၁၀. ပုပ္ဖဝဂ္ဂေါ

၁. နဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၃. ပဗ္ဗတေယျာတိ ပဗ္ဗတတော အာဂတာ. တတော ဧဝ ဩဟာရိနီ. တေနဿာ စဏ္ဍသောတတံ ဒဿေတိ. ဒူရံ ဂစ္ဆတီတိ ဒူရင်္ဂမာ. တေနဿာ မဟောဃတံ ဒဿေတိ.

သောတေတိ ဝဋ္ဋသောတေ. စတူဟိ ဂါဟေဟီတိ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေဟိ စတူဟိ ဂါဟေဟိ. ပလုဇ္ဇနတ္တာတိ ဆိန္နတ္တာ. သောကာဒိဗျသနပ္ပတ္တီတိ သောကာဒိအနတ္ထုပ္ပတ္တိ.

နဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ပုပ္ဖသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၄. ဝိဝဒတီတိ ဝိဝါဒံ ကရောတိ. ဝဒန္တောတိ အယထာသဘာဝေန ဝဒန္တော. ဝိဝဒတိ ဓမ္မတာယ ဝိရုဒ္ဓံ ကတွာ ဝဒတိ. လောကဓမ္မောတိ လုဇ္ဇနသဘာဝဓမ္မော. ကော ပန သောတိ အာဟ ‘‘ခန္ဓပဉ္စက’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘တံ ဟီ’’တိအာဒိ. ကထံ ကရောမီတိ ကေန ပကာရေနာဟံ ဗာလံ အဇာနန္တံ ကရောမိ. တေနာဟ ‘‘မယှံ ဟီ’’တိအာဒိ. တထာ စာဟ ‘‘အက္ခာတော ဝေါ မယာ မဂ္ဂေါ’’တိအာဒိ (ဓ. ပ. ၂၇၅). ‘‘တယော လောကာ ကထိတာ’’တိ ဝတွာ တံ ဝိဝရိတုံ ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ.

ပုပ္ဖသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဖေဏပိဏ္ဍူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၅. ကေနစိ ကာရဏေန ယုဇ္ဈိတွာ ဂဟေတုံ န သက္ကာတိ အယုဇ္ဈာ နာမ. နိဝတ္တနဋ္ဌာနေတိ ဥဒကပ္ပဝါဟဿ နိဝတ္တိတဋ္ဌာနေ.

အနုသောတာဂမနေတိ အနုသောတံ အာဂမနဟေတု၊ ‘‘အနုသောတာဂမနေနာ’’တိ ဝါ ပါဌော. အနုပုဗ္ဗေန ပဝဍ္ဎိတွာတိ တတ္ထ တတ္ထ ဥဋ္ဌိတာနံ ခုဒ္ဒကမဟန္တာနံ ဖေဏပိဏ္ဍာနံ သံသဂ္ဂေန ပကာရတော ဝုဒ္ဓိံ ပတွာ. အာဝဟေယျာတိ အာနေတွာ ဝဟေယျ. ကာရဏေန ဥပပရိက္ခေယျာတိ ဉာဏေန ဝီမံသေယျ. ‘‘သာရော နာမ ကိံ ဘဝေယျာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗသော တဒဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိလီယိတွာ ဝိဒ္ဓံသေယျေဝါ’’တိ အာဟ. တေန ရူပမ္ပိ နိဿာရတာယ ဘိဇ္ဇတေဝါတိ ဒဿေတိ. ယထာ ဟိ အနိစ္စတာယ အသာရတာသိဒ္ဓိ၊ ဧဝံ အသာရတာယပိ အနိစ္စတာသိဒ္ဓီတိ အနိစ္စတာယ ဧဝ နိစ္စသာရံ ထိရဘာဝသာရံ ဓုဝသာရံ သာမီနိဝါသီကာရကဘူတဿ အတ္တနော ဝသေ ပဝတ္တနမ္ပေတ္ထ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ရူပမ္ပိ။ပေ။ နိဿာရမေဝါ’’တိ. သောတိ ဖေဏပိဏ္ဍော. ဂဟိတောပိ ဥပါယေန တမတ္ထံ န သာဓေတိ အနရဟတ္တာ. အနေကသန္ဓိဃဋိတော တထာ တထာ ဃဋိတော ဟုတွာ.

ဗျာမမတ္တမ္ပိ ဧတရဟိ မနုဿာနံ ဝသေန. အဝဿမေဝ ဘိဇ္ဇတိ တရင်္ဂဗ္ဘာဟတံ ဟုတွာ.

တသ္မိံ တသ္မိံ ဥဒကဗိန္ဒုမှိ ပတိတေ. ဥဒကတလန္တိ ဥဒကပိဋ္ဌိံ. အညတော ပတန္တံ ဥဒကဗိန္ဒုံ. ဥဒကဇလ္လန္တိ သန္တာနကံ ဟုတွာ ဌိတံ ဥဒကမလံ. တဉှိ သံကဍ္ဎိတွာ တတော ဥဒကံ ပုဋံ ကရောတိ၊ တသ္မိံ ပုဋေ ပုဗ္ဗုဠသမညာ. ဝတ္ထုန္တိ စက္ခာဒိဝတ္ထုံ. အာရမ္မဏန္တိ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ. ကိလေသဇလ္လန္တိ ပုရိမသိဒ္ဓံ၊ ပဋိလဗ္ဘမာနံ ဝါ ကိလေသမလံ. ဖဿသင်္ဃဋ္ဋနန္တိ ဖဿသမောဓာနံ. ပုဗ္ဗုဠသဒိသာ မုဟုတ္တရမဏီယတာယ. ယသ္မာ ဃမ္မကာလေ သူရိယာတပသန္တာပါဘိနိဗ္ဗတ္တရသ္မိဇာလနိပါတေ တာဒိသေ ဘူမိပဒေသေ ဣတော စိတော သမုဂ္ဂတဝါတဝေဂသမုဒ္ဓဋဝိရုဠှသင်္ခါတေသု ပရိဗ္ဘမန္တေသု အဏုပရမာဏုတဇ္ဇာရိပ္ပကာရေသု ဘူတသင်္ဃာတေသု မရီစိသမညာ၊ တသ္မာ သဗ္ဗသော သာရဝိရဟိတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သညာပိ အသာရကဋ္ဌေန မရီစိသဒိသာ’’တိ. ယသ္မာ စ ပဿန္တာနံ ယေဘုယျေန ဥဒကာကာရေန ခါယတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဂဟေတွာ ပိဝိတုံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နီလာဒိအနုဘဝနတ္ထာယာတိ နီလာဒိအာရမ္မဏဿ အနုဘဝနတ္ထာယ. ဖန္ဒတီတိ ဖန္ဒနာကာရပ္ပတ္တာ ဝိယ ဟောတိ အပ္ပဟီနတဏှဿ ပုဂ္ဂလဿ. ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသံ ပုဂ္ဂလံ. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ နီလက’’န္တိအာဒိ. သညာဝိပလ္လာသတော ဟိ စိတ္တဝိပလ္လာသော၊ တတော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသောတိ. ဝိပ္ပလမ္ဘနေနာတိ ဝိပ္ပကာရဝသေနေဝ အာရမ္မဏဿ လမ္ဘနေန. ဝိပ္ပကာရဝသေန ဟိ ဧတံ လမ္ဘနံ၊ ယဒိဒံ အနုဒကမေဝ ဥဒကံ ကတွာ ဒဿနံ အနဂရမေဝ နဂရံ ကတွာ ဂန္ဓဗ္ဗနာဋကာဒိဒဿနံ.

ကုက္ကုကံ ဝုစ္စတိ ကဒလိက္ခန္ဓဿ သဗ္ဗပတ္တဝဋ္ဋီနံ အဗ္ဘန္တရေ ဒဏ္ဍကန္တိ အာဟ ‘‘အကုက္ကုကဇာတန္တိ အန္တော အသဉ္ဇာတဃနဒဏ္ဍက’’န္တိ. န တထာ ဟောတီတိ ယဒတ္ထာယ ဥပနီတံ၊ တဒတ္ထာယ န ဟောတိ. နာနာလက္ခဏောတိ နာနာသဘာဝေါ. သင်္ခါရက္ခန္ဓောဝါတိ ဧကော သင်္ခါရက္ခန္ဓောတွေဝ ဝုစ္စတိ.

အဿာတိ ပုရိသဿ. အပဂတပဋလပိဠကန္တိ အပဂတပဋလဒေါသဉ္စေဝ အပဂတပိဠကဒေါသဉ္စ. အသာရဘာဝဒဿနသမတ္ထန္တိ အသာရဿ အသာရဘာဝဒဿနသမတ္ထံ. ဣတ္တရာတိ ပရိတ္တကာလာ၊ န စိရဋ္ဌိတိကာ. တေနာဟ ‘‘လဟုပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိ. အညဒေဝ စ အာဂမနကာလေ စိတ္တန္တိ ဣဒဉ္စ ဩဠာရိကဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဧကစ္ဆရက္ခဏေ အနေကကောဋိသတသဟဿသင်္ခါနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ. မာယာယ ဒဿိတံ ရူပံ မာယာတိ ဝုတ္တံ. ယံကိဉ္စိဒေဝ ကပါလိဋ္ဌကပါသာဏဝါလိကာဒိံ. ဝဉ္စေတီတိ အသုဝဏ္ဏမေဝ သုဝဏ္ဏန္တိ၊ အမုတ္တမေဝ မုတ္တာတိအာဒိနာ ဝဉ္စေတိ. နနု စ သညာပိ မရီစိ ဝိယ ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ ဝဉ္စေတိ၊ ဣဒမ္ပိ ဝိညာဏံ မာယာ ဝိယ ဝဉ္စေတီတိ ကော ဣမေသံ ဝိသေသောတိ? ဝစနတ္ထော နေသံ သာဓာရဏော. တထာပိ သညာ အနုဒကံယေဝ ဥဒကံ ကတွာ ဂါဟာပေန္တီ၊ အပုရိသညေဝ ပုရိသံ ကတွာ ဂါဟာပေန္တီ ဝိပ္ပလမ္ဘနဝသေန အပ္ပဝိသယာ၊ ဝိညာဏံ ပန ယံ ကိဉ္စိ အတံသဘာဝံ တံ ကတွာ ဒဿေန္တီ မာယာ ဝိယ မဟာဝိသယာ. တေနာဟ ‘‘ယံကိဉ္စိဒေဝါ’’တိအာဒိ. ဧဝမ္ပီတိ အတိဝိယ လဟုပရိဝတ္တိဘာဝေနပိ မာယာသဒိသန္တိ.

ဒေသိတာတိ ဧဝံ ဒေသိတာ ဖေဏပိဏ္ဍာဒိဥပမာဟိ.

ဘူရိ ဝုစ္စတိ ပထဝီ၊ သဏှဋ္ဌေန ဝိပုလဋ္ဌေန စ ဘူရိသဒိသပညတာယ ဘူရိပညော. တေနာဟ ‘‘သဏှပညေန စေဝါ’’တိအာဒိ. ကိမိဂဏာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အနေကဂိဇ္ဈာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. ပဝေဏီတိ ဓမ္မပဗန္ဓော. ဗာလလာပိနီ ‘‘အဟံ မမာ’’တိအာဒိနာ. သေသဓာတုယော ဂဟေတွာဝ ဘိဇ္ဇတိ ဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓတ္တာ၊ ဝတ္ထုရူပနိဿယပစ္စယတ္တာ ‘‘အယ’’န္တိ န ဝိသုံ ဂဟိတံ. ဝဓဘာဝတောတိ ဝဓဿ မရဏဿ အတ္ထိဘာဝတော. သရဏန္တိ ပဋိသရဏံ.

ဖေဏပိဏ္ဍူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄-၆. ဂေါမယပိဏ္ဍသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၉၆-၉၈. သဿတံ သဗ္ဗကာလံ ယာဝ ကပ္ပဝုဋ္ဌာနာ ဟောန္တီတိ သဿတိယော၊ သိနေရုအာဒယော. တာဟိ သမံ သမကာလံ. အနေနာတိ ဘဂဝတာ. နယိဒန္တိ ဧတ္ထ ယ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ ဣဒန္တိ နိပါတပဒံ. တံ ပန ယေန ယေန သမ္ဗန္ဓီယတိ၊ တံ တိလိင်္ဂေါဝ ဟောတီတိ ‘‘အယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘န ပညာယေယျာ’’တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘မဂ္ဂေါ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိဝဋ္ဋေန္တောတိ ဝိနိဝဋ္ဋေန္တော အပ္ပဝတ္တိံ ကရောန္တော.

ရာဇဓာနီတိ ရညော နိဝါသနဂရံ. သုတ္တမယန္တိ စိတ္တဝဏ္ဏဝဋ္ဋိကာမယံ.

ဂေါမယပိဏ္ဍသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၉. ယံ မဟာသမုဒ္ဒေါတိ ဧတ္ထ ယန္တိ သမယဿ ပစ္စာမသနံ. ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိ. သော စ သမယော အယန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ပဉ္စမေ သူရိယေ ဥဋ္ဌိတေ’’တိ အာဟ. ပရိစ္ဆေဒံ န ဝဒါမိ ပရိစ္ဆေဒကာရိကာယ အဂ္ဂမဂ္ဂဝိဇ္ဇာယ အနဓိဂတတ္တာ. သုနခေါ ဝိယ ဝဋ္ဋနိဿိတော ဗာလော အသဝသဘာဝတော. ဂဒ္ဒုလော ဝိယ ဒိဋ္ဌိဗန္ဓော. သက္ကာယော တဿ အသဝသဘာဝတော. ပုထုဇ္ဇနဿ သက္ကာယာနုပရိဝတ္တနန္တိ ‘‘သန္တာနေ သတ္တဝေါဟာရော’’တိ တံ တတော အညံ ကတွာ ဘေဒေန နိဒ္ဒေသော.

ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဒုတိယဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၀. ဒိဋ္ဌိဂဒ္ဒုလနိဿိတာယာတိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန ဒိဋ္ဌိဂဒ္ဒုလနိဿိတာယ နိဿာယေဝ ပဝတ္တတိ တတော အတ္တာနံ ဝိဝေစေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. စိတ္တသံကိလေသေနေဝါတိ ဒသဝိဓကိလေသဝတ္ထုဝသေန စိတ္တဿ သံကိလိဋ္ဌဘာဝေန. အရိယမဂ္ဂါဓိဂမနေန စိတ္တဿ ဝေါဒါနတ္တာ ဝေါဒါယန္တိ ဝိသုဇ္ဈန္တိ.

ဝိစရဏစိတ္တန္တိ ဂဟေတွာ ဝိစရဏဝသေန ဝိစရဏစိတ္တံ. သင်္ခါနာမာတိ ဧဝံနာမကာ. ဗြာဟ္မဏပါသဏ္ဍိကာတိ ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏာ၊ ဆန္နဝုတိယာ ပါသဏ္ဍေသု တံ သင်္ခါသညိတံ ပါသဏ္ဍံ ပဂ္ဂယှ ဝိစရဏကာ. ပဋကောဋ္ဌကန္တိ ဒုဿာပဏကံ. ဒဿေန္တာတိ ယထာဂတိကမ္မဝိပါကစိတ္တတံ ဒဿေန္တာ. တံ စိတ္တန္တိ တံ ပဋကောဋ္ဌကစိတ္တံ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တိ. စိန္တေတွာ ကတတ္တာတိ ‘‘ဣမဿ ရူပဿ ဧဝံ ဟတ္ထပါဒါ၊ ဧဝံ မုခံ လိခိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ အာကာရဝတ္ထဂ္ဂဟဏာနိ၊ ဧဝံ ကိရိယာဝိသေသာ၊ ဧဝံ ကိရိယာဝိဘာဂံ၊ သတ္တဝိသေသာနံ ဝိဘာဂံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ တဿ ဥဗ္ဗတ္တနခိပနပဝတ္တနာဒိပယောဇနဉ္စာတိ သဗ္ဗမေတံ တထာ စိန္တေတွာ ကတတ္တာ စိတ္တေန မနသာ စိန္တိတံ နာမ. ဥပါယပရိယေသနစိတ္တန္တိ ‘‘ဟတ္ထပါဒါ ဧဝံ လိခိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တဥပါယဿ စေဝ ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တဿ ဘူမိပရိကမ္မဝဏ္ဏဓာတုသမ္မာယောဇနုပါယဿ စ ဝသေန ပဝတ္တံ စိတ္တံ. တတောပိ စိတ္တတရန္တိ တတော စိတ္တကမ္မတောပိ စိတ္တတရံ စိတ္တကာရေန စိန္တိတပ္ပကာရာနံ သဗ္ဗေသံယေဝ စိတ္တကမ္မေ အနိပ္ဖဇ္ဇနတော. ကမ္မစိတ္တေနာတိ ကမ္မဝိညာဏေန. ကမ္မစိတ္တေနာတိ ဝါ ကမ္မဿ စိတ္တဘာဝေန. သော ကမ္မဿ ဝိစိတ္တဘာဝေါ တဏှာဝသေန ဇာယတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သွာယမတ္ထော အဋ္ဌသာလိနီဋီကာယံ ဝိဘာဝိတော. ဧဝံ စိတ္တာတိ ဧဝံ စိတ္တရူပဝိသေသာ. ယောနိံ ဥပနေတီတိ တံ တံ အဏ္ဍဇာဒိဘေဒံ ယောနိဝိသေသံ ပါပေတိ ဝဏ္ဏဝိသေသော ဝိယ ဖလိကမဏိကံ. န ဟိ ဝိသေသာ ဟိတဝိစိတ္တသာမတ္ထိယကမ္မံ ယောနိံ ဥပနေတိ၊ တဿ တဿ ဝိပါကုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတိ. ယောနိမူလကော တေသံ စိတ္တဘာဝေါတိ ယံ ယံ ယောနိံ ကမ္မံ သတ္တေ ဥပနေတိ၊ တံတံယောနိမူလကော တေသံ သတ္တာနံ စိတ္တဝိစိတ္တဘာဝေါ. တေနာဟ ‘‘ယောနိဥပဂတာ’’တိအာဒိ. သဒိသစိတ္တာဝ သဒိသစိတ္တဘာဝါ ဧဝ. ဣတီတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ နိဂမနံ.

တိရစ္ဆာနဂတစိတ္တဘာဝတော စိတ္တဿေဝ သဝိသေသံ စိတ္တဘာဝကရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စိတ္တံ နာမေတံ စိတ္တတရမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သဟဇာတဓမ္မစိတ္တတာယာတိ ရာဂါဒိသဒ္ဓါဒိဓမ္မဝိစိတ္တဘာဝေန. ဘူမိစိတ္တတာယာတိ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တတာယ. ကမ္မနာနတ္တံ မူလံ ကာရဏံ ဧတေသန္တိ ကမ္မနာနတ္တမူလကာ၊ တေသံ. လိင်္ဂနာနတ္တံ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒိနာနတ္တဝသေန စေဝ တံတံသဏ္ဌာနနာနတ္တဝသေန စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သညာနာနတ္တံ ဣတ္ထိပုရိသဒေဝမနုဿာဒိသညာနာနတ္တဝသေန. ဝေါဟာရနာနတ္တံ တိဿောတိအာဒိဝေါဟာရနာနတ္တဝသေန. စိတ္တာနံ ဝိစိတ္တာနံ. တံတံဝေါဟာရနာနတ္တမ္ပိ စိတ္တေနေဝ ပညပီယတိ. ရင်္ဂဇာတရူပသမုဋ္ဌာပနာဒိနာ ဝတ္ထံ ရဉ္ဇယတီတိ ရဇကော၊ ဝဏ္ဏကာရော. ပုထုဇ္ဇနဿ အတ္တဘာဝသညိတရူပသမုဋ္ဌာပနတာ နိယတာ ဧကန္တိကာတိ ပုထုဇ္ဇနဂ္ဂဟဏံ. ‘‘အဘိရူပံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော.

ဒုတိယဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဝါသိဇဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၁. အတ္ထဿာတိ ဟိတဿ. အသာဓိကာ ‘‘ဘာဝနာနုယောဂံ အနနုယုတ္တဿာ’’တိ အနနုယုတ္တဿ ဝုတ္တတ္တာ. ဣတရာတိ သုက္ကပက္ခဥပမာ. သာဓိကာ ဘာဝနာယောဂဿ အနုယုတ္တတ္တာ. တဉှိ တဿ သာဓိကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သမ္ဘာဝနတ္ထေတိ ပရမတ္ထသမ္ဘာဝနေ. ဧဝဉှိ ကဏှပက္ခေပိ အပိသဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. သမ္ဘာဝနတ္ထေတိ ဝါ ပရိကပ္ပနတ္ထေတိ အတ္ထော. သင်္ခါတဗ္ဗေ အတ္ထေ အနိယမတော ဝုစ္စမာနေ သင်္ခါတော အနိယမတ္ထော ဝါသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ‘‘အဋ္ဌ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဦနာဓိကာနီတိ ဦနာနိပိ အဓိကာနိပိ ကိဉ္စာပိ ဟောန္တိ၊ ဧကံသော ပန ဂဟေတဗ္ဗောတိ ‘‘အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ဒွါဒသ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဝစနံ သန္ဓာယ ‘‘ဝစနသိလိဋ္ဌတာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပါဒနခသိခါဟိ အကောပနဝသေန သမ္မာ အဓိသယိတာနိ. ဥတုန္တိ ဥဏှဥတုံ ကာယုသ္မာဝသေန. တေနာဟ ‘‘ဥသ္မီကတာနီ’’တိ. ဘာဝိတာနီတိ ကုက္ကုဋဝါသနာယ ဝါသိတာနိ. သမ္မာအဓိသယနာဒိတိဝိဓကိရိယာကရဏေန ဣမံ အပ္ပမာဒံ ကတွာ. သောတ္ထိနာ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇိတုန္တိ အနန္တရာယေန တတော နိက္ခမိတုံ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘တေ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. သယမ္ပီတိ အဏ္ဍာနိ. ပရိဏာမန္တိ ပရိပက္ကံ ဗဟိနိက္ခမနယောဂ္ဂတံ.

တန္တိ ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနံ. ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရေန. အတ္ထေနာတိ ဥပမေယျတ္ထေန. သံသန္ဒိတွာ သမ္မာ ယောဇေတွာ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မဝသေန ဉာဏဿ တိက္ခာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဉာဏဿ ဟိ သဘာဝတော သတိနေပက္ကတော စ တိက္ခဘာဝေါ၊ သမာဓိဝသေန သူရဘာဝေါ၊ သဒ္ဓါဝသေန ဝိပ္ပသန္နဘာဝေါ၊ ဝီရိယဝသေန ပရိဏာမဘာဝေါ. ပရိဏာမကာလောတိ ဗလဝဝိပဿနာကာလော. ဝဍ္ဎိတကာလောတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာကာလော. အနုလောမဋ္ဌာနဿ ဟိ ဝိပဿနာ ဂဟိတဂဗ္ဘာ နာမ တဒါ မဂ္ဂဂဗ္ဘဿ ဂဟိတတ္တာ. တဇ္ဇာတိကန္တိ တဿ ဝိပဿနာနုယောဂဿ အနုရူပံ. သတ္ထာပိ ဂါထာယ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ ပဟရတိ ဘိန္ဒာပေတိ.

ဩလမ္ဗကသင်္ခါတန္တိ ဩလမ္ဗကသုတ္တသင်္ခါတံ. ပလန္တိ တဿ သုတ္တဿ နာမံ. ဓာရေတွာတိ ဒါရူနံ ဟေယျာဒိဇာနနတ္ထံ ဥပနေတွာ. ဒါရူနံ ဂဏ္ဍံ ဟရတီတိ ပလဂဏ္ဍောတိ ဧတေန ပလေန ဂဏ္ဍဟာရော ‘‘ပလဂဏ္ဍော’’တိ ပစ္ဆိမပဒေ ဥတ္တရပဒလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ ဒဿေတိ. ဂဟဏဋ္ဌာနေတိ ဟတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗဋ္ဌာနေ. သမ္မဒေဝ ခေပီယန္တိ ဧတေန ကာယဒုစ္စရိတာဒီနီတိ သင်္ခေပေါ၊ တေန. ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဒိဝသေ ဒိဝသေ အာသဝါနံ ပရိက္ခယော ဣဓ ‘‘ဝိပဿနာယာနိသံသော’’တိ အဓိပ္ပေတော. ဟေမန္တိကေန ကရဏဘူတေန. ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဧတံ ကရဏဝစနံ၊ ဟေမန္တိကေတိ အတ္ထော. ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဖလာနိ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ပူတိကာနိ ဘဝန္တီ’’တိ.

မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ သာသနံ သဘာဝဂမ္ဘီရဘာဝတော. နာဝါ ဝိယ ယောဂါဝစရော မဟောဃုတ္တရဏတော. ပရိယာဒါနံ ဝိယာတိ ပရိတော အပရိပူရဏံ ဝိယ. ခဇ္ဇမာနာနန္တိ သင်္ခါဒန္တေန ဝိယ ဥဒကေန ခေပိယမာနာနံ ဗန္ဓနာနံ. တနုဘာဝေါတိ ပရိယုဋ္ဌာနုပ္ပတ္တိယာ အသမတ္ထတာယ ဒုဗ္ဗလဘာဝေါ. ဝိပဿနာဉာဏပီတိပါမောဇ္ဇေဟီတိ ဝိပဿနာဉာဏသမုဋ္ဌိတေဟိ ပီတိပါမောဇ္ဇေဟိ. ဩက္ခာယမာနေ ပက္ခာယမာနေတိ ဝိဝိဓပဋိပတ္တိယာ ဥက္ခာယမာနေ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာယ ပက္ခာယမာနေ. ဒုဗ္ဗလတာ ဒီပိတာ ‘‘အပ္ပကသိရေနေဝ သံယောဇနာနိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ၊ ပူတိကာနိ ဘဝန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ.

ဝါသိဇဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. အနိစ္စသညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၂. ဘာဝေန္တဿာတိ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗံ ကာမရာဂံ ပရိယာဒိယတီ’’တိအာဒိ. သန္တာနေတွာတိ ကသနဋ္ဌာနံ သဗ္ဗသော ဝိတနေတွာ ပတ္ထရိတွာ. ကိလေသာတိ ဥပက္ကိလေသပ္ပဘေဒါ ကိလေသာ. အနိစ္စသညာဉာဏေနာတိ အနိစ္စသညာသဟဂတေန ဉာဏေန.

လာယနန္တိ လာယနံ ဝိယ နယနံ ဝိယ နိစ္ဆောဋနံ ဝိယ စ အနိစ္စသညာဉာဏံ. ဣမိနာ အတ္ထေနာတိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တေန ပါဠိယာ အတ္ထေန၊ ဥပမာ သံသန္ဒေတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ပဗ္ဗဇလာယကော ဝိယ ယောဂါဝစရော. လာယနာဒိနာ တဿ တတ္ထ ကတကိစ္စတာယ ပရိတုဋ္ဌိ ဝိယ ဣမဿ ကိလေသေ သဗ္ဗသော ဆိန္ဒိတွာ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ကာလဿ ဝီတိနာမနာ.

ကူဋံ ဂစ္ဆန္တီတိ ပါရိမန္တေန ကူဋံ ဂစ္ဆန္တိ. ကူဋံ ပဝိသနဘာဝေနာတိ ကူဋစ္ဆိဒ္ဒံ အဂ္ဂေန ပဝိသနဝသေန. သမောသရိတွာတိ ဆိဒ္ဒေ အနုပဝိသနဝသေန စ အာဟစ္စ အဝဋ္ဌာနေန စ သမောသရိတွာ ဌိတာ. ကူဋံ ဝိယ အနိစ္စသညာ အနိစ္စာနုပဿနာဝသေန အဝဋ္ဌာနဿ မူလဘာဝတော. ဂေါပါနသိယော ဝိယ စတုဘူမကကုသလာ ဓမ္မာ အနိစ္စသညာမူလကတ္တာ. ကူဋံ အဂ္ဂံ သဗ္ဗဂေါပါနသီနံ တထာအဓိဋ္ဌာနဿ ပဓာနကာရဏတ္တာ. အနိစ္စသညာ အဂ္ဂါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အနိစ္စသညာ လောကိယာတိ ဣဒံ အနိစ္စသညာနုပဿနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနိစ္စာနုပဿနာမုခေန အဓိဂတအရိယမဂ္ဂေ ဥပ္ပန္နသညာ အနိစ္စသညာတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ ‘‘အနိစ္စသညာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သဗ္ဗံ ကာမရာဂံ ပရိယာဒိယတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဓမ္မသင်္ဂဟေ (ဓ. သ. ၃၅၇၊ ၃၆၀) ‘‘ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ သညံ ဘာဝေတီ’’တိအာဒိနာ သညာပိ ဥဒ္ဓဋာ. သဗ္ဗာသု ဥပမာသူတိ မူလသန္တာနဥပမာဒီသု ပဉ္စသု ဥပမာသု. ပုရိမာဟီတိ ကဿကပဗ္ဗဇလာယနအမ္ဗပိဏ္ဍိဥပမာဟိ အနိစ္စသညာယ ကိစ္စံ ဝုတ္တံ မူလသန္တာနကပဒါလနပဗ္ဗဇလာယနဝဏ္ဋစ္ဆေဒနပဒေသေန အနိစ္စသညာယ ပဋိပက္ခပစ္ဆေဒနဿ ဒဿိတတ္တာ. ပစ္ဆိမာဟိ ဗလံ ဒဿိတံ ပဋိပက္ခာတိဘာဝဿ ဇောတိတတ္တာ.

အနိစ္စသညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပုပ္ဖဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသကော သမတ္တော.