၁. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၈၁. ‘‘ဣသီနံ ပတနုပ္ပတနဝသေန ဩသီဒနဥပ္ပတနဋ္ဌာနဝသေန ဧဝံ ‘ဣသိပတန’န္တိ ‘လဒ္ဓနာမေ’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘ဧတ္ထ ဟီ’’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

အာမန္တေသီတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတ္ထံ အယံ အာမန္တနာ၊ တသ္မာ သမုဒါဂမတော ပဋ္ဌာယ သတ္ထု ပုဗ္ဗစရိတံ သင်္ခေပေနေဝ ပကာသေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ မာရဗလံ ဘိန္ဒိတွာတိ မာရဉ္စ မာရဗလဉ္စ ဘဉ္ဇိတွာ. အထ ဝါ မာရဿ အဗ္ဘန္တရံ ဗာဟိရဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ ဗလံ ဘဉ္ဇိတွာ. ‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တာ’’တိ ဧတ္ထ အန္တ-သဒ္ဒေါ ‘‘ပုဗ္ဗန္တေ ဉာဏံ အပရန္တေ ဉာဏ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၀၆၃) ဝိယ ဘာဂပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဒွေ ဣမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကောဋ္ဌာသာ’’တိ. သဟ သမုဒါဟာရေနာတိ ဥစ္စာရဏသမကာလံ. ပတ္ထရိတွာ အဋ္ဌာသိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန. ဗြဟ္မာနော သမာဂစ္ဆိံသု ပရိပက္ကကုသလမူလာ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓာယ ကတာဓိကာရာ.

ဂိဟိသညောဇနန္တိ ဂိဟိဗန္ဓနံ. ဆိန္ဒိတွာတိ ဟရိတွာ. န ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗာတိ နာနုယုဉ္ဇေတဗ္ဗာ. ကိလေသကာမသုခဿာတိ ကိလေသကာမယုတ္တဿ သုခဿ. အနုယောဂေါတိ အနုဘဝေါ. ဂါမဝါသီဟိ သေဝိတဗ္ဗတ္တာ ဂါမဝါသီနံ သန္တကော. အတ္တနောတိ အတ္တဘာဝဿ. အာဟိတော အဟံမာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ၊ အတ္တဘာဝေါ. ဒုက္ခကရဏန္တိ ဒုက္ခုပ္ပါဒနံ. အတ္တမာရဏေဟီတိ အတ္တဗာဓနေဟိ. ဥပသမာယာတိ ကိလေသဝူပသမော အဓိပ္ပေတော၊ တဒတ္ထသမ္ပဒါနဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ကိလေသူပသမတ္ထာယာ’’တိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

သစ္စဉာဏာဒိဝသေန တယော ပရိဝဋ္ဋာ ဧတဿာတိ တိပရိဝဋ္ဋံ၊ ဉာဏဒဿနံ. တေနာဟ ‘‘သစ္စဉာဏာ’’တိအာဒိ. ယထာဘူတံ ဉာဏန္တိ ပဋိဝေဓဉာဏံ အာဟ. တေသုယေဝ သစ္စေသု. ဉာဏေန ကတ္တဗ္ဗဿ စ ပရိညာပဋိဝေဓာဒိကိစ္စဿ စ ဇာနနဉာဏံ၊ ‘‘တဉ္စ ခေါ ပဋိဝေဓတော ပဂေဝါ’’တိ ကေစိ. ပစ္ဆာတိ အပရေ. တထာ ကတဉာဏံ. ဒွါဒသာကာရန္တိ ဒွါဒသဝိဓအာကာရဘေဒံ. အညတ္ထာတိ အညေသု သုတ္တေသု.

ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ဓမ္မစက္ကန္တိ ဣဒံ တတ္ထ ဉာဏကိစ္စံ ပဓာနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိဓမ္မသမုဒါယော ပန ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ. အထ ဝါ စက္ကန္တိ အာဏာ၊ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မဉ္စ တံ စက္ကဉ္စ၊ ဓမ္မေန ဉာယေန စက္ကန္တိပိ ဓမ္မစက္ကံ. ယထာဟ ‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဝတ္တေတိ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ စက္ကဉ္စ ပဝတ္တေတိ ဓမ္မဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ ဓမ္မေန ပဝတ္တတီတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ ဓမ္မစရိယာယ ပဝတ္တတီတိ ဓမ္မစက္က’’န္တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၂.၄၀-၄၁). ဥဘယမ္ပီတိ ပဋိဝေဓဉာဏံ ဒေသနာဉာဏန္တိ ဥဘယမ္ပိ. ဧတန္တိ တဒုဘယံ. ဣမာယ ဒေသနာယာတိ ဣမိနာ သုတ္တေန ပကာသေန္တေန ဘဂဝတာ ယထာဝုတ္တဉာဏဒွယသင်္ခါတံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ နာမ ပဝတ္တနကိစ္စဿ အနိဋ္ဌိတတ္တာ. ပတိဋ္ဌိတေတိ အညာသိ ကောဏ္ဍညတ္ထေရေန သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတေ. ပဝတ္တိတံ နာမ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနန္တရဓာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ၊ ဧတ္တကံ ကာလံ အပ္ပဝတ္တပုဗ္ဗဿ ပဝတ္တိတတ္တာ၊ ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမော ပနဿ အတ္ထင်္ဂတော ဧဝါတိ.

ဧကပ္ပဟာရေနာတိ ဧကေနေဝ ပဟာရသညိတေန ကာလေန. ဒိဝသဿ ဟိ တတိယော ဘာဂေါ ပဟာရော နာမ. ပါဠိယံ ပန ‘‘တေန ခဏေန တေန လယေန တေန မုဟုတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ ပဟာရက္ခဏသလ္လက္ခဏမေဝ. သဗ္ဗညုတညာဏောဘာသောတိ သဗ္ဗညုတညာဏာနုဘာဝေန ပဝတ္တော ဩဘာသော စိတ္တံ ပဋိစ္စ ဥတုသမုဋ္ဌာနော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ ဘဂဝတော ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဿ အာရမ္ဘေ ဝိယ ပရိသမာပနေ အတိဝိယ ဥဠာရတမံ ပီတိသောမနဿံ ဥဒပါဒိ၊ တသ္မာ ‘‘ဣမဿပိ ဥဒါနဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.