၁၀. ပဌမသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၁၀. ဒသမေ ဗဟူနန္တိ ဒုဗ္ဗလတာယ အရညာဒိသေဝါယ စိတ္တံ သမာဟိတံ ကာတုံ အသက္ကောန္တာနံ. ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဗုဒ္ဓဝစနဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိသင်္ခါတံ ဗျဉ္ဇနပဒမေဝ ပရမံ အဿ၊ န မဂ္ဂလာဘောတိ ပဒပရမော. အဘိသမ္ဘုဏိတွာတိ နိပ္ဖါဒေတွာ. ဓမ္မတော အပေတံ ဥဒ္ဓမ္မံ. ပဋိက္ခိတ္တမေဝါတိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၀၄) ဝစနတော ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေဝ ဝစနံ သန္ဓာယ ပါဠိယမ္ပိ ‘‘အဋ္ဌ မာသေ’’တိအာဒိ (ပါရာ. ၄၀၉) ဝုတ္တံ.

တီဟိ ကောဋီဟီတိ အသုဒ္ဓမူလေဟိ. ဧတ္ထ စ ဘိက္ခူနံ စတူသု ကုလေသု ပက္ကပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနနိဿိတတာယ၊ မစ္ဆမံသဘောဇနဝိရဟိတဿ စ ကုလဿ ဒုလ္လဘတာယ တတ္ထ လဒ္ဓေသု ဘတ္တဗျဉ္ဇနေသု မစ္ဆမံသသံသဂ္ဂသင်္ကာယ၊ ဒုန္နိဝါရဏတာယ စ ဘိက္ခူနံ သရီရယာပနမ္ပိ န သိယာတိ ဘဂဝတာ မစ္ဆမံသံ သဗ္ဗထာ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ တီဟိ ကောဋီဟိ အပရိသုဒ္ဓမေဝ ပဋိက္ခိတ္တံ. ယဒိ ဟိ တံ ဘဂဝါ သဗ္ဗထာ ပဋိက္ခိပေယျ၊ ဘိက္ခူ မရမာနာပိ မစ္ဆာဒိသံသဂ္ဂသင်္ကိတံ ဘတ္တံ န ဘုဉ္ဇေယျုံ၊ တတော တဏ္ဍုလဓညာဒိံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိဒဟိတွာ သယံ ပစိတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ တဒုပကရဏဘူတံ ဒါသိဒါသံ၊ ဥဒုက္ခလမုသလာဒိကဉ္စ ဘိက္ခူနံ ပတ္တာဒိ ဝိယ အဝဿံ ဂဟေတုံ အနုဇာနိတဗ္ဗံ သိယာတိ တိတ္ထိယာနံ ဝိယ ဂဟဋ္ဌာဝါသော ဧဝ သိယာ၊ န ဘိက္ခုအာဝါသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဇာလံ မစ္ဆဗန္ဓနံ. ဝါဂုရာ မိဂဗန္ဓနီ. ကပ္ပတီတိ ယဒိ တေသံ ဝစနေန သင်္ကာ န ဝတ္တတိ၊ ဝဋ္ဋတိ၊ န တံ ဝစနံ လေသကပ္ပံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ယတ္ထ စ နိဗ္ဗေမတိကော ဟောတိ၊ တံ သဗ္ဗံ ကပ္ပတီ’’တိ.

ပဝတ္တမံသန္တိ အာပဏာဒီသု ပဝတ္တံ ဝိက္ကာယိကံ မတမံသံ. ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယ အကတန္တိ ဧတ္ထ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော ဧဝ-သဒ္ဒေါ၊ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ အကတမေဝါတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ဘိက္ခူနဉ္စ မင်္ဂလာဒီနဉ္စာတိ မိဿေတွာ ကတမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ယထာဌိတဝသေန အဝဓာရဏံ ဂဟေတွာ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ. ‘‘ဝတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ အာပတ္တိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

ကပ္ပန္တိ အသင်္ခေယျကပ္ပံ၊ ‘‘အာယုကပ္ပ’’န္တိပိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၄၁၀) ကေစိ. မဟာကပ္ပဿ ဟိ စတုတ္ထဘာဂေါ အသင်္ခေယျကပ္ပေါ၊ တတော ဝီသတိမော ဘာဂေါ သံဃဘေဒကဿ အာယုကပ္ပန္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ အဋ္ဌကထာသု ကပ္ပဋ္ဌကထာယ န သမေတိ ‘‘ကပ္ပဝိနာသေ ဧဝ မုစ္စတီ’’တိအာဒိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၈၀၉) ဝစနတော. ဗြဟ္မံ ပုညန္တိ သေဋ္ဌံ ပုညံ. ကပ္ပံ သဂ္ဂမှီတိ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိပရမ္ပရာယ ကပ္ပဋ္ဌတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၄၁၁. လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကေနာတိ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တကဘာဝေန ဘာဝပ္ပဓာနတ္တာ နိဒ္ဒေသဿ. ကမ္မနာနာသံဝါသကေနာတိ ဥက္ခိတ္တဘာဝေန. ‘‘ဘေဒါယ ပရက္ကမေယျာ’’တိ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ ဘေဒနသံဝတ္တနိကဿ အဓိကရဏဿ သမာဒါယ ပဂ္ဂဏှနတော ပုဗ္ဗေပိ ပက္ခပရိယေသနာဒိဝသေန သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမန္တဿ သမနုဘာသနကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယောပိ စာယံ သံဃဘေဒေါ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ကမ္မေနာတိ အပလောကနာဒိနာ. ဥဒ္ဒေသေနာတိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေန. ဝေါဟာရေနာတိ တာဟိ တာဟိ ဥပပတ္တီဟိ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၃.၁၀-၃၉၊ ၄၂၊ စူဠဝ. ၃၅၂) ဝေါဟာရေန၊ ပရေသံ ပညာပနေနာတိ အတ္ထော. အနုသာဝနာယာတိ အတ္တနော လဒ္ဓိယာ ဂဟဏတ္ထမေဝ အနု ပုနပ္ပုနံ ကဏ္ဏမူလေ မန္တသာဝနာယ၊ ကထနေနာတိ အတ္ထော. သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ဧဝံ အနုသာဝနာယ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အတ္တနော ပက္ခေ ပဝိဋ္ဌဘာဝဿ သညာဏတ္ထံ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန. ဧတ္ထ စ ကမ္မမေဝ၊ ဥဒ္ဒေသော ဝါ သံဃဘေဒေ ပဓာနံ ကာရဏံ၊ ဝေါဟာရာဒယော ပန သံဃဘေဒဿ ပုဗ္ဗဘာဂါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဗ္ဘုဿိတန္တိ အဗ္ဘုဂ္ဂတံ. အစ္ဆေယျာတိ ဝိဟရေယျ.

‘‘လဇ္ဇီ ရက္ခိဿတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၄၂၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၄၅) ဝစနတော အာပတ္တိဘယေန အာရောစနံ လဇ္ဇီနံ ဧဝ ဘာရောတိ အာဟ ‘‘လဇ္ဇီဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ၊ အလဇ္ဇိဿပိ အနာရောစေန္တဿ အာပတ္တိယေဝ. အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇတော ဒုက္ကဋန္တိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝဒန္တာနံ ဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ. ပဟောန္တေနာတိ ဂန္တုံ သမတ္ထေန၊ ဣစ္ဆန္တေနာတိ အတ္ထော. အာပတ္တိ ပန အဍ္ဎယောဇနဗ္ဘန္တရေနေဝ အဂိလာနဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၄၁၆. ဉတ္တိယာဒီဟိ ဒုက္ကဋာဒိသဗ္ဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘သံဃာဒိသေသေန အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဿာတိ ဒေဝဒတ္တဿ. အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ သမနုဘာသနကမ္မဿေဝ အဘာဝတော ‘‘န ဟိ ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တေနေဝ ဟိ သမနုဘာသနကမ္မံ အနုညာတံ. ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတတောတိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရောမန္ထကဿ ရောမန္ထန’’န္တိအာဒိံ (စူဠဝ. ၂၇၃) ဥဒ္ဒိဿာနုညာတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အနာပတ္တိယန္တိ အနာပတ္တိဝါရေ. အာပတ္တိံ ရောပေတဗ္ဗောတိ သမနုဘာသနာယ ပါစိတ္တိယအာပတ္တိံ ရောပေတဗ္ဗော. အာပတ္တိယေဝ န ဇာတာတိ သံဃာဒိသေသာပတ္တိ န ဇာတာ ဧဝ.

‘‘န ပဋိနိဿဇ္ဇာမီ’’တိ သညာယ အဘာဝေန မုစ္စနတော သညာဝိမောက္ခံ. သစိတ္တကန္တိ ‘‘န ပဋိနိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဇာနနစိတ္တေန သစိတ္တကံ. ယော ဝိသညီ ဝါ ဘီတော ဝါ ဝိက္ခိတ္တော ဝါ ‘‘ပဋိနိဿဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိပိ၊ ‘‘ကမ္မံ ကရိဿတီ’’တိ ဝါ န ဇာနာတိ၊ တဿ အနာပတ္တိ. ဘေဒါယ ပရက္ကမနံ၊ ဓမ္မကမ္မေန သမနုဘာသနံ၊ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနံ၊ န ပဋိနိဿဇ္ဇာမီတိ စိတ္တေန အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနန္တိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

ပဌမသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.