၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁. ဝတပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၇. သမာဒါတဗ္ဗတော ဝတာနိ၊ အညမညံ အသင်္ကရသဘာဝေန ပဗ္ဗဇိတဗ္ဗတော ပဒါနိ၊ တတော ဧဝ အသံကိဏ္ဏဘာဂါတိ ကတွာ ‘‘ဝတကောဋ္ဌာသာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. သမတ္တာနီတိ ပုညဝိသေသတာယ ပုဇ္ဇဘဝဖလနိဗ္ဗတ္တနေန ကိတ္တိသညာနေန စ သမံ အတ္တာနိ သမတ္တာနိ. ပရိပုဏ္ဏာနီတိ အခဏ္ဍာဒိဘာဝေန သဗ္ဗသော ပုဏ္ဏာနိ. သမာဒိန္နာနီတိ တတ္ထ သက္ကစ္စကာရိတာယ သမ္မာ အာဒိန္နာနိ. မာတုလာနီတိ ပိတုဘဂိနီ၊ န ယာ ကာစိ မာတုလဿ ဘရိယာ ကုလဇေဋ္ဌကာနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ ဘရိယာပိ ဝါ မာတုလသမ္ဗန္ဓတော ဂဟေတဗ္ဗာ၊ တထာ သတိ မဟာပိတုဘရိယာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အာဒိ-သဒ္ဒေန ဇေဋ္ဌဘဂိနီနံ သင်္ဂဟော. အပစိတိကာရကောတိ တေသံ ပစ္စုဋ္ဌာနကရော. ယော ကောစိ ဒဒန္တောပိ သာပေက္ခော ဒေတိ၊ သော မုတ္တစာဂေါ န ဟောတိ၊ အယံ ပန န ဧဝန္တိ ‘‘မုတ္တစာဂေါ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိဿဋ္ဌစာဂေါတိ နိရပေက္ခပရိစ္စာဂေါတိ အတ္ထော. ယထာ ပါဏာတိပါတဗဟုလော ‘‘လောဟိတပါဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တထာ ဒါနဗဟုလော ‘‘ပယတပါဏီ’’တိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဒေယျဓမ္မဒါနတ္ထာယ သဒါ ဓောတဟတ္ထော’’တိ. ဝေါဿဂ္ဂရတောတိ ဒေယျဓမ္မဿ ပရိစ္စဇနေ အဘိရတော. ပရေဟိ ယာစိတဗ္ဗာရဟောတိ ပရေဟိ ယာစိတုံ ယုတ္တော ဣစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ တာဝဒေဝ ဝိဿဇ္ဇနတော. ဒါနေနေဝ ယုတ္တောတိ သဗ္ဗကာလံ ဒါနေနေဝ ယုတ္တော အဘိဏှံ ပဝတ္တမဟာဒါနတ္တာ. ဒါနေ စ သံဝိဘာဂေ စာတိ ပရဿ သမ္ပုဏ္ဏံ ကတွာ ပရိစ္စဇနသင်္ခါတေ ဒါနေ စ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော သံဝိဘဇနသင်္ခါတေ သံဝိဘာဂေ စ ရတော အဘိရတော.

ဝတပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သက္ကနာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၈. မနုဿဘူတောတိ မနုဿေသု ဘူတော၊ မနုဿတ္တံ ဝါ ပတ္တော. အာဝသထန္တိ နိဝါသဋ္ဌာနံ ကာရေတွာ အဒါသိ၊ တသ္မာ ဝါသံ အဒါသီတိ ဝါသဝေါ. အတ္ထ-သဒ္ဒေါ ဣဓ ကာရဏပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘သဟဿမ္ပိ ကာရဏာန’’န္တိ. သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝိဘာဝိတောဝ. ဝိနိစ္ဆိနတိ၊ တသ္မာ သဟဿံ ပညာအက္ခီနိ ဧတဿာတိ သဟဿက္ခော. မဃံ ဝုစ္စတိ ဓနံ၊ တံ ပန သဒ္ဓါသင်္ခါတံ မဃံ အဿ အတ္ထီတိ မဃဝါ. ပုရေ ဒါနံ ဒဒါတီတိ ပုရိန္ဒဒေါ အနုနာသိကလောပံ အကတွာ. ပုညာနိ ကာတုံ သက္ကောတီတိ သက္ကော.

သက္ကနာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၉. သောတိ သက္ကော ဒေဝရာဇာ. ဗဟုဝစနေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကဝစနံ ဝုတ္တံ. ဝုစ္စတီတိ ဝစနံ၊ အတ္ထော. တသ္မာ ဗဟုဝစနေတိ ဗဟုမှိ အတ္ထေတိ အတ္ထော. ယထာ ပဋိပဇ္ဇန္တော အနုက္ကမေန တေ ဓမ္မေ သမာဒိယိတွာ သက္ကော သက္ကတ္တံ အဇ္ဈဂါ၊ တံ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘သက္ကော ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနန္တရေတိ သက္ကဘာဝဿ အတီတာနန္တရေ အတ္တဘာဝေ. တံ သဗ္ဗန္တိ သက္ကဿ မဃမာဏဝကာလေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ၊ တာယ သက္ကဘာဝူပဂမနဉ္စာတိ တံ သဗ္ဗံ. ဝုတ္တော၊ တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော.

မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဒလိဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၀. မနုဿဒလိဒ္ဒေါတိ မနုဿေသု ဒုဂ္ဂတော. မနုဿကာရုညတန္တိ မနုဿေသု ပရမနိဟီနတံ. မနုဿကပဏောတိ မနုဿေသု ဝါ ပရမနိဟီနော. တသ္မိံ ဌာနေတိ တဿ ဒေဝပုတ္တဿ တသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနေ. လာမကတော စိန္တေန္တီတိ တဿ ပုရိမဝတ္ထုံ နိဿာယ ဟီနတော စိန္တေန္တိ. ကထေန္တီတိ တမေဝ ပရေသံ ကထေန္တိ. ဝိတ္ထာရေန္တီတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရိကံ ကရောန္တိ. သဗ္ဗဒါ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ပရိဝါရသမ္ပန္နော ဟုတွာ အဍ္ဎဋ္ဌရတနေ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ မဟစ္စရာဇာနုဘာဝေန နိသိန္နတ္တာ ဇနကာယေန သမုလ္လောကိယမာနော. အဝလမ္ဗန္တီတိ ဩလမ္ဗန္တိ. ဝန္ဒနမတ္တံ ဝါ နာဟောသိ၊ အညဒတ္ထု ပစ္စေကဗုဒ္ဓတော အတ္တနော သမာနာဒရကိရိယံ ပစ္စာသီသတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သော’’တိအာဒိ. ကွာယန္တိ ကော အယန္တိ ဗျာပန္နဝသေန ဝဒတိ. ကာဠရတ္တေဟိ သုတ္တေဟိ သိဗ္ဗိတတ္တာ ဝဏ္ဏဝိကာရံ ဒိသွာ ‘‘ကုဋ္ဌိစီဝရာနိ ပါရုတော’’တိ အာဟ. မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာဒုက္ခံ ပစ္စနုဘောတိ. တဒနုရူပပါပကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန လဒ္ဓေါကာသေန ရာဇဂဟေ။ပေ။ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. ကာမဉ္စ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ ကုသလကမ္မေနေဝ၊ တဿ ပန အကုသလကမ္မဿ ဝိပါကိနော ဗလဝဘာဝတော ဝုတ္တံ ‘‘ဝိပါကာဝသေသေနာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဂဟိတကာလတော။ပေ။ နိက္ခန္တော’’တိ. ဘိက္ခာယ စရိတုံ သမတ္ထကာလတော ပဋ္ဌာယ ရောဂဿ ဗလဝတာယ မံသာနိ။ပေ။ ပတန္တိ. ဉာဏံ ပေသေတွာတိ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ ဘာဝနာဉာဏံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသေတွာ ပဝတ္တေတွာ. ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပက္ကတ္တာ သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသေန သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော. စုမ္ဗဋန္တိ ပါဒစုမ္ဗဋံ. ကုဋ္ဌိနော ဟိ သကလပါဒတလံ မာ ရုဇီတိ စုမ္ဗဋံ ကတွာ တံ ပါဒတလေ ဗန္ဓိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ မတ္တိကပါတိံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိယ တထာ နိဟီနမနုဿတ္တဘာဝတော စဝိတွာ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပဋိလဘန္တော ဝိယ ဒေဝတ္တဘာဝံ ဂဏှန္တော စုတိစိတ္တတော ဒုတိယစိတ္တဝါရေ အာဒါနစိတ္တက္ခဏေ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော.

မဂ္ဂေနာဂတာတိ မဂ္ဂါဓိဂမနေန အာဂတာ ဥပ္ပန္နာ. အရိယကန္တသီလန္တိ အရိယာနံ ကန္တံ မနာပံ မနောရမံ သီလဓမ္မံ. အရိယာနံ အဓိစိတ္တအဓိပညာသိက္ခာ ဝိယ အဓိသီလသိက္ခာပိ သဗ္ဗာ အတိဝိယ ကန္တာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေတိ ဣမသ္မိံ သောတာပန္နဿ ဘဝသင်္ခါတေ အတ္ထေ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝုစ္စမာနေ. ပဉ္စသီလမ္ပိ ယသ္မာ ဒိဋ္ဌိ ဝိယ ဘဝန္တရေပိ အပ္ပဟီနံ.

ဒလိဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ရာမဏေယျကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၁. အာရမန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာတိ အာရာမာ၊ မနောရမာ ဥပဝနာဒယော. တေ ဧဝ စေတေန္တိ ဧတ္ထ သဒ္ဓါယ အတ္တနော ပီတိသောမနဿံ သန္ဓဟန္တီတိ စေတိယာတိ စ ဝုစ္စန္တိ. မနုဿရမဏီယဘာဝဿာတိ မနုဿာနံ အာရမဏီယဘာဝဿ. တဿ ပန သီလာဒိဂုဏဝသေန အစိန္တေယျာပရိမေယျာနုဘာဝတာပိ ဟောတီတိ ဘဂဝါ ‘‘နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိ’’န္တိ အဝေါစ. အစေတနာယ ဘူမိယာ ရမဏီယတာ နာမ ဂုဏဝိသိဋ္ဌာနံ အရိယာနံ သေဝနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒါနိ။ပေ။ ဂါမေ ဝါတိအာဒိမာဟာ’’တိ.

ရာမဏေယျကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ယဇမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၂. ယဇန္တာနန္တိ ဒက္ခိဏေယျံ ဥဒ္ဒိဿ ဒေန္တာနံ. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော သုတ္တနိက္ခေပေါတိ ဒဿေတွာ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကာတုံ ‘‘တဒါ ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဂ္ဂန္တိ သေဋ္ဌံ. တေဟိ တေဟိ ဝါ ယထာလဒ္ဓသပ္ပိအာဒယော မာ နဿန္တု၊ အဂ္ဂဘာဝေန ဂဟိတာနိ သပ္ပိအာဒီနိ ကေဝလံ အဂ္ဂိမှိ ဈာပနေန၊ ဒေဝါ မနုဿာ မိစ္ဆာဂါဟေန မာ နဿန္တု. တက္ကေနာတိ တက္ကမတ္တေန. ‘‘ကထေမာ’’တိ အမှေ မညထ၊ ဣဒါနိ ပဿထ၊ ပစ္စက္ခတော အယံ ဝေါ။ပေ။ အာဂစ္ဆတီတိ အာဟံသူတိ ယောဇနာ.

ဥပဓိဝိပါကန္တိ ဥပဓီသု ဝါ ဝိပစ္စတိ၊ ဥပဓယော ဝါ ဝိပါကာ ဧတဿာတိ ဥပဓိဝိပါကံ. ဝိပ္ဖါရဝန္တံ ဟောတိ ဝိပုလပက္ခတာယ. ဘိက္ခုသံဃဿ အဒံသု ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန မဟာဗြဟ္မုနာ စ ဧဝံ ဩဝါဒေါ ဒိန္နော’’တိ.

ယဇမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဗုဒ္ဓဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၃. ဥဋ္ဌဟာတိ ဥဋ္ဌာနံ ကာယိကဝီရိယံ ကရောဟိ. တေနာဟ ‘‘ဝိစရ၊ လောကေ’’တိ. စေတသိကဝီရိယံ ပန ဘဂဝတာ မတ္ထကံ ပါပိတမေဝ. တေနာဟ ‘‘ဝိဇိတသင်္ဂါမာ’’တိ. ဒွါဒသယောဇနိကဿ ဥစ္စဘာဝေန. ဝိတ္ထာရတော ပန အာယာမတော စ အနေကယောဇနသတသဟဿပရိမာဏစက္ကဝါဠံ အတိဗျာပေတွာ ဌိတဿ. ပန္နဘာရာတိ ပါတိတဘာရ. နိက္ခေပိတဗ္ဗတော ဘာရာတိ အာဟ ‘‘ဩရောပိတခန္ဓာ’’တိအာဒိ. တေ ဟိ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ သမ္ပာတနဋ္ဌေန ဘာရာ နာမ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဘာရာ ဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၂၂). တဒေကဒေသာ စ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာ. ပန္နရသာယ ပုဏ္ဏမာယ ရတ္တိန္တိ ယထာ ပန္နရသပုဏ္ဏမာယ ရတ္တိယံ ပရိပုဏ္ဏကာလေ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တော စန္ဒော သောဘတိ၊ ဧဝံ တဝ စိတ္တံ သဗ္ဗသော ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တံ သောဘတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဗုဒ္ဓဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဂဟဋ္ဌဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၄. ပုထုဒ္ဒိသာတိ ဗဟုဒိသာ. ကာ ပန တာတိ အာဟ ‘‘စတဿော ဒိသာ စတဿော အနုဒိသာ စာ’’တိ. အနုဒိသာဂဟဏေန စေတ္ထ ဥဒ္ဓံ အဓောပိ ဂယှတီတိ စ ဒဿေတိ. ဘူမိဝါသိနောတိ ဘူမိပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိနော. ဧတေန ရုက္ခပဗ္ဗတနိဝါသိနောပိ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. စိရရတ္တသမာဟိတစိတ္တေတိ ဥပစာရပ္ပနာဈာနာနိ ဥပ္ပါဒေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနတာယ စိရကာလံ သမာဟိတစိတ္တေ. အာပါဏကောဋိကန္တိ ဇီဝိတပရိယန္တံ ယာဝဇီဝံ. ဧဝမာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဝသေသပုညကိရိယဝတ္ထူနိ သင်္ဂဏှာတိ. နိစ္စသီလဝသေန ပဉ္စဟိ၊ နိယမသီလဝသေန ဒသဟိ. ပိ-သဒ္ဒေန တတော ကတိပယေဟိ ဥပေါသထသီလဝသေန အဋ္ဌဟိပီတိ ဒဿေတိ. ဓမ္မိကေဟီတိ ဓမ္မတော အနပေတေဟိ. ပမုခေါတိ ပမောက္ခော.

ဂဟဋ္ဌဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သတ္ထာရဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၅. ဗြဟ္မဇာဏုကောတိ ဒက္ခိဏဇာဏုမဏ္ဍလံ ပထဝိယံ ဌပေတွာ ဝန္ဒမာနော ဗြဟ္မဇာဏုကော နာမ တထာဘူတော ဟုတွာ. ယဇိတဗ္ဗတော ယက္ခော၊ ပူဇနီယော. ဧဝံ ပူဇာဝိသေသယောဂတော သက္ကောတိ အာဟ ‘‘သော ယက္ခောတိ သော သက္ကော’’တိ. သက္ကဿ နမက္ကာရဘာဇနဘူတဉှိ ပုစ္ဆန္တော မာတလိ ‘‘ကော နာမ သော ယက္ခော’’တိ အာဟ. ဂုဏနေမိတ္တကေဟီတိ ဂုဏဟေတုကေဟိ အနန္တာနိ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ နာမာနိ၊ တာနိ စ ခေါ သဗ္ဗာနိပိ ဂုဏနေမိတ္တကာနေဝ. အနန္တဂုဏတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ၊ သဂုဏေန မဟေသိနော၊

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ၊ အပိ နာမသဟဿတော’’တိ. –

တသ္မာ အနောမနာမန္တိ ပရိပုဏ္ဏဂုဏနာမန္တိ အတ္ထော. သမတိက္ကမေနာတိ သမ္မာ သမုစ္ဆိန္ဒနဝသေန အတိက္ကမနေန. ကိလေသာရီနံ အပေတစယောတိ အပစယော၊ သော အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရာမော ဧတေသန္တိ အပစယာရာမာ. တေနာဟ ‘‘ဝဋ္ဋဝိဒ္ဓံသနေ ရတာ’’တိ.

သတ္ထာရဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. သံဃဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၆. ပူတိမှိ ဒေဟေ မာတု သရီရေ သယနတော၊ အတ္တနော ဧဝ ဝါ ပူတိဒေဟံ သရီရံ တသ္မိံ ဌိတတာယ အဝတ္ထရိတွာ သယနတော ပူတိဒေဟသယာတိ ယောဇနာ. ကုဏပမှေတေတိ ဧတေ မနုဿာ အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလေ မာတုကုစ္ဆိသင်္ခါတေ ကုဏပသ္မိံ ဒသ မာသေ နိမုဂ္ဂါ. တေသံ ကိန္နာမ တွံ ပိဟယသီတိ ယောဇနာ. ဧတေသံ ဧတံ ဝိဟယာမီတိ ဧတေသံ ဣသီနံ ဧတံ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဝိဟယာမိ. ဣဒါနိ တံ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘န တေ သံ ကောဋ္ဌေ ဩပေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဓညံ ကောဋ္ဌေ န ပက္ခိပန္တိ ပက္ခိပိတဗ္ဗဿ စ အဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘န ဟိ ဧတေသံ ဓည’’န္တိ. ပရေသံ နိဋ္ဌိတန္တိ ပရေသံ ဂဟိတံ သန္တကံ တေသံ ပါကာယ နိဋ္ဌိတံ. ဘိက္ခာစာရဝတ္တေနာတိ ပိဏ္ဍာစရိယာယ. ဧသမာနာ ပရိယေသန္တာ. ဧဝံ ပရိယိဋ္ဌေန. ယာပေန္တိ၊ န ဧသန္တိ အနေသနံ. သုသမာဒိန္နသုန္ဒရဝတာတိ သုဋ္ဌု သမာဒိန္နသောဘနဝတာ.

ဧဝံ သုဘာသိတဘာသိနောတိ ဂန္ထဓုရဝိပဿနာဓုရာနံ ဝသေန ဂုဏပရိမာဏသုဘာသိတဿေဝ ဘာသနသီလာ. အရိယေန တုဏှီဘူတေန တုဏှီဘူတာ. တတော ဧဝ မနဿ သာတိသယံ သမဉ္စရာ. ဂဟိတဒဏ္ဍေသု ပရာမာသာဒိပယုတ္တေသု ဒဏ္ဍာဒါနာဒိဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇနကကိလေသပရိဠာဟာဘာဝတော နိဗ္ဗုတာ. တေနာဟ ‘‘ဝိဿဋ္ဌဒဏ္ဍာ’’တိ. သာဒါနေသူတိ သဘဝါဒါနေသု. အနာဒါနာတိ တဗ္ဗိရဟိတာ. တေနာဟ ‘‘ဘဝယောနီ’’တိအာဒိ.

သံဃဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.