၁၂. ဒက္ခိဏာဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၇၆. မဟာပဇာပတိဂေါတမီတိ ဧတ္ထ ဂေါတမီတိ တဿ ဂေါတမဂေါတ္တတော အာဂတံ နာမံ၊ မဟာပဇာပတိ ပန ဂုဏတော. တံ ဝိဝရိတုံ၊ ‘‘နာမကရဏဒိဝသေ ပနဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မဟတိံ ဥဠာရံ ပဇံ ဇနနပေါသနေဟိ ပရိရက္ခတီတိ မဟာပဇာပတိ. ပရိဘောဂဝသေန န ဟညတီတိ အဟတံ. သိပ္ပိကာနန္တိ တန္တဝါယာနံ. ဝါယနဋ္ဌာနန္တိ ဝီနဋ္ဌာနံ. တာနိ မံ န တောသေန္တိ ကာယိကဿ ပုညဿ အဘာဝတော. တေနာဟ – ‘‘သဟတ္ထာ ကတမေဝ မံ တောသေတီ’’တိ. ပိသိတွာ နိဗ္ဗတ္တနံ ကတွာ. ပေါထေတွာတိ သုခုမဘာဝါပါဒနတ္ထံ ဓနုကေန နေတွာ. ကာလာနုကာလဉ္စ ဓာတိဂဏပရိဝုတာ ဂန္တွာ ဝေမကောဋိံ အဂ္ဂဟေသိ ဧကဒိဝသန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧဝဉှိ ‘‘ဧကဒိဝသံ ပန။ပေ။ အကာသီ’’တိ ပုရိမဝစနေန တံ န ဝိရုဇ္ဈေယျ.

ဆ စေတနာတိ ဆဗ္ဗိဓာ စေတနာ. န ဟိ တာ ဆယေဝ စေတနာတိ. သံဃေ ဂေါတမိ ဒေဟိ။ပေ။ သံဃော စာတိ ဣဒမေဝ သုတ္တပဒံ. သံဃေ ဂေါတမိ ဒေဟီတိ သံဃဿ ဒါနာယ နိယောဇေသိ၊ တသ္မာ သံဃောဝ ဒက္ခိဏေယျတရောတိ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော. ယဒိ ဧဝန္တိအာဒိနာ တတ္ထ ဗျဘိစာရံ ဒဿေတိ. ရာဇမဟာမတ္တာဒယောတိအာဒိနာ တတ္ထ ဗျတိရေကတော နိဒဿနံ အာဟ. မဟန္တတရာ ဘဝေယျုန္တိ အာနုဘာဝါဒိနာ မဟန္တတရာ ဘဝေယျုံ၊ န စ တံ အတ္ထီတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဂုဏဝိသိဋ္ဌဟေတုကံ ဒက္ခိဏေယျတံ အနပေက္ခိတွာ အတ္တနော ဒီယမာနဿ ဒါပနံ လဘတိ၊ တသ္မာ. မာ ဧဝံ ဂဏှာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော သံဃောဝ ဒက္ခိဏေယျော’’တိ မာ ဂဏှ.

တတ္ထ နိစ္ဆယသာဓကံ သုတ္တပဒံ ဒဿေန္တော၊ ‘‘နယိမသ္မိံ လောကေ။ပေ။ ဝိပုလဖလေသိန’’န္တိ အာဟ. သွာယမတ္ထော ရတနသုတ္တေ (ခု. ပါ. ၆.၃၊ သု. နိ. ၂၂၆)၊ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဝိတ္တ’’န္တိ ဂါထာယ၊ အဂ္ဂပသာဒသုတ္တာဒီဟိ (ဣတိဝု. ၉၀) စ ဝိဘာဝေတဗ္ဗောတိ. တေနာဟ – ‘‘သတ္ထာရာ ဥတ္တရိတရော ဒက္ခိဏေယျော နာမ နတ္ထီ’’တိ.

ဂေါတမိယာ အန္တိမဘဝိကတာယ ဒါနဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ အနုပ္ပါဒနတော န တံ ဂရုတရံ သံဃဿ ပါဒါပနေ ကာရဏန္တိ အာဟ – ‘‘ပစ္ဆိမာယ ဇနတာယာ’’တိအာဒိ. ဝစနတောပီတိ တဿ ဝတ္ထယုဂဿ သတ္ထု ဧဝ ပဋိဂ္ဂဟဏာယ ဝစနတောပိ. တေနာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ.

သတ္ထာ သံဃပရိယာပန္နောဝ ဤဒိသေ ဌာနေ အဂ္ဂဖလဋ္ဌတာယ အဋ္ဌ-အရိယပုဂ္ဂလဘာဝတော၊ သစေ ပနဿ န သယံ သံဃပရိယာပန္နတာ၊ ကထံ သံဃေ ပူဇိတေ သတ္ထာ ပူဇိတော နာမ သိယာတိ အဓိပ္ပါယော. တီဏိ သရဏဂမနာနိ တယော ဧဝ အဂ္ဂပသာဒါတိ ဝက္ခတီတိ အဓိပ္ပါယော. အဘိဓေယျာနုရူပါနိ ဟိ လိင်္ဂဝစနာနိ. န ရုဟတိ အယာထာဝပဋိပတ္တိဘာဝတော၊ န ဂိဟိဝေသဂ္ဂဟဏာဒိနာ ဂိဟိဘာဝဿ ပဋိက္ခိပိတတ္တာ. န ဝတ္တဗ္ဗမေတံ ‘‘သတ္ထာ သံဃပရိယာပန္နော’’တိ သတ္ထုဘာဝတော. သာဝကသမူဟော ဟိ သံဃော. သံဃဂဏေ ဟိ သတ္ထာ ဥတ္တရိတရော အနညသာဓာရဏဂုဏေဟိ သမန္နာဂတဘာဝတော မူလရတနဘာဝတော စ.

၃၇၇. သမ္ပတိဇာတဿ မဟာသတ္တဿ သတ္တပဒဝီတိဟာရဂမနံ ဓမ္မတာဝသေန ဇာတံ၊ ပရံ တဒညဒဟရသဒိသီ ပဋိပတ္တီတိ အာဟ – ‘‘ဟတ္ထပါဒကိစ္စံ အသာဓေန္တေသူ’’တိ.

၃၇၈. ပစ္စူပကာရံ န သုကရံ ဝဒါမိ အနုစ္ဆဝိကကိရိယာယ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. အဘိဝါဒေန္တိ ဧတေနာတိ အဘိဝါဒနံ. ဝန္ဒမာနေဟိ အန္တေဝါသိကေဟိ အာစရိယံ ‘‘သုခီ ဟောတူ’’တိအာဒိနာ အဘိဝါဒေန္တိ နာမ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဘိဝါဒန’’န္တိ. တဒဘိမုခေါ။ပေ။ ဝန္ဒိတွာ နိပဇ္ဇတိ၊ သေယျထာပိ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. ကာလာနုကာလံ ဥပဋ္ဌာနံ ဗီဇယနပါဒသမ္ဗာဟနာဒိ အနုစ္ဆဝိကကမ္မဿ ကရဏံ နာမ. အနုစ္ဆဝိကံ ကိရိယံ ကာတုံ န သက္ကောတိယေဝ၊ ယသ္မာ အာစရိယေန ကတဿ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟဿ အန္တေဝါသိနာ ကရိယမာနော အာမိသာနုဂ္ဂဟော သင်္ခမ္ပိ ကလမ္ပိ ကလဘာဂမ္ပိ န ဥပေတိယေဝါတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န သုပ္ပတိကာရံ ဝဒါမီ’’တိ.

၃၇၉. ပါဋိပုဂ္ဂလိကံ ဒက္ခိဏံ အာရဗ္ဘ သမုဋ္ဌိတံ၊ ‘‘တံ မေ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဏှတူ’’တိ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ဝစနံ နိမိတ္တံ ကတွာ ဒေသနာယ ဥဋ္ဌိတတ္တာ. န ကေဝလဉ္စ တဿာ ဧဝ ဝစနံ၊ အထ ခေါ အာနန္ဒတ္ထေရောပိ။ပေ။ သမာဒပေသိ၊ တသ္မာ ဝိဘာဂတော စုဒ္ဒသသု။ပေ။ ဟောတီတိ ဒဿေတုံ၊ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ပတိပစ္စေကံ ပုဂ္ဂလံ ဒီယတီတိ ပါဋိပုဂ္ဂလိကံ. ပဌမသဒ္ဒေါ ယထာ အဂ္ဂတ္ထော၊ ဧဝံ သေဋ္ဌပရိယာယောပီတိ အာဟ ‘‘ဇေဋ္ဌကဝသေနပီ’’တိ. အဂ္ဂါ ဥတ္တမေ ခေတ္တေ ပဝတ္တတ္တာ. ဒုတိယတတိယာပိ ပရမဒက္ခိဏာယေဝ သဗ္ဗသော သမ္မာဝိက္ခမ္ဘိတရာဂါဒိကိလေသတ္တာ. ရာဂါဒယော ဟိ အဒက္ခိဏေယျဘာဝဿ ကာရဏံ. တေနေဝါဟ – ‘‘တိဏဒေါသာနိ ခေတ္တာနိ၊ ရာဂဒေါသာ အယံ ပဇာ’’တိအာဒိ (ဓ. ပ. ၃၅၆). ယသ္မာ ပန သဝါသနံ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နကိလေသေဟိ တတော ဧဝ သဗ္ဗသော အပ္ပဋိဟတဉာဏစာရေဟိ အနန္တာပရိမေယျဂုဏဂဏာဓာရေဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ သဒိသော သဒေဝကေ လောကေ ကောစိ ဒက္ခိဏေယျော နတ္ထိ. တသ္မာ ‘‘ပရမဒက္ခိဏာယေဝါ’’တိ သာသင်္ကံ ဝဒတိ. ယသ္မာ ပဉ္စာဘိညော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ဧဝ ဟောတိ လောကိယာဘိညာနံ အဋ္ဌသမာပတ္တိအဓိဋ္ဌာနတ္တာ၊ တသ္မာ ‘‘လောကိယပဉ္စာဘိညေ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ၊ န ‘‘အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိမှီ’’တိ တာယ အဝုတ္တသိဒ္ဓတ္တာ. ဂေါသီလဓာတုကောတိ ဂေါသီလသဘာဝေါ၊ သီလဝတာ သဒိသသီလောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အသဌော’’တိအာဒိ. တေန န အလဇ္ဇိဓာတုကော ပကတိသိဒ္ဓေါ ဣဓ ပုထုဇ္ဇနသီလဝါတိ အဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေတိ.

ပရိစ္ဆိန္ဒန္တောတိ ဧတ္တကောတိ ပစ္စေကပ္ပမာဏတော တတော ဧဝ အညမညံ အသင်္ကရတောဝ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော. ကထံ ပန အသင်္ချေယျဘာဝေန ဝုစ္စမာနော ဝိပါကော ပရိစ္ဆိန္နော ဟောတိ? သောပိ တဿ ပရိစ္ဆေဒေါ ဧဝ ဣတရေဟိ အသံကိဏ္ဏဘာဝဒီပနတော၊ ဧတဒတ္ထမေဝ ပုဗ္ဗေ အသင်္ကရဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ဂုဏဝသေနာတိ လက္ခဏသမ္ပန္နာဒိဂုဏဝသေန. ဥပကာရဝသေနာတိ ဘောဂရက္ခာဒိဥပကာရဝသေန. ယံ ပေါသနတ္ထံ ဒိန္နံ၊ ဣဒံ န ဂဟိတံ ဒါနလက္ခဏာယောဂတော. အနုဂ္ဂဟပူဇနိစ္ဆာဝသေန ဟိ အတ္တနော ဒေယျဝတ္ထုပရိစ္စာဂေါ ဒါနံ ဘယရာဂလဒ္ဓုကာမကုလာဒိဝသေန သာဝဇ္ဇာဘာဝတော. တမ္ပိ န ဂဟိတံ အယာဝဒတ္ထတာအပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ယထာဓိပ္ပေတဖလဒါနာသမတ္ထဘာဝတော. သမ္ပတ္တဿာတိ သန္တိကာဂတဿ. တေန သမ္ပတ္တိပယောဇနေ အနပေက္ခတံ ဒဿေတိ. ဖလံ ပဋိကင်္ခိတွာတိ ‘‘ဣဒံ မေ ဒါနမယံ ပုညံ အာယတိံ သုခဟိတဘာဝါယ ဟောတူ’’တိအာဒိနာ ဖလံ ပစ္စာသီသိတွာ. တေနဿ ဖလဒါနေ နမိယတံ ဒဿေတိ၊ ယာဝဒတ္ထန္တိ ဣမိနာ ပရိပုဏ္ဏဖလတံ. သတဂုဏာတိ ဧတ္ထ ဂုဏသဒ္ဒေါ န ‘‘ဂုဏေန နာမံ ဥဒ္ဓရေယျ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၃၁၃၊ ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃၊ ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၇၆၊ နေတ္တိ. အဋ္ဌ. ၄.၃၈) ဝိယ သမ္ပတ္တိအတ္ထော၊ ‘‘တဒ္ဒိဂုဏ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ န ဝဍ္ဎနတ္ထော၊ ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏာ လောကေ၊ မနောဆဋ္ဌာ ပဝေဒိတာ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၇၃) ဝိယ န ကောဋ္ဌာသတ္ထော၊ ‘‘အန္တံ အန္တဂုဏ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၇၊ မ. နိ. ၁.၁၁၀၊ ခု. ပါ. ၃) ဝိယ န အန္တဘာဂတ္ထော၊ အထ ခေါ အာနိသံသတ္ထောတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘သတာနိသံသာ’’တိ အာဟ၊ တေ အာနိသံသေ သရူပတော ဒဿေတုံ၊ ‘‘အာယုသတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သတဂုဏာတိ ဝါ သတဝဍ္ဎိကာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နိပ္ပရိတသံ ကရောတီတိ အာယုအာဒီနံ အာနိသံသာနံ အပရိတ္တာသံ ကရောတိ. အထ ဝါ နိပ္ပရိတသံ ကရောတီတိ အာယုအာဒိနိမိတ္တံ အပရိတ္တာသံ ကရောတိ. အထ ဝါ နိပ္ပရိတသံ ကရောတီတိ အာယုအာဒီနိ တတော ဥတ္တရိမ္ပိ အာဟာရာဒိဟေတု အပရိတ္တာသံ ကရောတိ. အတ္တဘာဝဝိနိမုတ္တသဉ္စရဏဿ အဘာဝါ၊ ‘‘ဘဝသတေပိ ဝုတ္တေ အယမေဝတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗတ္ထာတိ၊ ‘‘ပုထုဇ္ဇနဒုဿီလေ’’တိအာဒီသု သဗ္ဗဝါရေသု. နယော နေတဗ္ဗောတိ၊ ‘‘အာယုသဟဿံ ဝဏ္ဏသဟဿ’’န္တိအာဒိကော နယော.

သာသနာဝတရဏံ နာမ ယာဝဒေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခနိတ္ထရဏတ္ထံ၊ တဉ္စ မဂ္ဂပဋိဝေဓနံ၊ တသ္မာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသရဏဂမနံ သိက္ခာပဒသမာဒါနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ သီလပရိပူရဏံ အဓိစိတ္တသိက္ခာနုယောဂေါ ဝိပဿနာဘာဝနာတိ သဗ္ဗာပေသာ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပတ္တိ ဧဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘တိသရဏံ ဂတော ဥပါသကောပီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယထာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယော သမာဓိ တာဝ နာမ ပရမ္ပရာယ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဿ ပစ္စယဘာဝတော ဥပနိဿယော၊ တထာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သီလပရိပူရဏံ ဥပသမ္ပဒါ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပါသကဿ ဒသသု ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာနံ အန္တမသော သရဏာဒိဂမနမ္ပိ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဿ ဥပနိဿယော ဟောတိယေဝါတိ၊ ‘‘သဗ္ဗာပေသာ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တာ. တတ္ထ အနညသာဓာရဏ-ဝိဇ္ဇာစရဏာဒိ-အသင်္ချေယျအပရိမေယျ-ဂုဏ-သမုဒယပူရိတေ ဘဂဝတိ သဒ္ဓမ္မေ အရိယသံဃေ ဥဠာရတရဗဟုမာနဂါရဝတံ ဂတော. ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ၊ သွာခါတော ဓမ္မော၊ သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’တိ တပ္ပရာယဏတာဒိအာကာရပ္ပတ္တော ဉာဏပရိသောဓိတော ပသာဒေါ သရဏဂမနန္တိ တေန ဝတ္ထုဂတေန ပသာဒေန ပရိဘာဝိတေ သန္တာနေ ကတံ ပုညက္ခေတ္တသမ္ပတ္တိယာ မဟပ္ဖလံ မဟာနိသံသမေဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘တသ္မိံ ဒိန္နဒါနမ္ပိ အသင်္ချေယျံ အပ္ပမေယျ’’န္တိ. တယိဒံ သရဏံ ဝတ္ထုတ္တယေ ပသာဒဘာဝေန အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိမတ္တံ၊ တာဒိသဿ ပန ပဉ္စသီလံ အဇ္ဈာသယသမ္ပတ္တိဥပထမ္ဘိတော ကာယဝစီသံယမောတိ တတ္ထ ဒိန္နံ တတော ဥတ္တရိ မဟပ္ဖလန္တိ၊ ဒသသီလံ ပန ပရိပုဏ္ဏုပေါသထသီလံ၊ တတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလန္တိ၊ ‘‘တတော ဥတ္တရိ မဟပ္ဖလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သာမဏေရသီလာဒီနံ ပန ဥတ္တရိ ဝိသိဋ္ဌတရာဒိဘာဝတော တတ္ထ တတ္ထ ဒိန္နဿ ဝိသေသမဟပ္ဖလတာ ဝုတ္တာ.

မဂ္ဂသမင်္ဂိတာ နာမ မဂ္ဂစိတ္တက္ခဏပရိစ္ဆိန္နာ၊ တသ္မိဉ္စ ခဏေ ကထံ ဒါတုံ ပဋိဂ္ဂဟေတုဉ္စ သမ္ဘဝတီတိ စောဒေတိ ‘‘ကိံ ပန မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ သက္ကာ ဒါနံ ဒါတု’’န္တိ. ဣတရော တာဒိသေ သတိ သမယေတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘အာမ သက္ကာ’’တိ ပဋိဇာနိတွာ၊ ‘‘အာရဒ္ဓဝိပဿကော’’တိအာဒိနာ တမတ္ထံ ဝိဝရတိ. တသ္မိံ ခဏေတိ တသ္မိံ ပက္ခိပနက္ခဏေ. ယဒိ အဋ္ဌမကဿ သောတာပန္နဿ ဒိန္နဒါနံ ဖလတော အသင်္ချေယျမေဝ၊ ကော နေသံ ဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. တေန သတိပိ အသင်္ချေယျဘာဝသာမညေ အတ္ထိ နေသံ အပ္ပဗဟုဘာဝေါ သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ အသင်္ချေယျမဟာကပ္ပါသင်္ချေယျာနံ ဝိယာတိ ဒဿေတိ. မဂ္ဂသမင်္ဂီနံ တေန တေန ဩဓိနာ သံကိလေသဓမ္မာနံ ပဟီယမာနတ္တာ ဝေါဒါနဓမ္မာနံ ဝဍ္ဎမာနတ္တာ အပရိယောသိတကိစ္စတ္တာ အပရိပုဏ္ဏဂုဏတာ၊ ပရိယောသိတကိစ္စတ္တာ ဖလသမင်္ဂီနံ ပရိပုဏ္ဏဂုဏတာတိ တံတံမဂ္ဂဋ္ဌေဟိ ဖလဋ္ဌာနံ ခေတ္တာတိသယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟေဋ္ဌိမဟေဋ္ဌိမေဟိ ပန မဂ္ဂဋ္ဌေဟိ ဥပရိမာနံ မဂ္ဂဋ္ဌာနံ ဖလဋ္ဌေဟိ ဖလဋ္ဌာနံ ဥတ္တရိတရတာ ပါကဋာ ဧဝ. တထာ ဟိ ဥပရိမာနံ ဒိန္နဒါနဿ မဟပ္ဖလတာ ဝုတ္တာ.

၃၈၀. ကာမဉ္စေတ္ထ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေ ဥဘတောသံဃေ ကေဝလေ စ ဘိက္ခုသံဃေ ဒါနံ အတ္ထိ ဧဝ၊ န ပန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေ ဘိက္ခုသံဃေ၊ တံ ပန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဥဘတောသံဃေနေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ အဝိရုဒ္ဓံ. န ပါပုဏန္တိ မဟပ္ဖလဘာဝေန သဒိသတမ္ပိ၊ ကုတော အဓိကတံ.

‘‘တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဥဘတောသံဃဿ’’ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တတ္တာ – ‘‘ကိံ ပနာ’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. ဣတရော ပရိနိဗ္ဗုတေ တထာဂတေ တံ ဥဒ္ဒိဿ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒိပရိစ္စာဂေါ ဝိယ စီဝရာဒိပရိစ္စာဂေါပိ မဟပ္ဖလော ဟောတိယေဝါတိ ကတွာ ပဋိပဇ္ဇနဝိဓိံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ဥဘတောသံဃဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧတ္တကာယေဝ၊ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိသထာ’’တိ ဧဝံ ပရိစ္ဆေဒဿ အကရဏေန ဥပစာရသီမာပရိယာပန္နာနံ ခေတ္တပရိယာပန္နာနံ ဝသေန အပရိစ္ဆိန္နကမဟာဘိက္ခုသံဃေ.

ဂေါတ္တံ ဝုစ္စတိ သာဓာရဏနာမံ၊ မတ္တသဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ တသ္မာ သမဏာတိ ဂေါတ္တမတ္တံ အနုဘဝန္တိ ဓာရေန္တီတိ ဂေါတြဘုနော. တေနာဟ ‘‘နာမမတ္တသမဏာ’’တိ. ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတော သမဏဂဏော သံဃော၊ တသ္မာ သံဃော ဒုဿီလော နာမ နတ္ထိ. ဂုဏသင်္ခါယာတိ အာနိသံသဂဏနာယ၊ မဟပ္ဖလတာယာတိ အတ္ထော. ကာသာဝ။ပေ။ အသင်္ချေယျာတိ ဝုတ္တာ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နတ္တာ. ယထာ ပန သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနံ ဟောတိ၊ တံ ဝိဓိံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘သံဃဂတာ ဒက္ခိဏာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စိတ္တီကာရန္တိ ဂါရဝံ.

သင်္ဃတော န ပုဂ္ဂလတော. အညထတ္တံ အာပဇ္ဇတီတိ ‘‘ဣမဿ မယာ ဒိန္နံ သံဃဿ ဒိန္နံ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တံ အနုပ္ပါဒေတွာ၊ ‘‘သံဃဿ ဒဿာမီ’’တိ ဒေယျဓမ္မံ ပဋိယာဒေတွာ သာမဏေရဿ နာမ ဒါတဗ္ဗံ ဇာတန္တိ အညထတ္တံ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တဿ ဒက္ခိဏာ သံဃဂတာ န ဟောတိယေဝ ပုဂ္ဂလဝသေန စိတ္တဿ ပရိဏာမိတတ္တာ. နိဗ္ဗေမတိကော ဟုတွာတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ မယာ ဣမဿ ဒိန္နံ ဟောတိ ဝါ န ဝါ’’တိ ဝိမတိံ အနုပ္ပါဒေတွာ၊ ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာကာရေန ကရောတိ.

တတ္ထာတိအာဒိနာ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပါကဋကရဏတ္ထံ ဝတ္ထုံ နိဒဿေတိ၊ ‘‘ပရသမုဒ္ဒဝါသိနော’’တိအာဒိနာ. ဩပုဉ္ဇာပေတွာ ပရိဘဏ္ဍံ ကာရေတွာ၊ ဟရိတဂေါမယေန ဥပလိမ္ပိတွာတိ အတ္ထော. ကာသာဝကဏ္ဌသံဃဿာတိ ကာသာဝကဏ္ဌသမူဟဿ. ကော သောဓေတီတိ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန ကော ဝိသောဓေတိ. မဟပ္ဖလဘာဝါပတ္တိယာ ဟိ ဒက္ခိဏာ ဝိသုဇ္ဈတိ နာမ. တတ္ထ ယေသံ ဟတ္ထေ ဒိန္နံ၊ တေသံ ဝသေန ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဒက္ခိဏာယ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ၊ – ‘‘တဒါပါဟံ၊ အာနန္ဒ၊ သံဃဂတံ ဒက္ခိဏံ အသင်္ချေယျံ အပ္ပမေယျံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၈၀) စ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ကမ္မဝသေနေဝ ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိံ ပုစ္ဆတိ. ဣတရော အရိယသံဃေ ဒိန္နဒက္ခိဏာယ နိဗ္ဗိသိဋ္ဌံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ မတ္ထကပ္ပတ္တဿေဝ အရိယသံဃဿ ဝသေန ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိံ ဒဿေန္တော၊ ‘‘သာရိပုတ္တ။ပေ။ သောဓေန္တီ’’တိ ဝတွာ ပုန၊ ‘‘ယေ ကေစိ အရဟန္တော သောဓေန္တီ’’တိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ထေရာ စိရပရိနိဗ္ဗုတာတိ ဣဒံ အဇ္ဇတနာနမ္ပိ အရိယာနံ သာဝကတံ ဒဿေန္တေန မဂ္ဂသောဓနဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ န ဥဒ္ဒိဿ ပုညကရဏေ သတိ အကရဏပ္ပတ္တိယာ. ဧဝဉှိ ‘‘အသီတိမဟာထေရာ သောဓေန္တီ’’တိ ဣဒံ သုဝုတ္တံ ဟောတိ၊ န အညထာ.

‘‘သံဃဂတာယ ဒက္ခိဏာယာ’’တိ ကာမဉ္စေတံ သာဓာရဏဝစနံ၊ တထာပိ တတ္ထ တတ္ထ ပုဂ္ဂလဝိသေသော ဉာတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘အတ္ထိ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခေါ သံဃော’’တိအာဒိမာဟ. န ဥပနေတဗ္ဗော ဘဂဝတော ကာလေ ဘိက္ခူနံ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါဂုဏဝသေန အတိဝိယ ဥဠာရဘာဝတော၊ ဧတရဟိ တဒဘာဝတော. ဧတရဟိ သံဃော။ပေ။ န ဥပနေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ နယာနုသာရေန အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. တေန တေနေဝ သမယေနာတိ တဿ တဿ ကာလဿ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိမုခေန ပဋိပတ္တိယာ ဥဠာရတံ အနုဠာရတဉ္စ ဥလ္လိင်္ဂေတိ. ယတ္ထ ဟိ ဘိက္ခူ ဂုဏေဟိ သဗ္ဗသော ပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ တသ္မိံ သမယေ သံဃဂတာ ဒက္ခိဏာ ဣတရသ္မိံ သမယေ ဒက္ခိဏတော မဟပ္ဖလတရာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သံဃေ စိတ္တီကာရံ ကာတုံ သက္ကောန္တဿာတိ သုပ္ပဋိပန္နတာဒိံ သံဃေ အာဝဇ္ဇိတွာ သံဃဂတေန ပသာဒေန သံဃဿ သမ္မုခါ ဝိယ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ စ ဂါရဝဝသေန ဒေန္တဿ ပုထုဇ္ဇနသမဏေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလတရံ သင်္ဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဂဟိတတ္တာ၊ ‘‘သံဃဿ ဒေမီ’’တိယေဝ ဒိန္နတ္တာ စ.

ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ၊ ‘‘သောတာပန္နေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလတရ’’န္တိ ဧဝမာဒိံ အတိဒိသတိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥဒ္ဒိသိတွာ ဂဟိတော သကဒါဂါမီ၊ ပါဋိပုဂ္ဂလိကော အနာဂါမီတိ ဧဝမာဒိ သင်္ဂဟိတံ. မဟပ္ဖလတရမေဝ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘န တွေဝါဟံ၊ အာနန္ဒ၊ ကေနစိ ပရိယာယေန သံဃဂတာယ ဒက္ခိဏာယ ပါဋိပုဂ္ဂလိကံ ဒါနံ မဟပ္ဖလတရံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၈၀). ယဒိ ခီဏာသဝေ ဒိန္နဒါနတော သင်္ဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဂဟိတဒုဿီလေပိ ဒိန္နဒါနံ မဟပ္ဖလံ၊ ဧဝံ သန္တေ – ‘‘သီလဝတော၊ မဟာရာဇ၊ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ၊ နော တထာ ဒုဿီလေ’’တိ ဣဒံ ကထန္တိ အာဟ – ‘‘တံ ဣမံ နယံ ဂဟာယာ’’တိအာဒိ. သင်္ဃတော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဂဟဏဝိဓိံ ပဟာယ ဒုဿီလဿေဝ ဂဟဏဝသေန ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဣမဿ ပဒဿ ဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ဟိ ‘‘ပဋိဂ္ဂါဟကာ ဟောန္တိ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ’’တိ အာဂတံ.

၃၈၁. ဝိသုဇ္ဈတီတိ န ကိလိဿတိ၊ မဟာဇုတိကာရီ မဟာဝိပ္ဖါရာ ဟောတီတိ အတ္ထော. သုစိဓမ္မောတိ ရာဂါဒိအသုစိဝိဓမနေန သုစိသဘာဝေါ. န ပါပဓမ္မောတိ န နိဟီနသဘာဝေါ ပါပကိရိယာယ. အကုသလဓမ္မော ဟိ ဧကန္တနိဟီနော. ဇူဇကော သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော န ဟောတိ. တဿ မဟာဗောဓိသတ္တဿ အတ္တနော ပုတ္တဒါနံ ဒါနပါရမိယာ မတ္ထကံ ဂဏှန္တံ မဟာပထဝီကမ္ပနသမတ္ထံ ဇာတံ၊ သွာယံ ဒါနဂုဏော ဝေဿန္တရမဟာရညာ ကထေတဗ္ဗောတိ.

ဥဒ္ဓရတီတိ ဗဟုလံ ကတပါပကမ္မဝသေန လဒ္ဓဝိနိပါတတော ဥဒ္ဓရတိ. တသ္မာ နတ္ထိ မယှံ ကိဉ္စိ စိတ္တဿ အညထတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော.

ပေတဒက္ခိဏန္တိ ပေတေ ဥဒ္ဒိဿ ဒါတဗ္ဗဒက္ခိဏံ. ပါပိတကာလေယေဝါတိ၊ ‘‘ဣဒံ ဒါနံ အသုကဿ ပေတဿ ဟောတူ’’တိ ဥဒ္ဒိသနဝသေန ပတ္တေ ပါပိတကာလေယေဝ. အဿာတိ ပေတဿ. ပါပုဏီတိ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝသေန ပါပုဏိ. အယဉှိ ပေတေ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနေ ဓမ္မတာ.

တဒါ ကောသလရညော ပရိစ္စာဂဝသေန အတိဝိယ ဥဠာရဇ္ဈာသယတံ၊ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ စ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥက္ကံသဂတဂုဏဝိသိဋ္ဌတံ သန္ဓာယာဟ၊ ‘‘အသဒိသဒါနံ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ.

အသာရမ္ပိ ခေတ္တန္တိ သာရဟီနံ ဒုက္ခေတ္တံ. သမယေတိ ကသနာရဟေ ကာလေ. ပံသုံ အပနေတွာတိ နိဿာရံ ပံသုံ နီဟရိတွာ. သာရဗီဇာနီတိ သဘာဝတော အဘိသင်္ခါရတော စ သာရဘူတာနိ ဗီဇာနိ. ပတိဋ္ဌပေတွာတိ ဝပိတွာ. ဧဝန္တိ ယထာ ကဿကော အတ္တနော ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ အသာရေပိ ခေတ္တေ ဖလံ အဓိဂစ္ဆတိ. ဧဝံ သီလဝါ အတ္တနော ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ ဒုဿီလဿပိ ဒတွာ ဖလံ မဟန္တံ အဓိဂစ္ဆတိ. ဣမိနာ ဥပါယေနာတိ ဣမိနာ ပဌမပဒေ ဝုတ္တနယေန. သဗ္ဗပဒေသူတိ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသု ဝိသုဇ္ဈနံ ဝုတ္တံ၊ တတိယပဒေ ပန ဝိသုဇ္ဈနံ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ.

၃၈၂. အရဟတော ဒိန္နဒါနမေဝ အဂ္ဂံ ဒါနစေတနာယ ကေနစိ ဥပက္ကိလေသေန အနုပက္ကိလိဋ္ဌတ္တာ၊ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျတ္တာ. တေနာဟ – ‘‘ဘဝါလယဿ ဘဝပတ္ထနာယ အဘာဝတော’’တိ၊ ‘‘ဥဘိန္နမ္ပီ’’တိ ဝစနသေသော. ခီဏာသဝေါ ဒါနဖလံ န သဒ္ဒဟတီတိ ဣဒံ တဿ အပ္ပဟီနကိလေသဇနဿ ဝိယ ကမ္မကမ္မဖလာနံ သဒ္ဒဟနာကာရေန ပဝတ္တိ နတ္ထီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ ယတော အရဟာ ‘‘အသဒ္ဓေါ အကတညူ စ။ပေ။ ပေါရိသော’’တိ (ဓ. ပ. ၉၇) ထောမီယတိ. အသဒ္ဒဟနံ အနုမာနပက္ခိကံ၊ အနုမာနဉ္စ သံသယပုဗ္ဗကံ၊ နိဿန္ဒိဒ္ဓေါ စ ကမ္မကမ္မဖလေသု ပစ္စက္ခဘာဝံ ဂတော. တမေဝ ဟိ နိစ္ဆိတဘာဝသိဒ္ဓံ နိဿန္ဒိဒ္ဓတံ သန္ဓာယ – ‘‘ဒါနဖလံ သဒ္ဒဟန္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ တေန ကတကမ္မံ ကမ္မလက္ခဏပ္ပတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ခီဏာသဝေနာ’’တိအာဒိ. တေနေဝါဟ – ‘‘နိစ္ဆန္ဒရာဂတ္တာ’’တိ၊ ဧတဉ္စ လက္ခဏဝစနံ၊ ကေနစိ ကိလေသေန အနုပက္ကိလိဋ္ဌတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. အဿာတိ ခီဏာသဝဿ ဒါနံ.

ကိံ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိအာဒိနာ ဒါယကတော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိ စောဒိတာ၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရေနာတိအာဒိနာ ပန ပဋိဂ္ဂါဟကတောတိ ဝဒန္တိ၊ တဒယုတ္တံ၊ သာဝကဿ မဟပ္ဖလဘာဝေ သံသယာဘာဝတော၊ ဟေဋ္ဌာ နိစ္ဆိတတ္တာ စ၊ တသ္မာ ဥဘယေနပိ ဒါယကတော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိ ဧဝ စောဒိတာ. သာ ဟိ ဣဓ သာဓာရဏဝသေန နိစ္ဆိတတ္တာ သံသယဝတ္ထု. တေနာဟ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန။ပေ။ ဝဒန္တီ’’တိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဟီတိအာဒိ ယထာဝုတ္တအတ္ထဿ ကာရဏဝစနံ. အညော ဒါနဿ ဝိပါကံ ဇာနိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ သဗ္ဗသော သတ္တာနံ ကမ္မဝိပါကဝိဘာဂဇာနနဉာဏဿ အနနုညာတတ္တာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ယသ္မာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ န ဇာနန္တိ၊ ဒါနသံဝိဘာဂဿ ဝိပါကံ ယထာဟံ ဇာနာမိ၊ တသ္မာ အဒတွာ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိအာဒိ (ဣတိဝု. ၂၆). ဧတေန ဧတ္ထ ဉာဏဝိသောဓနံ နာမ ကထိတံ၊ န ဒက္ခိဏာယ ဝိသုဒ္ဓိ နာမ ဒါယကတော ပဋိဂ္ဂါဟကတော စ ဝသေန ဟောတီတိ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဒိန္နဒါနံ သဗ္ဗသော ဥပက္ကိလေသဝိသုဒ္ဓိယာ ဉာဏဿ စ အတိဝိယ ဥဠာရတ္တာ မဟာနုဘာဝံ နာမ သိယာ မဟာတေဇဝန္တဉ္စ၊ န မဟပ္ဖလံ တေသံ သန္တာနေ ပရိပုဏ္ဏဖလဿ အသမ္ဘဝတော. ယဒိ ဒိန္နဒါနံ ပရိပုဏ္ဏဖလံ န ဟောတိ ဥဘယဝိပါကဒါနာဘာဝတော၊ ပဝတ္တိဝိပါကဒါယီ ပန ဟောတီတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ဒါနံ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ.

စတူဟီတိ သဟယောဂေ ကရဏဝစနံ၊ စတူဟိ သမ္ပဒါဟိ သဟဂတာ သဟိတံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဣမာ စတဿော သမ္ပဒါ သဗ္ဗသာဓာရဏဝသေန ဝုတ္တာ၊ န ယထာဓိဂတပုဂ္ဂလဝသေန. တေနာဟ – ‘‘ဒေယျဓမ္မဿ ဓမ္မေနာ’’တိအာဒိ. တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေတိ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ တံ ဒါနမယံ ပုညံ ဥပ္ပန္နံ၊ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ၊ စေတနာယ မဟန္တတ္တာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဟုတွာ ဝိပစ္စတီတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗစေတနာဒိဝသေနာတိ သန္နိဋ္ဌာပကဇဝနဝီထိတော ပုဗ္ဗာပရဝီထိစေတနာဝသေန၊ အညထာ သန္နိဋ္ဌာပကဝီထိယံယေဝ ပုဗ္ဗစေတနာဒိဝသေနာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. သာ ဟိ စေတနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယဘူတာ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ၊ န ဣတရာ. မဟတ္တတာတိ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေန ဉာဏသမ္ပယောဂါဒိဝသေန စေတနာယ ဥဠာရတာ. ခီဏာသဝဘာဝေနာတိ ယဿ ဒေတိ၊ တဿ ခီဏာသဝဘာဝေန. ဝတ္ထုသမ္ပန္နတာတိ ဧတ္ထ ယထာ ပဋိဃသညာ နာနတ္တသညာနံ ဝိဂမေန ဒိဗ္ဗဝိဟာရာနံ ဝသေန၊ ဗျာပါဒသညာဒီနံ ဝိဂမေန ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ ဝသေန၊ သဗ္ဗသော ရူပသညာနာနတ္တသညာနံ ဝိဂမေန အာနေဉ္ဇဝိဟာရာနံ ဝသေန သဗ္ဗသော နိစ္စသညာဒီနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိမုခတာယ အရိယဝိဟာရာနံ ဝသေန ဝတ္ထုသမ္ပန္နတာ ဣစ္ဆိတာ. တံတံသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေန သန္တာနဿ နိရောဓသာဓနတာ တံ ဒိဝသံ နိရောဓဿ သာဓနတာ နာမ. ဝတ္ထုသမ္ပန္နတာတိ သဗ္ဗသော နိရောဓသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေန ဝတ္ထုသမ္ပန္နတာ ဣစ္ဆိတာ၊ န သဗ္ဗသော အနဝသေသသညာနိရောဓတာယာတိ အာဟ – ‘‘တံ ဒိဝသံ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌိတဘာဝေန ဝတ္ထုသမ္ပန္နတာ’’တိ. သညာနိရောဓဿ စေတ္ထ အစ္စာသန္နတံ သန္ဓာယ၊ ‘‘တံ ဒိဝသ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဒက္ခိဏာဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

နိဋ္ဌိတာ စ ဝိဘင်္ဂဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.