၂. နာလန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၇၈. ဒုတိယဝဂ္ဂေ ပဌမသုတ္တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျန္တိ တံ လင်္ဃိတွာ ‘‘ဒုတိယေ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဘိယျတရော အဘိညာတောတိ သမ္ဗောဓိယာ သေဋ္ဌတရောတိ အဘိလက္ခိတော. ဘိယျတရာဘိညောတိ သဗ္ဗသတ္တေသု အဓိကတရပညော. တေနာဟ ‘‘ဥတ္တရိတရဉာဏော’’တိ. သမ္မာ အနဝသေသတော ဗုဇ္ဈတိ ဧတေနာတိ သမ္ဗောဓီတိ အာဟ – ‘‘သမ္ဗောဓိယန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏေ’’တိ. နိပ္ပဒေသာ ဂဟိတာတိ အနဝသေသာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဂဟိတာ အဂ္ဂမဂ္ဂသိဒ္ဓိယာဝ ဘဂဝတော သဗ္ဗဂုဏာနံ သိဒ္ဓတ္တာ. န ကေဝလဉ္စ ဗုဒ္ဓါနံ၊ အထ ခေါ အဂ္ဂသာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓါနမ္ပိ တံတံဂုဏသမိဇ္ဈနံ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေနေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒွေပိ အဂ္ဂသာဝကာ’’တိအာဒိမာဟ.

အပရော နယော – ပသန္နောတိ ဣမိနာ ပသာဒဿ ဝတ္တမာနတာ ဒီပိတာတိ ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါတိ ဣမိနာပိ သဒ္ဓါယ ပစ္စုပ္ပန္နတာ ပကာသိတာတိ အာဟ – ‘‘ဧဝံ သဒ္ဒဟာမီတိ အတ္ထော’’တိ. အဘိဇာနာတိ အဘိမုခဘာဝေန သဗ္ဗညေယျံ ဇာနာတီတိ အဘိညော၊ ဘိယျော အဓိကော အဘိညောတိ ဘိယျောဘိညော. သော ဧဝ အတိသယဝစနိစ္ဆာဝသေန ဘိယျောဘိညတရောတိ ဝုတ္တောတိ အာဟ – ‘‘ဘိယျတရော အဘိညာတော’’တိ. ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပန အဘိဇာနာတီတိ အဘိညာ၊ အဘိဝိသိဋ္ဌာ ပညာ. ဘိယျော အဘိညာ ဧတဿာတိ ဘိယျောဘိညော၊ သော ဧဝ အတိသယဝစနိစ္ဆာဝသေန ဘိယျောဘိညတရော. သွာယံ အဿ အတိသယော အဘိညာယ ဘိယျောဘာဝကတောတိ အာဟ – ‘‘ဘိယျတရာဘိညော ဝါ’’တိ. သမ္ဗုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ သမ္ဗောဓိ၊ သဗ္ဗညုတညာဏံ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏဉ္စ. သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏံ၊ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ သမ္ဗောဓိ နာမ. တတ္ထ ပဓာနဝသေန တဒတ္ထဒဿနေ ပဌမဝိကပ္ပေါ၊ ပဒဋ္ဌာနဝသေန ဒုတိယဝိကပ္ပေါ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဿေဝ ဂဟဏံ၊ နနု ဟေဋ္ဌိမာနိပိ ဘဂဝတော မဂ္ဂဉာဏာနိ သဝါသနမေဝ ယထာသကံ ပဋိပက္ခဝိဓမနဝသေန ပဝတ္တာနိ. သဝါသနပ္ပဟာနဉှိ ဉေယျာဝရဏပ္ပဟာနန္တိ? သစ္စမေတံ၊ တံ ပန အပရိပုဏ္ဏံ ပဋိပက္ခဝိဓမနဿ ဝိပ္ပကတဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေ ဝါ’’တိ. သဗ္ဗန္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဓိဂန္တဗ္ဗံ သဗ္ဗံ.

ခါဒနီယာနံ ဥဠာရတာ သာတရသာနုဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘မဓုရေ အာဂစ္ဆတီ’’တိ. ပသံသာယ ဥဠာရတာ ဝိသိဋ္ဌဘာဝေနာတိ အာဟ – ‘‘သေဋ္ဌေ’’တိ. ဩဘာသဿ ဥဠာရတာ မဟန္တဘာဝေနာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိပုလေ’’တိ. ဥသဘဿ အယန္တိ အာသဘီ၊ ဣဓ ပန အာသဘီ ဝိယာတိ အာသဘီ. တေနာဟ – ‘‘ဥသဘဿ ဝါစာသဒိသီ’’တိ. ယေန ဂုဏေန သာ တံသဒိသာ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အစလာ အသမ္ပဝေဓီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယတော ကုတောစိ အနုဿဝနံ အနုဿဝေါ. ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာဒီသု ကတပရိစယာနံ အာစရိယာနံ တံ တံ အတ္ထံ ဉာပေန္တီ ပဝေဏီ အာစရိယပရမ္ပရာ. ကေဝလံ အတ္တနော မတိယာ ‘‘ဣတိ ကိရ ဧဝံ ကိရာ’’တိ ပရိကပ္ပနာ ဣတိကိရာ. ပိဋကဿ ဂန္ထဿ သမ္ပဒါနတော ဘူတတော တဿ ဂဟဏံ ပိဋကသမ္ပဒါနံ. ယထာသုတာနံ အတ္တာနံ အာကာရဿ ပရိဝိတက္ကနံ အာကာရပရိဝိတက္ကော. တထေဝဿ ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ ဒိဋ္ဌိယာ နိဇ္ဈာနက္ခမနံ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိ. အာဂမာဓိဂမေဟိ ဝိနာ ကေဝလံ အနုဿုတတော တက္ကမဂ္ဂံ နိဿာယ တက္ကနံ တက္ကော. အနုမာနဝိဓိံ နိဿာယ ဂဟဏံ နယဂ္ဂါဟော. ယသ္မာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ဌတွာ ဘဂဝတော အယံ ထေရဿ စောဒနာ ထေရဿ စ သော အဝိသယော၊ တသ္မာ ‘‘ပစ္စက္ခတော ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သီဟနာဒေါ ဝိယာတိ သီဟနာဒေါ. တံသဒိသတာ စဿ သေဋ္ဌဘာဝေန၊ သော စေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သီဟနာဒေါ’’တိအာဒိမာဟ. ဥန္နာဒယန္တေနာတိ အသနိသဒိသံ ကရောန္တေန.

အနုယောဂဒါပနတ္ထန္တိ အနုယောဂံ သောဓာပေတုံ. ဝိမဒ္ဒက္ခမဉှိ သီဟနာဒံ နဒန္တော အတ္ထတော အနုယောဂံ သောဓေတိ နာမ၊ အနုယုဇ္ဈန္တော စ နံ သောဓာပေတိ နာမ. ဒါတုန္တိ သောဓေတုံ. ကေစိ ‘‘ဒါနတ္ထ’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ. န ဟိ ယော သီဟဒါနံ နဒတိ၊ သော ဧဝ တတ္ထ အနုယောဂံ ဒေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. နိဃံသနန္တိ ဝိမဒ္ဒနံ. ဓမမာနန္တိ တာပယမာနံ. တာပနဉ္စေတ္ထ ဂဂ္ဂရိယာ ဓမ္မာပနသီသေန ဝဒတိ.

သဗ္ဗေ တေတိ သဗ္ဗေ တေ အတီတေ နိရုဒ္ဓေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ. တေနေတံ ဒဿေတိ – ယေ တေ အဟေသုံ အတီတမဒ္ဓါနံ တဝ အဘိနီဟာရတော ဩရံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေသံ တာဝ သာဝကဉာဏဂေါစရေ ဓမ္မေ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော မာရာဒယော ဝိယ စ ဗုဒ္ဓါနံ လောကိယစိတ္တာစာရံ တွံ ဇာနေယျာသိ. ယေ ပန တေ အဗ္ဘတီတာ၊ တတော ပရတော ဆိန္နဝဋုမာ ဆိန္နပပဉ္စာ ပရိယာဒိန္နဝဋ္ဋာ သဗ္ဗဒုက္ခဝီတိဝတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ တဝ သာဝကဉာဏဿ အဝိသယဘူတေ ဓမ္မေ ကထံ ဇာနိဿသီတိ. တေနာတိ သမ္ဗောဓိသင်္ခါတေန သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနေန အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန. ဧဝံသီလာတိ တာဒိသသီလာ. သမာဓိပက္ခာတိ သမာဓိ စ သမာဓိပက္ခာ စ သမာဓိပက္ခာ ဧကဒေသသရူပေကသေသနယေန. တတ္ထ သမာဓိပက္ခာတိ ဝီရိယသတိယော တဒနုဂုဏာ စ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဈာနသမာပတ္တီသု ယေဘုယျေန ဝိဟာရဝေါဟာရော၊ ဈာနသမာပတ္တိယော သမာဓိပ္ပဓာနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သမာဓိပက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဂဟိတတ္တာ ဝိဟာရော ဂဟိတော’’တိ.

ယထာ ပန ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတာပိ သမာဓိပညာ ပဋိပက္ခတော ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမုစ္စန-သင်္ခါတ-ကိစ္စဝိသေသ-ဒဿနဝသေန ဝိမုတ္တိပရိယာယေန ပုန ဂဟိတာ ‘‘ဧဝံဝိမုတ္တာ’’တိ၊ ဧဝံ ဒိဗ္ဗဝိဟာရော ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝိသေသဒဿနဝသေန ပုန ဂဟိတော ‘‘ဧဝံဝိဟာရီ’’တိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေသံ သမာပတ္တိဝိဟာရာနံ ဝသေနေတ္ထ အတ္ထော ယုဇ္ဇတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ ဝိမုစ္စိတ္ထာတိ ကတွာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓန္တေတိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘနောသာပနေန. သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိဿဋတ္တာ အသံသဋ္ဌတ္တာ ဝိမုတ္တတ္တာ စ နိဿရဏဝိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနံ.

အနာဂတဗုဒ္ဓါနံ ပနာတိ ပန-သဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထဇောတနော. တေန အတီတေသု တာဝ ခန္ဓာနံ ဘူတပုဗ္ဗတ္တာ တတ္ထ သိယာ ဉာဏဿ သဝိသယေ ဂတိ၊ အနာဂတေသု ပန သဗ္ဗသော အသဉ္ဇာတေသု ကထန္တိ ဣမမတ္ထံ ဇောတေတိ. တေနာဟ ‘‘အနာဂတာပီ’’တိအာဒိ. ‘‘အတ္တနော စေတသာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? နနု အတီတာနာဂတေ သတ္တာဟေ ဧဝ ပဝတ္တံ စိတ္တံ စေတောပရိယဉာဏဿ ဝိသယော၊ န တတော ပရန္တိ? နယိဒံ စေတောပရိယဉာဏကိစ္စဝသေန ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ ပုဗ္ဗေနိဝါသအနာဂတံသဉာဏာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ နာယံ ဒေါသော. ဝိဒိတဋ္ဌာနေ န ကရောတိ သိက္ခာပဒေနေဝ တာဒိသဿ ပဋိက္ခေပဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ သေတုဃာတတော စ. ကထံ ပန ထေရော ဒွယသမ္ဘဝေ ပဋိက္ခေပမေဝ အကာသိ၊ န ဝိဘဇ္ဇ ဗျာကာသီတိ အာဟ ‘‘ထေရော ကိရာ’’တိအာဒိ. ပါရံ ပရိယန္တံ မိနောတီတိ ပါရမီ၊ သာ ဧဝ ဉာဏန္တိ ပါရမိဉာဏံ၊ သာဝကာနံ ပါရမိဉာဏံ သာဝကပါရမိဉာဏံ. တသ္မိံ သာဝကာနံ ဥက္ကံသပရိယန္တဂတေ ဇာနနေ နာယမနုယောဂေါ၊ အထ ခေါ သဗ္ဗညုတညာဏေ သဗ္ဗညုတာယ ဇာနနေ. ကေစိ ပန ‘‘သာဝကပါရမိဉာဏေတိ သာဝကပါရမိဉာဏဝိသယေ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ၊ တထာ သေသပဒေသုပိ. သီလ။ပေ။ သမတ္ထန္တိ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဉာဏသင်္ခါတာနံ ကာရဏာနံ ဇာနနသမတ္ထံ. ဗုဒ္ဓသီလာဒယော ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓကိစ္စဿ ပရေဟိ ဧတေ ဗုဒ္ဓါတိ ဇာနနဿ စ ကာရဏံ.

အနုမာနဉာဏံ ဝိယ သံသယဋ္ဌိတံ အဟုတွာ ဣဒမိဒန္တိ ယထာသဘာဝတော ဉေယျံ ဓာရေတိ နိစ္ဆိနောတီတိ ဓမ္မော၊ ပစ္စက္ခဉာဏန္တိ အာဟ ‘‘ဓမ္မဿ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဿာ’’တိ. အနုဧတီတိ အနွယောတိ အာဟ ‘‘အနုယောဂံ အနုဂန္တွာ’’တိ. ပစ္စက္ခသိဒ္ဓဉှိ အတ္ထံ အနုဂန္တွာ အနုမာနဉာဏဿ ပဝတ္တိ ‘‘ဒိဋ္ဌေန အဒိဋ္ဌဿ အနုမာန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိဒိတေ ဝေဒကမ္ပိ ဉာဏံ အတ္ထတော ဝိဒိတမေဝ ဟောတီတိ ‘‘အနုမာနဉာဏံ နယဂ္ဂါဟော ဝိဒိတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိဒိတောတိ ဝိဒ္ဓေါ ပဋိလဒ္ဓေါ၊ အဓိဂတောတိ အတ္ထော. အပ္ပမာဏောတိ အပရိမာဏော မဟာဝိသယတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အပရိယန္တော’’တိ. တေနာတိ အပရိယန္တတ္တာ. တေန ဝါ အပရိယန္တေန ဉာဏေန. ဧတေန ထေရော ယံ ယံ အနုမေယျမတ္ထံ ဉာတုကာမော ဟောတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ တဿ အသင်္ဂမပ္ပဋိဟတံ အနုမာနဉာဏံ ပဝတ္တေတီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘သော ဣမိနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဣမိနာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန.

ပါကာရဿ ထိရဘာဝံ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ အာပေတီတိ ဥဒ္ဓါပံ၊ ပါကာရမူလံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပါကာရဒွါရဗန္ဓပရိခါဒီနံ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္စန္တေ ဘဝံ ပစ္စန္တိမံ. ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကဋ္ဌာနိယံ ကတွာ ထေရော အတ္တာနံ ဒဿေတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကဒွါရန္တိ ကသ္မာ အာဟာ’’တိ စောဒနံ သမုဋ္ဌာပေသိ.

ယဿာ ပညာယ ဝသေန ပုရိသော ပဏ္ဍိတောတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ပဏ္ဍိစ္စန္တိ အာဟ – ‘‘ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော’’တိ. တံတံဣတိကတ္တဗ္ဗတာသု ဆေကဘာဝေါ ဗျတ္တဘာဝေါ ဝေယျတ္တိယံ. မေဓတိ အညာဏံ ဟိံသတိ ဝိဓမတီတိ မေဓာ၊ သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေဓာဝီ. ဌာနေ ဌာနေ ဥပ္ပတ္တိ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကာ၊ ဌာနသော ဥပ္ပဇ္ဇနပညာ. အနုပရိယာယန္တိ ဧတေနာတိ အနုပရိယာယော၊ သော ဧဝ ပထောတိ အနုပရိယာယပထော၊ ပရိတော ပါကာရဿ အနုယာယနမဂ္ဂေါ. ပါကာရဘာဂါ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗာ ဧတ္ထာတိ ပါကာရသန္ဓိ၊ ပါကာရဿ ဖုလ္လိတပဒေသော. သော ပန ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဒွိန္နမ္ပိ ဣဋ္ဌကာနံ ဝိဂမေန ဧဝံ ဝုစ္စတီတိ အာဟ – ‘‘ဒွိန္နံ ဣဋ္ဌကာနံ အပဂတဋ္ဌာန’’န္တိ. ဆိန္နဋ္ဌာနန္တိ ဆိန္နဘိန္နပဒေသံ၊ ဆိန္နဋ္ဌာနံ ဝါ. တဉှိ ‘‘ဝိဝရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ကီလိဋ္ဌန္တိ မလီနံ. ဥပတာပေန္တီတိ ကိလေသပရိဠာဟေန သန္တာပေန္တိ. ဝိဗာဓေန္တီတိ ပီဠေန္တိ. ဥပ္ပန္နာယ ပညာယ နီဝရဏေဟိ န ကိဉ္စိ ကာတုံ သက္ကာတိ အာဟ ‘‘အနုပ္ပန္နာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တီ’’တိ. တသ္မာတိ ပစ္စယူပဃာတေန ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနတော. စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုဋ္ဌု ဌပိတစိတ္တာတိ စတုဗ္ဗိဓာယပိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ သမ္မဒေဝ ဌပိတစိတ္တာ အပ္ပိတစိတ္တာ. ယထာသဘာဝေန ဘာဝေတွာတိ ယာထာဝတော သမ္မဒေဝ ယထာ ပဋိပက္ခာ သမုစ္ဆိဇ္ဇန္တိ၊ ဧဝံ ဘာဝေတွာ.

ပုရိမနယေ သတိပဋ္ဌာနာနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ မိဿကာ အဓိပ္ပေတာတိ တတော အညထာ ဝတ္တုံ ‘‘အပိစေတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မိဿကာတိ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဝသေန မိဿကာ. ‘‘စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တာတိ ပဌမံ ဝုတ္တတ္တာ သတိပဋ္ဌာနေသု ဝိပဿနံ ဂဟေတွာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတံ ဘာဝေတွာတိ ဝုတ္တတ္တာ မဂ္ဂပရိယာပန္နာနံယေဝ စ နေသံ နိပ္ပရိယာယဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝတော တေသု စ အဓိဂတမေဝ ဟောတီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ မဂ္ဂေါ စ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စာတိ ဂဟိတေ သုန္ဒရော ပဉှော ဘဝေယျာ’’တိ မဟာသိဝတ္ထေရော အာဟ. န ပနေဝံ ဂဟိတံ ပေါရာဏေဟီတိ အဓိပ္ပါယော. ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ. ထေရောတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော.

တတ္ထာတိ တေသု ပစ္စန္တနဂရာဒီသု. နဂရံ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ တဒတ္ထိကေဟိ ဥပဂန္တဗ္ဗတော ဥပဂတာနဉ္စ ပရိဿယရဟိတသုခါဓိဂမဋ္ဌာနတော. ပါကာရော ဝိယ သီလံ တဒုပဂတာနံ ပရိတော အာရက္ခဘာဝတော. အနုပရိယာယပထော ဝိယ ဟိရီ သီလပါကာရဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပရိယာယပထောတိ ခေါ ဘိက္ခု ဟိရိယာ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ. ဒွါရံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနနဂရပ္ပဝေသနေ အဉ္ဇသဘာဝတော. ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကော ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိ နိဗ္ဗာနနဂရံ ပဝိဋ္ဌပဝိသနကာနံ သတ္တာနံ သလ္လက္ခဏတော. ဒိန္နောတိ ဒါပိတော၊ သောဓိတောတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.