၁၀. ဣန္ဒြိယဘာဝနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၅၃. ဧဝံနာမကေတိ ‘‘ဂဇင်္ဂလာ’’တိ ဧဝံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန လဒ္ဓနာမကေ မဇ္ဈိမပဒေသဿ မရိယာဒဋ္ဌာနဘူတေ နိဂမေ. သုဝေဠု နာမ နိစလရုက္ခောတိ ဝဒန္တိ. တတော အညံ ဧဝါတိ ပန အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဧကာ ရုက္ခဇာတီ’’တိ ဝုတ္တံ. စက္ခုသောတာနံ ယထာသကဝိသယတော နိဝါရဏံ ဒမနံ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ၊ တဉ္စ ခေါ သဗ္ဗသော အဒဿနေန အသဝနေနာတိ အာဟ – ‘‘စက္ခုနာ ရူပံ န ပဿတိ၊ သောတေန သဒ္ဒံ န သုဏာတီ’’တိ. သတိ ဟိ ဒဿနေ သဝနေ စ တာနိ အဒန္တာနိ အဘာဝိတာနေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. စက္ခုသောတာနိ စ အသမ္ပတ္တဂ္ဂါဟိတာယ ဒုရက္ခိတာနီတိ ဗြာဟ္မဏော တေသံယေဝ ဝိသယဂ္ဂဟဏံ ပဋိက္ခိပိ. အသဒိသာယာတိ အညတိတ္ထိယသမယေဟိ အသာဓာရဏာယ. အာလယန္တိ ကထေတုကာမတာကာရန္တိ အတ္ထော.

၄၅၄. ဝိပဿနုပေက္ခာတိ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဝိပဿနာဉာဏေန လက္ခဏတ္တယေ ဒိဋ္ဌေ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စဘာဝါဒိဝိစိနနေ မဇ္ဈတ္တဘူတာ ဝိပဿနာသင်္ခါတာ ဥပေက္ခာ. သာ ပန ယသ္မာ ဘာဝနာဝိသေသပ္ပတ္တိယာ ဟေဋ္ဌိမေဟိ ဝိပဿနာဝါရေဟိ သန္တာ စေဝ ပဏီတာ စ၊ ပဂေဝ စက္ခုဝိညာဏာဒိသဟဂတာဟိ ဥပေက္ခာဟိ၊ တသ္မာ အာဟ – ‘‘ဧသာ သန္တာ ဧသာ ပဏီတာ’’တိ. အတပ္ပိကာတိ သန္တပဏီတဘာဝနာရသဝသေန တိတ္တိံ န ဇနေတိ. တေနေဝါဟ –

‘‘သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ၊ သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော၊

အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ၊ သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၇၃)၊

ဣတီတိ ဧဝံ ဝက္ခမာနာကာရေနာတိ အတ္ထော. အယံ ဘိက္ခူတိ အယံ အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဘိက္ခူတိ ယောဇနာ. စက္ခုဒွါရေ ရူပါရမ္မဏမှီတိ စက္ခုဒွါရေ အာပါထဂတေ ရူပါရမ္မဏေ. မနာပန္တိ မနာပဘာဝေန ပဝတ္တနကံ. မဇ္ဈတ္တေ မနာပါမနာပန္တိ ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တေ မနာပဘာဝေန အမနာပဘာဝေန စ ပဝတ္တနကံ မနာပါမနာပံ နာမာတိ. တေနာဟ (‘‘နေဝ မနာပံ န အမနာပ’’န္တိ). ဣမိနာ မနာပဘာဝေါ ဂဟိတော၊ ‘‘နေဝ မနာပ’’န္တိ ဣမိနာ မနာပဘာဝေါ မဇ္ဈတ္တော စ ဥဘယံ ဧကဒေသတော လဗ္ဘတီတိ၊ ‘‘မနာပါမနာပ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ အာရမ္မဏေ လဗ္ဘမာနဝိသေသဝသေန တဒါရမ္မဏဿ စိတ္တဿ ပါကတိကံ ပဝတ္တိအာကာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တပ္ပဋိသေဓေန အရိယဿ ဝိနယေ အနုတ္တရံ ဣန္ဒြိယဘာဝနံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘တဿ ရဇ္ဇိတုံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတြာယံ ယောဇနာ – တဿ စိတ္တံ ဣဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ ရဇ္ဇိတုံ ဝါ အနိဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ ဒုဿိတုံ ဝါ မဇ္ဈတ္တေ အာရမ္မဏေ မုယှိတုံ ဝါ. အဒတွာတိ နိသေဓေတွာ. ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ ပရိဇာနနဝသေန ဉာဏေန ဂဟေတွာ ဉာတတီရဏပဟာနပရိညာဟိ ပရိဇာနိတွာ. ဝိပဿနံ မဇ္ဈတ္တေ ဌပေတီတိ အနုက္ကမေန ဝိပဿနုပေက္ခံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ သင်္ခါရုပေက္ခံ ပါပေတွာ ဌပေတိ. စက္ခုမာတိ န ပသာဒစက္ခုနော အတ္ထိတာမတ္တဇောတနံ၊ အထ ခေါ တဿ အတိသယေန အတ္ထိတာဇောတနံ၊ ‘‘သီလဝါ’’တိအာဒီသု ဝိယာတိ အာဟ – ‘‘စက္ခုမာတိ သမ္ပန္နစက္ခု ဝိသုဒ္ဓနေတ္တော’’တိ.

၄၅၆. ဤသကံ ပေါဏေတိ မဇ္ဈေ ဥစ္စံ ဟုတွာ ဤသကံ ပေါဏေ၊ န အန္တန္တေန ဝင်္ကေ. တေနာဟ – ‘‘ရထီသာ ဝိယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဌိတေ’’တိ.

၄၆၁. ပဋိကူလေတိ အမနုညေ အာရမ္မဏေ. အပ္ပဋိကူလသညီတိ န ပဋိကူလသညီ. တံ ပန အပ္ပဋိကူလသညိတံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘မေတ္တာဖရဏေန ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဋိကူလေ အနိဋ္ဌေ ဝတ္ထုသ္မိံ သတ္တသညိတေ မေတ္တာဖရဏေန ဝါ ဓာတုသော ဥပသံဟာရေန ဝါ သင်္ခါရသညိတေ ပန ဓာတုသော ဥပသံဟာရေန ဝါတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတီတိ ဟိတေသိတာယ ဓမ္မသဘာဝစိန္တနာယ စ နပ္ပဋိကူလသညီ ဟုတွာ ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဝိဟရတိ. အပ္ပဋိကူလေ ဣဋ္ဌေ ဝတ္ထုသ္မိံ သတ္တသညိတေ ကေသာဒိအသုစိကောဋ္ဌာသမတ္တမေဝါတိ အသုဘဖရဏေန ဝါတိ အသုဘတော မနသိကာရဝသေန. ဣဒံ ရူပါရူပမတ္တံ အနိစ္စံ သင်္ခတန္တိ အနိစ္စတော ဥပသံဟာရေန ဝါ. တတော ဧဝ၊ ‘‘ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မ’’န္တိ မနသိ ကရောန္တော ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. သေသပဒေသူတိ၊ ‘‘ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စာ’’တိအာဒိနာ အာဂတေသု သေသေသု ဒွီသု ပဒေသု. တတ္ထ ဟိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝတ္ထူနိ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ ယထာ သတ္တာနံ ပဌမံ ပဋိကူလတော ဥပဋ္ဌိတမေဝ ပစ္ဆာ ဂဟဏာကာရဝသေန အဝတ္ထန္တရေန ဝါ အပ္ပဋိကူလတော ဥပဋ္ဌာတိ. ယဉ္စ အပ္ပဋိကူလတော ဥပဋ္ဌိတမေဝ ပစ္ဆာ ပဋိကူလတော ဥပဋ္ဌာတိ၊ တဒုဘယေပိ ခီဏာသဝေါ သစေ အာကင်္ခတိ၊ ဝုတ္တနယေန အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ ပဋိကူလသညီ ဝါတိ.

တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာတိ သဘာဝတော ဘာဝနာနုဘာဝတော စ ဥပဋ္ဌိတံ အာရမ္မဏံ ပဋိကူလသဘာဝံ အပ္ပဋိကူလသဘာဝံ ဝါတိ တံ ဥဘယံ ပဟာယ အဂ္ဂဟေတွာ. သဗ္ဗသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပန၊ ‘‘မဇ္ဈတ္တော ဟုတွာ ဝိဟရိတုကာမော ကိံ ကရောတီ’’တိ၊ ဝတွာ တတ္ထ ပဋိပဇ္ဇနဝိဓိံ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု။ပေ။ ဒေါမနဿိတော ဟောတီ’’တိ အာဟ. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိယာ ဝိဘာဝေတုံ၊ ‘‘ဝုတ္တံ ဟေတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယော ဧဝ. သတောတိ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ သတိမာ. သမ္ပဇာနောတိ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ သမ္ပဇာနကာရီ. စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ ကာရဏဝသေန စက္ခူတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေန ရူပဒဿနသမတ္ထေန စက္ခုဝိညာဏေန၊ စက္ခုနာ ဝါ ကရဏဘူတေန ရူပံ ပဿိတွာ. နေဝ သုမနော ဟောတိ ဂေဟဿိတသောမနဿပဋိက္ခေပေန နေက္ခမ္မပက္ခိကာယ ကိရိယာသောမနဿဝေဒနာယ.

ဣမေသု စာတိ ‘‘အညထာ စ ပနာနန္ဒ၊ အရိယဿ ဝိနယေ အနုတ္တရာ ဣန္ဒြိယဘာဝနာ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၄၅၃)၊ – ‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ သေခေါ ဟောတိ ပဋိပဒေါ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၄၆၀)၊ – ‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ အရိယော ဟောတိ ဘာဝိတိန္ဒြိယော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၄၆၁) စ အာဂတေသု တိဝိဓေသု နယေသု. မနာပံ အမနာပံ မနာပါမနာပန္တိ ဧတ္ထ မနာပဂ္ဂဟဏေန သောမနဿယုတ္တကုသလာကုသလာနံ၊ အမနာပဂ္ဂဟဏေန ဒေါမနဿယုတ္တအကုသလာနံ၊ မနာပါမနာပဂ္ဂဟဏေန တဗ္ဗိဓုရုပေက္ခာယုတ္တာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ ပဌမနယေ ‘‘သံကိလေသံ ဝဋ္ဋတိ၊ နိက္ကိလေသံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဌမနယေ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ သံကိလေသကိလေသဝိပ္ပယုတ္တမ္ပိ ယုဇ္ဇတိ. ဒုတိယနယေ ပန ‘‘သော။ပေ။ အဍ္ဍီယတီ’’တိအာဒိဝစနတော ‘‘ပဌမံ သံကိလေသံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေက္ခဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ စဿ အပ္ပဟီနကိလေသဝသေန၊ ‘‘သံကိလေသမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတိယနယေ အရဟတော အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ ‘‘တတိယံ နိက္ကိလေသမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေက္ခဝါရေ ပန ‘‘စက္ခုမာ ပုရိသော’’တိအာဒိကာ ဥပမာ ဧကမေဝ အတ္ထံ ဉာပေတုံ အာဟ. တသ္မာ စက္ခုဒွါရဿ ဥပ္ပန္နေ ရာဂါဒိကေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိပဿနုပေက္ခာယ ပတိဋ္ဌာနံ အရိယာ ဣန္ဒြိယဘာဝနာတိ. ပဌမနယော ဝိပဿကဝသေန အာဂတော၊ ဒုတိယော သေက္ခဿ ဝသေန၊ ပဌမဒုတိယော စ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ မူလကမ္မဋ္ဌာနဝသေန၊ တတိယော ခီဏာသဝဿ အရိယဝိဟာရဝသေန အာဂတော. ပဌမနယေ စ ပုထုဇ္ဇနဿ ဝသေန၊ ဒုတိယနယေ သေက္ခဿ ဝသေန ကုသလံ ဝုတ္တံ၊ တတိယနယေ အသေက္ခဿ ဝသေန ကိရိယာဗျာကတံ ဝုတ္တန္တိ အယံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

ဣန္ဒြိယဘာဝနာသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

နိဋ္ဌိတာ စ သဠာယတနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

ဥပရိပဏ္ဏာသဋီကာ သမတ္တာ.