၈. ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၈၀. အဋ္ဌမေ ပါကာရေန စ ပရိက္ခိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဂေါပုရဋ္ဋာလကယုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပါကာရေသု ယုဒ္ဓတ္ထာယ ကတော ဝင်္ကသဏ္ဌာနော သရက္ခေပဆိဒ္ဒသဟိတော ပတိဿယဝိသေသော အဋ္ဋာလကော နာမ.

သောဠသဝိဓဿာတိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပစ္စေကံ စတူသု သစ္စေသု ကတ္တဗ္ဗဿ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာသင်္ခါတဿ သောဠသဝိဓဿ. တေ ဂါရဝေနာတိ တေ ကိလန္တရူပါ ဘိက္ခူ ဘတ္တုဒ္ဒေသကဋ္ဌာနေ သန္နိပတိတာနံ ဘိက္ခူနံ ပုရတော အတ္တနော ကိလန္တသရီရံ ဒဿေတွာ ဥဒ္ဒိသာပနေ ဂါရဝေန၊ လဇ္ဇာယာတိ အတ္ထော. တေရသပီတိ ဘတ္တုဒ္ဒေသကသေနာသနဂါဟာပကဘဏ္ဍာဂါရိကစီဝရပဋိဂ္ဂါဟကစီဝရဘာဇကယာဂုဘာဇကဖလဘာဇကခဇ္ဇဘာဇကအပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇကသာဋိယဂါဟာပကပတ္တဂါဟာပကအာရာမိကပေသကသာမဏေရပေသကသမ္မုတီနံ ဝသေန တေရသပိ.

ပါဠိယံ ‘‘အပိသူ’’တိ ဣဒံ ‘‘အပိစာ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထော နိပါတော. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသူတိ ပီဌာဒီသု သေနာသနသာဓာရဏေသု၊ ကတိကသဏ္ဌာနပဝေသနိက္ခမနကာလာဒီသု ပန ဝိသုံ ဝိသုံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ကထာပေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယဉှိ နိမ္မိတာနံ ဓမ္မတာတိ အနိယမေတွာ နိမ္မိတာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ နိယမေတွာ ပန ‘‘ဧတ္တကာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကထေန္တု၊ ဧတ္တကာ တုဏှီ ဘဝန္တု၊ နာနာပ္ပကာရံ ဣရိယာပထံ၊ ကိရိယဉ္စ ကပ္ပေန္တု၊ နာနာဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဝယောနိယမာ စ ဟောန္တူ’’တိ ပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌိတေ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတပ္ပကာရာ အညမညမ္ပိ ဝိသဒိသာဝ ဟောန္တိ. အဝတ္ထုကဝစနန္တိ နိရတ္ထကဝစနံ.

၃၈၃. ဧကစာရိကဘတ္တန္တိ အတိမနာပတ္တာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပဋိလာဘတ္ထာယ ဝိသုံ ဌိတိကာယ ပါပေတဗ္ဗဘတ္တံ. တဒ္ဓိတဝေါဟာရေနာတိ စတ္တာရိ ပမာဏမဿ စတုက္ကန္တိ ဧဝံ တဒ္ဓိတဝေါဟာရေန. ဘဝေါတိ ဘဝိတဗ္ဗော. အတီတံ ဒိဝသဘာဂန္တိ တသ္မိညေဝ ဒိဝသေ သလာကဒါနက္ခဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဟိယျောတိ ဣမဿ အဇ္ဇ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. တေနေဝါဟံသု ‘‘သွေ အမှေ’’တိအာဒိ. ပဓူပါယန္တာတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနကောဓဝသေန ပဓူပါယန္တာ. ပါဠိယံ ကိဿ မန္တိ ကေန ကာရဏေန မယာတိ အတ္ထော.

၃၈၄. ‘‘သရသိ တွ’’န္တိ ဣဒံ ဧကံ ဝါကျံ ကတွာ၊ ‘‘ကတ္တာ’’တိ ဣဒဉ္စ ကတ္တရိ ရိတုပစ္စယန္တံ ကတွာ၊ ‘‘အသီ’’တိ အဇ္ဈာဟာရပဒေန သဟ ဧကဝါကျံ ကတွာ၊ ‘‘ဧဝရူပ’’န္တိ ဣဒံ၊ ‘‘ယထာယံ ဘိက္ခုနီ အာဟာ’’တိ ဣဒဉ္စ ဒွီသု ဝါကျေသု ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ဥဇုကမေဝါတိ တွာ-ပစ္စယန္တဝသေန ပဌမံ အတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဥဇုကန္တိ အဓိပ္ပါယော.

ဒုတိယော ဒဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ ပဏ္ဍိတာဒိဝစနောတိ အာဟ ‘‘န ခေါ ဒဗ္ဗ ဒဗ္ဗာ ပဏ္ဍိတာ’’တိ. နိဗ္ဗေဌေန္တီတိ ဒေါသတော မောစေန္တိ. ဝိနယလက္ခဏေ တန္တိန္တိ ဝိနယဝိနိစ္ဆယလက္ခဏဝိသယေ အာဂမံ ဌပေန္တော. ပါဠိယံ ယတော အဟန္တိအာဒီသု ယသ္မိံ ကာလေ အဟံ ဇာတော၊ တတော ပဘုတိ သုပိနန္တေနပိ မေထုနံ ဓမ္မံ နာဘိဇာနာမိ၊ န စ တဿ မေထုနဓမ္မဿ ပဋိသေဝိတာ အဟောသိန္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘သုပိနန္တေနပီ’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ ဧကဝါကျဝသေန ယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. န ဃဋတီတိ ယသ္မာ ခီဏာသဝဿ ဝစနေန ဧတိဿာ ဝစနံ န သမေတိ၊ တဉ္စ န ဃဋနံ ယသ္မာ ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခူသု ပသိဒ္ဓါယ ဧဝ အစ္စန္တဒုဿီလတာယ ဧဝ အဟောသိ၊ တသ္မာ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာတိ အဓိပ္ပါယော.

စရ ပိရေတိ စရ ဂစ္ဆ ပိရေ ပရ အမာမက တွံ. ဝိနဿာတိ အဒဿနံ ဂစ္ဆ. အကာရိကာတိ အမူလကေန စောဒနာယ န ကာရိကာ. ကာရကော ဟောတီတိ ‘‘အယျေနမှိ ဒူသိတာ’’တိ ဣမာယ ပဋိညာယ ယဒိ နာသိတာ၊ တဒါ ထေရော ဘိက္ခုနီဒူသကတ္တသိဒ္ဓိတော တဿ ဒေါသဿ ကာရကော ဟောတိ. အကာရကော ဟောတီတိ တာယ ကတပဋိညံ အနပေက္ခိတွာ သာမညတော ‘‘မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာ’’တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တတ္တာ အကာရကော ဟောတိ. ယဒိ ဟိ ထေရော ကာရကော ဘဝေယျ၊ အဝဿံ တမေဝ ဒေါသံ အပဒိသိတွာ ဣမိနာ နာမ ကာရဏေန ‘‘မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တထာ အဝုတ္တတ္တာ၊ ‘‘ဒဗ္ဗဉ္စ အနုယုဉ္ဇထာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဣမေ စ ဘိက္ခူ အနုယုဉ္ဇထာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ စ သာမတ္ထိယတော မေတ္တိယာယ ဘိက္ခုနိယာ အညေန ဒေါသေန နာသနာရဟတာ၊ ဝတ္ထုဿ စ အမူလကဘာဝေါ၊ ထေရဿ အကာရကဘာဝေါ စ သိဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော.

အတ္တနော သုတ္တန္တိ ‘‘သကာယ ပဋိညာယာ’’တိ ဣမိနာ ပက္ခေပဝစနေန သဟိတံ ကူဋသုတ္တံ. ထေရော ကာရကော ဟောတီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပါယော – ‘‘သကာယ ပဋိညာယာ’’တိ အဝတွာ သာမညတော ‘‘မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာ’’တိ ဩတိဏ္ဏဝတ္ထုသ္မိံယေဝ တဿာ နာသနာ ဝိဟိတာတိ တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော ကာရကော ဟောတိ၊ ‘‘သကာယ ပဋိညာယာ’’တိ ပန ဝုတ္တေ ပုဗ္ဗေယေဝ သိဒ္ဓဿ ပါရာဇိကဿ သုစိကာယ အဿာ သကာယ ပဋိညာယ နာသေထာတိ သိဇ္ဈနတော အမှာကံ ဝါဒေ ထေရော အကာရကော ဟောတီတိ. မဟာဝိဟာရဝါသီနမ္ပိ ပန ‘‘သကာယ ပဋိညာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ဩတိဏ္ဏဝတ္ထုသ္မိံယေဝ တဿာ နာသနာ ဝိဟိတာ ဟောတိ၊ န သာမညတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထာတိ ဣမေသု ဒွီသု ဝါဒေသု၊ သုတ္တေသု ဝါ. ယံ ပစ္ဆာ ဝုတ္တန္တိ မဟာဝိဟာရဝါသီဟိ ယံ ဝုတ္တံ၊ တံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. ဝိစာရိတံ ဟေတန္တိ ဧတံ ပစ္ဆိမဿ ယုတ္တတ္တံ ဝိစာရိတံ၊ ‘‘တတြ သံဃာဒိသေသော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ။ပေ။ အသုဒ္ဓတာယေဝ နာသေသီ’’တိ ဝက္ခမာနနယေန ဝိနိစ္ဆိတန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေတိ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣမိနာ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေါ ဒဿိတော.

တတြာတိ တေသု ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယေသု. ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တမဟာအဋ္ဌကထာဝါဒဿ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေတွာ ‘‘ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ပဝတ္တဿ ကုရုန္ဒိဝါဒဿ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေတုံ ‘‘ပစ္ဆိမနယေပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝစနပ္ပမာဏတောတိ ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေ သမာနေပိ အနုဒ္ဓံသနာဒိဝိသေသေ သံဃာဒိသေသာဒိနော ဝိဓာယကဝစနဗလေနာတိ အတ္ထော. ဘိက္ခုဿ ပန ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋန္တိ ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ.

ဧဝံ ဒွီသုပိ အဋ္ဌကထာဝစနေသု အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေတွာ ဣဒါနိ ပစ္ဆိမေ ပါစိတ္တိယဝါဒေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ပုရိမဒုက္ကဋဝါဒမေဝ ပတိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘တတြ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝိသုန္တိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယတော (ပါစိ. ၁) ဝိသုံ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ အနန္တောဂဓဘာဝါတိ အဓိပ္ပါယော. တသ္မာတိ ယသ္မာ အမူလကာနုဒ္ဓံသနေ ဝိသုညေဝ ပါစိတ္တိယံ ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ပုရိမနယောတိ ဒုက္ကဋဝါဒေါ. ဧဝံ အန္တရာ ပဝိဋ္ဌံ ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယဝါဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပါကဋမေဝ အတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တထာ ဘိက္ခုနီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တထာတိ ယထာ ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုံ၊ ဘိက္ခုနိဉ္စ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ သံဃာဒိသေသဒုက္ကဋာနိ ဝုတ္တာနိ၊ တထာတိ အတ္ထော. ဧတေဟိ နာသနာ နတ္ထီတိ သာမညတော ဝုတ္တံ၊ ဒုက္ကဋေန ဣမိဿာ ပန နာသနာ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. ဒုဿီလာတိ ပါရာဇိကာ.

၃၈၆. အာကာရနာနတ္တေနာတိ ဒူသိတာကာရဿ၊ ဒူသကာကာရဿ စ နာနတ္တေန. အနဘိရဒ္ဓေါတိ အတုဋ္ဌော. တေနာဟ ‘‘န သုခိတော’’တိ. န ပသာဒိတောတိ အနုပ္ပါဒိတပ္ပသာဒေါ. ခီလ-သဒ္ဒေါ ထဒ္ဓဘာဝဝစနော၊ ကစဝရပရိယာယော စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စိတ္တ။ပေ။ ခီလ’’န္တိ. နပ္ပတီတောတိ ပီတိသုခါဒီဟိ န အဘိဂတော န ဥပဂတော. တေနာဟ ‘‘န အဘိသဋော’’တိ.

ယေန ဒုဋ္ဌောတိ စ ကုပိတောတိ စ ဝုတ္တောတိ ဧတ္ထ ယေန ဒုဋ္ဌောတိ စ ဝုတ္တော ယေန ကုပိတောတိ စ ဝုတ္တော၊ တံ မာတိကာယဉ္စ ပဒဘာဇနေ (ပါရာ. ၃၈၆) စ ဝုတ္တံ ဥဘယမ္ပေတန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဒွီဟီတိ ‘‘တေန စ ကောပေန၊ တေန စ ဒေါသေနာ’’တိ ဝုတ္တကောပဒေါသပဒေဟိ ဒွီဟိ၊ အတ္ထတော ပန ဒွီဟိပိ ဒေါသောဝ ဒဿိတောတိ အာဟ ‘‘သင်္ခါရက္ခန္ဓမေဝ ဒဿေတီ’’တိ. ယာယာတိ အနတ္တမနတာယ.

န စုဒိတကဝသေနာတိ ယဒိ စုဒိတကဝသေနာပိ အမူလကံ အဓိပ္ပေတံ သိယာ၊ အမူလကံ နာမ အနဇ္ဈာပန္နန္တိ ပဒဘာဇနံ ဝဒေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. ယံ ပါရာဇိကန္တိ ဘိက္ခုနော အနုရူပေသု ဧကူနဝီသတိယာ ပါရာဇိကေသု အညတရံ. ပဒဘာဇနေ (ပါရာ. ၃၈၆) ပန ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂေ အာဂတာနေဝ ဂဟေတွာ ‘‘စတုန္နံ အညတရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတံ ဣဓ အပ္ပမာဏန္တိ ဧတံ အာပန္နာနာပန္နတံ ဣဓာနုဒ္ဓံသနေ အာပတ္တိယာ အနင်္ဂံ၊ အာပတ္တိံ ပန အာပန္နေ ဝါ အနာပန္နေ ဝါ ပုဂ္ဂလေ ‘‘အနာပန္နော ဧသော သုဒ္ဓေါ’’တိ သုဒ္ဓသညာယ ဝါ ဝိမတိယာ ဝါ စာဝနာဓိပ္ပါယောဝ ဣဓ အင်္ဂန္တိ အဓိပ္ပါယော.

တထေဝါတိ ပသာဒသောတေန၊ ဒိဗ္ဗသောတေန ဝါတိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ဒိဋ္ဌာနုသာရေနေဝ သမုပ္ပန္နာ ပရိသင်္ကာဝ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ နာမ. ဧဝံ သေသေသုပိ. ‘‘အဒိသွာ ဝါ’’တိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဒိသွာ ပက္ကန္တေသုပိ ဒေါသော နတ္ထိယေဝ. ဣမေသန္တိ ဣမေဟိ. ကရိဿန္တီတိ တသ္မိံ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနာကာရဒဿနံ၊ ပစ္ဆာ ပန ဧတ္တကေန ကာလေန ကတံ ဝါတိ သင်္ကာယ စောဒေတိ. န ဟိ ကရိဿန္တီတိ စောဒနာ အတ္ထိ. ‘‘အရိဋ္ဌံ ပီတ’’န္တိ ဣဒံ မုခေ သုရာဂန္ဓဝါယနနိမိတ္တဒဿနံ. အရိဋ္ဌဉှိ သုရာသဒိသဝဏ္ဏဂန္ဓံ ကပ္ပိယဘေသဇ္ဇံ.

ဒိဋ္ဌံ အတ္ထိ သမူလကန္တိအာဒီသု အဇ္ဈာစာရဿ သမ္ဘဝါသမ္ဘဝါနံ မူလာမူလဘာဝဒဿနံ. အတ္ထိ သညာသမူလကန္တိအာဒိ ပန ဒိဋ္ဌသညာယ သမ္ဘဝါသမ္ဘဝါနံ မူလာမူလဘာဝဒဿနံ. ဒိသွာဝ ဒိဋ္ဌသညီ ဟုတွာ စောဒေတီတိ ဧတ္ထ ယံ စောဒေတိ၊ တတော အညံ ပုဂ္ဂလံ ဝီတိက္ကမန္တံ၊ ပဋိစ္ဆန္နောကာသတော နိက္ခမန္တံ ဝါ ဒိသွာ ‘‘အယံ သော’’တိ သညာယ စောဒေန္တောပိ သင်္ဂယှတိ. ဧသ နယော သုတာဒီသုပိ. သမူလကေန ဝါ သညာသမူလကေန ဝါတိ ဧတ္ထ ပါရာဇိကမာပန္နံ ဒိဋ္ဌာဒိမူလကေန စ ‘‘အယံ အာပန္နော’’တိ အသုဒ္ဓသညာယ စောဒေန္တော သမူလကေန စောဒေတိ နာမ. သညာသမူလကတ္တေ ဧဝ အနာပတ္တိသမ္ဘဝတော အာပန္နေ ဝါ အနာပန္နေ ဝါ ပုဂ္ဂလေ အာပန္နသညီ ဒိဋ္ဌာဒီသု၊ အဒိဋ္ဌာဒီသု ဝါ မူလေသု ဒိဋ္ဌသုတာဒိသညီ တေန ဒိဋ္ဌာဒိမူလကေန တံ ပုဂ္ဂလံ စောဒေန္တော သညာသမူလကေန စောဒေတိ နာမ. ဣမေသံ အနာပတ္တိ၊ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အာပတ္တိဝါရေ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

သမီပေ ဌတွာတိ ဟတ္ထဝိကာရဝစီဃောသာနံ စောဒနာဝသေန ပဝတ္တိယမာနာနံ ဒဿနသဝနူပစာရေ ဌတွာတိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဌတွာ’’တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၃၈၅-၃၈၆) ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ. ပရတော ဗျတိရေကတော အနာပတ္တိံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဒူတံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ပေသေတွာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ပန ‘‘ဒွါဒသဟတ္ထံ မုဉ္စိတွာ စောဒေန္တဿ သီသံ န ဧတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါစာယ ဝါစာယာတိ သကိံ အာဏတ္တဿ သကလမ္ပိ ဒိဝသံ ဝဒတော ဝါစာယ ဝါစာယ စောဒါပကဿေဝ အာပတ္တိ. သောပီတိ အာဏတ္တောပိ. တဿ စ ‘‘မယာပိ ဒိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိံ အဝတွာပိ ‘‘အမူလက’’န္တိ သညာယ စာဝနာဓိပ္ပါယေန ‘‘တွံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နောသီ’’တိ ဣဒမေဝ ဝါစံ ပရဿ ဝစနံ ဝိယ အကတွာ သာမညတော ဝဒန္တဿာပိ သံဃာဒိသေသော ဧဝ. သတိပိ ပန အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေ ‘‘အသုကေန ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ ပရေန ဝုတ္တမေဝ ဝဒန္တဿ နတ္ထိ သံဃာဒိသေသော. သစေ ပန ပရေန အဝုတ္တမ္ပိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒတိ၊ အာပတ္တိ ဧဝ.

သမ္ဗဟုလာ သမ္ဗဟုလေ သမ္ဗဟုလေဟိ ဝတ္ထူဟီတိ ဧတ္ထ သမ္ဗဟုလေတိ စုဒိတကဗဟုတ္တနိဒ္ဒေသေန ပုရိမေသု တီသု ဝါရေသု စုဒိတကဗဟုတ္တေနာပိ ဝါရဘေဒသဗ္ဘာဝံ ဉာပေတိ. ဧကသ္မိဉှိ စုဒိတကဝတ္ထုစောဒကဘေဒေန ဣဒံ စတုက္ကံ ဝုတ္တံ၊ စုဒိတကဗဟုတ္တေနာပိ စတုက္ကန္တရံ လဗ္ဘတီတိ အဋ္ဌကံ ဟောတိ ဧဝ.

အမူလကစောဒနာပသင်္ဂေန သမူလကစောဒနာလက္ခဏာဒိံ ဒဿေတုံ ‘‘စောဒေတုံ ပန ကော လဘတီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဘိက္ခုဿ သုတွာ စောဒေတီတိအာဒိ သုတ္တံ ယသ္မာ ယေ စောဒကဿ အညေသံ ဝိပတ္တိံ ပကာသေန္တိ၊ တေပိ တသ္မိံ ခဏေ စောဒကဘာဝေ ဌတွာဝ ပကာသေန္တိ၊ တေသဉ္စ ဝစနံ ဂဟေတွာ ဣတရောပိ ယသ္မာ စောဒေတုဉ္စ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တံ တေဟိ တိတ္ထိယသာဝကပရိယောသာနေဟိ ပဌမစောဒကေဟိ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတုဉ္စ လဘတိ၊ တသ္မာ ဣဓ သာဝကဘာဝေန ဥဒ္ဓဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒူတံ ဝါတိအာဒီသု ‘‘တွံ ဧဝံ ဂန္တွာ စောဒေဟီ’’တိ ဒူတံ ဝါ ပေသေတွာ ယော စောဒေတုံ သက္ကောတိ၊ တဿ ပဏ္ဏံ၊ မူလသာသနံ ဝါ ပေသေတွာ. သမယေနာတိ ပကတိယာ ဇာနနက္ခဏေ.

ဂရုကာနံ ဒွိန္နန္တိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသာနံ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နာမ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ (မ. နိ. ၁.၄၄၅၊ ၂.၉၄၊ ၉၅၊ ၂၂၅၊ ၃.၉၁၊ ၁၁၆၊ ၁၃၆၊ သံ. နိ. ၃.၂၁၀) ဒသဝတ္ထုကာ ဒိဋ္ဌိ၊ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ အန္တံ ဂဏှာပကဒိဋ္ဌိ အန္တဂ္ဂါဟိကာ နာမ. အာဇီဝဟေတု ပညတ္တာနံ ဆန္နန္တိ အာဇီဝဟေတုပိ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပါရာဇိကံ (ပါရာ. ၁၉၅)၊ သဉ္စရိတ္တေ (ပါရာ. ၃၀၁၊ ၃၀၂) သံဃာဒိသေသော၊ ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ၊ သော အရဟာ’’တိ (ပါရာ. ၂၂၀) ပရိယာယေန ထုလ္လစ္စယံ၊ ဘိက္ခုဿ ပဏီတဘောဇနဝိညတ္တိယာ ပါစိတ္တိယံ (ပါစိ. ၂၅၇)၊ ဘိက္ခုနိယာပဏီတဘောဇနဝိညတ္တိယာ ပါဋိဒေသနီယံ (ပါစိ. ၁၂၃၆)၊ သူပေါဒနဝိညတ္တိယာ (ပါစိ. ၆၁၂-၆၁၃) ဒုက္ကဋန္တိ ဣမေသံ ပရိဝါရေ (ပရိ. ၂၈၇) ဝုတ္တာနံ ဆန္နံ. န ဟေတာ အာပတ္တိယော အာဇီဝဟေတု ဧဝ ပညတ္တာ သဉ္စရိတ္တာဒီနံ အညထာပိ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော. အာဇီဝဟေတုပိ ဧတာသံ အာပဇ္ဇနံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ၊ အာဇီဝဟေတုပိ ပညတ္တာနန္တိ အတ္ထော. န ကေဝလဉ္စ ဧတာ ဧဝ၊ အညာပိ အဒိန္နာဒါနကုလဒူသနပါဏဝဓဝေဇ္ဇကမ္မာဒိဝသေန အာဇီဝဟေတု အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပိ သန္တိ၊ တာ ပန အာပတ္တိသဘအာဂတာယ ပါရာဇိကာဒီသု ဆသု ဧဝ သင်္ဂယှန္တီတိ ဝိသုံ န ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဧတ္တာဝတာ ပန သီသံ န ဧတီတိ သံဃာဒိသေသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ စောဒနာ ပန ကတာ ဧဝ ဟောတိ. တိံသာနီတိ တိံသံ ဧတေသမတ္ထီတိ တိံသာနိ၊ တိံသာဓိကာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နဝုတာနီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

အတ္တာဒါနံ အာဒါတုကာမေနာတိ ဧတ္ထ အတ္တနာ အာဒါတဗ္ဗတော ဒိဋ္ဌာဒိမူလကေဟိ ဂဟေတဗ္ဗတော ပရဿ ဝိပ္ဖန္ဒိတုံ အဒတွာ ပဂ္ဂဏှနတော အတ္တာဒါနန္တိ စောဒနာ ဝုစ္စတိ၊ တံ အာဒါတုကာမေန၊ စောဒနံ ကတ္တုကာမေနာတိ အတ္ထော.

ဥဗ္ဗာဟိကာယာတိ ဥဗ္ဗဟန္တိ ဝိယောဇေန္တိ ဧတာယ အလဇ္ဇီနံ တဇ္ဇနိံ ဝါ ကလဟံ ဝါတိ ဥဗ္ဗာဟိကာ၊ သံဃသမ္မုတိ၊ တာယ. ဝိနိစ္ဆိနနံ နာမ တာယ သမ္မတဘိက္ခူဟိ ဝိနိစ္ဆနနမေဝ. အလဇ္ဇုဿန္နာယ ဟိ ပရိသာယ သမထက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၂၂၇) အာဂတေဟိ ဒသင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ တတ္ထေဝ ဝုတ္တာယ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ၊ တေဟိ စ သမ္မတေဟိ ဝိသုံ ဝါ နိသီဒိတွာ၊ တဿာ ဧဝ ဝါ ပရိသာယ ‘‘အညေဟိ န ကိဉ္စိ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ သာဝေတွာ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗံ.

ကိမှီတိ ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ၊ ကတရဝိပတ္တိယန္တိ အတ္ထော. ‘‘ကိမှိ နံ နာမာ’’တိ ဣဒံ ‘‘ကတရာယ ဝိပတ္တိယာ ဧတံ စောဒေသီ’’တိ ယာယ ကာယစိ ဝိညာယမာနာယ ဘာသာယ ဝုတ္တေပိ စောဒကဿ ဝိနယေ အပကတညုတာယ ‘‘သီလာစာရဒိဋ္ဌိအာဇီဝဝိပတ္တီသု ကတရာယာတိ မံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဉာတုံ အသက္ကောန္တဿ ပုစ္ဆာ၊ န ပန ကိမှီတိအာဒိပဒတ္ထမတ္တံ အဇာနန္တဿ. န ဟိ အနုဝိဇ္ဇကော စောဒကံ ဗာလံ အပရိစိတဘာသာယ ‘‘ကိမှိ န’’န္တိ ပုစ္ဆတိ. ‘‘ကိမှိ နမ္ပိ န ဇာနာသီ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဝစနမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ န ဟောတိ၊ ‘‘ကတရဝိပတ္တိယာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အသုကာယ ဝိပတ္တိယာ’’တိ ဝတ္တုမ္ပိ န ဇာနာသီတိ ဝစနဿ အဓိပ္ပါယမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဗာလဿ လဇ္ဇိဿ နယော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ စ ‘‘ကိမှိ နံ စောဒေသီတိ သီလဝိပတ္တိယာ’’တိအာဒိ အဓိပ္ပါယပ္ပကာသနမေဝ နယဒါနံ ဝုတ္တံ၊ န ပန ကိမှိ-နံ-ပဒါနံ ပရိယာယမတ္တဒဿနံ. န ဟိ ဗာလော ‘‘ကတရဝိပတ္တိယံ နံ စောဒေသီ’’တိ ဣမဿ ဝစနဿ အတ္ထေ ဉာတေပိ ဝိပတ္တိပ္ပဘေဒနံ၊ အတ္တနာ စောဒိယမာနံ ဝိပတ္တိသရူပဉ္စ ဇာနိတုံ သက္ကောတိ၊ တသ္မာ တေနေဝ အဇာနနေန အလဇ္ဇီ အပသာဒေတဗ္ဗော. ‘‘ကိမှိ န’’န္တိ ဣဒမ္ပိ ဥပလက္ခဏမတ္တံ၊ အညေန ဝါ ယေန ကေနစိ အာကာရေန အဝိညုတံ ပကာသေတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗောဝ.

‘‘ဒုမ္မင်္ကူနံ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟာယာ’’တိအာဒိဝစနတော (ပါရာ. ၃၉၊ ပရိ. ၂) ‘‘အလဇ္ဇီနိဂ္ဂဟတ္ထာယ။ပေ။ ပညတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဟိတီတိ ဟိ-ကာရော ဧတ္ထ အာဂမော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ အာဂမိဿတီတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌသန္တာနေနာတိ ဒိဋ္ဌနိယာမေန. အလဇ္ဇိဿ ပဋိညာယ ဧဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝစနပဋိဝစနက္ကမေနေဝ ဒေါသေ အာဝိဘူတေပိ အလဇ္ဇိဿ ‘‘အသုဒ္ဓေါဟ’’န္တိ ဒေါသသမ္ပဋိစ္ဆနပအညာယ ဧဝ အာပတ္တိယာ ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ကေစိ ပန ‘‘အလဇ္ဇိဿ ဧတံ နတ္ထီတိ သုဒ္ဓပဋိညာယ ဧဝ အနာပတ္တိယာ ကာတဗ္ဗန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော သင်္ဂဟိတော’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ အနုဝိဇ္ဇကဿေဝ နိရတ္ထကတ္တာပတ္တိတော စောဒကေနေဝ အလဇ္ဇိပဋိညာယ ဌာတဗ္ဗတော. ဒေါသာပဂမပဋိညာ ဧဝ ဟိ ဣဓ ပဋိညာတိ အဓိပ္ပေတာ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဧတမ္ပိ နတ္ထီတိ ပဋိညံ န ဒေတီ’’တိအာဒိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၅-၃၈၆).

တဒတ္ထဒီပနတ္ထန္တိ အလဇ္ဇိဿ ဒေါသေ အာဝိဘူတေပိ တဿ ဒေါသာပဂမပဋိညာယ ဧဝ ကာတဗ္ဗတာဒီပနတ္ထံ. ဝိဝါဒဝတ္ထုသင်္ခါတေ အတ္ထေ ပစ္စတ္ထိကာ အတ္ထပစ္စတ္ထိကာ. သညံ ဒတွာတိ နေသံ ကထာပစ္ဆေဒတ္ထံ၊ အဘိမုခကရဏတ္ထဉ္စ သဒ္ဒံ ကတွာ. ဝိနိစ္ဆိနိတုံ အနနုစ္ဆဝိကောတိ ‘‘အသုဒ္ဓေါ’’တိ သညာယ စောဒကပက္ခေ ပဝိဋ္ဌတ္တာ အနုဝိဇ္ဇကဘာဝတော ဗဟိဘူတတ္တာ အနုဝိဇ္ဇိတုံ အသက္ကုဏေယျတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သန္ဒေဟေ ဧဝ ဟိ သတိ အနုဝိဇ္ဇိတုံ သက္ကာ၊ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိယာ ပန သတိ စုဒိတကေန ဝုတ္တံ သဗ္ဗံ အသစ္စတောပိ ပဋိဘာတိ၊ ကထံ တတ္ထ အနုဝိဇ္ဇနာ သိယာတိ.

‘‘တထာ နာသိတကောဝ ဘဝိဿတီ’’တိ ဣမိနာ ဝိနိစ္ဆယံ အဒတွာ သင်္ဃတော ဝိယောဇနံ နာမ လိင်္ဂနာသနာ ဝိယ အယမ္ပိ ဧကော နာသနပ္ပကာရောတိ ဒဿေတိ. ဝိရဒ္ဓံ ဟောတီတိ သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ သဟသာ အာပန္နော ဟောတိ. ‘‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အလဇ္ဇီ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ ‘‘ပက္ခာနုရက္ခဏတ္ထာယ ပဋိညံ န ဒေတီ’’တိ ဣမဿ အလဇ္ဇိလက္ခဏသမ္ဘဝဿ ကာရဏဝစနံ. ပဋိစ္ဆာဒိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အလဇ္ဇီ နာမ ဧဝ၊ ပုရိမော လဇ္ဇိဘာဝေါ န ရက္ခတီတိ အတ္ထော. ပဋိညံ န ဒေတီတိ သစေ မယာ ကတဒေါသံ ဝက္ခာမိ၊ မယှံ အနုဝတ္တကာ ဘိဇ္ဇိဿန္တီတိ ပဋိညံ န ဒေတိ. ဌာနေ န တိဋ္ဌတီတိ လဇ္ဇိဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ၊ ကာယဝါစာသု ဝီတိက္ကမော ဟောတိ ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘ဝိနိစ္ဆယော န ဒါတဗ္ဗော’’တိ၊ ပုဗ္ဗေ ပက္ခိကာနံ ပဋိညာယ ဝူပသမိတဿာပိ အဓိကရဏဿ ဒုဝူပသန္တတာယ အယမ္ပိ တထာ နာသိတကောဝ ဘဝိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော.

စုဒိတကစောဒကေသု ပဋိပတ္တိံ ဉတွာတိ ‘‘တုမှေ အမှာကံ ဝိနိစ္ဆယေန တုဋ္ဌာ ဘဝိဿထာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ စုဒိတကစောဒကေသု အနုဝိဇ္ဇကေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗကမ္မံ ဉတွာ. ဝိနိစ္ဆယော မဇ္ဈေတိ အာပတ္တီတိ ဝါ အနာပတ္တီတိ ဝါ ဝိနိစ္ဆယပရိယောသာနအနုဝိဇ္ဇနာနံ မဇ္ဈံ နာမာတိ အတ္ထော.

အမူလကမ္ပိ သမူလကံ ကတွာ ဝဒန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒွေ မူလာနီ’’တိ. ကာလေန ဝက္ခာမီတိအာဒီသု ဩကာသံ ကာရာပေတွာ ဝဒန္တော ကာလေန ဝဒတိ နာမ. သလာကဂ္ဂယာဂုအဂ္ဂဘိက္ခာစာရဋ္ဌာနာဒီသု စောဒေန္တော အကာလေန ဝဒတိ နာမ. ဒေါသတော ဝုဋ္ဌာပေတုကာမတာယ ဝဒန္တော အတ္ထသံဟိတေန ဝဒတိ နာမ. ဒေါသန္တရောတိ ဒေါသစိတ္တော. ပန္နရသသု ဓမ္မေသူတိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓကာယသမအာစာရတာ၊ တထာ ဝစီသမာစာရတာ၊ သဗြဟ္မစာရီသု မေတ္တစိတ္တတာ၊ ဗဟုဿုတတာ၊ ဥဘိန္နံ ပါတိမောက္ခာနံ သွာဂတာဒိတာ၊ ကာလေန ဝက္ခာမီ’’တိအာဒိနာ (ပရိ. ၃၆၂) ဝုတ္တပဉ္စဓမ္မာ စ ကာရုညတာ၊ ဟိတေသိတာ၊ အနုကမ္ပတာ၊ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတာ၊ ဝိနယပုရေက္ခာရတာတိ (စူဠဝ. ၄၀၁) ဣမေသု ပန္နရသသု. တတ္ထ ‘‘ကာရုညတာ’’တိ ဣမိနာ ကရုဏာ ဒဿိတာ. ဟိတေသိတာတိ ဟိတဂဝေသနတာ. အနုကမ္ပတာတိ တေန ဟိတေန သံယောဇနတာ၊ ဣမေဟိ ဒွီဟိပိ မေတ္တာ ဒဿိတာ. အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတာတိ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပနတာ. ဝတ္ထုံ စောဒေတွာ သာရေတွာ ပဋိညံ အာရောပေတွာ ယထာပဋိညာယ ကမ္မကရဏံ ဝိနယပုရေက္ခာရတာ နာမ.

အဓိကရဏဋ္ဌေနာတိ အဓိကာတဗ္ဗဋ္ဌေန၊ သမထေဟိ ဝူပသမေတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. တံ နာနတ္တံ ဒဿေတုန္တိ ဣဓ အနဓိပ္ပေတမ္ပိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန တံ နာနတ္တံ ဒဿေတုန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘သေသာနိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တာနီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၅-၃၈၆). ယံ အဓိကိစ္စာတိအာဒိနာ အဓိကရဏသဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနတာ ဝုတ္တာ.

ဂါဟန္တိ ‘‘အသုကံ စောဒေဿာမီ’’တိ မနသာ စောဒနာကာရဿ ဂဟဏံ. စေတနန္တိ ‘‘စောဒေဿာမီ’’တိ ဥပ္ပန္နစိတ္တဗျာပါရသင်္ခါတံ စိတ္တကမ္မံ. အက္ခန္တိန္တိ စုဒိတကဿ ဝိပတ္တိံ ဒိသွာ ဥပ္ပန္နံ ကောဓံ အသဟနံ၊ တထာ ပဝတ္တံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ စိတ္တစေတသိကရာသိံ. ဝေါဟာရန္တိ စောဒနာဝသပ္ပဝတ္တဝစနံ. ပဏ္ဏတ္တိန္တိ စောဒနာဝသပ္ပဝတ္တံ မနသာ ပရိကပ္ပိတံ နာမပဏ္ဏတ္တိံ. အတ္တာဒါနံ ဂဟေတွာတိ စောဒနံ မနသာ ဂဟေတွာ. တံ အဓိကရဏန္တိ တံ ဂါဟလက္ခဏံ အဓိကရဏံ. နိရုဇ္ဈတိ စေတနာယ ခဏိကတ္တာ၊ သာ စ သမထပ္ပတ္တာ ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဥပရိပိ ‘‘တုဏှီ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဝေါဟာရဝစနဿ နိရောဓံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘တံ အဓိကရဏံ သမထပ္ပတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိ. ‘‘တသ္မာ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏ’’န္တိ အဋ္ဌကထာသု ကတသန္နိဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿာပိ ဧကစ္စေဟိ ပဋိက္ခိတ္တဘာဝံ ဒဿေတွာ ပုန တမ္ပိ ပဋိသေဓေတွာ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တပဏ္ဏတ္တိယာ ဧဝ အဓိကရဏတံ သမတ္ထေတုံ ‘‘တံ ပနေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တံ ပနေတန္တိ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏန္တိ ဧတံ ဂဟဏံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပါရာဇိကာဒိအာပတ္တိ ဧကန္တအကုသလသဘာဝါ ဝါ အဗျာကတသဘာဝါ ဝါ ဟောတီတိ သညာယ ‘‘မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တီ’’တိအာဒိကံ သုတ္တံ ပဏ္ဏတ္တိအဓိကရဏဝါဒေန ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဒဿေတုံ ဥဒ္ဓဋံ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ တေ။ပေ။ အစ္စန္တအကုသလတ္တာ’’တိအာဒိ. တေတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ.

အမူလကဉ္စေဝ တံ အဓိကရဏန္တိ ဧတ္ထ အမူလကပါရာဇိကမေဝ အဓိကရဏ-သဒ္ဒေန အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယဉ္စေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပနာတိအာဒိ ပန ဣဓာဓိပ္ပေတာယ အမူလကပါရာဇိကာပတ္တိယာ ဧဝ ပဏ္ဏတ္တိဘာဝေါ ယုဇ္ဇတီတိ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယာယ ပဏ္ဏတ္တိယာတိ သဘာဝတော ပရိသုဒ္ဓေပိ ပုဂ္ဂလေ ‘‘ပါရာဇိကော’’တိအာဒိနာ စောဒကေန ပဝတ္တိတံ နာမပဏ္ဏတ္တိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ပညတ္တောတိ ကထိတော. အဓိကရဏေ ပဝတ္တတ္တာတိ အဝိဇ္ဇမာနေပိ မနသာ အာရောပိတမတ္တေ အာပတ္တာဓိကရဏေ ဝါစကဘာဝေန ပဝတ္တတ္တာ.

ဧဝံ နာမပဏ္ဏတ္တိဝသေန ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အာပတ္တာဓိကရဏဿ ပညတ္တိဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္ထပဏ္ဏတ္တိဝသေနာပိ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ဝါယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပညတ္တိမတ္တမေဝါတိ အဝိဇ္ဇမာနဿ ဝိဇ္ဇမာနာကာရေန မနသာ အာရောပိတအတ္ထပဏ္ဏတ္တိမတ္တမေဝါတိ အတ္ထော. တဉ္စ ခေါ ဣဓေဝါတိ တဉ္စ ယထာဝုတ္တပရိယာယေန ပဏ္ဏတ္တိယာ အဓိကရဏတ္တံ ဣဓေဝ ဣမသ္မိံ ဧဝ သိက္ခာပဒေ. ဧကေတိ ကေစိ. တံ န ယုတ္တန္တိ ယံ ဧကစ္စေဟိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ၊ အဓိကရဏဿ ပဏ္ဏတ္တိဘာဝံ နိသေဓေတွာ ကုသလာဒိပရမတ္ထဘာဝံ သာဓေတုံ ‘‘တံ ပနေတံ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တီ’’တိအာဒိနာ ပပဉ္စတော ဒဿိတော၊ တံ န ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘အာဒိကမ္မိကဿာ’’တိအာဒိနာ၊ တေန စ တသ္မိံ ဝါဒေ ယဒိ အာပတ္တိ နာမ အကုသလာ ဝါ အဗျာကတာ ဝါ ဘဝေယျ၊ ကထံ အာဒိကမ္မိကဿ အနာပတ္တိ ဘဝေယျ? တဿာပိ အကုသလာဒီနံ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဘဂဝတော သိက္ခာပဒပညတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာပတ္တီတိပိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ မေထုနာဒီသု အကုသလာဒီနံ သိက္ခာပဒပညတ္တိတော ပုဗ္ဗေပိ သမုပ္ပတ္တိတော. တတော ဧဝ အနုပသမ္ပန္နာနမ္ပိ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂေါ၊ ဂိလာနာဒီနံ ဥပ္ပန္နတ္တာ အနုပညတ္တိယာပိ အနာပတ္တိအဘာဝပ္ပသင်္ဂေါ စ သိယာ. အထ မတံ ‘‘န ကေဝလံ အကုသလာဒိ ဧဝ၊ အထ ခေါ ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တဘာဝံ ဇာနန္တဿ သမုပ္ပဇ္ဇမာနာ ဧဝ အကုသလာဒယော အာပတ္တီ’’တိ၊ တမ္ပိ အသာရံ၊ သိက္ခာပဒပညတ္တိံ အဇာနိတွာ ဝီတိက္ကမန္တဿ မေထုနာဒီသု အနာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော၊ အကုသလာဒိသဘာဝါယ စ အာပတ္တိယာ ဧကပယောဂါဒီသု ဧကတ္တာဒိပိ န သိယာ. န ဟိ သကလမ္ပိ ဒိဝသံ ဣတ္ထိံ ကာယတော အမောစေတွာ ဖုသန္တဿ ဧကမေဝါကုသလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဗဟူ ဝါ ဣတ္ထိယော ဖုသိတွာ အပဂစ္ဆန္တဿ ဗဟူနိ၊ ယေနာပတ္တိယာ ဧကတ္တံ၊ ဗဟုတ္တံ ဝါ သိယာတိ ဧဝမာဒိကံ အယုတ္တိံ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ဝတ္ထုဉ္စာတိ ဝီတိက္ကမော. တဉှိ အာပတ္တိသမ္မုတိပညာပနဿ ဩကာသဋ္ဌေန ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဂေါတ္တန္တိ အဒိန္နာဒါနာဒိတော ဗုဒ္ဓိသဒ္ဒနိဝတ္တနဋ္ဌေန ပရိကပ္ပိတသာမညာကာရော ဂေါတ္တံ. နာမန္တိ အဝိဇ္ဇမာနနာမပညတ္တိ. တဿ ပန ပါရာဇိကန္တိ နာမဿ အတ္ထဘူတာ အာပတ္တိ အတ္ထပညတ္တိ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ပန ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ သိယာ ကုသလ’’န္တိအာဒိ (စူဠဝ. ၂၂၀၊ ပရိ. ၃၀၃)၊ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလ’’န္တိအာဒိ (စူဠဝ. ၂၂၂) စ သုတ္တံ တေဟိ သမုဒ္ဓဋံ၊ တမ္ပိ န ဝိဝါဒါဒီနံ ကုသလာဒိဘာဝဿ ပရိယာယဒေသိတတ္တာတိ ယံ ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနာဒိဝဏ္ဏနာယ သာရတ္ထဒီပနိယံ ဝိရဒ္ဓဋ္ဌာနသောဓနတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တန္တိ တတ္ထေဝ တံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ သာရတ္ထဒီပနီကာရကဿ အကုသလာဒိရူပါဝ အာပတ္တီတိ လဒ္ဓိ၊ တေနေဝ သော ဣဓာပိ ‘‘တသ္မာ ပဏ္ဏတ္တိအဓိကရဏန္တိ အဋ္ဌကထာသု ကတသန္နိဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တမ္ပိ န ယုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘တံ ပနေတ’န္တိအာဒိမာဟာ’’တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၃၈၅-၃၈၆) ဧဝံ အတ္တနော လဒ္ဓိံ အဋ္ဌကထာစရိယဿပိ လဒ္ဓိံ ကတွာ ဂန္ထဝိရောဓမ္ပိ အနောလောကေတွာ ဒဿေသိ. န ဟေတ္ထ ဗုဒ္ဓဃောသာစရိယော အဋ္ဌကထာဝါဒံ အယုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ပနေတ’’န္တိအာဒိမာရဘိ ‘‘ပဏ္ဏတ္တိမတ္တမေဝ အာပတ္တာဓိကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ သယမေဝ ဥပရိ ကထနတော၊ အထ ခေါ ဒုလ္လဒ္ဓိကာနံ ဧကစ္စာနံ တတ္ထ ဝိပ္ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတွာ ပုန တံ ပဋိသေဓေတုကာမော အာရဘိ၊ တေနေဝ အန္တေ ‘‘ဧကေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိဝါဒါဒီနံ ကုသလာဒိကတ္တေ တံသမထာနမ္ပိ တဗ္ဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ ပရမတ္ထေသု ပဏ္ဏတ္တိယာ သမထာယောဂါတိ အာဟ ‘‘ကုသလာဒိသမထေဟီ’’တိ. ပညတ္တိသဘာဝါနမေဝ စတုန္နံ အဓိကရဏာနံ သမထေဟိ အဓိကရဏီယတာ၊ န ပန ကုသလာဒိပရမတ္ထရူပါနံ တေသံ တေသံ ခဏိကတာယ သယမေဝ သမထပ္ပတ္တိတောတိ ဟေဋ္ဌာ သမတ္ထိတမတ္ထံ နိဂမနဝသေန ဒဿေန္တေန ‘‘ဣတိ ဣမိနာ အဓိကရဏဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တဿ ယထာဝုတ္တနယေန သမထေဟိ အဓိကရဏီယတာယာတိ အတ္ထော. ‘‘ဣဓေကစ္စော’’တိ ဣမိနာ ဣဓာဓိပ္ပေတံ ဝိဝါဒံ နိဝတ္တေတိ.

အနုဝါဒေါတိ ဝိပတ္တီဟိ ဥပဝဒနာ စေဝ စောဒနာ စ. တတ္ထ ဥပဝဒနာ နာမ ဂရဟာ၊ အက္ကောသော စ. ပဉ္စပီတိ မာတိကာပရိယာပန္နာပတ္တိယော သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကိစ္စယတာတိ ကတ္တဗ္ဗတာ. သပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသဿာတိ ဧတ္ထ ပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသောတိ ပဒဘာဇနံ ဝုစ္စတိ၊ တေန သဟိတဿ သိက္ခာပဒဿာတိ အတ္ထော.

၃၈၇. အဿာတိ ကတ္တုအတ္ထေ သာမိဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဧတေန စောဒကေနာ’’တိအာဒိ. ဒိဋ္ဌမူလကေ ပနာတိ ‘‘ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော’’တိအာဒိ (ပါရာ. ၃၈၇) ပါဠိဝါရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣတ္ထိယာ သဒ္ဓိံ ရဟောနိသဇ္ဇာဒိဒဿနမတ္တဝသေန ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော ပုဂ္ဂလော တေန ဒိဋ္ဌော၊ န ပန မဂ္ဂေန မဂ္ဂပ္ပဋိပါဒနာဒိဒဿနဝသေန. ယဒိ ဟိ တေန သော တထာ ဒိဋ္ဌော ဘဝေယျ၊ အသုဒ္ဓသညီ ဧဝါယံ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ သိယာ၊ အသုဒ္ဓသညာယ စ သုဒ္ဓံ ဝါ အသုဒ္ဓံ ဝါ စောဒေန္တဿ သံဃာဒိသေသော န သိယာ ‘‘အနာပတ္တိ သုဒ္ဓေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိဿ၊ အသုဒ္ဓေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိဿာ’’တိအာဒိဝစနတော (ပါရာ. ၃၉၀). တသ္မာ ဣတ္ထိယာ သဒ္ဓိံ ရဟောနိသဇ္ဇာဒိမတ္တမေဝ ဒိသွာပိ ‘‘သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော၊ နာယံ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ တသ္မိံ သုဒ္ဓသညိဿ ဝါ ဝေမတိကဿ ဝါ ‘‘သုတော မယာ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော’’တိအာဒိနာ နိယမေတွာ စောဒေန္တဿေဝ သံဃာဒိသေသော၊ န အသုဒ္ဓသညိဿ၊ တဿ ပန ဒိဋ္ဌံ သုတန္တိ မုသာဝါဒါဒိပစ္စယာ လဟုကာပတ္တိ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဒိ ပန သော တသ္မိံ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိစာဝနာဓိပ္ပါယောပိ ဒိဋ္ဌံ ရဟောနိသဇ္ဇာဒိမတ္တမေဝ ဝဒတိ၊ အဒိဋ္ဌံ ပန မဂ္ဂေနမဂ္ဂပ္ပဋိပါဒနာဒိပါရာဇိကဝတ္ထုံ ဝါ ‘‘အဿမဏောသီ’’တိအာဒိကံ ဝါ န ဝဒတိ၊ တဿ အနာပတ္တိ. အဓိကံ ဝဒန္တဿ ပန အာပတ္တိယေဝ ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ (ပါရာ. ၃၈၆-၃၈၇) ဝုတ္တတ္တာ. ယော ပန ဒိဋ္ဌေန ရဟောနိသဇ္ဇာဒိနာ ပဌမပါရာဇိကေန အသုဒ္ဓသညီ ဟုတွာ စာဝနာဓိပ္ပါယော အဒိန္နာဒါနံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော ‘‘ဒိဋ္ဌော’’တိ ဝါ ‘‘သုတော’’တိ ဝါ အာဒိံ ဝဒတိ၊ တဿာပိ န သံဃာဒိသေသော အသုဒ္ဓေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိတာယာတိ ကေစိ ဝဒန္တိ. အညေ ပန ‘‘ယေန ပါရာဇိကေန စောဒေတိ၊ တေန သုဒ္ဓသညာဘာဝါ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဣဒံ ယုတ္တံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ယေန ပါရာဇိကေန စောဒေတိ၊ တံ ‘အယံ အနဇ္ဈာပန္နော’တိ ဉတွာ စာဝနာဓိပ္ပါယေန။ပေ။ သံဃာဒိသေသော’’တိ. ဣမိနာ နယေန သုတာဒိမူလကေသုပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အညတြ အာဂတေသူတိ ဩမသဝါဒါဒီသု အာဂတေသု. အဝဿုတောတိ တီဟိပိ ဒွါရေဟိ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတဒုစ္စရိတာနုဝဿနေန တိန္တော. ကသမ္ဗုဇာတောတိ ကစဝရဘူတော၊ နိဿာရောတိ အတ္ထော.

ကောဏ္ဌောတိ စောရော၊ ဒုဿီလောတိ အတ္ထော. ဇေဋ္ဌဗ္ဗတိကောတိ ကာဠကဏ္ဏိဒေဝီဝတေ နိယုတ္တော တိတ္ထိယောတိ ဝဒတိ၊ သာ ကိရ ကာဠကဏ္ဏိသိရိဒေဝိယာ ဇေဋ္ဌာတိ ဝုတ္တာ. ယဒဂ္ဂေနာတိ ယေန ကာရဏေန၊ ယတ္တကေနာတိ အတ္ထော. တဒဂ္ဂေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. နော ကပ္ပေတီတိအာဒိ ဝေမတိကဘာဝဒီပနတ္ထမေဝ ဝုတ္တန္တိ မဟာပဒုမတ္ထေရဿ အဓိပ္ပါယော.

၃၈၉. ဧတ္ထာတိ စောဒနာယံ. တဇ္ဇနီယာဒိကမ္မံ ကရိဿာမီတိအာပတ္တိယာ စောဒေန္တဿ အဓိပ္ပါယော ကမ္မာဓိပ္ပါယော နာမ. ပရိဝါသဒါနာဒိက္ကမေန အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပေတုံ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တဿ အဓိပ္ပါယော ဝုဋ္ဌာနာဓိပ္ပါယော. ဥပေါသထံ၊ ပဝါရဏံ ဝါ သံဃေ ကာတုံ အဒါနတ္ထာယ အာပတ္တိယာ စောဒယတော အဓိပ္ပါယော ဥပေါသထပဝါရဏဋ္ဌပနာဓိပ္ပါယော. အသမ္မုခါ။ပေ။ ဒုက္ကဋန္တိ အနုဒ္ဓံသေန္တဿပိ အက္ကောသန္တဿပိ ဒုက္ကဋံ.

သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ သဗ္ဗာသု အဋ္ဌကထာသု. ဥပေါသထပဝါရဏာနံ ဉတ္တိကမ္မဘာဝတော ဉတ္တိယာ ဝတ္တမာနာယ ဧဝ ဥပေါသထပဝါရဏဋ္ဌပနံ ဟောတိ၊ န နိဋ္ဌိတာယ၊ သာ စ ယျ-ကာရေ ပတ္တေ နိဋ္ဌိတာ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယျ-ကာရေ ပတ္တေ န လဗ္ဘတီ’’တိ.

အနုပါသကောတိ ဥပါသကောပိ သော ဘိက္ခု န ဟောတိ သရဏဂမနဿာပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာတိ ဝဒန္တိ. ‘‘အနောဒိဿ ဓမ္မံ ကထေန္တဿာ’’တိ ဣမိနာ ဩဒိဿ ကထေန္တေန ဩကာသံ ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အာပတ္တိံ ဒေသေတွာတိ ဩကာသာကာရာပနာပတ္တိံ ဒေသေတွာ. ယံ စောဒေတိ၊ တဿ ဥပသမ္ပန္နောတိ သင်္ချုပဂမနံ၊ တသ္မိံ သုဒ္ဓသညိတာ ဝေမတိကတာ ဝါ၊ ယေန ပါရာဇိကေန စောဒေတိ၊ တဿ ဒိဋ္ဌာဒိဝသေန အမူလကတာ၊ စာဝနာဓိပ္ပါယေန ‘‘တွံ ပါရာဇိကော’’တိအာဒိနာ နိယမေတွာ သမ္မုခါ စောဒနာ စောဒါပနာ၊ တဿ တင်္ခဏဝိဇာနနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.