၂. ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂေါ

၁-၂. ပုဗ္ဗသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၈၂၃-၈၂၄. ပရတော ဣမသ္မိံ ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂေ ဒသမသုတ္တေ အာဝိ ဘဝိဿန္တိ. ဆအဘိညာပါဒကာတိ ဆန္နံ အဘိညာနံ ပါဒကဘူတာ ပဓာနဘူတာ. ယထာ ပဌမသုတ္တေ၊ တထာ ဒုတိယတတိယသုတ္တေသုပိ စ ဆအဘိညာပါဒကာ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာတိ အတ္ထော.

၃. ဆန္ဒသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၂၅. ယော သမာဓိဿ နိဿယဘူတော ဆန္ဒော၊ သော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဆန္ဒန္တိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒ’’န္တိ. တဿ စ အဓိပတေယျဋ္ဌော နိဿယဋ္ဌော၊ န ဝိနာ တံ ဆန္ဒံ နိဿာယာတိ အာဟ – ‘‘နိဿာယာတိ နိဿယံ ကတွာ၊ အဓိပတိံ ကတွာတိ အတ္ထော’’တိ. ပဓာနဘူတာတိ သေဋ္ဌဘူတာ၊ သေဋ္ဌဘာဝေါ စ ဧကဿပိ စတုကိစ္စသာဓနဝသေန ပဝတ္တိယာ၊ တတော ဧဝ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော၊ ပဓာနသင်္ခါရဋ္ဌေန ပဓာနသင်္ခရဏတော. ‘‘ဆန္ဒံ စေ နိဿာယ။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဆန္ဒသမာဓီ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ ဆန္ဒာဓိပတိ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီတိ အဓိပတိသဒ္ဒလောပံ ကတွာ သမာသော ဝုတ္တောတိ ဝိညာယတိ၊ အဓိပတိသဒ္ဒတ္ထဒဿနဝသေန ဝါ ဆန္ဒဟေတုကော၊ ဆန္ဒာဓိကော ဝါ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ. တေန ‘‘ဆန္ဒသမာဓိနာ စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ ပဓာနဘူတသင်္ခါရေဟိ စ သမန္နာဂတာ’’တိ ဝက္ခတိ၊ တံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. ပဓာနဘူတာတိ ဝီရိယဘူတာ. ကေစိ ဝဒန္တိ – ‘‘သင်္ခတသင်္ခါရာဒိနိဝတ္တနတ္ထံ ပဓာနဂ္ဂဟဏ’’န္တိ. အထ ဝါ တံ တံ ဝိသေသံ သင်္ခရောတီတိ သင်္ခါရော၊ သဗ္ဗမ္ပိ ဝီရိယံ. တတ္ထ စတုကိစ္စသာဓကတော တဒညဿ နိဝတ္တနတ္ထံ ပဓာနဂ္ဂဟဏန္တိ. ယထာ ဆန္ဒော ဆန္ဒသမာဓိနာ စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ သမန္နာဂတော၊ ဧဝံ ဆန္ဒသမာဓိ ဆန္ဒေန စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ သမန္နာဂတော. ပဓာနသင်္ခါရာပိ ဆန္ဒေန စေဝ ဆန္ဒသမာဓိနာ စ သမန္နာဂတာတိ တီသုပိ ပဒေသု သမန္နာဂတသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ တယောပိ ဆန္ဒာဒယော ဧကစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ ဧကတော ကတွာ ‘‘အယံ ဝုစ္စတိ။ပေ။ ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ. ဧဝံ ဆန္ဒာဒီနံယေဝ စေတ္ထ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ ဝိဘင်္ဂေ ပန တေသံ ဣဒ္ဓိဘာဝေါ သမ္ပယုတ္တာနံ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဣဒါနိ နေသံ ဣဒ္ဓိပါဒတာပိ သမ္ဘဝတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဆန္ဒဉှိ ဘာဝယတော ပဓာနံ ကတွာ ဘာဝေန္တဿ တထာ ပဝတ္တပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေန ဣဇ္ဈမာနော ဆန္ဒော ဣဒ္ဓိ နာမ၊ တဿ နိဿယဘူတာ ပဓာနသင်္ခါရာ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တထာ ဘာဝယန္တဿ မုချတာမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဣဇ္ဈနတ္ထော ပန သဗ္ဗေသံ သမာနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သမ္ပယုတ္တ။ပေ။ ဣဇ္ဈန္တိယေဝါ’’တိ အာဟ.

ဣဒ္ဓိပါဒေ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဆန္ဒာဒယောတိ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရာ. သေသိဒ္ဓိပါဒေသူတိ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒါဒီသု. တတ္ထ ဝီရိယသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတောတိ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝီရိယံ အာဂတံ၊ တတ္ထ ပုရိမံ သမာဓိဝိသေသံ၊ ဝီရိယာဓိပတိသမာဓိ ဧဝ ဝီရိယသမာဓီတိ ဒုတိယံ သမန္နာဂမင်္ဂဒဿနံ. ဒွေယေဝ ဟိ သဗ္ဗတ္ထ သမန္နာဂမင်္ဂါနိ သမာဓိ ပဓာနသင်္ခါရော စ၊ ဆန္ဒာဒယော သမာဓိဝိသေသနာနိ၊ ပဓာနသင်္ခါရော ပန ပဓာနဝစနေနေဝ ဝိသေသိတော၊ န ဆန္ဒာဒီဟီတိ န ဣဓ ဝီရိယာဓိပတိတာ ပဓာနသင်္ခါရဿ ဝုတ္တာ ဟောတိ. ဝီရိယဉ္စ သမာဓိံ ဝိသေသေတွာ ဌိတမေဝ သမန္နာဂမင်္ဂဝသေန ပဓာနသင်္ခါရဝစနေန ဝုတ္တန္တိ နာပိ ဒွီဟိ ဝီရိယေဟိ သမန္နာဂမော ဝုတ္တော ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဆန္ဒာဒီဟိ ဝိသိဋ္ဌော သမာဓိ၊ တထာပိ ဝိသိဋ္ဌေနေဝ စ တေန သမ္ပယုတ္တော ပဓာနသင်္ခါရော သေသဓမ္မာ စ၊ တသ္မာ သမာဓိဝိသေသနာနံ ဝသေန စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဝုတ္တာ၊ ဝိသေသနဘာဝေါ စ ဆန္ဒာဒီနံ တံတံအဝဿယဒဿနဝသေန ဟောတီတိ ‘‘ဆန္ဒသမာဓိ။ပေ။ ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ ဧတ္ထ နိဿယတ္ထေပိ ပါဒ-သဒ္ဒေ ဥပါဒါယဋ္ဌေန ဆန္ဒာဒီနံ ဣဒ္ဓိပါဒတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ၊ တေနေဝ အဘိဓမ္မေ ဥတ္တရစူဠဘာဇနိယေ ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၄၅၇) ဆန္ဒာဒီနံယေဝ ဣဒ္ဓိပါဒတာ ဝုတ္တာ၊ ပဉှပုစ္ဆကေ စ – ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒသမာဓီ’’တိအာဒိနာဝ (ဝိဘ. ၄၃၁) ဥဒ္ဒေသံ ကတွာပိ ပုန ဆန္ဒာဒီနံယေဝ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝိဘတ္တော. ဥပါယိဒ္ဓိပါဒဒဿနတ္ထမေဝ ဟိ နိဿယိဒ္ဓိပါဒဒဿနံ ကတံ၊ အညထာ စတုဗ္ဗိဓတာ န ဟောတီတိ အယမေတ္ထ ပါဠိဝသေန အတ္ထဝိနိစ္ဆယော. တတ္ထ ဥပါယိဒ္ဓိပါဒဒဿနတ္ထမေဝါတိ ဆန္ဒာဒိကေ ဓုရေ ဇေဋ္ဌကေ ပုဗ္ဗင်္ဂမေ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိတသမာဓိ ဆန္ဒာဓိပတိသမာဓီတိ ဆန္ဒာဒီနံ ဣဒ္ဓိယာ အဓိဂမူပါယဒဿနံ ဥပါယိဒ္ဓိပါဒဒဿနံ၊ တဒတ္ထမေဝ ‘‘တထာဘူတဿ ဝေဒနာက္ခန္ဓော။ပေ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ပါဠိယံ နိဿယိဒ္ဓိပါဒဒဿနံ ကတံ ဆန္ဒာဒိဝိသိဋ္ဌာနံယေဝ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဧဝဉ္စေတံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ အညထာ ကေဝလံ ဣဒ္ဓိသမ္ပယုတ္တာနံယေဝ ခန္ဓာနံ ဝသေန ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝေ ဂယှမာနေ တေသံ စတုဗ္ဗိဓတာ န ဟောတိ ဝိသေသကာရဏဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော.

ကေစီတိ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိနော. အနိဗ္ဗတ္တောတိ ဟေတုပစ္စယေဟိ န နိဗ္ဗတ္တော၊ န သဘာဝဓမ္မော၊ ပညတ္တိမတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဝါဒမဒ္ဒနတ္ထာယ ဟောတိ၊ အဘိဓမ္မေ စ အာဂတော ဥတ္တရစူဠဝါရောတိ ယောဇနာ. စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါတိအာဒိ ဥတ္တရစူဠဝါရဒဿနံ. ဣမေ ပန ဥတ္တရစူဠဝါရေ အာဂတာ ဣဒ္ဓိပါဒါ.

ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော ဆန္ဒေ သတိ ကထံ နာနုဇာနိဿန္တီတိ သတ္တာဟာနိ ဘတ္တာနိ အဘုဉ္ဇိတွာ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆန္ဒမေဝ နိဿာယ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ အာဟ – ‘‘ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော ဆန္ဒံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသီ’’တိ. သောဏတ္ထေရောတိ သုခုမာလသောဏတ္ထေရော. သော ဟိ အာယသ္မာ အတ္တနော သုခုမာလဘာဝံ အစိန္တေတွာ အတိဝေလံ စင်္ကမနေန ပါဒေသု ဥဋ္ဌိတေသုပိ ဥဿာဟံ အဝိဿဇ္ဇေန္တော ဝီရိယံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သမ္ဘုတတ္ထေရော ‘‘စိတ္တဝတော စေ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသော ဣဇ္ဈေယျ၊ မယှံ ဣဇ္ဈေယျာတိ စိတ္တံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. မောဃရာဇာ ‘‘ပညဝတော စေ မဂ္ဂဘာဝနာ ဣဇ္ဈေယျ၊ မယှံ ဣဇ္ဈေယျာ’’တိ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပညာဓုရံ ပညာဇေဋ္ဌကံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ အာဟ ‘‘မောဃရာဇာ ဝီမံသံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသီ’’တိ. ဣဒါနိ နေသံ အရိယာနံ ဥပဋ္ဌာနုဿာဟမန္တဇာတိသမ္ပဒံ နိဿာယ ရညော သန္တိကေ လဒ္ဓဝိသေသေ အမစ္စပုတ္တေ နိဒဿနဘာဝေန ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ယထာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ပုနပ္ပုနံ ဆန္ဒုပ္ပါဒနံ တောသနံ ဝိယ ဟောတီတိ ဆန္ဒဿ ဥပဋ္ဌာနသဒိသတာ ဝုတ္တာ၊ ထာမဘာဝတော စ ဝီရိယဿ သူရတ္တသဒိသတာ၊ စိန္တနပ္ပဓာနတ္တာ စိတ္တဿ မန္တသံဝိဓာနသဒိသတာ၊ ယောနိသောမနသိကာရ-သမ္ဘူတေသု ကုသလဓမ္မေသု ပညာ သေဋ္ဌာတိ ဝီမံသာယ ဇာတိသမ္ပတ္တိသဒိသတာ ဝုတ္တာ.

၄. မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၂၆. ဥဒ္ဓစ္စပကတိကာတိ ဝိက္ခိတ္တသဘာဝါ၊ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာတိ အတ္ထော. အနဝဋ္ဌိတတာယ ဝိပ္ဖန္ဒိတစိတ္တတာယ ဝိပ္ဖန္ဒမာနစိတ္တာ. တုစ္ဆတာယ နဠော ဝိယာတိ နဠော၊ မာနော၊ ဥဂ္ဂတော နဠော ဧတေသန္တိ ဥန္နဠာတိ အာဟ – ‘‘ဥန္နဠာတိ။ပေ။ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. စပလာတိ စာပလျတာ နာမ လောလဘာဝေါ. မုရာတိ ခရဝစနာ၊ ဖရုသဝစနာတိ အတ္ထော. ဝိကိဏ္ဏဝါစာ နာမ သမ္ဖပ္ပလာပိနောတိ ဝုတ္တံ ‘‘အသံယတဝစနာ’’တိအာဒိ. ပဋိပတ္တိဓမ္မေ ပမုဋ္ဌာ ဝိနဋ္ဌာ ပဋိဝိနဋ္ဌာ သတိ ဧတေသန္တိ မုဋ္ဌသတီတိ အာဟ – ‘‘နဋ္ဌဿတိနော’’တိ. ဥဗ္ဘန္တစိတ္တာတိ သမာဓိနော အဘာဝေန ဥဒ္ဓစ္စေနေဝ ဥပရူပရိ ဘန္တစိတ္တာ. ပါကတိန္ဒြိယာ အဘာဝိတကာယတာယ ဂါမဒါရကာ ဝိယ ပကတိဘူတဣန္ဒြိယာ. နေမော ဝုစ္စတိ ဘူမိယာ ဗဒ္ဓဘာဝနိမိတ္တပဒေသော၊ ဂမ္ဘီရော နေမော ဧတဿာတိ ဂမ္ဘီရနေမော. သုဋ္ဌု နိခါတောတိအာဒိ တဿ ပါဒဿ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝဒဿနံ.

၅. ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၂၇. ပဟာနတ္ထန္တိ အနုပ္ပါဒပဟာနတ္ထံ.

၉. ဣဒ္ဓါဒိဒေသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၃၁. အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ ‘‘ဣဒ္ဓိလာဘာယ ပဝတ္တတီ’’တိ ဝစနတော.

၁၀. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၃၂. ဆန္ဒံ ဥပ္ပါဒေတွာတိ ဘာဝနာဆန္ဒံ ဥပ္ပါဒေတွာ. လီနာကာရောတိ ဘာဝနာစိတ္တဿ လယာပတ္တိ. ကောသဇ္ဇေန ဝေါကိဏ္ဏာပဇ္ဇနံ ဝုတ္တံ.

ဧဝံ ပသာဒါဘာဝေန စိတ္တဿ ဝိက္ခေပါပတ္တိ၊ တတ္ထ ပသာဒုပ္ပါဒနေန ယံ သမ္ပဟံသနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ တဿ ဥပ္ပါဒနာကာရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သော ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ’’တိအာဒိ. ဝတ္ထုကာမေ အာရဗ္ဘ ဝိက္ခိတ္တော ပုနပ္ပုနံ ဝိက္ခိတ္တော ဟောတိယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနုဝိက္ခိတ္တော’’တိ. ဥပ္ပထံ ပဋိပန္နဿ စိတ္တဿ ဒဏ္ဍနဋ္ဌေန နိဂ္ဂဏှနဋ္ဌေန သုတ္တာနိ ဧဝ ဒဏ္ဍောတိ သုတ္တဒဏ္ဍော၊ တေန သုတ္တဒဏ္ဍေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ. ပဉ္စကာမဂုဏေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တော စိတ္တဝိက္ခေပေါ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနုဝိက္ခိတ္တော အနုဝိသဋော’’တိ.

ပုရေပစ္ဆာဘာဝေါ ကမ္မဋ္ဌာနဿ မနသိကာရဝသေန ဥဂ္ဂဟဝသေန ဝါတိ တဒုဘယံ ဒဿေတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတိလီနာဒီသု စတူသု ဌာနေသူတိ အတိလီနာတိပဂ္ဂဟိတသံခိတ္တအနုဝိက္ခိတ္တသညိတေသု စတူသု ဌာနေသု. တတ္ထ ဘာဝနံ အနဇ္ဈောဂါဟေတွာဝ သင်္ကောစော အတိလီနတာ၊ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အန္တော သင်္ကောစော သံခိတ္တတာ၊ အန္တောသင်္ခေပေါ အတိပဂ္ဂဟိတတာ၊ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာ အနုဝိက္ခိတ္တတာ. ဗဟိဒ္ဓါ ဝိသမဝိတက္ကာနုဘာဝနံ အာပဇ္ဇန္တော ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန အဋ္ဌိကသညာဝသေန ဝါ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘သရီရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၇၊ မ. နိ. ၁.၁၁၀).

အညမညံ အသင်္ကရတော အာကိရီယန္တိ ပကာရတော ဌပီယန္တီတိ အာကာရာ၊ ဘာဂါတိ အာဟ – ‘‘ယေဟိ အာကာရေဟီတိ ယေဟိ ကောဋ္ဌာသေဟီ’’တိ. လိင်္ဂီယတိ သလ္လက္ခီယတီတိ လိင်္ဂံ၊ သဏ္ဌာနံ. နိမီယတိ နိဒ္ဓါရေတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒီယတီတိ နိမိတ္တံ၊ ဥပဋ္ဌာနံ. ယော ဘိက္ခူတိအာဒိ အာလောကသညံ ယော ဥဂ္ဂဏှာတိ၊ တံ ဒဿနံ. အင်္ဂဏေတိ ဝိဝဋင်္ဂဏေ. အာလောကသညံ မနသိကရောတိ ရတ္တိယံ. ဝီရိယာဒီသုပီတိ ယထာ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပါဒေတွာ’’တိ ဆန္ဒေ ဝိတ္ထာရနယော ဝုတ္တော၊ ဝီရိယာဒီသုပိ ဧသော ဧဝ ဝိတ္ထာရနယော ယောဇေတဗ္ဗော.

ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.