၁. အနာထပိဏ္ဍိကောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈၃. အဓိမတ္တဂိလာနောတိ အဓိကာယ မတ္တာယ မရဏဿ အာသန္နတာယ အတိဝိယ ဂိလာနောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘မရဏသေယျံ ဥပဂတော’’တိ. အခဏ္ဍံ အကာသိ ဂဟပတိနော သတ္ထရိ ပရမပေမတ္တာ. ယတ္တကံ စဿာတိ၊ ‘‘သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ ယတ္တကံ အဿ ဂဟပတိဿ.

၃၈၄. ဩသက္ကန္တီတိ ပရိဟာယန္တိ. ဩတ္ထရန္တီတိ အဘိဘဝန္တိ. ဥသ္မာ နာမ ကမ္မဇတေဇောဓာတု၊ သာ သဟ ဇီဝိတိန္ဒြိယနိရောဓာ ပရိယာဒိယတိ၊ ယာဝ တာ အာယုဥသ္မာ ဝတ္တန္တိ၊ တာဝ မရဏန္တိကာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တေဝ ဝိညာဏဿ အနိရုဒ္ဓတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ယာဝ ဥသ္မာ’’တိအာဒိ.

၃၈၅. တီဟိ ဂါဟေဟီတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟေဟိ. ပဋိဗာဟိတုံ ဝိက္ခမ္ဘေတုံ. စက္ခုံ တီဟိ ဂါဟေဟိ န ဂဏှိဿာမီတိ မာနဂ္ဂါဟပဋိက္ခေပမုခေန စက္ခုသ္မိံ အနိစ္စာနုပဿနာတိ ဒဿေတိ. အနိစ္စာနုပဿနာယ ဟိ သတိ အပ္ပတိဋ္ဌော မာနဂ္ဂါဟော၊ ဒုက္ခာနုပဿနာယ သတိ အပ္ပတိဋ္ဌော တဏှာဂ္ဂါဟော၊ အနတ္တာနုပဿနာယ သတိ အပ္ပတိဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟောတိ၊ ဂါဟော စ နာမ ဩဠာရိကော၊ တသ္မိံ ဝိဂတေပိ နိကန္တိ တိဋ္ဌေယျာတိ တံ ဝိဇဟာပေတုကာမေန၊ – ‘‘န စ မေ စက္ခုနိဿိတံ ဝိညာဏံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ဝိညာဏဉ္စာပိ မေ စက္ခုနိဿိတံ န ဘဝိဿတီ’’တိ. သဗ္ဗံ ကာမဘဝရူပန္တိ ကာမဘူမိပရိယာပန္နံ သဗ္ဗံ ရူပက္ခန္ဓမာဟ – ‘‘ကာမရူပဘဝရူပ’’န္တိ ဝါ ပါဌော. သော ယုတ္တော ဣမဿ ဝါရဿ ဧဝ အနဝသေသပဉ္စဝေါကာရဘဝပရိယာပန္နတော. တထာ ဟိ ဥပရိ စတုဝေါကာရဘဝေါ အနဝသေသတော ဝုတ္တော.

၃၈၆. ဣဓလောကန္တိ ဧတ္ထ သင်္ခါရလောကဝိသယောတိ အဓိပ္ပါယေန၊ ‘‘ဝသနဋ္ဌာနံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ ပဌမဒုတိယဝါရေဟိ ဣဓလောကော ဂဟိတောတိ ကတွာ. ပဌမဒုတိယဝါရေဟိ ပန ဣဓလောကော ပရလောကောတိ ဝိဘာဂေန ဝိနာ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ ဂဟိတော၊ တထာ တတိယဝါရေ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ စတုဝေါကာရဘဝေါ စ ဂဟိတောတိ ပုန ဒိဋ္ဌဓမ္မသမ္ပရာယဝသေန တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ၊ ‘‘န ဣဓလောက’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣဓလောကန္တိ စ သတ္တသင်္ခါရဝသေနေဝ ဂဟိတံ. သဗ္ဗမ္ပိ သင်္ခါရဝသေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ယမ္ပိ မေ ဒိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ. အပရိတဿနတ္ထံ တဏှာပရိတဿနာယ အနုပ္ပါဒနတ္ထံ. ယဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ၊ တဿ ပန အဘာဝတော၊ ‘‘မနုဿလောကံ ဌပေတွာ သေသာ ပရလောကာ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယေသံ ပန ‘‘ဣဓလောက’’န္တိ ဣမိနာ သတ္တလောကဿပိ ဂဟဏံ ဣစ္ဆိတံ. တေသံ မတေန၊ ‘‘မနုဿလောကံ ဌပေတွာ’’တိ ယောဇနာ.

၃၈၇. အလ္လီယသီတိ အတ္တဘာဝေ ဘောဂေသု စ အပေက္ခံ ကရောသီတိ အတ္ထော. ဧဝရူပီတိ ယာဒိသီ တဒါ ဓမ္မသေနာပတိနာ ကထိတာ၊ ဧဝရူပီ. ဓမ္မကထာ န သုတပုဗ္ဗာတိ ယထာကထိတာကာရမေဝ သန္ဓာယ ပဋိက္ခေပေါ၊ န သုခုမဂမ္ဘီရသုညတာပဋိသံယုတ္တတာသာမညံ. တေနာဟ ‘‘ဧဝံ ပနာ’’တိအာဒိ.

မယာ ဂတမဂ္ဂမေဝ အနုဂစ္ဆသီတိ ဒါနမယပုညဘာဝသာမညံ ဂဟေတွာ ဝဒတိ၊ န ဗောဓိသတ္တဒါနဘူတံ ဒါနပါရမိတံ. န ပဋိဘာတီတိ ရုစ္စနဝသေန စိတ္တေ န ဥပတိဋ္ဌတိ. တေနာဟ ‘‘န ရုစ္စတီ’’တိ. တထာ ဟေသ ဝဋ္ဋာဘိရတောတိ. ဥဇုမဂ္ဂါဝဟာ ဝိပဿနာ ဘဂဝတာ ပနဿ ကထိတပုဗ္ဗာ.

၃၈၈. ဧသိတဂုဏတ္တာ ဧသိယမာနဂုဏတ္တာ စ ဣသိ၊ အသေက္ခာ သေက္ခာ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာ စ၊ ဣသီနံ သံဃော၊ တေန နိသေဝိတန္တိ ဣသိသံဃနိသေဝိတံ. ကာမံ တဿ ဝိဟာရဿ ဂန္ဓကုဋိပါသာဒကူဋာဂါရာဒိဝသေန နိသီဒနနိပဇ္ဇနာယ ရုက္ခလတာဒိဝသေန ဘူမိသယာဒိဝသေန စ အနညသာဓာရဏာ မဟတီ ရမဏီယတာ အတ္ထေဝ၊ သာ ပန ဂေဟဿိတဘာဝေန အရိယာနံ စိတ္တံ တထာ န တောသေတိ၊ ယထာ အရိယာနံ နိသေဝိတဘာဝေနာတိ အာဟ – ‘‘ပဌမဂါထာယ ဇေတဝနဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ’’တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ၊ တံ ဘူမိရာမဏေယျက’’န္တိ (ဓ. ပ. ၉၈၊ ထေရဂါ. ၉၉၁၊ သံ. နိ. ၁.၂၆၁). အပစယဂါမိနီ စေတနာ သတ္တာနံ သုဒ္ဓိမာဝဟတီတိ အာဟ – ‘‘ကမ္မန္တိ မဂ္ဂစေတနာ’’တိ. စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနဋ္ဌေန စ ဝိဇ္ဇာ၊ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌီတိ အာဟ – ‘‘ဝိဇ္ဇာတိ မဂ္ဂပညာ’’တိ. သမာဓိပက္ခိကော ဓမ္မော နာမ သမ္မာဝါယာမသတိသမာဓယော. တထာ ဟိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယော သမာဓိပိ သမာဓိပက္ခိကော. သီလံ တဿ အတ္ထီတိ သီလန္တိ အာဟ – ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဇီဝိတံ ဥတ္တမ’’န္တိ. ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပေါတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ. တတ္ထ သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ ဥပကာရကဘာဝေန ဝိဇ္ဇာဘာဂေါ. တထာ ဟိ သော ပညာက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတောတိ ဝုစ္စတိ၊ ယထာ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပညာက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတော၊ ဧဝံ ဝါယာမသတိယော သမာဓိက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတာတိ. တေနာဟ – ‘‘ဓမ္မောတိ ဝါယာမသတိသမာဓယော’’တိ. ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဟိ ဣဓ သမ္မာသမာဓိ အဓိပ္ပေတော၊ – ‘‘ဧဝံ ဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၃၊ မ. နိ. ၃.၁၉၈၊ သံ. နိ. ၅.၃၇၈) ဝိယ. ဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါတိ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ မဂ္ဂပရိယာပန္နာ ဧဝ၊ တေ သဗ္ဗေပိ ဂဟိတာတိ. တေနာဟ – ‘‘ဧတေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေနာ’’တိ.

ဥပါယေနာတိ ယေန ဝိဓိနာ အရိယမဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော၊ တေန သမာဓိပက္ခိယံ ဝိပဿနာဓမ္မဉ္စေဝ မဂ္ဂဓမ္မဉ္စ. ‘‘အရိယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသမာဓိံ ဒေသေဿာမိ သဥပနိသံ သပရိက္ခာရ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၁၃၆) ဟိ ဝစနတော သမ္မာသမာဓိအာဒယော မဂ္ဂဓမ္မာပိ သမာဓိပက္ခိယာ. ဝိစိနေယျာတိ ဝီမံသေယျ၊ ဘာဝေယျာတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ ဟေတုမှိ ဘုမ္မဝစနံ. အရိယမဂ္ဂဟေတုကာ ဟိ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိ. တေနာဟ – ‘‘တသ္မိံ အရိယမဂ္ဂေ ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ. ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မံ ဝိစိနေယျ၊ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ဝိပဿေယျ. တေသု ဟိ ဝိပဿိယမာနေသု ဝိပဿနာ ဥက္ကံသဂတာ. ယဒဂ္ဂေန ဒုက္ခသစ္စံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ၊ တဒဂ္ဂေန သမုဒယသစ္စံ ပဟာနပဋိဝေဓေန နိရောဓသစ္စံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန၊ မဂ္ဂသစ္စံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ၊ ဧဝံ အစ္စန္တဝိသုဒ္ဓိယာ သုဇ္ဈတိ. တေနာဟ – ‘‘ဧဝံ တေသု စတူသု သစ္စေသု ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ. ဣဓာပိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. သစ္စေသု ဝါ ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနေသူတိ ဝစနသေသော.

အဝဓာရဏဝစနန္တိ ဝဝတ္ထာပနဝစနံ၊ အဝဓာရဏန္တိ အတ္ထော. သာရိပုတ္တောဝါတိ စ အဝဓာရဏံ တဿ သာဝကဘာဝတော သာဝကေသု သာရိပုတ္တောဝ သေယျောတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. ကိလေသဥပသမေနာတိ ဣမိနာ မဟာထေရဿ တာဒိသော ကိလေသူပသမောတိ ဒဿေတိ၊ ယဿ သာဝကဿ ဝိသယေ ပညာယ ပါရမိပ္ပတ္တိ အဟောသိ. ယဒိ ဧဝံ – ‘‘ယောပိ ပါရင်္ဂတော ဘိက္ခု၊ ဧတာဝပရမော သိယာ’’တိ ဣဒံ ကထန္တိ? တေသံ တေသံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ ပညာယ ပါရမိပ္ပတ္တသာဝကဝသေနေတံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ – ‘‘နတ္ထိ ဝိမုတ္တိယာ နာနတ္တ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၃.၁၄၁၊ ဝိဘ. မူလဋီ. သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ) ဝစနတော သာဝကေဟိ ဝိမုတ္တိပညာမတ္တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘ပါရင်္ဂတောတိ နိဗ္ဗာနံ ဂတော’’တိအာဒိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

အနာထပိဏ္ဍိကောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.