၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁. သနင်္ကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၂. ပေါရာဏကတ္တာတိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ စိရကာလတ္တာ. ဇာတတ္တာ ဇနော၊ တံ ဣတော ဇနေတော၊ တသ္မိံ. ခတ္တိယော သေဋ္ဌော လောကမရိယာဒပရိပါလနာဒိနာ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ သတ္တာနံ နိယောဇနေန ဗဟုကာရတ္တာ. သော ဟိ ပရေ တထာ ပဋိပါဒေန္တော သယမ္ပိ တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတောယေဝ ဟောတီတိ သေဋ္ဌော ဝုတ္တော. ပဋိပက္ခဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီနံ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာတိ. သဒ္ဓါဟိရောတ္တပ္ပဗာဟုသစ္စဝီရိယသတိပညာတိ ဣမေ သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ. စရန္တိ အဂတပုဗ္ဗံ ဒိသံ ဧတေဟီတိ စရဏာနိ၊ သီလာဒယော ပန္နရသ ဓမ္မာ.

သနင်္ကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဒေဝဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၃. အပ္ပညတ္တေ ဧဝ သိက္ခာပဒေ ဆေဇ္ဇဂါမိကမ္မဿ ကတတ္တာ သလိင်္ဂေနေဝ စ ဌိတတ္တာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော သာသနတော ပက္ကန္တော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ အစိရပက္ကန္တေတိ ဧတ္ထ ‘‘သာသနတော ပက္ကန္တေ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဝေဠုဝနတော ဂယာသီသံ ဂတေ’’တိ ဝုတ္တံ. ပကတတ္တော ဟိ ဘိက္ခုသံဃံ ဘိန္ဒေယျ၊ န အပကတတ္တောတိ. ဝဠဝါယာတိ ဝဠဝါယ ကုစ္ဆိယံ ဇာတံ.

ဒေဝဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. အန္ဓကဝိန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၄. ဇနတန္တိ ဇနာနံ သမူဟံ၊ ဇနသဉ္စရဏဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. မနုဿာနံ အနုပစာရေတိ ယတ္တကေ ကသနာဒိကိစ္စံ ကရောန္တာနံ သဉ္စာရော ဟောတိ၊ ဧတ္တကံ အတိက္ကမိတွာ အနုပစာရေ. သံယောဇနဝိပ္ပမောက္ခာတိ သံယောဇနဝိမောက္ခဟေတု. ဝိဝေကရတိံ ပဝိဝေကသုခဇ္ဈာနံ အလဘန္တော. စိတ္တာနုရက္ခဏတ္ထန္တိ ပုဗ္ဗေ မံ မနုဿာ ‘‘အရညဝါသေန ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိ မညိံသု၊ ဣဒါနိ ဂါမန္တေ ဝသန္တံ ဒိသွာ ဂဏသင်္ဂဏိကာယ နိဝုဋ္ဌောတိ အပ္ပသာဒံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ. ယဒိပိ မေ ဣဓ အဘိရတိ နတ္ထိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ဣဓေဝ ဝသိဿာမီတိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တေန ဟုတွာ န ဝသိတဗ္ဗံ၊ ကော အတ္ထော စိတ္တဝသံ ဂန္တွာတိ အဓိပ္ပါယော. သတိပဋ္ဌာနပရာယဏောတိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာရတော. ဧဝံ ဟိဿ ဂဏဝါသောပိ ပါသံသော ဝိဝေကဝါသေန ဝိနာ သမဏကိစ္စဿ အသိဇ္ဈနတော.

ဝဋ္ဋဘယတော ပမုတ္တော အဇ္ဈာသယဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော.

နိသီဒိ တတ္ထ ဘိက္ခူတိ ဣမိနာ သတ္တူပလဒ္ဓိယာ အနိဿိတတ္တာ ယထာရုစိယာ တေသံ နိသဇ္ဇံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ’’တိအာဒိ.

ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ အာကာရေန ဇာတန္တိ န အနုဿဝဒဿနမေတံ၊ န အနုဿဝဂ္ဂဟဏံ. တက္ကဟေတု နယဟေတု ဝါ န ဝဒါမီတိ ယောဇနာ. ပိဋကံ ဂန္ထော သမ္ပဒီယတိ ဧတဿာတိ ပိဋကသမ္ပဒါနံ၊ ဂန္ထဿ ဥဂ္ဂဏှနတော တေန ပိဋကဿ ဥဂ္ဂဏှနကဘာဝေန၊ ကေနစိ ဂန္ထာနုသာရေန ဧဝံ န ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ဗြဟ္မဿ သေဋ္ဌဿ ဓမ္မဿ စရိယံ ဝါစသိကံ ပဝတ္တတီတိ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဓမ္မဒေသနာ. ဘာဝိတေန မရဏဿ သဗ္ဗသော ဘာဂေန ဝိပ္ပဟာနေန မရဏပရိစ္စာဂီနံ. တေ စ ခီဏဇာတိကာတိ အာဟ ‘‘ခီဏာသဝါန’’န္တိ.

ဒသဓာ ဒသာတိ ဒသက္ခတ္တုံ ဒသ. အညန္တိ ပဉ္စသတာဓိကသဟဿတော အညံ. ပုညဘာဂိနောတိ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတပုညဿ ဘာဂိနော တဿာ ဒေသနာယ ဧတ္တကာ သတ္တာ ဇာတာတိ ဂဏေတုံ အဟံ န သက္ကောမီတိ ဒဿေတိ. ဗြဟ္မဓမ္မဒေသနန္တိ ဗြဟ္မုနာ ဝုတ္တံ အာဟ.

အန္ဓကဝိန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အရုဏဝတီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၅. အဘိဘူ သမ္ဘဝေါတိ တေသံ ဒွိန္နံ မဟာထေရာနံ နာမာနိ. တေသံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတေ ဒွေ တဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကာတိ ဒဿေတိ. အဝဇ္ဈာယန္တီတိ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ စိန္တေန္တိ. ခိယျန္တိ တံ လာမကတော စိန္တေတဗ္ဗတံ ပါပေန္တိ ပါပကတံ ကရောန္တိ. ဝိတ္ထာရယန္တာတိ တမေဝ လာမကတော စိန္တေတဗ္ဗတံ ဝေပုလ္လံ ပါပေန္တာ. သဗ္ဗေ ပါသဏ္ဍာ အတ္တနော အတ္တနော သမယေ သိဒ္ဓန္တေ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော သမယေ ပဋိလာဘေ ပဋိလဒ္ဓအတ္ထေ ပုရိသကာရံ ဝဏ္ဏယန္တီတိ ယောဇနာ.

အာရမ္ဘဝီရိယန္တိ မစ္စုသေနာသင်္ခါတကိလေသဓုနနေ အာရမ္ဘဝီရိယံ၊ ယာ ‘‘အာရမ္ဘဓာတူ’’တိ ဝုစ္စတိ. နိက္ကမဝီရိယန္တိ ကောသဇ္ဇပဋိပက္ခဘူတံ ဝီရိယံ၊ ယာ ‘‘နိက္ကမဓာတူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပယောဂံ ကရောထာတိ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတော တတောပိ ဗလဝတရံ ဘာဝနာဘိယောဂံ ပဝတ္တေထာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပရက္ကမထာ’’တိ. ကိလေသသေနာ နာမ ရာဂါဒိကိလေသသမူဟော၊ သော မရဏပစ္စယဘာဝတော ‘‘မစ္စုနော သေနာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဉှိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘မဟာသေနေန မစ္စုနာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၇၂၊ ၂၇၅၊ ၂၇၆). ခန္ဓာနံ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဇာတိ၊ တဒညံ ပန တေသံ ပဋိပါဋိ ပဝတ္တံ သံသာရောတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဇာတိဉ္စ သံသာရဉ္စာ’’တိ. ယသ္မာ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိအာဒီသု တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ အာဒါနနိက္ခေပပရိစ္ဆိန္နခန္ဓပ္ပဝတ္တိ ‘‘ဇာတီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ သာ ဧဝ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ အပရာပရံ ပဝတ္တမာနော သံသာရော ‘‘ဣတော စိတော သံသရဏ’’န္တိ ကတွာ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘ဇာတိသင်္ခါတံ ဝါ သံသာရ’’န္တိ. ပရိစ္ဆေဒန္တိ ပရိယောသာနံ. ဩဘာသံ ဖရီတိ သမ္ဗန္ဓော. အာလောကဋ္ဌာနေတိ အတ္တနာ ကတအာလောကဋ္ဌာနေ. အာလောကကိစ္စံ နတ္ထီတိ အန္ဓကာရဋ္ဌာနေ အာလောကဒဿနံ ဝိယ အာလောကဋ္ဌာနေ အာလောကဒဿနကိစ္စံ နတ္ထိ. တသ္မာ တေသံ သတ္တာနံ ‘‘ကိံ အာလောကော အယံ၊ ကဿ နု ခေါ အယံ အာလောကော’’တိ? ဝိစိနန္တာနံ စိန္တေန္တာနံ. သဗ္ဗေတိ သဟဿိလောကဓာတုယံ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ. ဩသဋာယ ပရိသာယာတိ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ သဗ္ဗောသဋာယ ပရိစိတပရိစ္ဆိန္နာယ ပရိသာယ. သဒ္ဒံ သုဏိံသူတိ န ကေဝလံ သဒ္ဒမေဝ သုဏိံသု၊ အထ ခေါ အတ္ထောပီတိ ယထာဓိပ္ပေတော တေသံ ပကတိသဝနုပစာရေ ဝိယ ပါကဋော အဟောသိ၊ တိသဟဿိလောကဓာတုံ ဝိညာပေသီတိ.

အရုဏဝတီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၆. ဧဝံ တံ ကုသိနာရာယ ဟောတီတိ ယထာ အနုရောဓပုရဿ ထူပါရာမော ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဒိသာယံ၊ ဧဝံ တံ ဥယျာနံ ကုသိနာရာယ ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဒိသာယံ ဟောတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ နဂရံ ပဝိသိတုကာမာ ဥယျာနတော ဥပေစ္စ ဝတ္တန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတေနာတိ ဥပဝတ္တနန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ. တန္တိ သာလပန္တိဘာဝေန ဌိတံ သာလဝနံ. အန္တရေနာတိ ဝေမဇ္ဈေ. အပ္ပမဇ္ဇနံ အပ္ပမာဒေါ၊ သော ပန အတ္ထတော ဉာဏူပသံဟိတာ သတိ. ယသ္မာ တတ္ထ သတိယာ ဗျာပါရော သာတိသယော၊ တသ္မာ ‘‘သတိအဝိပ္ပဝါသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အပ္ပမာဒပဒေယေဝ ပက္ခိပိတွာ အဘာသိ အတ္ထတော တဿ သကလဿ ဗုဒ္ဓဝစနဿ သင်္ဂဏှနတော.

ဈာနာဒီသု စိတ္တေ စ ပရမုက္ကံသဂတဝသီဘာဝတာယ ‘‘ဧတ္တကေ ကာလေ ဧတ္တကာ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ ပရိနိဗ္ဗာနပရိကမ္မန္တိ အဓိပ္ပေတံ. ထေရောတိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော.

အယမ္ပိ စာတိ ယထာဝုတ္တပဉ္စသဋ္ဌိယာ ဈာနာနံ သမာပန္နကထာပိ သင်္ခေပကထာ ဧဝ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ဘဂဝါ တဒါ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနသမာပတ္တိယော သဗ္ဗာပိ အပရိဟာပေတွာ သမာပဇ္ဇိ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘နိဗ္ဗာနပုရံ ပဝိသန္တော’’တိအာဒိမာဟ. စတုဝီသတိ။ပေ။ ပဝိသိတွာတိ ဧတ္ထ ကေစိ တာဝ အာဟု ‘‘ဘဂဝါ ဒေဝသိကံ ဒွါဒသကောဋိသတသဟဿက္ခတ္တုံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ၊ ဒွါဒသကောဋိသတသဟဿက္ခတ္တုမေဝ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တဒါပိ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘တထာဂတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒွေ ဝိတက္ကာ ဗဟုလံ သမုဒါစရန္တိ ခေမော စ ဝိတက္ကော ပဝိဝေကော စ ဝိတက္ကော’တိ (ဣတိဝု. ၃၈). ခေမော ဟိ ဝိတက္ကော ဘဂဝတော မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ ပူရေတွာ ဌိတော၊ ပဝိဝေကဝိတက္ကော အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိံ. ဗုဒ္ဓါနံ ဟိ ဘဝင်္ဂပရိဝါသော လဟုကော မတ္ထကပ္ပတ္တော သမာပတ္တီသု ဝသီဘာဝေါ၊ တသ္မာ သမာပဇ္ဇနဝုဋ္ဌာနာနိ ကတိပယစိတ္တက္ခဏေဟေဝ ဣဇ္ဈန္တိ. ပဉ္စ ရူပါဝစရသမာပတ္တိယော စတဿော အရူပသမာပတ္တိယော အပ္ပမညာသမာပတ္တိယာ သဒ္ဓိံ နိရောဓသမာပတ္တိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ စာတိ ဒွါဒသေတာ သမာပတ္တိယော ဘဂဝါ ပစ္စေကံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ကောဋိသတသဟဿက္ခတ္တုံ ပုရေဘတ္တံ သမာပဇ္ဇတိ၊ တထာ ပစ္ဆာဘတ္တန္တိ ဧဝံ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနကကသိဏသမာပတ္တိယော’’တိ.

အပရေ ပနာဟု ‘‘ယံ တံ ဘဂဝတာ အဘိသမ္ဗောဓိဒိဝသေ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂမုခေန ပဋိလောမနယေန ဇရာမရဏတော ပဋ္ဌာယ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနံ အာရဘန္တေန ယထာ နာမ ပုရိသော သုဝိဒုဂ္ဂံ မဟာဂဟနံ မဟာဝနံ ဆိန္ဒန္တော အန္တရန္တရာ နိသာနသိလာယံ ဖရသုံ နိသိတံ ကရောတိ၊ ဧဝမေဝံ နိသာနသိလာသဒိသိယော သမာပတ္တိယော အန္တရန္တရာ သမာပဇ္ဇိတွာ ဉာဏဿ တိက္ခဝိသဒဘာဝံ သမ္ပာဒေတုံ အနုလောမပဋိလောမတော ပစ္စေကံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂေသု လက္ခကောဋိသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနဝသေန သမ္မသနဉာဏံ ပဝတ္တေတိ၊ တဒနုသာရေန ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓဘူတောပိ အနုလောမပဋိလောမတော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂမုခေန ဝိပဿနာဝသေန ဒိဝသေ ဒိဝသေ လက္ခကောဋိဖလသမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ‘စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော ပဝိသိတွာ’’’တိ.

ဣမာနိ ဒွေပိ သမနန္တရာနေဝ ပစ္စဝေက္ခဏာယပိ ယေဘုယျေန နာနန္တရိယကတာယ ဈာနပက္ခိကဘာဝတော. ယသ္မာ သဗ္ဗပစ္ဆိမံ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ တတော တတော စဝနတော ‘‘စုတီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ န ကေဝလံ အယမေဝ ဘဂဝါ၊ အထ ခေါ သဗ္ဗေပိ သတ္တာ ဘဝင်္ဂစိတ္တေနေဝ စဝန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ဟိ ကေစီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခသစ္စေနာတိ ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နေန စုတိစိတ္တေန ကာလံ ကာလကိရိယံ ကရောန္တိ ပါပုဏန္တိ၊ ကာလဂမနတော ဝါ ကရောန္တိ ပေစ္စာတိ.

ပဋိဘာဂပုဂ္ဂလဝိရဟိတော သီလာဒိဂုဏေဟိ အသဒိသတာယ သဒိသပုဂ္ဂလရဟိတော. သင်္ခါရာ ဝူပသမ္မန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝူပသမောတိ ဧဝံ သင်္ခါတံ ဉာတံ ကထိတံ နိဗ္ဗာနမေဝ သုခန္တိ. လောမဟံသနကောတိ လောမာနံ ဟဋ္ဌဘာဝါပါဒနော. ဘိံသနကောတိ အဝီတရာဂါနံ ဘယဇနကော အာသိ အဟောသိ. သဗ္ဗာကာရဝရဂုဏူပေတေတိ သဗ္ဗေဟိ အာကာရဝရေဟိ ဥတ္တမကာရဏေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမန္နာဂတေ. အသင်္ကုဋိတေနာတိ အကုဋိတေန ဝိပ္ဖါရိကာဘာဝတော. သုဝိကသိတေနေဝါတိ ပီတိသောမနဿယောဂတော သုဋ္ဌု ဝိကသိတေန. ဝေဒနံ အဓိဝါသေသိ သဘာဝသမုဒယာဒိတော သုဋ္ဌု ပညာတတ္တာ. အနာဝရဏဝိမောက္ခော သဗ္ဗသော နိဗ္ဗိဒဘာဝေါ. တေနာဟ ‘‘အပညတ္တိဘာဝူပဂမော’’တိ. ပဇ္ဇောတနိဗ္ဗာနသဒိသောတိ ပဒီပဿ နိဗ္ဗာနသဒိသော တတ္ထ ဝိလီယိတွာ အဝဋ္ဌာနာဘာဝတော.

ပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဗြဟ္မသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.