၁၂. အာဠဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၆. အာဠဝိယန္တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန တံ ရဋ္ဌမ္ပိ နဂရမ္ပိ ဝုစ္စတိ. ရဋ္ဌေ အဓိပ္ပေတေပိ န ဧတ္ထ ဗဟုဝစနံ တထာရုဠှိယာ အဘာဝတော. တဉ္စ ဘဝနန္တိ တဉ္စ အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနံ. တတ္ထာတိ အာဠဝကဿ ဘဝနေ. ‘‘အထ ခေါ အာဠဝကော ယက္ခော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီ’’တိ ဧတ္ထ တသ္မိံ ပါဌပဒေသေ. အယမနုပုဗ္ဗိကထာတိ အယံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာ အနုပုဗ္ဗတော အာဂတာ ကထာ. အာဠဝိယာ ဣဿရောတိ အာဠဝေါ၊ အာဠဝကောတိ စ ရာဇာ ဝုတ္တော. ကဒါစိ စောရပဋိဗာဟနတ္ထံ၊ ကဒါစိ ဥဿာဟသတ္တိဝိဘာဝနဝသေန ပဋိရာဇနိသေဓနတ္ထံ၊ ကဒါစိ လက္ခယောဂျဝိနိယောဂဝသေန ဗျာယာမကရဏတ္ထဉ္စ. မိဂါနံ ဝနနတော ဝသနတော ဝါနတော ဝါ ‘‘မိဂဝါ’’တိ လဒ္ဓသမညံ မိဂဝံ. တဿေဝါတိ ရညော ဧဝ. မိဂေါတိ ဧကော ဧဏိမိဂေါ. တိယောဇနန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ. ဥဒကံ ဝိယ ပဝိသိတွာ ဌိတန္တိ ယထာ ပရိဿမပ္ပတ္တော ဥဒကံ ပဝိသိတွာ ဌိတော နိရဿာသော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝိယ ဌိတံ. မူလန္တိ သမီပံ. ယက္ခံ ဒိသွာဝ ရညော ဘယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဦရုတ္ထမ္ဘံ အဟောသိ၊ တသ္မာ ရာဇာ ပလာယိတုံ နာသက္ခိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ခါဒိတုံ ဥပဂတော’’တိ. အထ ရာဇာ ဒွိဓာ ဆိန္နံ မိဂံ ဒတွာ အတ္တာနံ မောစေတုကာမော အဟောသိ. ယက္ခော ‘‘နနု မမ ဟတ္ထဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ မိဂေါပိ မမ သန္တကော၊ တတ္ထ ကိန္နာမ တေ ကေရာဋိယမိဒံ ဒတွာ အတ္တနော မောစန’’န္တိ ရာဇာနံ န မုဉ္စိ. အထ ရာဇာ တဿ တာဒိသံ ပဋိညာတံ အကာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ရာဇာ တေန သဒ္ဓိ’’န္တိအာဒိ. ဘဝနံ အနုပဂတန္တိ ဣဒံ မမ ဘဝနံ အနုပဂတံ. အနနုညာတန္တိ ဥပဂတေန သာမိဘူတေန အနနုညာတဉ္စ. ဧတေန ဥပဂတံ တံ၊ ဣဒါနိ တာဒိသေန အနုညာတဉ္စ ခါဒိတုံ လဘာမီတိ ဒဿေတိ.

မစ္စုပထေတိ မစ္စုဂေါစရေ. အာသန္နမရဏတာယ ဧဝမာဟံသု.

တံ အာဠဝကကုမာရံ အာဒါယ ပက္ကမိံသူတိ ယောဇနာ. တဿ ရညော မဟေသီ အာဠဝကကုမာရဿ မာတာတိ ဝုတ္တာ. ဒေဝိသဟဿာနံ ဝိပ္ပလပန္တီနန္တိ ဝစနံ ပရိဏာမေတဗ္ဗံ.

ဒေသနာပရိယောသာနေတိ ယက္ခံ ဒမေတွာ ပစ္စာဂန္တွာ နဂရဒွါရသမီပေ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နေန ဘဂဝတာ သရာဇိကာယ မဟတိယာ ပရိသာယ ဒေသိတဒေသနာယ ပရိယောသာနေ. သောတိ ဘဂဝါ. ဘဝနေ ဧဝါတိ ဝိမာနေ ဧဝ. ဘဂဝါပိ ပဿတိ ပကတိစက္ခုနာဝ နိဂြောဓဿ ဥပရိ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ.

တတြာတိ တသ္မိံ ‘‘ရောသေတုကာမတာယာ’’တိ ဝစနေ. တေသန္တိ သာတာဂိရိဟေမဝတာနံ. ကာလဒီပဒေသကုလဇနေတ္တိအာယုပ္ပမာဏဝိသယံ ပဉ္စမဟာဝိလောကိတံ. ‘‘သီတံ ဗျပဂတံ ဟောတိ၊ ဥဏှဉ္စ ဥပသမ္မတီ’’တိအာဒိနာ (ဗု. ဝံ. ၂.၈၃) အာဂတာနိ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ. ကဋိပ္ပဒေသဝတ္ထိကောသကဏ္ဏတော တိဓာ. သဒ္ဒေါတိ အာဠဝကဿ ဥဂ္ဃေါသိတသဒ္ဒေါ.

ဣမိနာ ပသင်္ဂေန သကလဇမ္ဗုဒီပံ ဗျာပေတွာ ပဝတ္တေ အပရေပိ တယော သဒ္ဒေ ယထာ ဧတေ၊ ဧဝံ အာဠဝကဿ ဥဂ္ဃေါသိတသဒ္ဒေါပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘စတ္တာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဩသက္ကန္တေတိ ပရိဟာယမာနေ.

စုဏ္ဏေန္တာတိ စုဏ္ဏေတုံ သမတ္ထတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပန စုဏ္ဏနဝသေန ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘မာ ကဿစီ’’တိအာဒိ. ဥဿာဝဗိန္ဒုမတ္တမ္ပီတိ ဥဿာဝပတနမတ္တမ္ပိ. ခုရပ္ပံ သလ္လံ.

သေဋ္ဌာနီတိ အဇေယျေန အပ္ပဋိဟတဘာဝေန ဥတ္တမာနိ. ဒုဿာဝုဓန္တိ အာဝုဓကိစ္စကရံ ဥတ္တရိယံ ဒုဿံ. ဣမာနိ ကိရ သက္ကာဒီနံ ပုညာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တာနိ အပ္ပဋိဟတပ္ပဘာဝါနိ ပဋိပက္ခဝိဓမနယုတ္တာနိ အဝဇ္ဈာနိ အာဝုဓာနိ. တေနာဟ ‘‘ယဒိ ဟီ’’တိအာဒိ.

အသနိဝိစက္ကံ ဝိယာတိ အသနိမဏ္ဍလံ ဝိယ.

ပိတ္တန္တိ အလဂဒ္ဒပိတ္တံ. ဘိန္ဒေယျာတိ အာသိဉ္စေယျ. သုခန္တိ သုကရံ. မုဒုဘူတစိတ္တဝဝတ္ထာနကရဏတ္ထန္တိ မုဒုဘူတံ အတ္တနော စိတ္တေ ဝဝတ္ထာနဿ ကရဏတ္ထံ.

ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ‘‘န ခွာဟ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ. ဘဂဝတော သာသနေ ဌိတေ ပယိရုပါသိတွာ ဥဂ္ဂဟိတံ ဘဂဝန္တံ ပယိရူပါသိတွာ ဥဂ္ဂဟိတမေဝ နာမာတိ အာဟ ‘‘ကဿပံ။ပေ... ဥဂ္ဂဟေသု’’န္တိ. ပုဋ္ဌပဉှာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပုဋ္ဌပဉှာ. ယသ္မာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပုဋ္ဌပဉှာ၊ တသ္မာ ဗုဒ္ဓဝိသယာဝ ဟောန္တိ.

ပဋိသေဓေတွာတိ ဝါစာယ အသက္ကုဏေယျဘာဝေနေဝ ပဋိသေဓေတွာ. ‘‘ယဒါကင်္ခသီ’’တိ ပဒသန္ဓိဝသေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ယဒိ အာကင်္ခသီ’’တိ. တေန တုယှံ ပုစ္ဆံ တာဝ သုတွာ ဝိဿဇ္ဇေဿန္တိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘န မေ’’တိအာဒိ. ဒုတိယဝိကပ္ပေ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရောတိ အာဟ ‘‘ယံ အာကင်္ခသီ’’တိ. ‘‘ပုစ္ဆ၊ အာဝုသော၊ သုတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ အနိယမေတွာ ဝစနံ သဗ္ဗဝိသယံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗံ တေ’’တိအာဒိ.

ကိံ သူတိ ဧတ္ထ ကိန္တိ ပုစ္ဆာယံ၊ သူတိ သံသယေ၊ ကိံ နူတိ အတ္ထော? ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ. တသ္မာ ဝိတ္တန္တိ ယသ္မာ ဝိတ္တိကရဏတော ဝိတ္တံ. သုကတန္တိ သုဋ္ဌု သက္ကစ္စံ ကတံ. သုခန္တိ ဣဋ္ဌဖလံ. တတ္ထ ယံ ပဓာနံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကာယိကစေတသိကံ သာတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိဿန္ဒဖလဉှိ တဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. အပ္ပေတီတိ ပါပေတိ. အတိသယတ္ထဇောတနော တရ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘အတိသယေန သာဒူ’’တိ. ရသသညိတာယ ဣဋ္ဌာနံ ရာဂါဒိဓမ္မာနံ. ကေန ပကာရေနာတိ ကထံ-သဒ္ဒဿ အတ္ထမာဟ. ကထံဇီဝိန္တိ ယဒိ သမာသပဒမေတံ၊ ‘‘ကထ’’န္တိ သာနုနာသိကာ ကတာတိ အာဟ ‘‘ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထ’’န္တိအာဒိ.

သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တန္တိ ဧကဒေသေန သမုဒါယဒဿနံ သမုဒ္ဒပဗ္ဗတနိဒဿနံ ဝိယ. ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဝိတ္တိကရဏတော ဝိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တမတ္ထံ သန္ဓာယ ဟေတူပမာဟိ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန သုခါဝဟနတော၊ ဒုက္ခပဋိဗာဟနတော၊ ဒါလိဒ္ဒိယူပသမနတော၊ ရတနပဋိလာဘဟေတုတော၊ လောကသန္တတိအာဝဟနတော စ သဒ္ဓါ ဝိတ္တံ ယထာ တံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ. တေနာဟ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ. နနု စေတနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော စ သာတိသယံ ဝိပါကသုခံ အာဝဟန္တိ၊ တံ ကထံ သဒ္ဓါ အာဝဟတီတိ? သဒ္ဓါဓုရဘာဝသဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘သဒ္ဓါဓုရေန ပဋိပန္နာန’’န္တိ. တဿ စ သေသပဒေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ယံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိ သဒ္ဓါဝိတ္တဿ ဩပမ္မံ၊ တံ ဟီနံ၊ သဒ္ဓါဝိတ္တမေဝ ဥတ္တမန္တိ ပါဠိယံ သေဋ္ဌဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရလောကံ ဂတံ အနုဂစ္ဆတီတိ အနုဂါမိကံ. အညေဟိ န သာဓာရဏန္တိ အနညသာဓာရဏံ. သဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတူတိ သဗ္ဗာသံ သီလသမ္ပဒါဒီနံ လောကိယလောကုတ္တရာနံ သမ္ပတ္တီနံ ဟေတု. အနတ္ထာယ ဟောတိ အနုပါယပဋိပတ္တိတော. တသ္မာ အနုဂါမိကတ္တာ. အနညသာဓာရဏတ္တာ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတုဘာဝတော ဟိရညာဒိဝိတ္တနိဒါနတ္တာ စ သဒ္ဓါဝိတ္တမေဝ သေဋ္ဌံ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဒေသနာ ယထာ ‘‘သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ.

‘‘ဒသကုသလဓမ္မော’’တိ ဣမိနာ ဧကစ္စာနံယေဝ ဒါနာဒိဓမ္မာနံ သင်္ဂဟော၊ န သဗ္ဗေသန္တိ အသင်္ဂဟိတသင်္ဂဏှနတ္ထံ ‘‘ဒါနသီလဘာဝနာဓမ္မော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သုခ’’န္တိ တိဝိဓဿပိ သုခဿ သာဓာရဏဂ္ဂဟဏမေတန္တိ တံ သဝိသေသလဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘သောဏသေဋ္ဌိ။ပေ။ အာဝဟတီ’’တိ အာဟ. ယော သော ပဒုမဝတိယာ ဒေဝိယာ ပုတ္တော မဟာပဒုမော နာမ ရာဇာ ဒိဗ္ဗသုခသဒိသံ ရဇ္ဇသုခမနုဘဝိတွာ ပစ္ဆာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗာနသုခမနုဘဝိ၊ တံ နိဒဿနဘာဝေန ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘မဟာပဒုမာဒီနံ ဝိယ နိဗ္ဗာနသုခဉ္စ အာဝဟတီ’’တိ.

အတ္ထုဒ္ဓါရနယေန သစ္စသဒ္ဒံ သံဝဏ္ဏေန္တော ‘‘အနေကေသု အတ္ထေသု ဒိဿတီ’’တိ အာဟ. ဝါစာသစ္စေ ဒိဿတိ သစ္စသဒ္ဒေါ ‘‘ဘဏေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝိရတိသစ္စေ ဒိဿတိ. ဝေရမဏီသု ဟိ ပတိဋ္ဌိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘သစ္စေ ဌိတာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. အတ္တာကာရမ္ပိ ဝတ္ထုံ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ပဝတ္တိယာကာရံ ဥပါဒါယ ဒိဋ္ဌိ ဧဝ သစ္စန္တိ ဒိဋ္ဌိသစ္စံ၊ တသ္မိံ ဒိဋ္ဌိသစ္စေ ဒိဿတီတိ ယောဇနာ. ဗြာဟ္မဏသစ္စာနီတိ ပရမတ္ထဗြဟ္မာနံ သစ္စာနိ၊ ယာနိ ‘‘သဗ္ဗေ ပါဏာ အဝဇ္ဈာ၊ သဗ္ဗေ ကာမာ အနိစ္စာ၊ သဗ္ဗေ ဘဝါ အနိစ္စာ၊ နာဟံ ကွစနိ ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိ’’န္တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၄.၁၈၅) စတုက္ကနိပါတေ အာဂတာနိ. ပရမတ္ထဘူတံ သစ္စံ နိဗ္ဗာနံ. အဗ္ဘန္တရံ ကတွာတိ အန္တောဂဓမေဝ ကတွာ၊ တေဟိ သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော ပရမတ္ထသစ္စာနမ္ပိ သာဒုတရတ္တာ. ယဿာနုဘာဝေနာတိ ယဿ ဝါစာသစ္စဿ အာနုဘာဝေန.

ဥဒကမှိ ဓာဝတီတိ ဥဒကပိဋ္ဌိယံ အဘိဇ္ဇမာနာယံ ပထဝိယာ ဝိယ ဓာဝတိ ဂစ္ဆတိ မဟာကပ္ပိနရာဇာ ဝိယ. ဝိသမ္ပိ သစ္စေန ဟနန္တိ ပဏ္ဍိတာတိ ကဏှဒီပါယနာဒယော ဝိယ. သစ္စေနာတိ မစ္ဆဇာတကေ ဗောဓိသတ္တဿ ဝိယ သစ္စေန ဒေဝေါ ထနယံ ပဝဿတိ. သစ္စေ ဌိတာတိ ဝိရတိသစ္စေ ဝါစာသစ္စေ စ ဌိတာ တယောပိ ဗောဓိသတ္တာ. နိဗ္ဗုတိန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထယန္တိ. သာဒုတရန္တိ သာတတရံ ဣဋ္ဌတရဝိပါကဒါနတော.

ရသာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ. နိဒ္ဓါရဏဉ္စ ကောစိ ကုတောစိ ကေနစိ ဣမန္တိ ကဿစိ ဝစနံ န သာဓေတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ဣမေ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ဟိ နိဗ္ဗာနံ ရသသမုဒါယတော သာဒုတရတာဝိသေသေန နိဒ္ဓါရီယတိ. တတ္ထ ယေ ဣမေ ဝုစ္စန္တီတိ ယောဇနာ. သာယနီယဓမ္မာတိ ဇိဝှါယ သာယိတဗ္ဗာ ဓမ္မာ. ရသာယတနံ ရသောတိ အာဟ ‘‘မူလရသော ခန္ဓရသော’’တိအာဒိ. ဖလရသန္တိ ဖလဿ ရသံ၊ ဖလံ ပီဠေတွာ တာပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗရသန္တိ အတ္ထော. အရသရူပေါတိ အာစာရရဟိတသဘာဝေါ. ရူပဿ အဿာဒနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခဓမ္မာ ရူပရသာ. ဧသ နယော သဒ္ဒရသာဒီသု. သဒ္ဒရသောတိ ဗျဉ္ဇနသမ္ဘူတော ရသော. ဝိမုတ္တိရသောတိ ဝိမုတ္တိသမ္ပတ္တိကော ရသော. အတ္ထရသောတိ အတ္ထဿ ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ အတ္ထရသော၊ တထာ ဓမ္မရသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ရူပါစာရာတိအာဒီသု ရသဂ္ဂဟဏေန ဖလရသံ ဝဒတိ. သော ဟိ ဖလဿ ရူပေါ စ၊ ရသိတဗ္ဗတော အာသာဒေတဗ္ဗတော ရသော စာတိ ‘‘ရူပရသော’’တိ ဝုစ္စတိ. အာစာရော ပန သာမဂ္ဂီရသဟေတုတာယ ‘‘ရသော’’တိ ဝုတ္တော. သစ္စံ ဟဝေတိ ဧတ္ထ ဟဝေတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော၊ ဧကံသတ္ထော စ အဝဓာရဏမေဝါတိ အာဟ ‘‘သစ္စမေဝ သာဒုတရ’’န္တိအာဒိ. သရီရမုပဗြူဟေန္တိ၊ န စိတ္တံ. နနု စ သုခုပ္ပတ္တိပယောဇနတ္တာ စိတ္တမ္ပိ ဥပဗြူဟေန္တီတိ? န၊ သုခဿ သရီရဗြူဟနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နတ္တာ. ဝိရတိသစ္စဝါစာတိ သစ္စဝိသေသေန သမ္ပဇ္ဇနံ ဝဒတိ. စိတ္တမုပဗြူဟေတိ ပဒါလိကာယ ဝိရတိဝါစာယ သစ္စရသေ သတိ သမထဝိပဿနာဒီဟိ စိတ္တပရိဗြူဟနဿ သမ္ဘဝတော မဂ္ဂဖလာနိသံသံ ဂဏှာတိ. အသံကိလေသိကဉ္စ သုခမာဝဟတိ ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတတ္တာ. ဝိမုတ္တိရသောတိ ဖလသုခံ ဝဒတိ နိဗ္ဗာနသုခမ္ပိ ဝါ. ပရမတ္ထသစ္စရသော နာမ နိဗ္ဗာနရသော. တထာ ဟိ တံ ‘‘အစ္စုတိရသံ အဿာသကရဏရသ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ. တေန ပရိဘာဝိတတ္တာတိ ဝိမုတ္တိရသဿ သာဒုတရဘာဝဒဿနတ္ထံ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ဝိမုတ္တိရသပရိဘာဝိတတ္တာ’’တိ ဧတေန ကာမံ ဝိမုတ္တိရသော ဝါ ပရမတ္ထသစ္စရသော ဝါ သာဒုတရရသာတိ ဒဿေတိ. တဒဓိဂမူပါယဘူတန္တိ တဿ ပရမတ္ထသစ္စဿ အဓိဂမူပါယဘူတံ. အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စာတိ ဖလဉ္စ ကာရဏဉ္စ နိဿာယ ပဝတ္တိတော အတ္ထရသာ ဓမ္မရသာ စ သာဒူ၊ တတောပိ ပရမတ္ထသစ္စမေဝ သာဒုရသန္တိ အဓိပ္ပါယော.

လောကုတ္တရံ လောကိယဉ္စ အတ္ထံ အဇာနန္တော အန္ဓော၊ လောကိယတ္ထမေဝ ဇာနန္တော ဧကစက္ခု၊ ဥဘယံ ဇာနန္တော ဒွိစက္ခု. ပရဟိတံ အတ္တဟိတဉ္စ အဇာနန္တော အန္ဓော၊ အတ္တဟိတမေဝ ဇာနန္တော ဧကစက္ခု၊ ဥဘယတ္ထံ ဇာနန္တော ဒွိစက္ခု. သော ဒွိစက္ခုပုဂ္ဂလော ပညာဇီဝီ. တံ ပန ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဂဟဋ္ဌော ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂဟဋ္ဌပဋိပဒံ အာရာဓေတွာ စာတိ ယောဇနာ. အာရာဓေတွာတိ စ သာဓေတွာတိ အတ္ထော.

ပုရိမနယေနေဝါတိ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဝိဿဇ္ဇိတနယေနေဝ. ကိဉ္စာပီတိ အနုဇာနနသန္ဒဿနတ္ထေ နိပါတော. ကိံ အနုဇာနာတီတိ? ဂါထာယ စတူဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တေသု အတ္ထေသု ဧကဿ အတ္ထဿ သိဒ္ဓိယံ ဣတရေသမ္ပိ သိဒ္ဓိံ အနုဇာနာတိ. တေနာဟ ‘‘ယော စတုဗ္ဗိဓမောဃံ။ပေ။ ပရိသုဇ္ဈတီ’’တိ. ကိံ သန္ဒဿေတီတိ? ယေသံ ပါပဓမ္မာနံ ဗလဝဘာဝေန ဩဃတရဏာဒိ န သိဇ္ဈတိ၊ တေသံ ပဋိပက္ခာနံ နိဿန္ဒေဟဝသေန သန္ဒဿနံ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိအာဒိ. ဩဃတရဏန္တိ ဩဃတရဏပဋိပတ္တိံ. အသဒ္ဒဟန္တောတိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တော ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ ဩဃံ တရတီတိ န သဒ္ဒဟန္တော. န ပက္ခန္ဒတီတိ ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာယ သဒ္ဓါယ န ဥဂ္ဃါဋီယတီတိ န ဩတရတိ. စိတ္တဝေါဿဂ္ဂေနာတိ ယထာကာမာစာရဝသေန စိတ္တဿ ဝေါဿဇ္ဇနေန. ပမတ္တော ပမာဒံ အာပန္နော. တတ္ထေဝါတိ ကာမေသု ဧဝ. ဝိသတ္တတ္တာ လဂ္ဂတ္တာ. ဝေါကိဏ္ဏောတိ ဝိသေဝိတော. တသ္မာတိ ဝုတ္တဿ စတုဗ္ဗိဓဿပိ အတ္ထဿ ဟေတုဘာဝေန ပစ္စာမသနံ. တပ္ပဋိပက္ခန္တိ အဿဒ္ဓိယာဒီနံ ပဋိပက္ခံ သဒ္ဓါဒီနံ ဩကာသတ္တာ.

ဧတာယာတိ ဂါထာယံ ဣမိနာ ပဒေနာတိ သမ္ဗန္ဓော. သပ္ပုရိသသံသေဝေါ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ယောနိသောမနသိကာရော ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တီတိ ဣမေသံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဓိဂမဿ အင်္ဂါနံ အာသန္နကာရဏံ သဒ္ဓိန္ဒြိယန္တိ အာဟ ‘‘သောတာပတ္တိယင်္ဂပဒဋ္ဌာနံ သဒ္ဓိန္ဒြိယ’’န္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ၊ ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတိ၊ ပယိရုပါသန္တော သောတံ ဩဒဟတိ၊ ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၂.၁၈၃၊ ၄၃၂). ဒိဋ္ဌောဃံ တရတိ ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌောဃတရဏံ၊ ဒိဋ္ဌောဃဿ တရဏံ. ကာမဉ္စေတ္ထ ‘‘တရတိ ဩဃ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဝတ္တမာနသမီပေပိ ပန ဝတ္တမာနံ ဝိယ ဝေါဟရဏံ ယုတ္တံ ဒိဋ္ဌောဃဿ တိဏ္ဏဘာဝဿ ဧကန္တိကတ္တာတိ ‘‘သောတာပန္နဉ္စ ပကာသေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒိပဋိပတ္တန္တရာယကရာနံ ပါပဓမ္မာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ သောတာပန္နော။ပေ။ အပ္ပမာဒေန သမန္နာဂတော. ‘‘သောတာပတ္တိ။ပေ။ တရတီ’’တိ ဧတ္တကေ ဝုတ္တေ သကိဒေဝ ဣမဿ လောကဿ အာဂမနမ္ပိ ဂဟိတံ သိယာတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘အာရာဓေတွာ။ပေ။ အဝသေသ’’န္တိ ဝုတ္တံ. နနု ‘‘အဝသေသ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အတိဏ္ဏံ အနဝသေသံ ဘဝေါဃဝတ္ထု ဂဟိတမေဝ သိယာတိ? န၊ ဥပရိ ဒွီဟိ မဂ္ဂေဟိ တရိတဗ္ဗာနံ တေသံ ပရတော ဒွိန္နံ ပဟာနဝသေန ဝုစ္စမာနတ္တာ. အပဝါဒဝိသယမ္ပိ ပရိဟရတိ – ‘‘ဧဝံ ဧသာ စောဒနာ အတ္တနော ဝိသယေ န ပတိဋ္ဌာတီ’’တိ. အနာဒိကာလဘာဝတ္တာ ကာမသညာယ ကာမောဃတရဏံ မဟတာ ဧဝ ဝီရိယေန သာဓေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဝီရိယေနာ’’တိ. တတိယံ မဂ္ဂံ အာရာဓေတွာ. ကာမောဃဿ ဝတ္ထု ကာမောဃဝတ္ထု၊ ကာမဂုဏေဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗော ကာမဘဝေါ. ကာမောဃသညိတန္တိ ကာမောဃသင်္ခါတံ. ကာမနဋ္ဌေန ကာမော စ သော ဒုက္ခော စာတိ ကာမဒုက္ခံ. အဿာဒနဋ္ဌေန ကာမော ဧဝ သညာတိ ကာမသညာ၊ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ဝိဂတာ ကာမသညာ ဧတိဿာတိ ဝိဂတကာမသညာ. သဗ္ဗေသံ ရာဂါဒိမလာနံ မူလဘူတတ္တာ သတ္တသန္တာနဿ ဝိသေသတော မလီနသဘာဝါပါဒနတော ပရမံ ဥက္ကံသဂတံ မလန္တိ ပရမမလံ၊ အဝိဇ္ဇာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အဝိဇ္ဇာပရမံ မလ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၂၄၃).

ပညာပဒံ ဂဟေတွာတိ ယထာဝုတ္တံ ပညာပဒံ ဟဒယေ ဌပေတွာ. တပ္ပသင်္ဂေန အတ္တနော ပဋိဘာနေန သဗ္ဗေဟိ ဝိယ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေန. သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ ပဉ္စသုပိ ဌာနေသု. အတ္ထယုတ္တိပုစ္ဆာတိ ပညာဒိအတ္ထသမဓိဂမဿ ယုတ္တိယာ ကာရဏဿ ပုစ္ဆာ. တေနာဟ ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ. ပညာဒိအတ္ထံ ဉတွာတိ ပညာဓန-ကိတ္တိ-မိတ္တ-အဘိသမ္ပရာယသင်္ခါတံ အတ္ထံ သရူပတော သစ္စပဋိဝေဓနိပ္ဖါဒနေန ဉာဏေန ဇာနိတွာ. နနု ဧသ လောကုတ္တရံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဖလပညံ တဒဓိဂမူပါယံ လောကိယပညဉ္စ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော၊ သော ကသ္မာ တတ္ထ အတ္ထယုတ္တိံ ပုစ္ဆတီတိ? သစ္စမေတံ၊ ဥပရိ ပန သမာဓိဿ ယုတ္တိံ ပုစ္ဆိတုကာမော ပညာယ သေဋ္ဌဘာဝတော၊ တဿ စ ဧကဒေသေနေဝ အဓိဂတတ္တာ တမေဝ အာဒိံ ကတွာ ပုစ္ဆတိ. ‘‘ကာယ ယုတ္တိယာ’’တိအာဒိ အတ္ထဝဏ္ဏနံ အတိဒိဿတိ ‘‘ဧသ နယော ဓနာဒီသူ’’တိ. တတ္ထာပိ အတ္ထယုတ္တိပုစ္ဆာဘာဝေါ ပန ‘‘သဗ္ဗတ္ထေဝါ’’တိ ဣမိနာ ဝိဘာဝိတောတိ.

သဒ္ဓါသုဿူသာအပ္ပမာဒဥဋ္ဌာနသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ. ကာယသုစရိတာဒိဘေဒေန အာဇီဝဋ္ဌမကသီလဘူတေန. သမထဝိပဿနာဘူတေန နိပ္ပရိယာယေန ဗောဓိပက္ခိယေ ဧဝ ဂဏှန္တော ‘‘အပရဘာဂေ’’တိ အာဟ. ပရိယာယဗောဓိပက္ခိယာ ပန ဝိသေသတော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာကာလေပိ လဗ္ဘန္တိ. ပုဗ္ဗဘာဂေတိ ဝါ တရုဏဝိပဿနာကာလံ. တတော ပုဗ္ဗသာဓနဉ္စ သန္ဓာယ ‘‘အပရဘာဂေ’’တိ ပုနာဟ၊ တတော ပရန္တိ အတ္ထော. ဓမ္မန္တိ ပဋိပတ္တိဓမ္မံ. န သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝ ပညံ လဘတီတိ ယောဇနာ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘သဒ္ဒဟာနော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝ အတ္ထံ ဝိဝရတိ. န ကေဝလံ သုဿူသာမတ္တေန ပညာပဋိလာဘော၊ အထ ခေါ အပ္ပမာဒေန ပညံ လဘတီတိ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဝိစက္ခဏော’’တိ ဝုတ္တန္တိ တဒတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိမာဟ.

ဣဒါနိ သဒ္ဓါဒီနံ ပညာပဋိလာဘဿ တံတံဝိသေသပစ္စယာနိ နီဟရိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သုဿူသာယာတိ သောတုကာမတာယ. သာ အတ္ထတော ဥပသင်္ကမနာဒိ. ပညာဓိဂမူပါယန္တိ ပရိယတ္တိဓမ္မမာဟ. တေနာဟ ‘‘သုဏာတီ’’တိ. ဂဟိတံ န ပမုဿတိ၊ သတိအဝိပ္ပဝါသလက္ခဏော ဟိ အပ္ပမာဒေါတိ. န ကေဝလံ ယာထာဝတော ဂဟဏကောသလ္လမေဝ ဝိစက္ခဏတာ၊ အထ ခေါ ယာထာဝတော ပညာသမ္ပဝေဓနဉ္စာတိ အာဟ ‘‘ဝိတ္ထာရိကံ ကရောတီ’’တိ. ဣဒါနိ ပညာပဋိလာဘဟေတုံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သုဿူသာယ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတ္ထမုပပရိက္ခတီတိ သုတကတာနံ ဓမ္မာနံ ပါဠိအတ္ထူပပရိက္ခာပုဗ္ဗကံ ရူပါရူပဝိဘာဂံ ပရမတ္ထံ သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော စ ဥပပရိက္ခတိ ဝီမံသတိ. အနုပုဗ္ဗေနာတိ ဧဝံ ဉာတပရိညံ ပတွာ တီရဏပရိညာယ တတော အနုက္ကမေန တီရဏပရိညံ ပဟာနပရိညဉ္စ မတ္ထကံ ပါပေန္တော မဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိယာ ပရမတ္ထသစ္စဘူတံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတိ.

ဣမာနိ သဒ္ဓါဒီနိ စတ္တာရိ ကာရဏာနိ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒေသကာလာဒီနိ အဟာပေတွာ’’တိ. ယသ္မိံ ဒေသေ ယသ္မိံ ကာလေ ယေ စ သဟာယကေ နိဿာယ ယံ ကိစ္စံ တိရေတဗ္ဗံ၊ တာနိ ဒေသကာလာဒီနိ အနတိက္ကမိတွာ အတ္တနော အဘိဝုဍ္ဎိံ ဣစ္ဆန္တေန ‘‘အယံ နာမ ဒေသော၊ ယတ္ထာဟံ ဧတရဟိ ဝသာမိ၊ အယံ ကာလော၊ ဣမေ မိတ္တာ၊ ဣမေ အမိတ္တာ၊ ဣမေ အာယဝယာ၊ အဟဉ္စ ဧဒိသော ဇာတိ-ကုလ-ပဒေသ-ဗလဘောဂ-ပရိဝါရာဒီဟိ၊ တံ ကိစ္စံ ဣဒါနိ အာရဒ္ဓဗ္ဗံ၊ ဣဒါနိ နာရဒ္ဓဗ္ဗ’’န္တိ သဗ္ဗံ ဥပပရိက္ခိတွာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တော ဟိ လောကိယဿ ဓနဿ ပဋိရူပါဓိဂမူပါယံ ကရောတိ နာမ. လောကုတ္တရဿ ပန သီလဝိသောဓနာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝဟိတဗ္ဗဘာဝေန ဓုရော ဝိယာတိ ဓုရော၊ ဘာရော. ဣဓ ပန ဓုရသမ္ပဂ္ဂဟော ဥတ္တရပဒလောပေန ဓုရော၊ ဝီရိယံ. သော သာတိသယော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဓုရဝါ. ‘‘ဥဋ္ဌာတာ’’တိ ပဒေန ကာယိကဝီရိယဿ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘စေတသိကဝီရိယဝသေနာ’’တိ ဝိသေသိတံ. အနိက္ခိတ္တဓုရော ဓောရယှဘာဝတော. တိဏာ ဘိယျော န မညတီတိ တိဏံ ဝိယ ပရိဘဝန္တော အတိဘုယျ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. အာဒိနာ နယေနာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန –

‘‘ကရံ ပုရိသကိစ္စာနိ၊ သော သုခါ န ဝိဟာယတိ၊ (ဒီ. နိ. ၃.၂၅၃)၊

‘‘န ဒိဝါ သောပ္ပသီလေန၊ ရတ္တိမုဋ္ဌာနဒေဿိနာ၊

နိစ္စံ မတ္တေန သောဏ္ဍေန၊ သက္ကာ အာဝသိတုံ ဃရ’’န္တိ စ. (ဒီ. နိ. ၃.၂၅၃)၊ –

ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော. အသိထိလပရက္ကမော အနလသဘာဝတော. ဧကမူသိကာယာတိ ဧကာယ မတမူသိကာယ. နစိရဿေဝါတိ စတုမာသဗ္ဘန္တရေယေဝ. စတုသတသဟဿသင်္ခံ စူဠန္တေဝါသီ ဝိယာတိ ကာကဏိကဍ္ဎကဟာပဏ-သောဠသ-ကဟာပဏ-စတုဝီသတိ-ကဟာပဏ-သတဟရဏက္ကမေန ဒွေ သတသဟဿာနိ၊ စူဠကမဟာသေဋ္ဌိနော ဓီတုလာဘဝသေန ဒွေ သတသဟဿာနီတိ ဧဝံ စတုသတသဟဿသင်္ခံ ဓနံ ဧကမူလေန ယထာ စူဠန္တေဝါသီ ဝိန္ဒိ၊ ဧဝံ အညောပိ ပတိရူပကာရီ ဓုရဝါ ဥဋ္ဌာတာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ. အယဉ္စ အတ္ထော စူဠကသေဋ္ဌိဇာတကေန ဒီပေတဗ္ဗော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ၊ ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော၊

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ၊ အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၄)၊

ဝတ္တံ ကတွာတိ အဓိဋ္ဌာနဝတ္တံ ကတွာ. ‘‘သစ္စဝါဒီ ဘူတဝါဒီ’’တိ ကိတ္တိံ ပပ္ပေါတီတိ ယောဇနာ. ဣစ္ဆိတပတ္ထိတန္တိ ယေဟိ မိတ္တံ ဣစ္ဆတိ၊ တေဟိ ဣတရံ ပတ္ထိတံ. မိတ္တာနိ ဂန္ထတီတိ မိတ္တဘာဝံ ဃဋေတိ. ဒါနဿ ပိယဘာဝကရဏတော ‘‘ဒဒံ ပိယော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယံ ဒါနံ ဧကန္တတော မိတ္တဘာဝါဝဟံ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဒုဒ္ဒဒံ ဝါ ဒဒံ တံ ဂန္ထတီ’’တိ အာဟ. ဒဒန္တိ စ လက္ခဏဝစနမေတန္တိ အာဟ ‘‘ဒါနမုခေန ဝါ’’တိအာဒိ.

အာဠဝကဿ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဂဟဋ္ဌဝသေန ဝိဿဇ္ဇေန္တော. သဒ္ဓါ ဧတဿ အတ္ထီတိ သဒ္ဓေါ၊ တဿ သဒ္ဓဿ. ဃရမေသိနောတိ ဃရာဝါသသင်္ခါတံ ဃရံ ဧသန္တဿ. ဃရာဝါသသန္နိဿိတတ္တာ ‘‘ဃရ’’န္တိ ကာမဂုဏာ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏေ’’တိ. ‘‘ဧတေ စတုရော ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ ဂဟိတာ အနန္တရဂါထာယ ဝုတ္တဓမ္မာ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရံ သစ္စ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘ဣမေ ကုသလာ၊ ဣမေ အကုသလာ’’တိအာဒိနာ တေ အတ္ထေ ယာထာဝတော ဓာရဏတော ဥပဓာရဏတော ဓမ္မော. သညာ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓာရဏံ၊ အဝိစ္ဆေဒတော သန္ဓာရဏတော ကုသလသန္တာနံ ဓာရေတီတိ ဓိတိ၊ ဝီရိယံ. စဇတိ ဧတေနာတိ စာဂေါ၊ ဒါနံ. ပစ္စယဝေကလ္လတော ဖလုပ္ပါဒနသမတ္ထတာဝသေန သန္တိ.

အညေပီတိ ဣတော ယထာဝုတ္တဓမ္မသမုဒါယတော အညေပိ ဓမ္မာ ယဒိ သန္တိ၊ တေ ဓမ္မေ ပုစ္ဆဿူတိ. ကိလေသေ၊ ကာယဝါစာဒိကေ ဝါ ဒမေတီတိ ဒမော၊ ပညာ. ဥဋ္ဌဟတိ ဥဿဟတိ ဧတေနာတိ ဥဋ္ဌာနံ၊ ဝီရိယံ. ဧတ္ထာတိ ဧတိဿာ ပုစ္ဆာယ. သဒ္ဓိန္တိ သင်္ခေပတော ဘာဝတ္ထပဒါနံ ဗန္ဓနေန သဟ. ဧကမေကံ ပဒန္တိ ပညာဒိကမေကေကံ ပဒံ. ‘‘ပညာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပညာတိ ဓမ္မောတိ စ အာဂတာ’’တိအာဒိနာ ပညာဒိအတ္ထဿ ဥဒ္ဓရဏံ အတ္ထုဒ္ဓါရော. တဿ တဿ အတ္ထဿ ‘‘ပညာ ပဇာနနာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၆) ဝေဝစနပဒါနံ ဥဒ္ဓရဏံ ပဒုဒ္ဓါရော. ပဇာနာတီတိ ပညာ၊ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော၊ ဒမေတီတိ ဒမောတိ ဧဝံ ပဒဿ ကထနံ ပဒဝဏ္ဏနာ.

အဇ္ဇာတိ ဝါ ဧတရဟိ. ယထာဝုတ္တေန ပကာရေနာတိ ‘‘သဒ္ဒဟာနော အရဟတ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. သစ္စသမ္ပဋိဝေဓာဝဂဟဏံ ဝါ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ဒိဋ္ဌသစ္စတာယ ဣဓလောကပရလောကတ္ထံ ယာထာဝတော ဇာနန္တော. ဧဝဉ္စ ယက္ခော သတ္ထု ဒေသနာနုဘာဝသိဒ္ဓံ ပဉှံ ပုစ္ဆနေန အတ္တနော ပဋိလာဘသမ္ပတ္တိံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ကထံသု လဘတေ ပည’’န္တိအာဒိမာဟာတိ အာစရိယာ. သမ္ပရာယိကောတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ တေန ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော စာ’’တိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော အတ္ထော။ပေ။ ဒဿေတီ’’တိ အာဟ. အရီယတိ ဖလံ ဧတသ္မာတိ အတ္ထော၊ ကာရဏံ. ဝိစက္ခဏေ သပယောဇနတာယ.

တဿ ဉာဏဿာတိ တဿ အတ္ထဿ အာဝိဘာဝနဿ ဉာဏဿ. ဂုဏဝိသေသေဟိ စ သဒိသဿပိ အညဿ အဘာဝတော အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ. တေနာဟ –

‘‘နယိမသ္မိံ လောကေ ပရသ္မိံ ဝါ ပန၊

ဗုဒ္ဓေန သေဋ္ဌောဝ သမောဝ ဝိဇ္ဇတိ၊

အာဟုနေယျာနံ ပရမာဟုတိံ ဂတော၊

ပုညတ္ထိကာနံ ဝိပုလဖလေသိန’’န္တိ. (ဝိ. ဝ. ၁၀၄၇)၊

သဟိတပဋိပတ္တိန္တိ ပညာသင်္ဂါဟိကံ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ. သုန္ဒရာ ဗောဓိ သုဗောဓိ၊ ဗုဒ္ဓဿ သုဗောဓိ ဗုဒ္ဓသုဗောဓိ၊ သာ ဧဝ ဗုဒ္ဓသုဗောဓိတာ. ဓမ္မဿဝနတ္ထံ သန္နိပတိတဒေဝတာဟိ သင်္ဃုဋ္ဌသာဓုကာရသဒ္ဒုဋ္ဌာနဉ္စ.

သတပုညလက္ခဏန္တိ သတသဟဿကပ္ပေ ပုညသမ္ဘာရဿ ကတတ္တာ တေသံ ပုညာနံ ဝသေန သတပုညလက္ခဏံ အနေကပုညနိဗ္ဗတ္တလက္ခဏံ. အဘိနန္ဒိယတာယ သဗ္ဗေဟိ အင်္ဂေဟိ သမုပေတံ သမန္နာဂတံ. ကတပုညဘာဝံ ဗျဉ္ဇေန္တီတိ ဗျဉ္ဇနာနိ၊ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ. တေသံ ပရိပုဏ္ဏတ္တာ ပရိပုဏ္ဏဗျဉ္ဇနံ. တံ ယက္ခော။ပေ။ ပူရေသီတိ ဂါထာပူရဏတ္ထမေဝ ဟိ ဘဂဝါ တထာရူပါနိ အကာသိ. အဗျာဓိတာတိ အရောဂါ. ‘‘အဗျထိတာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ၊ သယသန္တာသရဟိတာတိ အတ္ထော.

‘‘ဟတ္ထယော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဟတ္ထကော’’တိ ဝုတ္တံ. အာဠဝိနဂရန္တိ အာဠဝိနဂရဝါသိနော ဝဒတိ. ဘဝတိ ဟိ တတြဋ္ဌတာယ တံ-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ဂါမော အာဂတော၊ မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တီ’’တိ. ဧကကောလာဟလေန ဝတ္တမာနေန.

သမ္ပိဏ္ဍိတွာတိ သန္နိပတိတွာ. ကာမံ သမ္ဘာရော တေန ကတောတိ နတ္ထိ၊ ယုဒ္ဓတ္ထံ ပန ဗဟုသော ဥဿာဟဿ ကတတ္တာ ‘‘ယုဒ္ဓမာဒိံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. တမေဝ အာဠဝကသုတ္တံ ကထေသိ တဿာ ဧဝ ဒေသနာယ သန္နိပတိတပရိသာယ သပ္ပါယတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ကထာပရိ။ပေ။ အဟောသီ’’တိ. စတူဟိ ဝတ္ထူဟီတိ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ. ပရိသန္တိ အတ္တနော ပရိသံ. ‘‘ဣတရဉ္စာ’’တိပိ ဝဒန္တိ.

အာဠဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ယက္ခသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.