၁၀. ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄၂. အပရိက္ခီဏာယုကံ ပုက္ကုသာတိကုလပုတ္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဂမနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘တုရိတဂမနစာရိက’’န္တိ. မမ ဝါသုပဂမနေန တဝ စိတ္တဿ အဖာသုကံ အနိဋ္ဌံ သစေ နတ္ထိ. သောတိ ပုဗ္ဗုပဂတော. ဒိန္နံ ဒိန္နမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကဝါရံ ဒိန္နံ ဒိန္နမေဝ ယုတ္တံ၊ န ပုန ဒါတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ကတံ ကတမေဝါတိ သင်္ဂဟတ္ထံ ကတံ အနုစ္ဆဝိကကမ္မံ ကတမေဝ၊ န တံ ပုန ဝိပရိဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

ပုက္ကုသာတိမှိ ဥဘယထာပိ ကုလပုတ္တဘာဝေါ ပရိပုဏ္ဏော ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘ဇာတိကုလပုတ္တောပိ အာစာရကုလပုတ္တောပီ’’တိ. တတြာတိ တသ္မိံ တက္ကသီလတော အာဂမနေ. အင်္ကေ နိပန္နဒါရကံ ဝိယ ဇနံ တောသေတိ တုဋ္ဌိံ ပါပေတိ. ရတနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပဗ္ဗတသမုဒ္ဒါဒိသန္နိဿိတတ္တာ ပစ္စန္တဒေသဿ. ဒဿနီယန္တိ ဒဿနေနေဝ သုခါဝဟံ. ဧဝရူပန္တိ ဒဿနီယံ သဝနီယဉ္စ.

အနဂ္ဃကမ္ဗလေ မဟဂ္ဃကမ္ဗလေ. သာရကရဏ္ဍကေတိ စန္ဒနသာရာဒိသာရမယကရဏ္ဍကေ. လိခါပေတွာ ဥက္ကိရာပေတွာ. လာခါယ ဝဋ္ဋာပေတွာတိ မုခံ ပိဒဟိတွာ လာခါပရိကမ္မံ ကာရေတွာ.

အန္တော ဒုဿဘဏ္ဍိကံ အတ္ထီတိ အညာသိ နာတိဂရုကဘာဝတော. အနဂ္ဃါ အဟေသုန္တိ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိဖဿသမ္ပတ္တိပမာဏမဟတ္တဒုန္နိမ္မာပိယတာဟိ မဟဂ္ဃါ အဟေသုံ၊ မဟာပုညော ရာဇာ တဿ အတ္ထေဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

ယဒိ ဧဝံ၊ ‘‘ကိန္နု ခေါ ပေသေမီ’’တိ ကသ္မာ ဝီမံသံ အာပဇ္ဇီတိ အာဟ – ‘‘အပိစ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိ. သောတိ ဗိမ္ဗိသာရော ရာဇာ. ဝိစိနိတုံ အာရဒ္ဓေါ ရတနဿ အနေကဝိဓတ္တာ ဥတ္တရုတ္တရိဉ္စ ပဏီတတရာဒိဘာဝတော. သုဝဏ္ဏရဇတာဒီတိ သုဝဏ္ဏရဇတပဝါဠမဏိမုတ္တာဝေဠုရိယာဒိ. ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓန္တိ စက္ခာဒိဣန္ဒြိယပဋိဗဒ္ဓံ. ပဒေသန္တိ ဂုဏဝသေန ဧကဒေသံ န ပါပုဏာတိ.

သာမံ သစ္စာနံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတာသာမညေန၊ ‘‘ဗုဒ္ဓရတနမ္ပိ ဒုဝိဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဗုဒ္ဓရတနသမံ ရတနံ နာမ နတ္ထိ၊ ယသ္မာ ပန ဣမသ္မိံ လောကေ ပရသ္မိံ ဝါ ပန ဗုဒ္ဓေန သဒိသော န ဝိဇ္ဇတီတိ. ပဌမဗောဓိယံယေဝ ပဝတ္တတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဃောသောပီ’’တိအာဒိ.

ရာဇာ တုဋ္ဌော စိန္တေသိ၊ ‘‘တတ္ထ အဝိဇ္ဇမာနံယေဝ ပေသေတုံ လဒ္ဓ’’န္တိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ပရိပုဏ္ဏံ ဧကဒိဝသမ္ပိ တသ္မိံ ပဒေသေ ဗုဒ္ဓါနံ အာဝါသပရိဂ္ဂဟော နတ္ထိ၊ တသ္မာ. ပုဗ္ဗဒိသာမုခန္တိ ပုဗ္ဗဒိသာဘိမုခံ သီဟပဉ္ဇရံ. တေနဿ သုဝိဘူတာလောကတံ ဒဿေတိ.

ဧဝံ အနညသာဓာရဏဿ ဘဂဝတော ဤဒိသော သမုဒါဂမောတိ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ဧဝံ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သမ္ပန္နသမုဒါဂမဿ တဒနုရူပါ အယံ ဖလသမ္ပဒါတိ ဒဿေတုံ၊ ‘‘တုသိတဘဝနတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

အရိယဓမ္မော နာမ အရိယမဂ္ဂပ္ပဓာနော၊ အရိယမဂ္ဂေါ စ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယသင်္ဂဟော၊ တေ စ ဥဒ္ဒေသမတ္တေနေဝ ဂဟိတာတိ အာဟ – ‘‘သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယေ ဧကဒေသေန လိခိတွာ’’တိ. စူဠသီလာဒီနိ ဗြဟ္မဇာလေ (ဒီ. နိ. ၁.၈-၉) အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဆဒွါရသံဝရံ သတိသမ္ပဇညန္တိ မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဒွါရာနံ သံဝရဏဝသေန သတ္တဋ္ဌာနိကံ သတိသမ္ပဇညံ. ဒွါဒသပ္ပဘေဒံ စီဝရာဒိစတုပ္ပစ္စယသန္တောသံ. အရညရုက္ခမူလာဒီနဉ္စ ဝိဘင်္ဂံ ဘာဝနာနုကူလံ သေနာသနံ. ‘‘အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ နီဝရဏပ္ပဟာနံ. ပရိကမ္မန္တိ ကသိဏာဒိပရိကမ္မံ. ပါဠိယံ အာဂတနယေန အဋ္ဌတိံသ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ. ဝိသုဒ္ဓိပဋိပါဋိယာ ယာဝ အာသဝက္ခယာ ဣမံ ပဋိပတ္တိံ ဧကဒေသေန လိခိ. သောဠသဝိဓန္တိ သောဠသဝိဓဘာဝနာယ ပယောဂံ.

ကိလဉ္ဇမယေတိ နာနာဝိဓဘိတ္တိဝိဘတ္တေ သဏှသုခုမရတနပရိသိဗ္ဗိတေ ကိလဉ္ဇမယသမုဂ္ဂေ. ဗဟိ ဝတ္ထေန ဝေဌေတွာတိ ပဌမံ သုခုမကမ္ဗလေန ဝေဌေတွာ ပဋိပါဋိယာ တေတ္တိံသာယ သမုဂ္ဂေသု ပက္ခိပိတွာ တတော ဗဟိ သုခုမဝတ္ထေန ဝေဌေတွာ ဆာဒေတွာ. တိဏဂစ္ဆပဟာနသမ္မဇ္ဇနာဒိနာ သောဓိတမတ္တကမေဝ ဟောတု၊ ကဒလိပုဏ္ဏဃဋဌပနဓဇပဋာကုဿာပနာဒိအလင်္ကရဏေန မာ နိဋ္ဌာပေထာတိ အတ္ထော. ရာဇာနုဘာဝေန ပဋိယာဒေထာတိ မမ ရာဇာနုရူပံ သဇ္ဇေထ၊ အလင်္ကရောထာတိ အတ္ထော. အန္တရဘောဂိကာနန္တိ အနုယုတ္တရာဇမဟာမတ္တာနံ. ဇဝနဒူတေတိ ခိပ္ပံ ဂစ္ဆန္တကဒူတပုရိသေ. တာဠေဟိ သဟ အဝစရန္တီတိ တာဠာဝစရာ.

ရညာ ပဏ္ဏာကာရံ ဥဒ္ဒိဿ ကတပူဇာသက္ကာရဿ အမစ္စတော သုတတ္တာ ပဏ္ဏာကာရံ ဥစ္စဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ သယံ နီစာသနေ နိသိန္နော. နာယံ အညဿ ရတနဿ ဘဝိဿတီတိ အယံ ပရိဟာရော အညဿ မဏိမုတ္တာဒိဘေဒဿ ရတနဿ န ဘဝိဿတိ မဏိမုတ္တာဒီဟိ အဘိသင်္ခတတ္တာ. ဗလဝသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ စိရတနကာလံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဘာဝိတဘာဝနတာယ ဝါသိတဝါသနတာယ ဃဋေ ဒီပေါ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ဧဝ သမုဇ္ဇလမာနပရိပက္ကတိဟေတုကဘာဝတော.

ဓာရေမီတိ ဣစ္ဆာမိ၊ ဂဏှာမီတိ အတ္ထော. ဒွေဇ္ဈဝစနန္တိ ဒွေဠှကဘာဝေါ. အန္တရံ ကရောတီတိ ဒွိန္နံ ပါဒါနံ အန္တရံ တံ လေခံ ကရောတိ၊ ဧကေန ပါဒေန အတိက္ကမီတိ အတ္ထော. တဿာ ဂတမဂ္ဂေနာတိ တာယ ဒေဝိယာ ဝိဝဋ္ဋမာနာယ နာသိတာယ ဂတမဂ္ဂေန. တံ ပန လေခန္တိ ပုက္ကုသာတိနာ ကတလေခံ. ပဏ္ဏစ္ဆတ္တကန္တိ တာလပတ္တမုဋ္ဌိံ.

သတ္ထုဂါရဝေနာတိ သတ္ထရိ ဥပ္ပန္နပသာဒပေမဗဟုမာနသမ္ဘဝေန. တဒါ သတ္ထာရံယေဝ မနသိ ကတွာ တန္နိန္နဘာဝေန ဂစ္ဆန္တော၊ ‘‘ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိပိ စိတ္တံ န ဥပ္ပါဒေသိ၊ ‘‘ဧတ္ထ နု ခေါ သတ္ထာ ဝသတီ’’တိ ပရိဝိတက္ကဿေဝ အဘာဝတော၊ ရာဇဂဟံ ပန ပတွာ ရညော ပေသိတသာသနဝသေန တတ္ထ စ ဝိဟာရဿ ဗဟုဘာဝတော သတ္ထာ ကဟံ ဝသတီတိ ပုစ္ဆိ. သတ္ထု ဧကကဿေဝ နိက္ခမနံ ပဉ္စစတ္တာလီသ ယောဇနာနိ ပဒသာ ဂမနဉ္စ ဓမ္မပူဇာဝသေန ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဓမ္မပူဇာယ စ ဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတောယေဝ. ဗုဒ္ဓသောဘံ ပန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အညာတကဝေသေန တတ္ထ ဂမနံ တဿ ကုလပုတ္တဿ ဝိဿတ္ထဝသေန မဂ္ဂဒရထပဋိပဿမ္ဘနတ္ထံ. အပ္ပဋိပဿဒ္ဓမဂ္ဂဒရထော ဟိ ဓမ္မဒေသနာယ ဘာဇနံ န ဟောတီတိ. တထာဟိ ဝက္ခတိ၊ ‘‘နနု စ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ.

ဥရုဒ္ဓန္တိ ဝိသာလန္တိ ကေစိ. အတိရေကတိယောဇနသတန္တိအာဒိနာ အနွယတော ဗျတိရေကတော စ မစ္ဆေရဝိနယနေ သဗြဟ္မစာရီနံ ဩဝါဒဒါနံ. အစ္စန္တသုခုမာလောတိအာဒိနာ သတ္ထု ဓမ္မဂါရဝေန သဒ္ဓိံ ကုလပုတ္တဿပိ ဓမ္မဂါရဝံ သံသန္ဒတိ သမေတီတိ ဒဿေတိ. တေန ဘဂဝတော ကတဿ ပစ္စုဂ္ဂမနဿ ဌာနဂတဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော အညေသမ္ပိ ဘဗ္ဗရူပါနံ ကုလပုတ္တာနံ ယထာရဟံ သင်္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ.

ဗြဟ္မလောကပ္ပမာဏန္တိ ဥစ္စဘာဝေန. အာနုဘာဝေနာတိ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန ယထာ သော သောတပထံ န ဥပဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ ဝူပသမေတုံ သက္ကောတိ. အဝိဗ္ဘန္တန္တိ ဝိဗ္ဘမရဟိတံ နိလ္လောလုပ္ပံ. ‘‘ဘာဝနပုံသကံ ပနေတ’’န္တိ ဝတွာ တဿ ဝိဝရဏတ္ထံ၊ ‘‘ပါသာဒိကေန ဣရိယာပထေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ဧတံ ကရဏဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ယထာ ဣရိယတော’’တိအာဒိ. အမနာပေါ ဟောတိ ပဿန္တာနံ. သီဟသေယျာယ နိပန္နဿပိ ဟိ ဧကစ္စေ သရီရာဝယဝါ အဓောခိတ္တဝိက္ခိတ္တာ ဝိယ ဒိဿန္တိ. ကဋိယံ ဒွိန္နံ ဦရုသန္ဓီနံ ဒွိန္နဉ္စ ဇာဏုသန္ဓီနံ ဝသေန စတုသန္ဓိကပလ္လင်္ကံ. န ပတိဋ္ဌာတီတိ နပ္ပဝတ္တတိ၊ ‘‘ကံသိ တွ’’န္တိအာဒိနာ အပုစ္ဆိတေ ကထာပဝတ္တိ ဧဝ န ဟောတိ. အပ္ပတိဋ္ဌိတာယ ကထာယ န သဉ္ဇာယတီတိ တထာ ပန ပုစ္ဆာဝသေန ကထာယ အပ္ပဝတ္တိတာယ ဥပရိ ဓမ္မကထာ န သဉ္ဇာယတိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတီတိ တသ္မာ. ကထာပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ကထာပဝတ္တနတ္ထံ ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ ဝါ ပုစ္ဆိ.

သဘာဝမေဝ ကထေတီတိ အတ္တနော ဘဂဝတော အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗတ္တာ ‘‘အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗကံ ကထမဟံ ဇာနေယျ’’န္တိ သဘာဝမေဝ ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယမေဝ ကထေတိ၊ န ပန သဒေဝကဿ လောကဿ သုပါကဋံ သဘာဝသိဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓရူပကာယသဘာဝံ. အထ ဝါ သဘာဝမေဝ ကထေတီတိ ‘‘ဣဒမေဝ’’န္တိ ဇာနန္တောပိ တဒါ ဘဂဝတော ရုစိယာ တထာပဝတ္တမာနံ ရူပကာယသဘာဝမေဝ ကထေတိ အပ္ပဝိက္ခမ္ဘန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ – ‘‘တထာ ဟိ န’’န္တိအာဒိ၊ ဝိပဿနာလက္ခဏမေဝ ပဋိပဒန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၃၄၃. ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ အကထေတွာ’’တိ ဝတွာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ အကထနေ ကာရဏံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒဉ္စ သရူပတော ဒဿေတုံ၊ ‘‘ယဿ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပရိသုဒ္ဓါယပိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ ဝိပဿနာ တထာ န ကိစ္စကာရီ၊ ပဂေဝ အဝိဇ္ဇမာနာယာတိ၊ ‘‘ယဿ ဟိ။ပေ။ အပရိသုဒ္ဓါ ဟောတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ စ နာမ သင်္ခေပတော ပန္နရသ စရဏဓမ္မာတိ အာဟ – ‘‘သီလသံဝရံ။ပေ။ ဣမံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ အာစိက္ခတီ’’တိ. ယာနကိစ္စံ သာဓေတိ မဂ္ဂဂမနေန အကိလန္တဘာဝသာဓနတ္တာ. စိရကာလံ ပရိဘာဝိတာယ ပရိပက္ကဂတာယ ဟေတုသမ္ပဒါယ ဥပဋ္ဌာပိတံ သာမဏေရသီလမ္ပိ ပရိပုဏ္ဏံ အခဏ္ဍာဒိဘာဝပ္ပတ္တိယာ၊ ယံ ပုဗ္ဗဟေတုတ္တာ ‘‘သီလ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

ဓာတုယော ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနာ၊ ပညတ္တိမတ္ထော ပုရိသော အဝိဇ္ဇမာနော. အထ ကသ္မာ ဘဂဝါ အရဟတ္တဿ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ ဝိပဿနံ ကထေန္တော ‘‘ဆဓာတုရော’’တိ အဝိဇ္ဇမာနပ္ပဓာနံ ဒေသနံ အာရဘီတိ အာဟ – ‘‘ဘဂဝါ ဟီ’’တိအာဒိ. ကတ္ထစိ ‘‘တေဝိဇ္ဇော ဆဠဘိညော’’တိအာဒီသု ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနံ ဒဿေတိ. ကတ္ထစိ – ‘‘ဣတ္ထိရူပံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၁.၁) အဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနံ ဒဿေတိ. ကတ္ထစိ ‘‘စက္ခုဝိညာဏံ သောတဝိညာဏ’’န္တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၁၂၁) ဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနံ ဒဿေတိ. ကတ္ထစိ – ‘‘ခတ္တိယကုမာရော ဗြာဟ္မဏကညာယ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၇၅) အဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနံ ဒဿေတိ. ဣဓ ပန ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနံ ဒဿေတိ. ‘‘ဆဓာတုရော’’တိ ဟိ သမာသတ္ထော အဝိဇ္ဇမာနော ပုဂ္ဂလဝိသယတ္တာ၊ တဿ ပဒဿ အဝယဝတ္ထော ပန အပ္ပဓာနတ္ထော ဝိဇ္ဇမာနော၊ သော သဒ္ဒက္ကမေန အပ္ပဓာနောပိ အတ္ထက္ကမေန ပဓာနောတိ အာဟ – ‘‘ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနံ ဒဿေန္တော’’တိ. ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယေတ္ထ ဒေသနာယ ကာရဏံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥပဋ္ဌာပေယျာတိ – ‘‘ဓာတုယော’’ဣစ္စေဝ ကုလပုတ္တဿ စိတ္တံ နိဝေသေယျ တထာ သဉ္ဇာနေယျ၊ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသေယျာတိ အတ္ထော. သန္ဒေဟံ ကရေယျာတိ အသတိ ပုရိသေ ကော ကရောတိ? ကော ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ဓာတုယော ဧဝါတိ ကိံ နု ခေါ ဣဒံ၊ ကထံ နု ခေါ ဣဒန္တိ သံသယံ ဥပ္ပါဒေယျ? သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျာတိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ အန္ဓကာရေ ဝတ္တမာနံ ဝိယ ဒေသိယမာနေ အတ္ထေ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျ. တထာဘူတော စ ဒေသနာယ အဘာဇနဘူတတ္တာ ဒေသနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န သက္ကုဏေယျ. ဧဝမာဟာတိ ဧဝံ ‘‘ဆဓာတုရော’’တိ အာဟ.

ယံ တွံ ပုရိသောတိ သဉ္ဇာနာသီတိ ယံ ရူပါရူပဓမ္မသမူဟံ ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တမာနံ အဓိဋ္ဌာနဝိသေသဝိသိဋ္ဌံ – ‘‘ပုရိသော သတ္တော ဣတ္ထီ’’တိအာဒိနာ တွံ သဉ္ဇာနာသိ၊ သော ဆဓာတုရော. သန္တေသုပိ ဆဓာတုဝိနိမုတ္တေသု ဓာတွန္တရေသု သုခါဝဂ္ဂဟဏတ္ထံ တထာ ဝုတ္တံ တဂ္ဂဟဏေနေဝ စ တေသံ ဂဟေတဗ္ဗတော၊ သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတော ဧဝ. သေသပဒေသူတိ ‘‘ဆဖဿာယတနော’’တိအာဒိပဒေသုပိ. စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ စတဿော ပတိဋ္ဌာ ဧတဿာတိ စတုရာဓိဋ္ဌာနော၊ အဓိတိဋ္ဌတိ ပတိဋ္ဌဟတိ ဧတေနာတိ အဓိဋ္ဌာနံ၊ ယေသု ပတိဋ္ဌာယ ဥတ္တမတ္ထံ အရဟတ္တံ အဓိဂစ္ဆတိ၊ တေသံ ပညာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. တေနာဟ ‘‘သွာယံ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ. ဧတ္တောတိ ဝဋ္ဋတော. ဝိဝဋ္ဋိတွာတိ ဝိနိဝဋ္ဋိတွာ အပသက္ကိတွာ. ဧတ္တောတိ ဝါ ဧတေဟိ ဆဓာတုအာဒီဟိ. ဧတ္ထ ဟိ နိဝိဋ္ဌဿ အာယတ္တဿ ဥတ္တမာယ သိဒ္ဓိယာ အသမ္ဘဝေါတိ. ပတိဋ္ဌိတန္တိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဝသေန သုပ္ပတိဋ္ဌိတံ. ဧဝဉှိ သဗ္ဗသော ပဋိပက္ခသမုစ္ဆိန္ဒနေန တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ. မညဿဝါ နပ္ပဝတ္တန္တီတိ ဆဟိပိ ဒွါရေဟိ ပဝတ္တမာနသောတာယ မဂ္ဂေန ဝိသောသိတာယ သဗ္ဗသော ဝိဂတာယ သဗ္ဗသော ဝိစ္ဆေဒပ္ပတ္တိယာ န သန္ဒန္တိ. တေနာဟ ‘‘နပ္ပဝတ္တန္တီ’’တိ. ယသ္မာ မာနေ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နေ အသမုစ္ဆိန္နော အနုပသန္တော ကိလေသော နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ အာဟ – ‘‘မုနိ သန္တောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ရာဂဂ္ဂိအာဒီနံ နိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတော.

ပညံ နပ္ပမဇ္ဇေယျာတိ၊ ‘‘ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ (မ. နိ. ၁.၄၂၃၊ ၂.၂၄၊ ၃.၇၅၊ သံ. နိ. ၄.၁၂၀၊ အ. နိ. ၃.၁၅၊ ဝိဘ. ၅၁၉၊ မဟာနိ. ၁၆၁) အပ္ပမာဒပ္ပဋိပတ္တိယာ သမာဓိဝိပဿနာပညံ နပ္ပမဇ္ဇေယျ. ဧတေန ပုဗ္ဗဘာဂိယံ သမထဝိပဿနာဘာဝနမာဟ. သစ္စမနုရက္ခေယျာတိ သစ္စာနုရက္ခနာပဒေသေန သီလဝိသောဓနမာဟ၊ သစ္စေ ဌိတော သမာဒိန္နသီလံ အဝိကောပေတွာ ပရိပူရေန္တော သမာဓိသံဝတ္တနိယတံ ကရောတိ. တေနာဟ ‘‘ဝစီသစ္စံ ရက္ခေယျာ’’တိ. ကိလေသပရိစ္စာဂံ ဗြူဟေယျာတိ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ကိလေသာနံ ပရိစ္စဇနဝိဓိံ ဝဍ္ဎေယျ. ကိလေသဝူပသမနံ သိက္ခေယျာတိ ယထာ တေ ကိလေသာ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပရိစ္စတ္တာ ယထာသမုဒါစာရပ္ပဝတ္တိယာ သန္တာနေ ပရိဠာဟံ န ဇနေန္တိ၊ ဧဝံ ကိလေသာနံ ဝူပသမနဝိဓိံ သိက္ခေယျ ပညာဓိဋ္ဌာနာဒီနန္တိ လောကုတ္တရာနံ ပညာဓိဋ္ဌာနာဒီနံ. အဓိဂမတ္ထာယာတိ ပဋိလာဘတ္ထာယ.

၃၄၇. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနန္တိ၊ ‘‘စတုရာဓိဋ္ဌာနော၊ ယတ္ထ ဌိတံ မညဿဝါ နပ္ပဝတ္တန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၄၃) ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနံ.

၃၄၈. ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျာတိ နိဒ္ဒေသဝသေန ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ. အာဒီဟီတိ ဧဝမာဒီဟိ. ကိစ္စံ နတ္ထိ ကိစ္စာဘာဝတော. ဥပ္ပဋိပါဋိဓာတုကန္တိ အယထာနုပုဗ္ဗိကံ. ယထာဓမ္မဝသေနေဝါတိ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝေနေဝ. သပ္ပါယံ ဓုတင်္ဂန္တိ အတ္တနော ကိလေသနိဂ္ဂဏှနယောဂ္ဂံ ဓုတင်္ဂံ. စိတ္တရုစိတန္တိ အတ္တနော စိတ္တပကတိယာ အာစရိယေဟိ ဝိရောစေတဗ္ဗံ၊ စရိယာနုကူလန္တိ အတ္ထော. ဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဓာတုဝိဘင်္ဂါဒိံ သင်္ဂဏှာတိ.

၃၅၄. အယမ္ပေတ္ထာတိ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တေန ‘‘အထာပရံ ဥပေက္ခာယေဝ အဝသိဿတီ’’တိ ဥပရိဒေသနံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. သောပိ ဟိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓီတိ. နနု စာယံ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌာယ ဝိညာဏဓာတုယာ နိဒ္ဒေသောပိ ဘဝိဿတီတိ ယထာနုသန္ဓိနယော ဝိဇ္ဇတီတိ? န၊ ဝိညာဏဓာတုနိဒ္ဒေသနယေန ဒေသနာယ အပ္ပဝတ္တတ္တာ တေနာဟ ‘‘ဟေဋ္ဌတော’’တိအာဒိ. ယံ ဝါ ပနာတိအာဒိနာ ပန ဒေသနာယ သာနုသန္ဓိတံ ဝိဘာဝေတိ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အနနုသန္ဓိကံ ဒေသနံ ဒေသေန္တိ. အာဂမနီယဝိပဿနာဝသေနာတိ ယဿာ ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တတ္တာ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌိတာ ဝိပဿနာ၊ တဿာ ဝသေန. ကမ္မကာရကဝိညာဏန္တိ ‘‘နေတံ မမ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’’တိ ဧဝံ ဝိပဿနာကိစ္စကာရကံ ဝိပဿနာသဟိတံ ဝိညာဏံ. ဝိညာဏဓာတုဝသေနာတိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌာယ ဝိညာဏဓာတုယာ ဘာဇနဝသေန. သတ္ထု ကထနတ္ထာယာတိ သတ္ထာရာ ဥဒ္ဒေသမေဝ ကတွာ ဌပိတတ္တာ နိဒ္ဒေသဝသေန ကထနတ္ထာယ. အကထိတဘာဝေါ ဧဝ ဟိဿ အဝသိဋ္ဌတာ ကထနတ္ထာယ ပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထာယ စ. ပဋိပက္ခဝိဂမေန တဿ စိတ္တဿ ပရိသုဒ္ဓတာတိ အာဟ ‘‘နိရုပက္ကိလေသ’’န္တိ. ဥပက္ကိလေသာနံ ပန ပဟီနဘာဝတော ပရိယောဒါတံ. သမုဒယဝသေန ဥဒယဒဿနတ္ထဉ္စေဝ ပစ္စယနိရောဓဝသေန အတ္ထင်္ဂမဒဿနတ္ထဉ္စ. ကာရဏဘာဝေန သုခါယ ဝေဒနာယ ဟိတန္တိ သုခဝေဒနိယံ. တေနာဟ ‘‘သုခဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတ’’န္တိ.

၃၆၀. ရူပကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဝသေန၊ အရူပကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ သုခဒုက္ခဝေဒနာမုခေန ပဂုဏံ ဇာတံ.

သတ္ထု ကထနတ္ထံယေဝ အဝသိဿတီတိ၊ ‘‘ကုလပုတ္တဿ ပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ နိသေဓေတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတုံ၊ ‘‘ဣမသ္မိံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကုလပုတ္တဿ ရူပါဝစရဇ္ဈာနေတိ ကုလပုတ္တေန အဓိဂတရူပါဝစရဇ္ဈာနေ. တေနာဟ – ‘‘ဘိက္ခု ပဂုဏံ တဝ ဣဒံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာန’’န္တိ. ယံ ကိဉ္စိ သုဝဏ္ဏတာပနယောဂျံ အင်္ဂါရဘာဇနံ ဣဓ ‘‘ဥက္ကာ’’တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘အင်္ဂါရကပလ္လ’’န္တိ. သဇ္ဇေယျာတိ ယထာ တတ္ထ ပက္ခိတ္တသုဝဏ္ဏဉ္စ တပ္ပတိ၊ ဧဝံ ပဋိယာဒိယေယျ. နီဟဋဒေါသန္တိ ဝိဂတီဘူတကာဠကံ. အပနီတကသာဝန္တိ အပဂတသုခုမကာဠကံ.

အရိယမဂ္ဂေ ပတိဋ္ဌာပေတုကာမေန နာမ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ လောကိယဓမ္မေ ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ ဓမ္မော ကထေတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယေန၊ ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိနာ စောဒနာ ကတာ. ဝိနေယျဒမနကုသလေန ဘဂဝတာ ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန တာဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခာယ ဝဏ္ဏော ကထိတောတိ တဿ ပရိဟာရံ ဝဒန္တော၊ ‘‘ကုလပုတ္တဿာ’’တိအာဒိမာဟ.

၃၆၁. တဒနုဓမ္မန္တိ တဿ အရူပါဝစရဿ ကုသလဿ အနုရူပဓမ္မံ၊ ယာယ ပဋိပဒါယ တဿ အဓိဂမော ဟောတိ၊ တဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ရူပါဝစရဇ္ဈာန’’န္တိ. တဂ္ဂဟဏာတိ တဿ ဂဟဏေန တဿာ ပဋိပတ္တိယာ ပဋိပဇ္ဇမာနေန. ဣတော ဥတ္တရိန္တိ ‘‘ဝိညာဏဉ္စာယတန’’န္တိအာဒီသု.

၃၆၂. တဿေဝါတိ အရူပါဝစရဇ္ဈာနဿ. ဧတံ ပန သဝိပါကံ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတတ္တာ သင်္ခတံ. ပကပ္ပိတန္တိ ပစ္စယဝသေန သဝိဟိတံ. အာယူဟိတန္တိ သမ္ပိဏ္ဍိတံ. ကရောန္တေန ကရီယတီတိ ပဋိပဇ္ဇနကေန ပဋိပဇ္ဇီယတိ သင်္ခရီယတိ. နိဗ္ဗာနံ ဝိယ န နိစ္စံ န သဿတံ. အထ ခေါ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇနသဘာဝတာယ တာဝကာလိကံ. တတော ဧဝ စဝနာဒိသဘာဝန္တိ သဗ္ဗမေတံ ရူပါဝစရဓမ္မေသု အာဒီနဝဝိဘာဝနံ. ဒုက္ခေ ပတိဋ္ဌိတန္တိ သင်္ခါရဒုက္ခေ ပတိဋ္ဌိတံ. အတာဏန္တိ စဝနသဘာဝါဒိတာယ တာဏရဟိတံ. အလေဏန္တိ တတော အရက္ခတ္တာ လီယနဋ္ဌာနရဟိတံ. အသရဏန္တိ အပ္ပဋိသရဏံ. အသရဏီဘူတန္တိ သဗ္ဗကာလမ္ပိ အပ္ပဋိသရဏံ.

သမတ္တပတ္တဝိသေ ခန္ဓာဒီသု ဂဟိတေ ဒုတ္တိကိစ္ဆာ သိယာတိ၊ ‘‘ခန္ဓံ ဝါ သီသံ ဝါ ဂဟေတုံ အဒတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝမေဝါတိ ဧတ္ထာယံ ဥပမာသံသန္ဒနာ – ဆေကော ဘိသက္ကော ဝိယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဝိသဝိကာရော ဝိယ ကိလေသဒုက္ခာနုဗန္ဓော၊ ဘိသက္ကဿ ဝိသံ ဌာနတော စာဝေတွာ ဥပရိ အာရောပနံ ဝိယ ဘဂဝတော ဒေသနာနုဘာဝေန ကုလပုတ္တဿ ကာမဘဝေ နိကန္တိံ ပရိယာဒါယ အရူပဇ္ဈာနေ ဘဝနံ. ဘိသက္ကဿ ဝိသံ ဩတာရေတွာ ပထဝိယံ ပါတနံ ဝိယ ကုလပုတ္တဿ ဩရမ္ဘာဂိယကိလေသဒုက္ခာပနယနံ.

အသမ္ပတ္တဿာတိ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ အနဓိဂတဿ. အပ္ပဋိလဒ္ဓဿေဝါတိ တဿ ဝေဝစနံ. သဗ္ဗမေတန္တိ ‘‘အနိစ္စံ အဓုဝ’’န္တိအာဒိနာ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တံ သဗ္ဗမေတံ အာဒီနဝံ. ဧကပဒေနေဝ ‘‘သင်္ခတမေတ’’န္တိ ကထေသိ သင်္ခတပဒေနေဝ တဿ အတ္ထဿ အနဝသေသတော ပရိယာဒိန္နတ္တာ.

နာယူဟတီတိ ဘဝကာရဏစေတနာဝသေန ဗျာပါရံ န သမူဟေတိ န သမ္ပိဏ္ဍေတိ. တေနာဟ – ‘‘န ရာသိံ ကရောတီ’’တိ. အဘိသင်္ခရဏံ နာမ စေတနာဗျာပါရောတိ အာဟ – ‘‘န အဘိသဉ္စေတယတီ’’တိ. တံ ပန ဖလုပ္ပါဒနသမတ္ထတာယ ဖလေန ကပ္ပနန္တိ အာဟ ‘‘န ကပ္ပေတီ’’တိ. သစေ အဘိသင်္ခါရစေတနာ ဥဠာရာ၊ ဖလမဟတ္တသင်္ခါတာယ ဝုဍ္ဎိယာ ဟောတိ၊ အနုဠာရာ စ အဝုဍ္ဎိယာတိ အာဟ – ‘‘ဝုဍ္ဎိယာ ဝါ ပရိဟာနိယာ ဝါ’’တိ. ဗုဒ္ဓဝိသယေ ဌတွာတိ ဘဂဝါ အတ္တနော ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ သီဟသမာနဝုတ္တိတာယ စ ဒေသနံ ဥက္ကံသတော သာဝကေဟိ ပတ္တဗ္ဗံ ဝိသေသံ အနဝသေသေန္တော တထာ ဝဒတိ၊ န သာဝကဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဝိသယမေဝ ဒေသေန္တော. တေနာဟ – ‘‘အရဟတ္တနိကူဋံ ဂဏှီ’’တိ. ယဒိ ကုလပုတ္တော အတ္တနော။ပေ။ ပဋိဝိဇ္ဈိ၊ အထ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဒေသနာယ အရဟတ္တနိကူဋံ ဂဏှီတိ အာဟ ‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိ.

ဣတော ပုဗ္ဗေတိ ဣတော အနာဂါမိဖလာဓိဂမတော ဥတ္တရိ ဥပရိ. အဿာတိ ကုလပုတ္တဿ. ကထေန္တဿ ဘဂဝတော ဓမ္မေ နေဝ ကင်္ခါ န ဝိမတိ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ကင်္ခါယ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. ဧကစ္စေသု ဌာနေသူတိ တထာ ဝိနေယျဌာနေသု. တထာ ဟိ အယမ္ပိ ကုလပုတ္တော အနာဂါမိဖလံ ပတွာ ဘဂဝန္တံ သဉ္ဇာနိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယတော အနေနာ’’တိအာဒိ.

၃၆၃. အနဇ္ဈောသိတာတိ အနဇ္ဈောသနီယာတိ အယမတ္ထောတိ အာဟ – ‘‘ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဂဟေတုံ န ယုတ္တာ’’တိ.

၃၆၄. ရာဂေါဝ အနုသယော ရာဂါနုသယော၊ သော စ ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘သုခဝေဒနံ အာရဗ္ဘ ရာဂါနုသယော ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ. န ပန တဿ ဥပ္ပါဒနံ အတ္ထိ ခဏတ္တယသမာယောဂါသမ္ဘဝတော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဣတရန္တိ အဒုက္ခမသုခဝေဒနံ. ဝိသံယုတ္တောတိ ကေနစိ သညောဇနေန အသံယုတ္တတာယ ဧဝ နိယတဝိပ္ပယုတ္တော. ကာယဿ ကောဋိ ပရမော အန္တော ဧတဿာတိ ကာယကောဋိကံ. ဒုတိယပဒေတိ ‘‘ဇီဝိတပရိယန္တိက’’န္တိ ဣမသ္မိံ ပဒေ. ဝိသေဝနဿာတိ ဥပါဒါနဿ. သီတီဘဝိဿန္တီတိ ပဒဿ ‘‘နိရုဇ္ဈိဿန္တီ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော၊ ကထံ ပန ဝေဒယိတာနံ ဒွါဒသသု အာယတနေသု နိရုဇ္ဈနံ သီတိဘာဝပ္ပတ္တီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ကိလေသာ ဟီ’’တိအာဒိ. သမုဒယပဉှေနာတိ မဟာသတိပဋ္ဌာနေ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၀၊ မ. နိ. ၁.၁၃၃) သမုဒယသစ္စနိရောဓပဉှေန. နနု သဗ္ဗသော ကိလေသပရိဠာဟဝိဂမေ သီတိဘာဝေါ နာမ ဝေဒနာနိရောဓမတ္တေန အဓိပ္ပေတော၊ တေန ဣဓ ဝေဒယိတာနိ ဝုတ္တာနိ၊ န ကိလေသာတိ ဝေဒယိတာနံ အစ္စန္တနိရောဓသင်္ခါတော သီတိဘာဝေါပိ ကိလေသသမုစ္ဆေဒေနေဝါတိ အာဟ ‘‘ဝေဒယိတာနိပီ’’တိအာဒိ.

၃၆၅. ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနန္တိ ဧတ္ထ သညောဇနာ ဒီပသိခါ ဝိယ၊ အဓိဋ္ဌာနကပလ္လိကာ ဝိယ ဝေဒနာယ နိဿယဘူတာ စတ္တာရော ခန္ဓာ၊ တေလံ ဝိယ ကိလေသာ၊ ဝဋ္ဋိ ဝိယ ကမ္မဝဋ္ဋံ၊ ဥပဟရဏကပုရိသော ဝိယ ဝဋ္ဋဂါမီ ပုထုဇ္ဇနော၊ တဿ သီသစ္ဆေဒကပုရိသော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သန္တာနဿ သမုစ္ဆေဒကရဏတော၊ အနာဟာရာယ ဒီပသိခါယ နိဗ္ဗာယနံ ဝိယ ကမ္မကိလေသာနံ အနန္တရပစ္စယတော အနာဟာရာယ ဝေဒနာယ အနုပါဒိသေသဝသေန နိဗ္ဗာယနံ.

အာဒိမှိ သမာဓိဝိပဿနာပညာဟီတိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါဘူတာ တယာ ပဂုဏသမာဓိတော အရဟတ္တဿ ပဒဋ္ဌာနဘူတဝိပဿနာပညာတော စ. ဥတ္တရိတရာတိ ဝိသိဋ္ဌတရာ. ဧဝံ သမန္နာဂတောတိ ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဣဒံသဒ္ဒတ္ထဝစနောတိ အာဟ – ‘‘ဣမိနာ ဥတ္တမေန အရဟတ္တဖလပညာဓိဋ္ဌာနေနာ’’တိ. သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ခေပေတီတိ သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယော၊ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ၊ တံပရိယာပန္နတာယ တတ္ထ ဉာဏန္တိ အာဟ – ‘‘သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယေ ဉာဏံ နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂေ ဉာဏ’’န္တိ. အရဟတ္တဖလေ ဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ ဝုတ္တနယေန သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယေ သန္တေ တန္နိမိတ္တံ ဝါ ဥပ္ပန္နဉာဏန္တိ ကတွာ. တဿာတိ၊ ‘‘ဧဝံ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဣမိနာ ပရမေန ပညာဓိဋ္ဌာနေန သမန္နာဂတော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တဘိက္ခုနော.

၃၆၆. ဟီတိ ယသ္မာ. ဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယေ ဉာဏန္တိ အရဟတ္တဖလဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ. သစ္စန္တိ ပရမတ္ထသစ္စံ နိဗ္ဗာနံ၊ န မဂ္ဂသစ္စံ. ကာမံ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ ပဋိပက္ခေဟိ အကောပနီယတာယ အကုပ္ပါ၊ ‘‘သစ္စေ ဌိတာ’’တိ ပန ဝစနတော၊ ‘‘အကုပ္ပါရမ္မဏကရဏေန အကုပ္ပါတိ ဝုတ္တာ’’တိ အာဟ. ဝိတထန္တိ နဋ္ဌံ၊ ဇရာယ မရဏေန စ ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗတာယ ယာဒိသံ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထာယ ဇာတံ၊ တတော အညာဒိသန္တိ အတ္ထော. တထာ ဟိ တံ ဇရာမရဏေဟိ ပရိမုသိတဗ္ဗရူပတာယ ‘‘မုသာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘မောသဓမ္မန္တိ နဿနသဘာဝ’’န္တိ. တံ အဝိတထန္တိ တံ ဝုတ္တနယေန အဝိတထံ နာမ၊ တံ သဘာဝေါ သဗ္ဗကာလံ တေနေဝ လဗ္ဘနတော. သမထဝိပဿနာဝသေန ဝစီသစ္စတောတိ သမထဝိပဿနာဝသေန ယံ ဝိသုဒ္ဓိမတ္တံ ဝစီသစ္စံ၊ တတော. ဒုက္ခသစ္စသမုဒယသစ္စေဟိ တစ္ဆဝိပလ္လာသဘူတသဘာဝေဟိ. ဣတိ နေသံ ယထာသကံ သဘာဝေန အဝိတထဘာဝေ အမောသဓမ္မတာယ တေဟိပိ အဝိတထဘာဝါ ပရမတ္ထသစ္စံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဥတ္တရိတရံ. တသ္မာတိ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဥတ္တရိတရဘာဝတော.

၃၆၇. ဥပဓီယတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဥပဓီ၊ ခန္ဓာ ကာမဂုဏာ စ. ဥပဒဟန္တိ ဒုက္ခန္တိ ဥပဓီ၊ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာ. ပရိပူရာ ဂဟိတာ ပရာမဋ္ဌာတိ ပရိယတ္တဘာဝေန တဏှာယ ဂဟိတာ ဒိဋ္ဌိယာ ပရာမဋ္ဌာ. သမထဝိပဿနာဝသေန ကိလေသပရိစ္စာဂတောတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန စ ကိလေသာနံ ပရိစ္စဇနတော. ဥတ္တရိတရော ဝိသိဋ္ဌတရဿ ပဟာနပ္ပကာရဿ အဘာဝတော.

၃၆၈. အာဃာတကရဏဝသေနာတိ စေတသိကာဃာတဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန. ဗျာပဇ္ဇနဝသေနာတိ စိတ္တဿ ဝိပတ္တိဘာဝဝသေန. သမ္ပဒုဿနဝသေနာတိ သဗ္ဗသော ဒုဿနဝသေန. တီဟိ ပဒေဟိ ယဒိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ကိလေသာနံ ပရိစ္စာဂေါ စာဂါဓိဋ္ဌာနံ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ နေသံ ဝူပသမော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ ဝိသေသေန ပရိစ္စာဂေါ သမ္ပဇဟနံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနံ စာဂေါ၊ တထာ ပန ပရိစ္စာဂေန ယော သော နေသံ တဒါ ဝူပသန္တတာယ အဘာဝေါ၊ အယံ ဥပသမောတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော.

၃၆၉. မညိတန္တိ မညနာ၊ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ ကပ္ပနာတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာဝိဗန္ဓနတဏှာဂါဟာဒီနံ သာဓာရဏဘာဝတော အယမဟန္တိ ဧတ္ထ အဟန္တိ ဒိဋ္ဌိမညနာဒဿနံ၊ သာ ပန ဒိဋ္ဌိ မာနမညနာယ အတ္တနိယဂါဟဝသေန ဟောတီတိ သွေဝ ‘‘အယ’’န္တိ ဣမိနာ ဂဟိတောတိ အာဟ – ‘‘အယမဟန္တိ ဧကံ တဏှာမညိတမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. အာဗာဓဋ္ဌေနာတိ ပဋိပီဠနဋ္ဌေန. မညနာဝသေန ဟိ သတ္တာနံ တထာ ဟောတိ. အန္တောဒေါသဋ္ဌေနာတိ အဗ္ဘန္တရဒုဋ္ဌဘာဝေန. မညနာဒူသိတတ္တာ ဟိ သတ္တာနံ အတ္တဘာဝေါ ဒုက္ခတာမူလာယတ္တော၊ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတော ဥပ္ပါဒနိရောဓဘင်္ဂေဟိ ဥဒ္ဓမုဒ္ဓံ ပက္ကပဘိန္နော ဟောတီတိ ဖလူပစာရေန ‘‘မညိတံ ဂဏ္ဍော’’တိ ဝုတ္တော. အနုပဝိဋ္ဌဋ္ဌေနာတိ အနုပဝိသိတွာ ဟဒယမာဟစ္စ အဓိဋ္ဌာနေန. မညိတဉှိ ပီဠာဇနနတော အန္တောတုဒနတော ဒုရုဒ္ဓရဏတော သလ္လံ. ခီဏာသဝမုနိ သဗ္ဗသော ကိလေသာနံ သန္တတ္တာ၊ တတော ဧဝ ပရိဠာဟာနံ ပရိနိဗ္ဗုတတ္တာ ဝူပသန္တတ္တာ သန္တော ဥပသန္တော နိဗ္ဗုတောတိ ဝုစ္စတိ. ယတ္ထ ဌိတန္တိ ယသ္မိံ အသေက္ခဘူမိယံ ဌိတံ. ယဒိ ဘဂဝါ အတ္တနော ဒေသနာဉာဏာနုရူပံ ဒေသနံ ပဝတ္တာပေယျ၊ မဟာပထဝိံ ပတ္ထရန္တဿ ဝိယ၊ အာကာသံ ပသာရေန္တဿ ဝိယ၊ အနန္တာပရိမေယျလောကဓာတုယော ပဋိစ္စ တေသံ ဌိတာကာရံ အနုပ္ပူရံ ဝိစိနန္တဿ ဝိယ ဒေသနာ ပရိယောသာနံ န ဂစ္ဆေယျ. ယသ္မာ ပနဿ ဝိနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပမေဝ ဒေသနာ ပဝတ္တိ၊ န တတော ပရံ အဏုမတ္တမ္ပိ ဝဍ္ဎတိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘သဗ္ဗာပိ ဓမ္မဒေသနာ သံခိတ္တာဝ၊ ဝိတ္ထာရဒေသနာ နာမ နတ္ထီ’’တိ. နနု သတ္တပကရဏဒေသနာ ဝိတ္ထာရကထာတိ? န သာပိ ဝိတ္ထာရကထာတိ အာဟ – ‘‘သမန္တပဋ္ဌာနကထာပိ သံခိတ္တာယေဝါ’’တိ. သန္နိပတိတဒေဝပရိသာယ အဇ္ဈာသယာနုရူပမေဝ ဟိ တဿာပိ ပဝတ္တိ၊ န သတ္ထုဒေသနာဉာဏာနုရူပန္တိ. ယထာနုသန္ဓိံ ပါပေသိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌေ အနုပုဗ္ဗေန အနဝသေသတော ဝိဘဇနဝသေန ဒေသနာယ နိဋ္ဌာပိတတ္တာ. ဝိပဉ္စိတညူ။ပေ။ ကထေသိ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရဝသေန ဒေသိတတ္တာ.

၃၇၀. အဋ္ဌန္နံ ပရိက္ခာရာနန္တိ နယိဒမနဝသေသပရိယာဒါနံ၊ လက္ခဏဝစနံ ပနေတံ၊ အညတရဿာတိ ဝစနသေသော. တထာ ဟိ၊ ‘‘မယှံ ဣဒ္ဓိမယပရိက္ခာရလာဘာယ ပစ္စယော ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေတွာ ပတ္တစီဝရံ၊ ပတ္တံ၊ စီဝရမေဝ ဝါ ဒိန္နေ စရိမဘဝေ ဣဒ္ဓိမယပရိက္ခာရော နိဗ္ဗတ္တတီတိ ဝဒန္တိ. အဒိန္နတ္တာတိ ကေစိဝါဒေါ၊ တေနာဟ ‘‘ကုလပုတ္တော’’တိအာဒိ. ဩကာသာဘာဝတောတိ ဥပသမ္ပဒါလက္ခဏဿ အသမ္ဘဝတော. တေနာဟ – ‘‘ကုလပုတ္တဿ အာယုပရိက္ခီဏ’’န္တိ. ဥဒကတိတ္ထ။ပေ။ အာရဒ္ဓေါ ပရမပ္ပိစ္ဆဘာဝတော.

ဝိဗ္ဘန္တာတိ ဘန္တစိတ္တာ. သိင်္ဂေန ဝိဇ္ဈိတွာ ဃာတေသိ ပုရိမဇာတိဗဒ္ဓါဃာတတာယာတိ ဝဒန္တိ.

မာနုသံ ယောဂန္တိ မနုဿတ္တဘာဝံ. အတ္တဘာဝေါ ဟိ ယုဇ္ဇတိ ကမ္မကိလေသေဟီတိ ‘‘ယောဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥပစ္စဂုန္တိ ဥပဂစ္ဆိံသု. ဥပကောတိအာဒိ တေသံ နာမာနိ.

ဂန္ဓကဋ္ဌေဟီတိ စန္ဒနာဂရုသဠလဒေဝဒါရုအာဒီဟိ ဂန္ဓဒါရူဟိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.