဝိတန္တိ အတ္ထော. ယသဿ ခီဏာသဝတ္တာ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခု၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော၊ စရ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဧတ္တကေနေဝ ဘဂဝါ ဥပသမ္ပဒံ အဒါသိ. ခီဏာသဝါနဉှိ ဧတ္တကေနေဝ ဥပသမ္ပဒါ အနုညာတာ ပုဗ္ဗေဝ ဒုက္ခဿ ပရိက္ခီဏတ္တာ. စရ ဗြဟ္မစရိယန္တိ သာသနဗြဟ္မစရိယသင်္ခါတံ သိက္ခာပဒပူရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ.

၃၀. သေဋ္ဌာနုသေဋ္ဌီနန္တိ သေဋ္ဌိနော စ အနုသေဋ္ဌိနော စ ပဝေဏီဝသေန အာဂတာ ယေသံ ကုလာနံ သန္တိ၊ တေသံ သေဋ္ဌာနုသေဋ္ဌီနံ ကုလာနံ. ဩရကောတိ လာမကော.

၃၂-၃၃. မာ ဧကေန ဒွေတိ ဧကေန မဂ္ဂေန ဒွေ ဘိက္ခူ မာ အဂမိတ္ထ. ဝိသုဒ္ဓေ သတ္တေ၊ ဂုဏေ ဝါ မာရေတီတိ မာရော. ပါပေ နိယုတ္တော ပါပိမာ.

သဗ္ဗပါသေဟီတိ သဗ္ဗကိလေသပါသေဟိ. ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာတိ ယေ ဒိဗ္ဗကာမဂုဏနိဿိတာ၊ မာနုသကကာမဂုဏနိဿိတာ စ ကိလေသပါသာ နာမ အတ္ထိ၊ သဗ္ဗေဟိ တေဟိ. ‘‘တွံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဒေဝမနုဿေဟိ ကရိယမာနသက္ကာရသမ္ပဋိစ္ဆနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

အန္တလိက္ခေ စရန္တေ ပဉ္စာဘိညေပိ ဗန္ဓတီတိ အန္တလိက္ခစရော၊ ရာဂပါသော. မာရော ပန ပါသမ္ပိ အန္တလိက္ခစရံ မညတိ. မာနသောတိ မနောသမ္ပယုတ္တော.

ဇာနာတိ မန္တိ သော ကိရ ‘‘မဟာနုဘာဝေါ အညော ဒေဝပုတ္တော နိဝါရေတီတိ ဘီတော နိဝတ္တိဿတိ နု ခေါ’’တိသညာယ ဝတွာ ‘‘နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဇာနာတိ မ’’န္တိ ဒုမ္မနော ပလာယိ.

၃၄. ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒီတိ ယသ္မာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝါယ ဥပနိဿယရဟိတာနမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတုကာမတာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ ဗုဒ္ဓါ စ တေ န ပဗ္ဗာဇေန္တိ၊ တသ္မာ တေသမ္ပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓိံ ဒဿေန္တော ဧဝံ ပရိဝိတက္ကေသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပနိဿယသမ္ပန္နာ ပန ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေနေဝ ပဗ္ဗဇန္တိ. ယေ ပဋိက္ခိတ္တပုဂ္ဂလာတိ သမ္ဗန္ဓော. သယံ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ‘‘ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ’’တိအာဒိဝစနတော ကေသစ္ဆေဒနကာသာယစ္ဆာဒနသရဏဒါနာနိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ၊ တေသု ပစ္ဆိမဒွယံ ဘိက္ခူဟိ ဧဝ ကာတဗ္ဗံ၊ ကာရေတဗ္ဗံ ဝါ. ‘‘ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ ဣဒံ တိဝိဓမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ခဏ္ဍသီမံ နေတွာတိ ဘဏ္ဍုကမ္မာရောစနပရိဟရဏတ္ထံ. ဘိက္ခူနဉှိ အနာရောစေတွာ ဧကသီမာယ ‘‘ဧတဿ ကေသေ ဆိန္ဒာ’’တိ အညံ အာဏာပေတုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ. ပဗ္ဗာဇေတွာတိ ကေသာဒိစ္ဆေဒနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ’’တိ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ. ပဗ္ဗာဇေတုံ န လဘတီတိ သရဏဒါနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အနုပသမ္ပန္နေန ဘိက္ခုအာဏတ္တိယာ ဒိန္နမ္ပိ သရဏံ န ရုဟတိ.

ယသဿီတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နော. နိဇ္ဇီဝနိဿတ္တဘာဝန္တိ ‘‘ကေသာ နာမ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသော အစေတနော အဗျာကတော သုညော နိဿတ္တော ထဒ္ဓေါ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိနယံ သင်္ဂဏှာတိ၊ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၁၁) အာဂတနယေန ဂဟေတဗ္ဗံ. ပုဗ္ဗေတိ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေသု. မဒ္ဒိတသင်္ခါရောတိ ဝိပဿနာဝသေန ဝုတ္တံ. ဘာဝိတဘာဝနောတိ သမထဝသေနာပိ.

ကာသာယာနိ တိက္ခတ္တုံ ဝါ။ပေ။ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ‘‘သဗ္ဗဒုက္ခနိဿရဏတ္ထာယ ဣမံ ကာသာဝံ ဂဟေတွာ’’တိ ဝါ ‘‘တံ ကာသာဝံ ဒတွာ’’တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘ပဗ္ဗာဇေထ မံ၊ ဘန္တေ၊ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဧဝံ ယာစနပုဗ္ဗကံ စီဝရံ ပဋိစ္ဆာပေတိ. အထာပီတိအာဒိ တိက္ခတ္တုံ ပဋိဂ္ဂါဟာပနတော ပရံ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိဒဿနံ. အထာပီတိ တတော ပရမ္ပီတိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘စီဝရံ အပ္ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ ပဗ္ဗဇနပ္ပကာရဘေဒဒဿနတ္ထံ ‘‘အထာပီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အထာပီတိ စ အထ ဝါတိ အတ္ထော’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အဒိန္နံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ န ရုဟတီတိ ဒဿေတိ.

ပါဒေ ဝန္ဒာပေတွာတိ ပါဒါဘိမုခံ နမာပေတွာ. ဒူရေ ဝန္ဒန္တောပိ ဟိ ပါဒေ ဝန္ဒတီတိ ဝုစ္စတိ. ဥပဇ္ဈာယေန ဝါတိ ဧတ္ထ ယဿ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှာတိ၊ အယံ ဥပဇ္ဈာယော. အာဘိသမာစာရိကေသု ဝိနယနတ္ထံ ယံ အာစရိယံ ကတွာ နိယျာတေန္တိ၊ အယံ အာစရိယော. သစေ ပန ဥပဇ္ဈာယော သယမေဝ သဗ္ဗံ သိက္ခာပေတိ၊ အညသ္မိံ န နိယျာတေတိ၊ ဥပဇ္ဈာယောဝဿ အာစရိယောပိ ဟောတိ၊ ယထာ ဥပသမ္ပဒါကာလေ သယမေဝ ကမ္မဝါစံ ဝါစေန္တော ဥပဇ္ဈာယောဝ ကမ္မဝါစာစရိယောပိ ဟောတိ.

အနုနာသိကန္တံ ကတွာ ဒါနကာလေ အန္တရာ ဝိစ္ဆေဒေါ န ကာတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဧကသမ္ဗန္ဓာနီ’’တိ.

‘‘အာဘိသမာစာရိကေသု ဝိနေတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ သေခိယဝတ္တခန္ဓကဝတ္တေသု၊ အညေသု

စ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒိလောကဝဇ္ဇသိက္ခာပဒေသု သာမဏေရေဟိ ဝတ္တိတဗ္ဗံ၊ တတ္ထ အဝတ္တမာနော အလဇ္ဇီ၊ ဒဏ္ဍကမ္မာရဟော စ ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယမာရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅. ပါဠိယံ အနုတ္တရံ ဝိမုတ္တိံ အနုပါပုဏာထာတိ ‘‘ခီဏာသဝါ မယံ၊ ကိံ အမှာကံ ပဓာနေနာ’’တိ ဝါသနာဒေါသေန ဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇိတွာ ပန္တေသု သေနာသနေသု ဖလသမာပတ္တိယာဝ ဝီတိနာမနတ္ထံ၊ တံ ဒိသွာ အညေသမ္ပိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိသမာပဇ္ဇနတ္ထဉ္စ ဩဝဒတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒုတိယမာရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆. ဣဒံ နေသံ ပုဗ္ဗကမ္မန္တိ တေသံ တိံသဇနာနံ ဧကတော အဘိသမယဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ. အညမ္ပိ တေသံ ပစ္စေကံ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေသု သဒ္ဓမ္မဿဝနသရဏဂမနဒါနသီလသမာဓိဝိပဿနာသမာယောဂဝသေန ဗဟုံ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ အတ္ထေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣတရထာ ဟိ တဒဟေဝ ပဋိဝေဓော၊ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝါဒိဝိသေသော စ န သမ္ပဇ္ဇေယျ.

ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥရုဝေလပါဋိဟာရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇-၃၈. ပါဠိယံ အဂရူတိ ဘာရိယံ န သိယာတိ အတ္ထော. ဥဘိန္နံ သဇောတိဘူတာနန္တိ ဥဘောသု သဇောတိဘူတေသု. ပတ္တေ ပက္ခိပီတိ တံ နာဂံ နိဟတတေဇံ ဓမ္မဒေသနာယ သန္တပ္ပေတွာ သရဏသီလာနိ ဒတွာ သကလရတ္တိံ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသိတွာ ဌိတံ ဇဋိလာနံ ဒဿနတ္ထံ ပတ္တေ ပက္ခိပိ၊ န အဟိတုဏ္ဍိကော ဝိယ ဗလက္ကာရေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော နာမ.

၃၉. အဇ္ဇဏှောတိ အဇ္ဇ ဧကဒိဝသံ. အဂ္ဂိသာလမှီတိ အဂျာဂါရေ. သုမနာနံ ဗုဒ္ဓါနံ မနသာ သဒိသော မနော အဿာတိ သုမနမနသော. အဓိစိတ္တောတိ မဟာကရုဏာဒီဟိ အဓိစိတ္တော. ဥဒိစ္ဆရေတိ ဥလ္လောကေသုံ၊ ပရိဝါရေသုန္တိ အတ္ထော. အနေကဝဏ္ဏာ အစ္စိယောတိ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိယော ဝုတ္တာ. အဟံ တေ ဓုဝဘတ္တေန ပဋိမာနနံ ကရိဿာမီတိ သေသော.

၄၀. အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာတိ ပရိက္ခီဏာယ ရတ္တိယာ၊ မဇ္ဈရတ္တိသမယေတိ အတ္ထော. အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာတိ အဘိရူပစ္ဆဝိဝဏ္ဏာ. ကေဝလကပ္ပန္တိ ဧတ္ထ ကေဝလ-သဒ္ဒဿ အနဝသေသတ္ထော၊ ကပ္ပ-သဒ္ဒဿ သမန္တဘာဝေါ၊ တသ္မာ အနဝသေသံ သမန္တတော ဝနသဏ္ဍန္တိ အတ္ထော. စတုဒ္ဒိသာတိ စတူသု ဒိသာသု. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယံ နာမ.

၄၃. အင်္ဂမဂဓာတိ အင်္ဂမဂဓရဋ္ဌဝါသိနော. ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယန္တိ အဘိညိဒ္ဓိယေဝ ပဋိပက္ခာနံ တိတ္ထိယာနံ၊ ဝေနေယျသတ္တဂတဒေါသာနဉ္စ ဟရဏတော အပနယနတော ပါဋိဟာရိယံ၊ တံ တံ ဝါ သတ္တဟိတံ ပဋိစ္စ ဟရိတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ပဋိဟာရိယံ၊ တဒေဝ ပါဋိဟာရိယံ. ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဋိဟာရိယံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ.

၄၄. ပံသုကူလံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီတိ ပုဏ္ဏာယ ဒါသိယာ သရီရံ ပရိက္ခိပိတွာ ဆဍ္ဍိတံ သာဏမယံ ကိမိကုလာကုလံ ပရိယေသနဝသေန ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ၊ ယံ ဘဂဝါ ဘူမိံ ကမ္ပေန္တော ပါရုပိတွာ ပစ္ဆာ မဟာကဿပတ္ထေရဿ အဒါသိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. ကတ္ထ နု ခေါတိအာဒိပရိဝိတက္ကော ဇဋိလာနံ ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယဒဿနတ္ထံ ကတော. ပါဏိနာ ခဏန္တော ဝိယ ဣဒ္ဓိယာ မတ္တိကံ အပနေတွာ ဒိန္နတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ပါဏိနာ ပေါက္ခရဏိံ ခဏိတွာ’’တိ.

၄၆. ဖာလိယန္တု၊ ကဿပ၊ ကဋ္ဌာနီတိ ဥရုဝေလကဿပေန နိဝေဒိတေ ဧဝမဝေါစာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ သေသေသုပိ.

၄၉. အန္တရဋ္ဌကာသု ဟိမပါတသမယေတိ ဧတ္ထ မာဃမာသဿ အဝသာနေ စတဿော၊ ဖဂ္ဂုဏမာသဿ အာဒိမှိ စတဿောတိ ဧဝံ ဥဘိန္နံ မာသာနံ အန္တရေ အဋ္ဌရတ္တိယော အန္တရဋ္ဌကာ နာမ. တာသု အန္တရဋ္ဌကာသု ရတ္တီသု ဟိမပါတကာလေ. ဥမ္မုဇ္ဇနနိမုဇ္ဇနမ္ပိ သဟသာ တဒုဘယကရဏဝသေန ဝုတ္တံ.

၅၀. ဥဒကဝါဟကောတိ ဥဒကောဃော. ရေဏုဟတာယာတိ ရဇောကိဏ္ဏာယ၊ အတိန္တာယာတိ အတ္ထော. နာဝါယာတိ ကုလ္လေန. ဣဒံ နု တွံ မဟာသမဏာတိ ဣဓ နု တွံ. ဓ-ကာရဿ ဒ-ကာရံ၊ အနုသာရဉ္စ ကတွာ ‘‘ဣဒံ နူ’’တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကမိဒါဟ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၅၊ ၂၆၅) ဝိယ. ‘‘ဣမသ္မိံ ပဒေသေ တွံ နု ခေါ ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. အယမဟမသ္မီတိ အယမဟံ ဣဓ ဌိတောသ္မီတိ အတ္ထော.

၅၁. စိရပဋိကာတိ စိရကာလတော ပဋ္ဌာယ. ကေသမိဿံ သဗ္ဗံ ပရိက္ခာရံ ဥဒကေ ပဝါဟေတွာတိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. အရဏိကမဏ္ဍလုအာဒိကာ တာပသပရိက္ခာရာ ခါရီ နာမ၊ တံဟရဏကကာဇံ ခါရိကာဇံ နာမ. အဂ္ဂိဟုတမိဿန္တိ အဂ္ဂိပူဇောပကရဏသဟိတံ.

၅၂-၃. ဥပသဂ္ဂေါတိ ဥပဒ္ဒဝေါ. ‘‘အဍ္ဎုဍ္ဎာနိ ပါဋိဟာရိယသဟဿာနီ’’တိ ဣဒံ နာဂဒမနာဒီနိ ပန္နရသ ပါဋိဟာရိယာနိ ဝဇ္ဇေတွာ ဝုတ္တံ အပ္ပကမဓိကံ ဂဏနူပဂံ န ဟောတီတိ.

၅၄. ဂယာယန္တိ ဂယာနာမိကာယ နဒိယာ အဒူရဘဝတ္တာ ဂါမော ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဂယာ နာမ ဇာတော၊ တဿံ. ဂယာသီသေတိ ဧဝံနာမကေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ.

‘‘ယမိဒံ စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ။ပေ။ သုခံ ဝါ’’တိအာဒိနာ စက္ခုဝိညာဏဝီထိစိတ္တေသု သောမနဿဒေါမနဿဥပေက္ခာဝေဒနာမုခေန သေသာရူပက္ခန္ဓာနမ္ပိ အာဒိတ္တတံ ဒဿေတိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. မနောတိ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ မနောဒွါရဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. မနောဝိညာဏန္တိ မနောဒွါရဝီထိပအယာပန္နမေဝ ဂဟိတံ.

ဥရုဝေလပါဋိဟာရိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမကထာဝဏ္ဏနာ

၅၅. ယညာ အဘိဝဒန္တီတိ ယာဂဟေတု ဣဇ္ဈန္တီတိ ဝဒန္တိ. ဥပဓီသူတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခသုခါဒီနံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန စတ္တာရော ဥပဓီ ကာမခန္ဓကိလေသအဘိသင်္ခါရူပဓီနံ ဝသေန. တေသု ခန္ဓူပဓိ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ခန္ဓူပဓီသု မလန္တိ ဉတွာ’’တိ. ယညာတိ ယညဟေတု. ယိဋ္ဌေတိ မဟာယာဂေ. ဟုတေတိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ကတ္တဗ္ဗေ အဂ္ဂိပရိစရဏေ. ကိံ ဝက္ခာမီတိ ကထံ ဝက္ခာမိ.

၅၇-၈. အာသီသနာတိ မနောရထာ. သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏနိက္ခေနာတိ သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏဿ ရာသိနာ. သုဝဏ္ဏေသု ဟိ ယုတ္တိကတံ ဟီနံ. တတော ရသဝိဒ္ဓံ သေဋ္ဌံ၊ တတော အာကရုပ္ပန္နံ သေဋ္ဌံ၊ တတော ယံကိဉ္စိ ဒိဗ္ဗသုဝဏ္ဏံ သေဋ္ဌံ၊ တတြာပိ စာမီကရံ၊ တတော သာတကုမ္ဘံ၊ တတော ဇမ္ဗုနဒံ၊ တတောပိ သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏံ သေဋ္ဌံ. တဿ နိက္ခံ နာမ ပဉ္စသုဝဏ္ဏပရိမာဏံ. အဋ္ဌသုဝဏ္ဏာဒိဘေဒံ အနေကဝိဓမ္ပိ ဝဒန္တိ. ဒသသု အရိယဝါသေသူတိ –

‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဧကာရက္ခော စတုရာပဿေနော ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော သမဝယသဋ္ဌေသနော အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော သုဝိမုတ္တစိတ္တော သုဝိမုတ္တပညော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၈၊ ၃၆၀၊ အ. နိ. ၁၀.၁၉) –

ဧဝမာဂတေသု ဒသသု အရိယဝါသေသု. တတ္ထ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနောတိ ပဉ္စနီဝရဏေဟိ ဝိပ္ပယုတ္တတာ ဝုတ္တာ. ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတောတိ ဣဋ္ဌာဒီသု ဆသု အာရမ္မဏေသု သောမနဿိတာဒိပဋိပက္ခာ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဝုတ္တာ. ဧကာရက္ခောတိ ဥပဋ္ဌိတသတိတာ. သင်္ခါယသေဝနာ အဓိဝါသနာ ပရိဝဇ္ဇနာ ဝိနောဒနာသင်္ခါတာနိ စတ္တာရိ အပဿေနာ နိဿယာ ဧတဿာတိ စတုရာပဿေနော၊ ဧတေန စ တေ နိဿယာ ဒဿိတာ. ပဏုန္နာနိ အပနီတာနိ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ ပစ္စေကံ ဂဟိတာနိ ဒိဋ္ဌိသစ္စာနိ ယဿ၊ သော ပဏုန္နပစ္စေကသစ္စော၊ တေန လောကိယဉာဏေန ဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ. ကာမေသနာ ဘဝေသနာဗြဟ္မစရိယေသနာသင်္ခါတာ ဧသနာ သမ္မဒေဝ အဝယာ အနူနာ သဋ္ဌာ နိသဋ္ဌာ အနေနာတိ သမဝယသဋ္ဌေသနော. ဧတေန တိဏ္ဏံ ဧသနာနံ အဘာဝေါ ဝုတ္တော. ‘‘အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ’’တိ ဣမိနာ ကာမဝိတက္ကာဒီဟိ အနာဝိလစိတ္တတာ. ‘‘ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော’’တိ ဣမိနာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာယောဂေန ဝိဂတဒရထတာ ဝုတ္တာ. ‘‘သုဝိမုတ္တစိတ္တော’’တိ ဣမိနာ မဂ္ဂေါ. ‘‘သုဝိမုတ္တပညော’’တိ ဣမိနာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမုခေန ဖလဉာဏံ ဝုတ္တံ. ဧတေ ဟိ အရိယာ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ အရိယဝါသာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေ ပန ဝါသာ ဝုတ္ထာ ဝသိတာ သမ္ပာဒိတာ ယေန၊ သော ဝုတ္ထဝါသော၊ ဘဂဝါ. ဒသဗလောတိ ဒသဟိ ကာယဗလေဟိ၊ ဉာဏဗလေဟိ စ ဥပေတော. ယာနိ ဟေတာနိ –

‘‘ကာဠာဝကဉ္စ ဂင်္ဂေယျံ၊ ပဏ္ဍရံ တမ္ဗပိင်္ဂလံ၊

ဂန္ဓမင်္ဂလဟေမဉ္စ၊ ဥပေါသထဆဒ္ဒန္တိမေ ဒသာ’’တိ. (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၈၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၂၂၊ အ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၁၀.၂၁၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၆၀၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၇၅၊ ဗု. ဝ. အဋ္ဌ. ၁.၃၉၊ စူဠနိ. အဋ္ဌ. ၈၁၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၄၄) –

ဧဝံ ဝုတ္တာနိ ဒသဟတ္ထိကုလာနိ ပုရိမပုရိမတော ဒသဗလဂုဏောပေတာနိ၊ တေသု သဗ္ဗဇေဋ္ဌာနံ ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ ဗလာနိ ဘဂဝတော ကာယဿ ဒသဗလာနိ နာမ. တဉ္စ ကာဠာဝကသင်္ခါတာနံ ပကတိဟတ္ထီနံ ကောဋိသဟဿဿ၊ မဇ္ဈိမပုရိသာနံ ပန ဒသန္နံ ကောဋိသဟဿာနဉ္စ ဗလံ ဟောတိ၊ တံ ‘‘နာရာယနသင်္ဃာတဗလ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ.

ယာနိ ပနေတာနိ ပါဠိယံ ‘‘ဣဓ၊ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတော ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၄၈၊ အ. နိ. ၁၀.၂၁၊ ဝိဘ. ၇၆၀၊ ပဋိ. မ. ၂.၄၄) ဝုတ္တာနိ ဌာနာဌာနဉာဏဗလံ၊ ကမ္မဝိပါကဉာဏဗလံ၊ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိပဋိပဒါဉာဏဗလံ၊ အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကဉာဏဗလံ၊ သတ္တာနံ နာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏဗလံ၊ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏဗလံ၊ ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနဉာဏဗလံ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏဗလံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဗလံ၊ အာသဝက္ခယဉာဏဗလန္တိ ဒသဗလဉာဏာနိ၊ ဣမာနိ ဘဂဝတော ဒသဗလာနိ နာမ. ဒသဟိ အသေက္ခေဟိ အင်္ဂေဟီတိ အရဟတ္တဖလသမ္ပယုတ္တေဟိ ပါဠိယံ ‘‘အသေက္ခာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ အသေက္ခော သမ္မာသမာဓိ၊ အသေက္ခံ သမ္မာဉာဏံ၊ အသေက္ခာ သမ္မာဝိမုတ္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၈၊ ၃၆၀) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ ဒသဟိ အသေက္ခဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော. ဧတ္ထ စ ဒဿနဋ္ဌေန ဝုတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဇာနနဋ္ဌေန သမ္မာဉာဏန္တိပိ ဝုတ္တာ၊ ဝုတ္တာဝသေသာ ပန ဖလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ သဗ္ဗေ ဖဿာဒိဓမ္မာ သမ္မာဝိမုတ္တီတိ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ

၆၀. သာရီဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော သာရိပုတ္တော. မောဂ္ဂလီဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော မောဂ္ဂလ္လာနော. ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကဿာတိ သေတဝတ္ထေန ဟိရိကောပီနံ ဆာဒေတွာ ဝိစရဏကပရိဗ္ဗာဇကဿ၊ တေန ‘‘နာယံ နဂ္ဂပရိဗ္ဗာဇကော’’တိ ဒဿေတိ. ‘‘ဥပညာတ’’န္တိ ဣမဿ ဝိဝရဏံ ဉာတော စေဝါတိ. ‘‘မဂ္ဂ’’န္တိ ဣမဿ ဝိဝရဏံ ဥပဂတော စ မဂ္ဂေါတိ. တေန စ ဥပညာတန္တိ ဧတ္ထ ဉာတ-သဒ္ဒေါ ဉာဏပရိယာယော. မဂ္ဂန္တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန မဂ္ဂေါဝ ဝုတ္တော. ဥပသဒ္ဒေါ စ ဥပဂမနတ္ထော မဂ္ဂသဒ္ဒေနပိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓနံ နာမ အတ္ထိကေဟိ ဥပညာတံ ဥပဂတဉာဏဉ္စေဝ ဟောတိ၊ တေဟိ ဥပဂတော ပဋိပန္နော မဂ္ဂေါ စ၊ တသ္မာ ယံနူနာဟံ အနုဗန္ဓေယျန္တိ. ဥပညာတံ နိဗ္ဗာနန္တိ ဥပပတ္တိယာ အနုမာနေန ဉာတံ နိဗ္ဗာနံ. ‘‘မဂ္ဂ’’န္တိ ဣမဿ ဝိဝရဏံ မဂ္ဂန္တောတိ၊ အနုမာနေန ဉာတံ ပစ္စက္ခတော ဒဿနတ္ထာယ ဂဝေသန္တောတိ အတ္ထော.

နိရောဓော စ နိရောဓူပါယော စ ဧကသေသေန နိရောဓောတိ ဝုတ္တောတိ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ပဋိပါဒေန္တောတိ နိဂမေန္တော.

ဣတော ဥတ္တရီတိ ဣတော မယာ လဒ္ဓသောတာပတ္တိတော ဥတ္တရိ ဣတရမဂ္ဂတ္တယံ ယဒိပိ နတ္ထိ၊ တထာပိ ဧသော ဧဝ မယာ ဂဝေသိတော နိဗ္ဗာနဓမ္မောတိ အတ္ထော.

၆၂-၃. တဒါရမ္မဏာယာတိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာယ သောတာပတ္တိဖလဝိမုတ္တိယာ. တေသံ အာယသ္မန္တာနန္တိ သပရိသာနံ တေသံ ဒွိန္နံ ပရိသာနံ တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ၊ အဂ္ဂသာဝကာ ပန အတ္တနော ဉာဏကိစ္စဿ မဟန္တတာယ ကတိပါဟစ္စယေန. တေနာဟ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ. ဥသူယနကိရိယာယ ကမ္မဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘ဥပယောဂတ္ထေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနပဗ္ဗဇ္ဇာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပဇ္ဈာယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၆၄. ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇန္တိ ခုဒ္ဒကံ၊ မဟန္တဉ္စ ဝဇ္ဇံ. ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဥတ္တိဋ္ဌံ နာမ ပိဏ္ဍာယ စရဏံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ နပ္ပမဇ္ဇေယျာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၆၈) ဝိယ. ဥတ္တိဋ္ဌတ္ထာယ ဂဟိတံ ပတ္တံ ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တံ၊ တေနာဟ ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရဏကပတ္တ’’န္တိ. တဿ ဥပနာမေ ကော ဒေါသောတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ ဟီ’’တိအာဒိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ မနုဿာ ဧတသ္မိံယေဝ ဧတေ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တေ ဥစ္ဆိဋ္ဌသညိနော၊ တသ္မာ ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဥတ္တိဋ္ဌ-သဒ္ဒေနေဝ မနုဿာနံ သညာယ ဥစ္ဆိဋ္ဌတာပိ ဂမ္မတီတိ. ကေစိ ပန ‘‘ဥစ္ဆိဋ္ဌသဒ္ဒေန သမာနတ္ထော ဥတ္တိဋ္ဌသဒ္ဒေါ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌာ’’တိ တွာပစ္စယန္တောပိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥဋ္ဌဟိတွာ’’တိ. ဥပဇ္ဈာယံ ဂဟေတုန္တိ ဥပဇ္ဈာယတ္တံ မနသာ ဂဟေတုံ၊ ယာစနဝစနေန တဿ အနုမတိံ ဂဟေတုန္တိ ဝါ အတ္ထော.

၆၅. ပတိဿယနံ ပတိဿော၊ ဂရုံ နိဿာယ ဝတ္တနဘာဝေါ၊ ယံကိဉ္စိ ဂါရဝန္တိ အတ္ထော. သဟ ပတိဿေန သပ္ပတိဿော၊ ပရံ ဇေဋ္ဌံ ကတွာ တဿောဝါဒေ ဝတ္တနတာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဇေဋ္ဌကဘာဝဉ္စ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ. သာဟူတိ သာဓု သုန္ဒရံ. လဟူတိ အဂရု၊ သုဘရတာတိ အတ္ထော. ဩပါယိကန္တိ ဥပါယပဋိသံယုတ္တံ၊ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇနံ နိတ္ထရဏူပါယောတိ အတ္ထော. ပတိရူပန္တိ သာမီစိကမ္မမိဒန္တိ အတ္ထော. ပါသာဒိကေနာတိ ပသာဒါဝဟေန ကာယဝစီပယောဂေန သမ္ပာဒေဟီတိ အတ္ထော. ကာယေနာတိ ဧတဒတ္ထဝိညာပကံ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဒိံ ဒဿေန္တော ကာယေန ဝိညာပေတိ. သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆနံ သန္ဓာယာတိ ဥပဇ္ဈာယေန ‘‘သာဟူ’’တိအာဒီသု ဝုတ္တေသု သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆနံ ဝစနံ သန္ဓာယ ‘‘ကာယေန ဝိညာပေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. အာယာစနဒါနမတ္တေနာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ပဌမံ အာယာစနမတ္တေန၊ တတော ဥပဇ္ဈာယဿ စ ‘‘သာဟူ’’တိအာဒိနာ ဝစနမတ္တေနာတိ အတ္ထော.

၆၆. အဿာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ. ဒွေ စီဝရာနီတိ ဥတ္တရာသင်္ဂံ၊ သင်္ဃာဋိဉ္စ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဣတော ပဋ္ဌာယာတိ ‘‘န ဥပဇ္ဈာယဿ ဘဏမာနဿာ’’တိ ဧတ္ထ န-ကာရတော ပဋ္ဌာယ၊ တေန ‘‘နာတိဒူရေ’’တိအာဒီသု န-ကာရပဋိသိဒ္ဓေသု အာပတ္တိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋာပတ္တီတိ အာပဒါဥမ္မတ္တခိတ္တစိတ္တဝေဒနဋ္ဋတာဒီဟိ ဝိနာ ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနိတွာပိ ဝဒန္တဿ ဂိလာနဿပိ ဒုက္ကဋမေဝ. အာပဒါသု ဟိ အန္တရန္တရာ ကထာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမညေသုပိ န-ကာရပဋိသိဒ္ဓေသု ဤဒိသေသု၊ ဣတရေသု ပန ဂိလာနောပိ န မုစ္စတိ. ပါဠိယံ ‘‘ဟေဋ္ဌာပီဌံ ဝါ ပရာမသိတွာ’’တိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ တတ္ထ ဌပိတပတ္တာဒိနာ အသင်္ဃဋ္ဋနတ္ထာယ ဝုတ္တံ၊ စက္ခုနာ ဩလောကေတွာပိ အညေသံ အဘာဝံ ဉတွာပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. အာပတ္တိယာ အာသန္နန္တိ အာပတ္တိကရဏမေဝ.

ဂါမေတိ အန္တောဂါမေ တာဒိသေ မဏ္ဍပါဒိမှိ. အန္တရဃရေတိ အန္တောဂေဟေ. ပဋိက္ကမနေတိ အာသနသာလာယံ. ဓောတဝါလိကာယာတိ ဥဒကေန ဂတဋ္ဌာနေ နိရဇာယ ပရိသုဒ္ဓဝါလိကာယ. နိဒ္ဓူမေတိ ဇန္တာဃရေ ဇလိယမာနအဂ္ဂိဓူမရဟိတေ. ဇန္တာဃရဉှိ နာမ ဟိမပါတဗဟုလေသု ဒေသေသု တပ္ပစ္စယရောဂပီဠာဒိနိဝါရဏတ္ထံ သရီရသေဒါပနဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ကိရ အန္ဓကာရပဋိစ္ဆန္နတာယ ဗဟူပိ ဧကတော ပဝိသိတွာ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ အဂ္ဂိတာပပရိဟာရာယ မတ္တိကာယ မုခံ လိမ္ပိတွာ သရီရံ ယာဝဒတ္ထံ သေဒေတွာ စုဏ္ဏာဒီဟိ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ နဟာယန္တိ. တေနေဝ ပါဠိယံ ‘‘စုဏ္ဏံ သန္နေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥလ္လောကန္တိ ဥဒ္ဓံ ဩလောကနဋ္ဌာနံ. ဥပရိဘာဂန္တိ အတ္ထော.

အညတ္ထ နေတဗ္ဗောတိ ယတ္ထ ဝိဟရတော သာသနေ အနဘိရတိ ဥပ္ပန္နာ၊ တတော အညတ္ထ ကလျာဏမိတ္တာဒိသမ္ပတ္တိယုတ္တဋ္ဌာနေ နေတဗ္ဗော. ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလာနန္တိ လဇ္ဇိနော ဝါ အလဇ္ဇိနော ဝါ ဥပဇ္ဈာယဿ အဝဍ္ဎိကာမေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သစေ ပန ဥပဇ္ဈာယော အလဇ္ဇီ ဩဝါဒမ္ပိ န ဂဏှာတိ၊ လဇ္ဇိနော စ ဧတဿ ဝိသဘာဂါ ဟောန္တိ၊ တတ္ထ ဥပဇ္ဈာယံ ဝိဟာယ လဇ္ဇီဟေဝ သဒ္ဓိံ အာမိသာဒိပရိဘောဂေါ ကာတဗ္ဗော. ဥပဇ္ဈာယာဒိဘာဝေါ ဟေတ္ထ န ပမာဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရိဝေဏံ ဂန္တွာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ ပရိဝေဏံ ဂန္တွာ. ‘‘န သုသာန’’န္တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏံ၊ ဥပစာရသီမတော ဗဟိ ဂန္တုကာမေန အနာပုစ္ဆာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ.

ဥပဇ္ဈာယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၆၇. သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝတ္တကထာယံ သင်္ဂဟေတဗ္ဗော အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိအာဒီသု အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ ဓမ္မာမိသေဟိ အသင်္ဂဏှန္တာနံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဒုက္ကဋံ ဝတ္တဘေဒတ္တာ. တေနေဝ ပရိဝါရေပိ ‘‘နဒေန္တော အာပဇ္ဇတီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၂) ဝုတ္တံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နသမ္မာဝတ္တနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၆၈. နသမ္မာဝတ္တနာဒိကထာယံ ဝတ္တံ န ပူရေယျာတိ ‘‘ဝတ္တကရဏကာလော’’တိ ဝတ္ထုဝိဇာနနဝသေန ဉတွာ မာနကောသဇ္ဇာဒိဝသေန ဝါ ဥပဇ္ဈာယာဒီသု အနာဒရေန ဝါ ‘‘အကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဇာနနတာယ ဝါ န ကရေယျ၊ ဒုက္ကဋမေဝ. အသဉ္စိစ္စ အသတိယာတိအာဒီဟိ စ အကရောန္တဿ ပန အနာပတ္တိ. သဗ္ဗာနိ ဟိ ဝတ္တာနိ သေခိယာနေဝ၊ တသ္မာ သေခိယေသု ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ သဗ္ဗောပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဂေဟဿိတပေမန္တိ မေတ္တာပေမံ.

သာဒိယနံ ဝါ အသာဒိယနံ ဝါ န ဇာနာတီတိ ‘‘မယိ သာဒိယန္တေ အကရောန္တာနံ အာပတ္တိ ဟောတိ၊ ပဋိက္ခိပိတွာ အသာဒိယန္တေ အာပတ္တိ န ဟောတီ’’တိ ဧဝံ န ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ‘‘တေသု ဧကော ဝတ္တသမ္ပန္နော ဘိက္ခု။ပေ။ တေသံ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနတော သစေ ကောစိ ‘‘တုမှာကံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေ၊ အန္တေဝါသိကေ ဝါ ဂိလာနေ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ၊ ဩဝါဒါနုသာသနိအာဒိကံ သဗ္ဗံ ကတ္တဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ၊ တေ ဝါ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော ‘‘အပ္ပေါဿုက္ကာ ဟောထာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝတ္တံ ဝါ န သာဒိယန္တိ၊ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနမ္ပိ အနာပတ္တိ.

နသမ္မာဝတ္တနာဒိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၆၉. ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုသ္မိံ ပါဠိယံ ဥပ္ပဏ္ဍုပ္ပဏ္ဍုကဇာတောတိ သကလသရီရေ သဉ္ဇာတပဏ္ဍုဝဏ္ဏော. ပဏ္ဍုဝဏ္ဏဿ သကလသရီရေ ဗျာပိတဘာဝဒဿနတ္ထဉှိ ဝိစ္ဆာဝစနံ ကတံ. အဓိကာရန္တိ ဥပကာရံ. ကတဝေဒိနောတိ အတ္တနော ကတံ ဥပကာရံ ပဋိကိရိယာယ ဉာပကာ. ဥပသမ္ပဒါကမ္မဝါစာယ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပရိယောသာနေ ဝက္ခာမ. ပရိမဏ္ဍလေဟီတိ ပရိပုဏ္ဏေဟိ.

၇၁-၇၃. ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမန္တိ သိက္ခာပဒဝီတိက္ကမံ. ပါဠိယံ ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနန္တိ ဇင်္ဃပိဏ္ဍိမံသဗလေန စရိတွာ အာလောပါလောပဝသေန ပရိယိဋ္ဌဘောဇနံ. အတိရေကလာဘောတိ ဘိက္ခာဟာရတော အဓိကလာဘော. သံဃဘတ္တာဒီနံ ဝိဘာဂေါ သေနာသနက္ခန္ဓကေ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဝိဟာရောတိ တိဏကုဋိကာဒိသဟိတော ပါကာရပရိစ္ဆိန္နော သကလော သံဃာရာမော. အဍ္ဎယောဂေါတိ ဧကသာလော ဒီဃပါသာဒေါ. ဟတ္ထိပိဋ္ဌိဂရုဠသဏ္ဌာနော ဒီဃပါသာဒေါတိပိ ဝဒန္တိ. ပါသာဒေါတိ စတုရဿော ဥစ္စော အနေကဘူမကပါသာဒေါ. ဟမ္မိယန္တိ မုဏ္ဍစ္ဆဒနော စန္ဒိကင်္ဂဏယုတ္တော နာတိဥစ္စော ပါသာဒေါ. ဂုဟာတိ ပဗ္ဗတဂုဟာ. ပူတိမုတ္တန္တိ ဂေါမုတ္တံ.

ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာစရိယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၇၆. သဟဓမ္မိကံ ဝုစ္စမာနောတိ ‘‘ဧဝံ နိဝါသေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ သိက္ခာပဒေန ဩဝဒိယမာနော. ဝါဒံ အာရောပေတွာတိ ‘‘ဩလမ္ဗိတွာ နိဝါသနာဒီသု ကော ဒေါသော? ယဒိ ဒေါသော ဘဝေယျ၊ ပရိမဏ္ဍလနိဝါသနာဒီသုပိ ဒေါသော သိယာ’’တိအာဒိနာ နိဂ္ဂဟံ အာရောပေတွာ. တံယေဝ တိတ္ထာယတနန္တိ ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတတိတ္ထမေဝ အာယတနံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနန္တိ တိတ္ထာယတနံ. အာယသ္မတော နိဿာယ ဝစ္ဆာမီတိ အာယသ္မန္တံ နိဿာယ ဝသိဿာမီတိ အတ္ထော.

အာစရိယဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဏာမနာခမာပနာကထာဝဏ္ဏနာ

၈၀. ယံ ပုဗ္ဗေ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ လက္ခဏေန နိဿယန္တေဝါသိကဿ အာပတ္တိ န ဝေဒိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပေါတ္ထကေသု ပန ‘‘န တေနေဝ လက္ခဏေနာ’’တိ ဧတ္ထ န-ကာရံ ဆဍ္ဍေတွာ ‘‘တေနေဝ လက္ခဏေန နိဿယန္တေဝါသိကဿ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ လိခန္တိ၊ တံ ပမာဒလိခိတံ. တထာ ဟိ တေနေဝ လက္ခဏေန အာပတ္တိဘာဝေ ဂယှမာနေ နိဿယမုတ္တကဿာပိ အမုတ္တကဿာပိ အာပတ္တိ ဧဝါတိ ဝုတ္တလက္ခဏေန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇေယျ. တထာ စ ‘‘နိဿယန္တေဝါသိကေန ဟိ ယာဝ အာစရိယံ နိဿာယ ဝသတိ၊ တာဝ သဗ္ဗံ အာစရိယဝတ္တံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ အနန္တရဝစနေန ဝိရောဓော သိယာ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေပိ စ –

‘‘နိဿယာစရိယ၊ ဥဒ္ဒေသာစရိယ၊ နိဿယန္တေဝါသိက၊ ဥဒ္ဒေသန္တေဝါသိက၊ သမာနာစရိယကာ ပန ယာဝ နိဿယဥဒ္ဒေသာ အနုပစ္ဆိန္နာ. တာဝ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗာ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၄၁) –

ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဝုတ္တနယေန ဣဓ ပရိဂဠိတံ န-ကာရံ အာနေတွာ တေနေဝ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဝုတ္တေနေဝ လက္ခဏေန နိဿယန္တေဝါသိကဿ အာပတ္တိ န ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

ပဏာမနာခမာပနာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာဝဏ္ဏနာ

၈၃. နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာယံ ‘‘ယော ဝါ ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂေါ၊ တဿ သန္တိကေ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ လဇ္ဇီသု ဧဝ နိဿယဂ္ဂဟဏံ နိယောဇေတိ အလဇ္ဇီသု ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ. ဧတ္ထ စ ပရိဘောဂသဒ္ဒေန ဧကကမ္မာဒိကော သံဝါသော ဂဟိတော ပစ္စယပရိဘောဂဿ သမ္ဘောဂ-သဒ္ဒေန ဂဟိတတ္တာ၊ ဧတေန စ သမ္ဘောဂသံဝါသာနံ အလဇ္ဇီဟိ သဒ္ဓိံ န ကတ္တဗ္ဗတံ ဒဿေတိ. ပရိဟာရော နတ္ထီတိ အာပတ္တိပရိဟာရော နတ္ထိ. တာဒိသောတိ ယတ္ထ နိဿယော ဂဟိတပုဗ္ဗော၊ ယော စ ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂေါ၊ တာဒိသော. တထာ ဝုတ္တန္တိ ‘‘လဟုံ အာဂမိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တဉ္စေတိ အတ္ထော. ‘‘စတ္တာရိ ပဉ္စ ဒိဝသာနီ’’တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏမတ္တံ. ယဒိ ဧကာဟဒွီဟေန သဘာဂတာ ပညာယတိ၊ ဉာတဒိဝသေန ဂဟေတဗ္ဗောဝ. အထာပိ စတုပဉ္စာဟေနာပိ န ပညာယတိ၊ ယတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ ပညာယတိ၊ တတ္တကာနိ အတိက္ကမေတဗ္ဗာနိ. သဘာဂတံ ဩလောကေမီတိ ပန လေသော န ကာတဗ္ဗော.

ဒဟရာ သုဏန္တီတိ ဧတ္ထ အသုတွာပိ အာဂမိဿတိ၊ ကေနစိ အန္တရာယေန စိရာယတီတိ သညာယ သတိ လဗ္ဘတေဝ ပရိဟာရော. တေနာဟ ‘‘ဣဓေဝါဟံ ဝသိဿာမီတိ ပဟိဏတိ၊ ပရိဟာရော နတ္ထီ’’တိ.

ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရော နတ္ထီတိ ဂမနေ နိရုဿာဟံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သဥဿာဟဿ ပန သေနာသနပဋိသာမနာဒိဝသေန ကတိပါဟေ ဂတေပိ န ဒေါသော.

တတြေဝ ဝသိတဗ္ဗန္တိ တတြ သဘာဂဋ္ဌာနေ ဧဝ နိဿယံ ဂဟေတွာ ဝသိတဗ္ဗံ. ‘‘တံယေဝ ဝိဟာရံ။ပေ။ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ဥပဇ္ဈာယေ သင်္ဂဏှန္တေယေဝ တံသမောဓာနေ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ဝုတ္တာ၊ တသ္မိံ ပန ကောဓေန ဝါ ဂဏနိရပေက္ခတာယ ဝါ အသင်္ဂဏှန္တေ အညေသု ဂဟိတော နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ဒဿေတိ.

အာစရိယမှာ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယံ ဝုတ္တော ‘‘ကောစိ အာစရိယော’’တိအာဒိကော နယော ဥပဇ္ဈာယပက္ကမနာဒီသုပိ နေတွာ တတ္ထ စ ဝုတ္တော ဣဓာပိ နေတွာ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗော.

ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမ္မ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တီတိ ဥပစာရသီမတော ဗဟိ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ အန္တေဝါသိကာနံ ဝသနဋ္ဌာနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမ္မ ဝသန္တိ. တေန ဗဟိဥပစာရေပိ အန္တေဝါသိကာဒီနံ ဝသနဋ္ဌာနတော ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တရေ အာသန္နပဒေသေ ဝသတိ၊ နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ဒဿေတိ. အန္တောဥပစာရသီမာယံ ပန ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ ဝသတော နိဿယော န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတေဝ.

နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗပဉ္စကကထာဝဏ္ဏနာ

၈၄. ဥပဇ္ဈာစရိယလက္ခဏကထာယံ န သာမဏေရော ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ ဥပဇ္ဈာယေန ဟုတွာ န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော. အသေက္ခဿ အယန္တိ အသေက္ခော၊ လောကိယလောကုတ္တရော သီလက္ခန္ဓော.

အန္တဂ္ဂါဟိကာယာတိ သဿတုစ္ဆေဒကောဋ္ဌာသဂ္ဂါဟိကာယ. ပစ္ဆိမာနိ ဒွေတိ အပ္ပဿုတော ဟောတိ၊ ဒုပ္ပညော ဟောတီတိ ဣမာနိ ဒွေ အင်္ဂါနိ. ပစ္ဆိမာနိ တီဏီတိ န ပဋိဗလော ဥပ္ပန္နံ ကုက္ကုစ္စံ ဓမ္မတော ဝိနောဒေတုံ၊ အာပတ္တိံ န ဇာနာတိ၊ အာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနံ န ဇာနာတီတိ ဣမာနိ တီဏိ. ကုက္ကုစ္စဿ ဟိ ပါဠိအဋ္ဌကထာနယသင်္ခါတဓမ္မတော ဝိနောဒေတုံ အပဋိဗလတာ နာမ အဗျတ္တတာ ဧဝ ဟောတီတိ သာပိ အာပတ္တိအင်္ဂမေဝ ဝုတ္တာ.

အဘိဝိသိဋ္ဌော ဥတ္တမော သမာစာရော အာဘိသမာစာရော၊ ဝတ္တပဋိဝတ္တသီလံ. တံ အာရဗ္ဘ ပညတ္တာ ခန္ဓကသိက္ခာပဒသင်္ခါတာ သိက္ခာ အာဘိသမာစာရိကာ. သိက္ခာပဒမ္ပိ ဟိ တံ တတ္ထ ပဋိပူရဏတ္ထိကေဟိ ဥဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန သိက္ခိတဗ္ဗတော ‘‘သိက္ခာ’’တိ ဝုစ္စတိ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာ ကာရဏဘူတာတိ အာဒိဗြဟ္မစရိယကာ သိက္ခာ၊ ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နသိက္ခာပဒံ. တေနေဝ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေပိ ‘‘ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နသိက္ခာပဒံ အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ၊ ခန္ဓကဝတ္တပအယာပန္နံ အာဘိသမာစာရိက’’န္တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၁) ဝုတ္တံ. တသ္မာ သေက္ခပဏ္ဏတ္တိယ’’န္တိ ဧတ္ထ သိက္ခိတဗ္ဗတော သေက္ခာ၊ ဘဂဝတာ ပညတ္တတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိ. သဗ္ဗာပိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နာ သိက္ခာပဒပဏ္ဏတ္တိ ‘‘သေက္ခပဏ္ဏတ္တီ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဂဟေတဗ္ဗာ. နာမရူပပရိစ္ဆေဒေတိ ဧတ္ထ ကုသလတ္တိကာဒီဟိ ဝုတ္တံ ဇာတိဘူမိပုဂ္ဂလသမ္ပယောဂဝတ္ထာရမ္မဏကမ္မဒွါရလက္ခဏရသာဒိဘေဒေဟိ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒိစတုဗ္ဗိဓံ သနိဗ္ဗာနံ နာမံ၊ ဘူတုပါဒါယဘေဒံ ရူပဉ္စ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဇာနနပညာ၊ တပ္ပကာသကော စ ဂန္ထော နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ နာမ. ဣမိနာ အဘိဓမ္မတ္ထကုသလေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. သိက္ခာပေတုန္တိ ဥဂ္ဂဏှာပေတုံ.

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗပဉ္စကကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၈၆. တိတ္ထိယပရိဝါသကထာယံ အာဇီဝကဿ ဝါတိအာဒီသု အကိရိယဝါဒီ အာဇီဝကော နာမ၊ ကိရိယဝါဒိနော ပန နိဂဏ္ဌာပိ အညေပိ နဂ္ဂတိတ္ထိကာ အစေလကပဒေ သင်္ဂဟိတာ. သဗ္ဗထာ နဂ္ဂဿေဝ တိတ္ထိယပရိဝါသော ဝိဟိတော. သော စ တေနေဝ နဂ္ဂဝေသေန ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ အာဂတဿ၊ န ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အာဂတဿာတိ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ သောပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သောပီတိ အာဇီဝကော.

အာမိသကိဉ္စိက္ခသမ္ပဒါနံ နာမ အပ္ပမတ္တကဿ ဒေယျဓမ္မဿ အနုပ္ပဒါနံ. ရူပူပဇီဝိကာတိ အတ္တနော ရူပမေဝ နိဿာယ ဇီဝန္တိယော. ဝေသိယာ ဂေါစရော ဗဟုလံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ အဿာတိ ဝေသိယာဂေါစရော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ယောဗ္ဗန္နာတီတာတိ အနိဝိဒ္ဓါ ဧဝ မဟလ္လိကဘာဝံ ပတ္တာ ထုလ္လကုမာရီ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ. အာဒါယဿာတိ အာဒါနဿ ဂဟဏဿ.

အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဉ္စာဗာဓဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၈၈-၉. ပဉ္စာဗာဓာဒိဝတ္ထူသု ပါဠိယံ သောမှိ အရောဂေါ၊ ဝိဗ္ဘမိဿာမီတိ သော အဟံ အရောဂေါ၊ ဝိဗ္ဘမိဿာမီတိ အတ္ထော. နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏန္တိ ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိနခပိဋ္ဌိ အဓိပ္ပေတာ. ‘‘ပဋိစ္ဆန္နေ ဌာနေ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏံ အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတံ ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ တာဒိသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ၊ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေပိ စ ဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတောပိ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. ပါကဋဋ္ဌာနေပိ ပန နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏတော ဦနတရံ အဝဍ္ဎနကံ ဝဋ္ဋတီတိ ယေ ဂဏှေယျုံ၊ တေသံ တံ ဂဟဏံ ပဋိသေဓေတုံ ‘‘မုခေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ကောလဋ္ဌိမတ္တကောပီတိ ဗဒရဋ္ဌိပ္ပမာဏောပိ. အဝဍ္ဎနကပက္ခေ ဌိတောပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန ကောလဋ္ဌိမတ္တတော ခုဒ္ဒကတရောပိ ဂဏ္ဍော န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘သစ္ဆဝိံ ကာရေတွာ’’တိ၊ ဝိဇ္ဇမာနစ္ဆဝိံ ကတွာတိ အတ္ထော. ‘‘သဉ္ဆဝိ’’န္တိ ဝါ ပါဌော၊ သဉ္ဇာတစ္ဆဝိန္တိ အတ္ထော. ဂဏ္ဍာဒီသု ဝူပသန္တေသုပိ ဂဏ္ဍာနံ ဝိဝဏ္ဏမ္ပိ ဟောတိ၊ တံ ဝဋ္ဋတိ.

ပဒုမပုဏ္ဍရီကပတ္တဝဏ္ဏန္တိ ရတ္တပဒုမသေတပဒုမပုပ္ဖဒလဝဏ္ဏံ. ကုဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ အဝဍ္ဎနကံ ဝဋ္ဋတိ၊ အညတ္ထ န ကိဉ္စိပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တနယံ ဒဿေတိ. သောသဗျာဓီတိ ခယရောဂေါ. ယက္ခုမ္မာရောတိ ကဒါစိ ကဒါစိ အာဂန္တွာ ဘူမိယံ ပါတေတွာ ဟတ္ထမုခါဒိကံ အဝယဝံ ဘူမိယံ ဃံသနကော ယက္ခောဝ ရောဂေါ.