၁. ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂေါ

၁. စက္ကဝတ္တိရာဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၉၇. အနုဂ္ဂဟဂရဟဏေသု နိပါတောတိ အနုဂ္ဂဏှနဂရဟတ္ထဇောတကော နိပါတော. ကိမေတ္ထ အနုဂ္ဂဏှာတိ၊ ကိံ ဝါ ဂရဟတီတိ အာဟ ‘‘စတုန္န’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ အနုဂ္ဂဏှန္တော အနုစ္ဆဝိကံ ကတွာ ဂဏှန္တော. ဂရဟန္တော နိန္ဒန္တော. ဣဿရသီလော ဣဿရော၊ တဿ ဘာဝေါ ဣဿရိယံ၊ ပဘုတာ. အဓီနံ ပတိ အဓိပတိ၊ တဿ ဘာဝေါ အာဓိပစ္စံ၊ သာမိဘာဝေါတိ အာဟ – ‘‘ဣဿရိယာဓိပစ္စ’’န္တိအာဒိ. အနန္တကာနီတိ အန္တရဟိတာနိ.

အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာတိ ဝတ္ထုတ္တယဿ ဂုဏေ ယာထာဝတော အဝေစ္စ ပဝိသိတွာ ပသာဒေါ. သော ပန ကေနစိ စလနရဟိတောတိ အာဟ ‘‘အစလပ္ပသာဒေနာ’’တိ. မဂ္ဂေနာတိ အရိယမဂ္ဂေန. အာဂတပ္ပသာဒေါ တဿ အဓိဂမေန လဒ္ဓပ္ပသာဒေါ. အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ ဧကဇ္ဈံ. အရိယသာဝကာနဉှိ အရိယမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တောဝ တီသု ဝတ္ထူသု အဝေစ္စပ္ပသာဒံ အာဝဟန္တော ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေသန္တိ ဝိသယဘူတာနံ တိဏ္ဏံ ဝတ္ထူနံ ဝသေန တိဓာ ဝုတ္တော. ယသ္မာ စ အတ္ထတော ဧကော၊ တသ္မာဝ နိန္နာနာကရဏော ဟောတိ ပဝတ္တဋ္ဌာနဘေဒေ သတိပိ. အရိယသာဝကဿ ဟီတိအာဒိနာ နယေန တမတ္ထံ ဝိဝရတိ. ပသာဒေါ ဩကပ္ပနာ. ပေမံ ဘတ္တိ. ဂါရဝံ ဂရုကရဏံ. မဟန္တံ ဥဠာရံ. ဧတံ ဝိဘာဂေန နတ္ထိ သဗ္ဗတ္ထ သမာနတ္တာ.

ဧဝန္တိ ဘဝန္တရေပိ အကောပနီယတာယ. သဒိသဝသေနာတိ အညေဟိ အခဏ္ဍာဒီဟိ သဒိသဝသေန. တေနာဟ ‘‘မုခဝဋ္ဋိ ယဉှိ ဆိန္နေ’’တိအာဒိ. ခဏ္ဍာ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ ခဏ္ဍာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ပါတိမောက္ခေ အာဂတာနုက္ကမေန သီလဿ အာဒိမဇ္ဈဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏံ ဝါတိ သီလကောဋ္ဌာသာနံ. ဧကန္တရံ ဘိန္နန္တိ အဘိန္နေန ဧကန္တရံ ဟုတွာ ဘိန္နံ. တေသံ ခဏ္ဍာဒီနံ. ‘‘ဘုဇိဿေဟီ’’တိ ဥတ္တရပဒလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ဘုဇိဿဘာဝကရေဟီ’’တိ. ဣဒံ ဝီတိက္ကန္တန္တိ ဣဒမ္ပိ သီလံ ဝီတိက္ကန္တံ. ‘‘အယံ သီလဿ ဝီတိက္ကမော’’တိ ဧဝံ ပရာမသိတုံ အသက္ကုဏေယျေဟိ.

၂. ဗြဟ္မစရိယောဂဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၉၈. ယေသန္တိ အနိယမတော သဒ္ဓါဒီနမာဓာရဘူတပုဂ္ဂလဒဿနံ. ဗုဒ္ဓေ ပသာဒေါ ဂဟိတော. သော ဟိ ဣတရေဟိ ပဌမံ ဂဟေတဗ္ဗောတိ. အရိယကန္တာနိ သီလာနိ ဂဟိတာနိ သောတာပန္နဿ သီလာနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ. သံဃေ ပသာဒေါ ဂဟိတော ဓမ္မပ္ပသာဒဿ အနန္တရံ ဝုစ္စမာနတ္တာ. ဓမ္မေ ပသာဒေါ ဂဟိတော အဝေစ္စပ္ပသာဒဘာဝတော. သောတံ အရိယမဂ္ဂံ အာဒိတော ပတ္တိ သောတာပတ္တိ၊ တဿာ အင်္ဂါနိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ. ပစ္စေန္တီတိ ပဇာယန္တိ အဓိဂစ္ဆန္တိ. တေနာဟ ‘‘ပါပုဏန္တီ’’တိ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ကတရပသာဒေါ ဝတ္တမာနောတိ အဓိပ္ပါယော. မဂ္ဂပ္ပသာဒေါတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တော ပသာဒေါ. အာဂတမဂ္ဂဿာတိ အဓိဂတမဂ္ဂဿ. မိဿကပ္ပသာဒေါ ဧသောတိ တသ္မာ ဥဘောပိ ထေရာ ပဏ္ဍိတာ ဗဟုဿုတာ.

၃. ဒီဃာဝုဥပါသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၉၉. ယဒဂ္ဂေန တသ္မိံ ဥပါသကေ ယထာဝုတ္တာနိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ တဒဂ္ဂေန သော တေသု ဝတ္တိဿတီတိ အာဟ ‘‘စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သန္ဒိဿသီ’’တိ. ဝိဇ္ဇံ ဘဇန္တီတိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ၊ တေသု ကောဋ္ဌာသေသု ပရိယာပန္နာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဇ္ဇာဘာဂိယေတိ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသိကေ’’တိ.

၄-၅. ပဌမသာရိပုတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၀၀၀-၁၀၀၁. ‘‘သောတာပတ္တီ’’တိ ပဌမမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော၊ တဿ အဓိဂမူပါယော သောတာပတ္တိယင်္ဂံ. တေနာဟ ‘‘သောတာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိလာဘင်္ဂ’’န္တိ. သောတာပတ္တိအတ္ထာယာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂတ္ထာယ. အင်္ဂန္တိ ကာရဏံ. ဣတရေ ရတနတ္တယပ္ပသာဒါဒယော. ပုဗ္ဗဘာဂိယာယ သောတာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ကာရဏန္တိ.

၆. ထပတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၀၂. (ဝိတာနံ ကာယာနံ ကာလနကာယ၊ ကာရဏဿ ဥပဂတာနံ သာတပရိယာ သိဇ္ဈတိ. တတ္ထ ကာယပရိပဇ္ဈာယမုခေန တန္တိံ ဌပေသိ ဘဂဝါ. န ဟိ ပဿထ နမတ္ထေဟိ ကရဏေ နိရတ္ထကော ပိတိ ဝတ္တတိ. ‘‘နိယတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. တမေဝ နိယမံ ‘‘မဇ္ဈိမပဒေသေယေဝါ’’တိ အဝဓာရဏေန ဝိဘာဝေတိ. မဟာမဏ္ဍလစာရိကံ စရန္တောပိ မဇ္ဈိမပဒေသဿ အန္တန္တေနေဝ စရတိ. တတ္ထ စ ဝိနေယျဇနဿ သမောသရဏတာ မတ္တပနဝါစမဟတ္ထသုပနန္တိ.) [ဧတ္ထန္တရေ ပါဌော အသုဒ္ဓေါ ဒုဿောဓနီယော စ၊ သုဒ္ဓပါဌော ဂဝေသိတဗ္ဗော.] အရုဏုဋ္ဌာပနမ္ပိ တတ္ထေဝ ဟောတိ. ပစ္စန္တပဒေသေ ပန ဒူရေ ဝိနေယျဇနာ ဟောန္တိ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ မဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ တတော ပစ္စာဂန္တွာ မဇ္ဈိမပဒေသေ ဧဝ ဝါသံ ဥပဂစ္ဆတိ၊ တတ္ထ မနုဿေဟိ ကတာနံ ကာရာနံ မဟပ္ဖလဘာဝနိယမနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘န ကေဝလ’’န္တိ အာဒိမာဟ.

သကိဉ္စနသပလိဗောဓနဋ္ဌေနာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စနံ ပလိဗောဓော အသမာပိတကိစ္စတာ၊ တဒုဘယဿ အတ္ထိဘာဝေနာတိ အတ္ထော. မဟာဝါသေတိ မဟာဂေဟေ.

ဒွေပိ ဇနာတိ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ. သိတံ နာမ မန္ဒဟသိတံ. ဟသိတံ နာမ ဝိဿဋ္ဌဟသိတံ. မုတ္တစာဂေါတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဋီကာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၁၆၀) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. သံဝိဘာဂေတိ ပရဿ ဒါနဝသေန သံဝိဘဇနေ. အကတဝိဘာဂန္တိ ဒေယျဓမ္မဝသေန န ကတဝိဘာဂံ. ပုဂ္ဂလဝသေန ပန ‘‘သီလဝန္တေဟီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကတဝိဘာဂမေဝ မဟပ္ဖလတာကရဏေန. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗံ ဒါတဗ္ဗမေဝ ဟုတွာ ဌိတ’’န္တိ.

(ဧတ္ထန္တရေ ပါဌော အသုဒ္ဓေါ ဒုဿောဓနီယော စ၊ သုဒ္ဓပါဌော ဂဝေသိတဗ္ဗော.)

၇. ဝေဠုဒွါရေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၀၃. ပဝေဏိအာဂတဿာတိ အနေကပုရိသယုဂဝသေန ပရမ္ပရာဂတဿ. အတ္တနိ ဥပနေတဗ္ဗန္တိ အတ္တနိ နေတွာ ပရသ္မိံ ဥပနေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ပရဿပေသော ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ’’တိအာဒိ. အမန္တဘာသေနာတိ သမ္ဖဿ သမ္ဖပ္ပလာပဿ အမန္တာယ မန္တာရဟိတဘာသနေန.

၈-၉. ပဌမဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၀၀၄-၅. ဒွေ ဂါမာ ဒွိန္နံ ဉာတီနံ ဂါမာတိ ကတွာ. ဉာတိကေတိ ဧဝံလဒ္ဓနာမေ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ. ဂိဉ္ဇကာဝသထေတိ ဂိဉ္ဇကာ ဝုစ္စန္တိ ဣဋ္ဌကာ၊ ဂိဉ္ဇကာဟိ ဧဝ ကတော အာဝသထော၊ တသ္မိံ. သော ကိရ အာဝါသော ယထာ သုဓာဟိ ပရိကမ္မေန ပယောဇနံ နတ္ထိ၊ ဧဝံ ဣဋ္ဌကာဟိ ဧဝ စိနိတွာ ကတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣဋ္ဌကာမယေ အာဝသထေ’’တိ. တုလာထမ္ဘဒွါရဗန္ဓကဝါဋဖလကာနိ ပန ဒါရုမယာ ဧဝ. ဩရံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု၊ ပစ္စယဘာဝေန တံ ဩရံ ဘဇန္တီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ၊ ဩရမ္ဘာဂဿ ဝါ ဟိတာနိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. တေနာဟ ‘‘ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာန’’န္တိအာဒိ. တီဟိ မဂ္ဂေဟီတိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ တီဟိ မဂ္ဂေဟိ. တေဟိ ပဟာတဗ္ဗတာယ ဟိ တေသံ သညောဇနာနံ ဩရမ္ဘာဂိယတာ၊ ဩရံ ဘဉ္ဇိယာနိ ဝါ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ ဝုတ္တာနိ နိရုတ္တိနယေန. ဣဒါနိ ဗျတိရေကမုခေန နေသံ ဩရမ္ဘာဂိယဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိက္ခမ္ဘိတာနိ သမတ္ထတာဝိဃာတေန ပုထုဇ္ဇနာနံ၊ သမုစ္ဆိန္နာနိ သဗ္ဗသော အဘာဝေန အရိယာနံ ရူပါရူပဘဝူပပတ္တိယာ ဝိဗန္ဓနာယ န ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိက္ခမ္ဘိတာနိ မဂ္ဂေန ဝါ အသမုစ္ဆိန္နာနီ’’တိ. နိဗ္ဗတ္တိဝသေနာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဂန္တုံ န ဒေန္တိ. မဟဂ္ဂတဘဝဂါမိကမ္မာယူဟနဿ ဝိဗန္ဓနတော သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနိ တီဏိ သညောဇနာနိ ကာမစ္ဆန္ဒဗျာပါဒါ ဝိယ မဟဂ္ဂတဘဝူပပတ္တိယာ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ တတ္ထ မဟဂ္ဂတဘဝေ နိဗ္ဗတ္တမ္ပိ တန္နိဗ္ဗတ္တိဟေတုကမ္မပရိက္ခယေ ကာမဘဝူပပတ္တိပစ္စယတာယ မဟဂ္ဂတဘဝတော အာနေတွာ ဣဓေဝ ကာမဘဝေ ဧဝ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တိ. တသ္မာ သဗ္ဗာနိပိ ပဉ္စပိ သံယောဇနာနိ ဩရမ္ဘာဂိယာနေဝ. ပဋိသန္ဓိဝသေန အနာဂမနသဘာဝေါတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန တသ္မာ လောကာ ဣဓ န အာဂမနသဘာဝေါ. ဗုဒ္ဓဒဿန-ထေရဒဿန-ဓမ္မဿဝနာနံ ပန အတ္ထာယ အဿ အာဂမနံ အနိဝါရိတံ.

ကဒါစိ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝိရဠာကာရတာ၊ ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ အဗဟလတာတိ ဒွေဓာပိ တနုဘာဝေါ. အဘိဏှန္တိ ဗဟုသော. ဗဟလဗဟလာတိ တိဗ္ဗတိဗ္ဗာ. ယတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တံ သန္တာနံ မဒ္ဒန္တာ ဖရန္တာ သာဓေန္တာ အန္ဓကာရံ ကရောန္တာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဒွီဟိ ပန မဂ္ဂေဟိ ပဟီနတ္တာ တနုကတနုကာ မန္ဒမန္ဒာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ပုတ္တဓီတရော ဟောန္တီတိ ဣဒံ အကာရဏံ. တထာ ဟိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂပရာမသနမတ္တေနပိ တေ ဟောန္တိ. ဣဒန္တိ ‘‘ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ. ဘဝတနုကဝသေနာတိ အပ္ပကဘဝဝသေန. တန္တိ မဟာသီဝတ္ထေရဿ ဝစနံ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယေ ဘဝါ အရိယာနံ လဗ္ဘန္တိ၊ တေ ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏဘဝါ ဧဝ. ယေ န လဗ္ဘန္တိ၊ တတ္ထ ကီဒိသံ တံ ဘဝတနုကံ. တသ္မာ ဥဘယထာပိ ဘဝတနုကဿ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သောတာပန္နဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌမေ ဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထိ အဋ္ဌမဿေဝ ဘဝဿ သဗ္ဗဿေဝ အဘာဝတော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ကာမာဝစရလောကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဣတရဿ လောကဿ ဝသေန တထာ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. ယော ဟိ သကဒါဂါမီ ဒေဝမနုဿလောကေသု ဝေါမိဿကဝသေန နိဗ္ဗတ္တတိ၊ သောပိ ကာမဘဝဝသေနေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော. ဘဂဝတာ စ ကာမလောကေ ဌတွာ – ‘‘သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာတိ စ ဣမိနာ ပဉ္စသု သကဒါဂါမီသု စတ္တာရော ဝဇ္ဇေတွာ ဧကောဝ ဂဟိတော. ဧကစ္စော ဟိ ဣဓ သကဒါဂါမိဖလံ ပတွာ ဣဓေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ ဧကစ္စော ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ ဣမေ စတ္တာရော ဣဓ န လဗ္ဘန္တိ. ယော ပန ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ယာဝတာယုကံ ဝသိတွာ ပုန ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယမိဓ အဓိပ္ပေတော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဣမံ လောကန္တိ ကာမဘဝေါ အဓိပ္ပေတော’’တိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိနာ အညံယေဝ စတုက္ကံ ဒဿိတံ.

စတူသု။ပေ။ သဘာဝေါတိ အတ္ထော အပါယဂမနီယာနံ ပါပဓမ္မာနံ သဗ္ဗသော ပဟီနတ္တာ. ဓမ္မနိယာမေနာတိ မဂ္ဂဓမ္မနိယာမေန နိယတော ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမဿ အဝဿံဘာဝိဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ. တေသံ တေသံ ဉာဏဂတိန္တိ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ‘‘အသုကော သောတာပန္နော၊ အသုကော သကဒါဂါမီ’’တိအာဒိနာ တံတံဉာဏာဓိဂမနံ ဉာဏူပပတ္တိံ. ဉာဏာဘိသမ္ပရာယန္တိ တတော ပရမ္ပိ – ‘‘နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီ’’တိအာဒိနာ ဉာဏသဟိတံ ဥပပတ္တိပစ္စယဘဝံ. ဩလောကေန္တဿ ဉာဏစက္ခုနာ အပေက္ခန္တဿ. ကေဝလံ ကာယကိလမထောဝ၊ န တေန ကာစိ ပရေသံ အတ္ထသိဒ္ဓီတိ အဓိပ္ပါယော. စိတ္တဝိဟေသာ စိတ္တခေဒေါ၊ သာ ကိလေသူပသံဟိတတ္တာ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ.

အာဒိဿတိ အာလောကီယတိ အတ္တာ ဧတေနာတိ အာဒါသံ၊ ဓမ္မဘူတံ အာဒါသံ ဓမ္မာဒါသံ၊ အရိယမဂ္ဂဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. တေန ဟိ အရိယသာဝကော စတူသု အရိယသစ္စေသု ဝိဒ္ဓသ္တသမ္မောဟတ္တာ အတ္တာနံ ယာထာဝတော ဉတွာ ယာထာဝတော ဗျာကရေယျ၊ တပ္ပကာသနတော ပန ဓမ္မပရိယာယဿ သုတ္တဿ ဓမ္မာဒါသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ယေန ဓမ္မာဒါသေနာတိ ဣဓ ပန မဂ္ဂဓမ္မမေဝ ဝဒတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ သုဝိညေယျမေဝါတိ.

ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.