၆. အာနေဉ္ဇသပ္ပါယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၆. ခဏပဘင်္ဂုတာယ န နိစ္စာ န ဓုဝါတိ အနိစ္စာ. တတော ဧဝ ပဏ္ဍိတေဟိ န ဣစ္စာ န ဥပဂန္တဗ္ဗာတိပိ အနိစ္စာ. သော စာယံ အနိစ္စတ္ထော ဥဒယဝယပရိစ္ဆိန္နတာယ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ’’တိ အာဟ၊ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိနဿနတောတိ အတ္ထော. အယဉ္စ အနိစ္စတာ ဝက္ခမာနာ စ တုစ္ဆာဒိတာ ဒွိန္နမ္ပိ ကာမာနံ သာဓာရဏောတိ အာဟ – ‘‘ဝတ္ထုကာမာပိ ကိလေသကာမာပီ’’တိ. ရိတ္တာ ဝိဝိတ္တာ၊ တေသံ နိစ္စသာရာဒီနံ အတ္တနိ အဘာဝတော တေဟိ ဝိသုံဘူတာ. ယထာ ပန သဗ္ဗသော သဘာဝရဟိတမာကာသံ ‘‘တုစ္ဆံ ရိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ န ဧဝမေတေ. ဧတေ ပန ကေဝလံ နိစ္စသာရာဒိဝိရဟတော ဧဝ တုစ္ဆာ ရိတ္တာတိ ဒဿေန္တော ‘‘န ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘န ဟိ တုစ္ဆမုဋ္ဌိ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ လောကသမညာဝသေန ဝုတ္တံ၊ လောကသမညာ လောကိယကထာ န လင်္ဃိတဗ္ဗာ.

မုသာတိ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနတာယ န ဒိဿတီတိ အာဟ ‘‘မုသာတိ နာသနကာ’’တိ. ဝိသံဝါဒနဋ္ဌေန ဝါ မုသာ. ဧတေ ဟိ အသုဘာဒိသဘာဝါပိ ဗာလာနံ သုဘာဒိဘာဝေန ဥပဋ္ဌဟန္တာ သုဘာဒိဂ္ဂဟဏဿ ပစ္စက္ခဘာဝေန သတ္တေ ဝိသံဝါဒေန္တိ. နဿနသဘာဝါတိ ခဏဘင်္ဂတ္တာ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနတာယ ဒိဿမာနာ ဝိယပိ ဟုတွာ အပညာယနကပကတိကာ. တေနာဟ ‘‘ခေတ္တံ ဝိယာ’’တိအာဒိ. ဓမ္မသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ‘‘ဇာတိဓမ္မာန’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၉၈) ဝိယ ပကတိပရိယာယော၊ တထာ သဘာဝသဒ္ဒေါ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မောသဓမ္မာတိ မောသနပကတိကာ၊ ကုသလဘဏ္ဍဟရဏသဘာဝါတိ အတ္ထော. မာယာကတန္တိ မာယာယ ကတံ ဥဒကာဒိမဏိအာဒိအာကာရေန မာယာဒိနာ ဥပဋ္ဌာပိတံ၊ မာယာကတံ ဝိယ မာယာကတံ အညသဘာဝါ ဟုတွာ အတထာ ဥပဋ္ဌဟနတော. တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ. စက္ခုပထေ ဧဝ ကတဝိဇ္ဇာယ၊ န တတော ပရန္တိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဒဿနူပစာရေ ဌိတဿေဝ တထာ ပညာယတီ’’တိ. တယိဒံ သမ္ဗရဝိဇ္ဇာဝသေန ဝုတ္တံ.

ဧဝံ တာဝကာလိကဘာဝေန ကာမာနံ မာယာကတဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတော အညေနပိ ပကာရေန ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနိစ္စာဒိသဘာဝါနံ ကာမာနံ နိစ္စာဒိသဘာဝဒဿနံ ဝိပလ္လာသသဟဂတတာယ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗာလာနံ လာပနတောတိ အပရိညာတဝတ္ထုကာနံ အန္ဓဗာလာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိပလ္လာသဟေတုတော. မနုဿလောကေ ဌတွာ မနုဿာနံ ဝါ ဝသေန ဘဂဝတာ ဘာသိတတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ ကာမာတိ မာနုသကာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ’’တိ. တတော ဧဝ စ ‘‘သမ္ပရာယိကာတိ တေ ဌပေတွာ အဝသေသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မာ ပစ္စက္ခသဘာဝါ အာရမ္မဏဘူတာ ဧတာသံ အတ္ထီတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ. သမ္ပရာယိကေ ကာမေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နသညာ သမ္ပရာယိကာ. တေ သမေစ္စ ဓီယတိ ဧတ္ထ အာဏာတိ ဓေယျံ၊ အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. မာရဿ ဓေယျန္တိ မာရဓေယျံ တဿ ဣဿရိယပဝတ္တနတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ယေဟီ’’တိအာဒိ. ဂဟိတန္တိ ဝိသယဝိသယီဘာဝေန ဂဟိတံ၊ အာရမ္မဏဝသေန အာရမ္မဏကရဏဝသေန စ ဂဟိတန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဂဟဏံ နာမ ‘‘ဣဒံ မယှ’’န္တိ အဝိဘာဂေန ပရိဂ္ဂဟကရဏံ၊ အာရမ္မဏဝသေန ပန ဂဟဏံ ဘာဂသော အာရမ္မဏာနုဘဝနန္တိ ဝဒန္တိ. ဥဘယဿပိ ပန တဏှာရာဂဝသေန ဂဟဏံ သန္ဓာယ၊ ‘‘ဥဘယမေတံ ဂဟိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. မာရောတိ ကိလေသမာရော. ယဒဂ္ဂေန ကိလေသမာရော၊ တဒဂ္ဂေန ဒေဝပုတ္တမာရောပိ တေ အတ္တနော ဝသံ ဝတ္တေတိ. တံ သန္ဓာယာတိ ဓမ္မမုခေန ပုဂ္ဂလဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ.

အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသာ ဟိ ပုဂ္ဂလာ ကာမာဓိမုတ္တာ မာရဿ ဣဿရိယဝတ္တနဋ္ဌာနတာယ ‘‘မာရဓေယျ’’န္တိ ဝုတ္တာ၊ တထာ မာရဿ နိဝါပဂေါစရပရိယာယေဟိပိ တေ ဧဝံ ဝုတ္တာတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘ယထာ စောဠဿာ’’တိအာဒိမာဟ. နိဝပတီတိ နိဝါပေါ၊ သော ဧဝ ဗီဇန္တိ နိဝါပဗီဇံ. တေတိ ကာမဂုဏာ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ပဒေသေ.

မနသိ ဘဝါတိ မာနသာတိ အာဟ ‘‘စိတ္တသမ္ဘူတာ’’တိ. တေ ပန အဝိဇ္ဇာဒယော ပါဠိယံ အာဂတာ. ဧဝဉှိ လောဟိတသန္နိဿယော ပုဗ္ဗော ဝိယ အနုရောဓူပနိဿယော ဝိရောဓောတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘မမာယိတေ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိအာဒိမာဟ. တေဓာတိ ဧတ္ထ ဣဓာတိ နိပါတမတ္တံ ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘုတ္တာဝီ အဿ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၀) ဝိယ. ကာမလောကန္တိ ကာမဂုဏသင်္ခါတံ သင်္ခါရလောကံ၊ ယတ္ထ ဝါ လောကေ ကာမဂုဏဝန္တံ လောကံ. စိတ္တေန အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ဈာနာရမ္မဏံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ဘာဝနာစိတ္တေန ဥပ္ပါဒေတွာ. ပရိတ္တံ နာမ ဝိက္ခမ္ဘနအသမတ္ထတ္တာ ကိလေသေဟိ ပရိတော ခဏ္ဍိတံ ဝိယ ဟောတိ. တဿ ပဋိက္ခေပေနာတိ ပရိတ္တဘာဝပဋိက္ခေပေန. ပမာဏန္တိပိ ကာမာဝစရမေဝ ပါပကာနံ ပမာဏကရဏဓမ္မာနံ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန အပ္ပဇဟနတော. တပ္ပဋိက္ခေပဝသေန အပ္ပမာဏံ နာမ မဟဂ္ဂတန္တိ အာဟ – ‘‘ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရ’’န္တိ. သမုစ္ဆေဒဝသေန ကိလေသာနံ အပ္ပဟာနေန မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနမ္ပိ သုဘာဝိတံ နာမ န ဟောတိ၊ ပဂေဝ ပရိတ္တဇ္ဈာနန္တိ အာဟ – ‘‘သုဘာဝိတန္တိ။ပေ။ လောကုတ္တရဿေဝေတံ နာမ’’န္တိ. ဧတဿ ဝသေနာတိ ‘‘သုဘာဝိတ’’န္တိ ပဒဿ ဝသေန.

တမေဝ ပဋိပဒန္တိ တမေဝ အဘိဇ္ဈာဒိပဟာနာဝဟံ ဈာနပဋိပဒံ. အရဟတ္တေ တဿ ဥပါယဘူတာယ ဝိပဿနာယ ဝါ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ တဿ ဥပါယဘူတေ ဥပစာရေ ဝါ သတိ စိတ္တံ ပသန္နမေဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အရဟတ္တံ ဝါ။ပေ။ ဥပစာရံ ဝါ’’တိ. အဓိမောက္ခသမ္ပသာဒေါတိ ‘‘အဇ္ဇေဝ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝါ ဝိပဿနာယ ဝီထိပဋိပန္နတ္တာ၊ ‘‘အဇ္ဇေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’’တိ ဝါ ဥပစာရသမာဓိနာ စိတ္တဿ သမာဟိတတ္တာ အဓိမုစ္စနဘူတော သမ္ပသာဒေါ. ပဋိလာဘသမ္ပသာဒေါတိ အရဟတ္တဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ဝါ အဓိဂမသင်္ခါတော သမ္ပသာဒေါ. ပဋိလာဘောပိ ဟိ ကိလေသကာလုသိယာဘိဘဝနတော စိတ္တဿ သုပ္ပသန္နဘာဝါဝဟတ္တာ ‘‘သမ္ပသာဒေါ’’တိ ဝုတ္တော. ပစ္စယာတိ နာမရူပပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာဒယော. သဗ္ဗထာတိ သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော အဿာဒတော အာဒီနဝတော နိဿရဏတောတိ သဗ္ဗပ္ပကာရေန. အာသာတိ အဓိမုစ္စနဝသေန အာသီသနာ. တေနာဟ – ‘‘အာသာ သန္တိဋ္ဌတိ၊ အဓိမောက္ခံ ပဋိလဘတီ’’တိ.

ပါဒကန္တိ ပဒဋ္ဌာနံ. ကိလေသာ သန္နိသီဒန္တီတိ နီဝရဏသဟဂတာ ဧဝ ကိလေသာ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဝူပသမန္တိ. သတီတိ ဥပစာရဇ္ဈာနာဝဟာ သတိ သန္တိဋ္ဌတိ. သင်္ခါရဂတန္တိ ဘာဝနာယ သမတာယ ပဝတ္တမာနတ္တာ၊ ဣမေ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒယော ဧကရသာ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တီတိ၊ ဘာဝနာစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နံ သင်္ခါရဂတံ ဝိဘူတံ ပါကဋံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. စိတ္တုပ္ပါဒေါတိ ဘာဝနာစိတ္တုပ္ပါဒေါ. လေပပိဏ္ဍေတိ သိလေသပိဏ္ဍေ လဂ္ဂမာနော ဝိယ အပ္ပိတော ဝိယ ဟောတိ. ဥပစာရေန သမာဓိယတိ ဥပစာရဇ္ဈာနေန သမာဓိယတိ. အယန္တိ အယံ ဒုဝိဓောပိ အဓိမုစ္စနာကာရော အဓိမောက္ခသမ္ပသာဒေါ နာမ. တသ္မိံ သမ္ပသာဒေ သတီတိ ဧတသ္မိံ ဝိပဿနာလက္ခဏေ၊ ဥပစာရဇ္ဈာနေ ဝါ အဓိမောက္ခသမ္ပသာဒေ သတိ. ယော ပန အရဟတ္တံ ဝါ ပဋိလဘတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဝါ၊ တဿ စိတ္တံ ဝိပ္ပသန္နံ ဟောတိယေဝ၊ အယံ နိပ္ပရိယာယတော ပဋိလာဘသမ္ပသာဒေါ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ဣဓာမိပ္ပေတမေဝ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ဣဓ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာ ဟီတိအာဒိ ဝုတ္တဿ သမတ္ထနံ. တတ္ထ ပညာယာတိ အရဟတ္တပညာယ. အဓိမုစ္စနဿာတိ သဒ္ဒဟနံ ဥဿုက္ကာပဇ္ဇနဿ. ဥပစာရန္တိ ဥပစာရဇ္ဈာနံ. အာနေဉ္ဇသမာပတ္တိယာ အဓိမုစ္စနဿ ကာရဏန္တိ ယောဇနာ.

ဧတရဟိ ဝါတိ ဣဒါနိမေဝ. အာနေဉ္ဇံ ဝါတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဝါ. သမာပဇ္ဇတီတိ အဓိဂစ္ဆတိ. ဣဒံ ဟီတိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရတိ. အရဟတ္တသစ္ဆိကိရိယာ နာမ အဂ္ဂမဂ္ဂဘာဝနာယ သတိ အတ္ထတော အာပန္နာ ဟောတိ၊ အဂ္ဂမဂ္ဂပညာ ဧဝ တဒတ္ထံ အဓိမုစ္စိတဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘အထ ဝါ’’တိ ဝိကပ္ပန္တရမာဟ. တတ္ထ ယထာ နာမ ပါသာဒဿ အတ္ထာယ သမာနီတဒဗ္ဗသမ္ဘာရာဝယဝေ အပ္ပဟောန္တေ ကူဋာဂါရံ ကာတုံ န ပဟောန္တိယေဝ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘တံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော အာနေဉ္ဇံ ဝါ သမာပဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ. စတုသစ္စံ ဝါ သစ္ဆိကရောတိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂါဓိဂမနဝသေန အာနေဉ္ဇံ ဝါ သမာပဇ္ဇတိ ဥဘယဿပိ ဟေတုပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ.

တတြာတိ တသ္မိံ ‘‘ပညာယ ဝါ အဓိမုစ္စတိ၊ အာနေဉ္ဇံ ဝါ သမာပဇ္ဇတီ’’တိ ယထာဝုတ္တေ ဝိသေသာဓိဂမေ အယံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနော ယောဇနာနယော. ဧဝံ ဟောတီတိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရေန စိတ္တာဘိနီဟာရော ဟောတိ. ကိစ္စန္တိ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ. တတောတိ အရဟတ္တာဓိဂမနတော. ဩသက္ကိတမာနသောတိ သံကုစိတစိတ္တော. အန္တရာ န တိဋ္ဌတီတိ အသမာဟိတဘူမိယံ န တိဋ္ဌတိ. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ တဿ ပုရိသဿ ဝနမဟိံသံ ဂဟေတုံ ဥဿာဟဝတော ဩသက္ကန္တဿ သသဂေါဓာဒိဂ္ဂဟဏေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ၊ ဧဝံ ဣမဿပိ ဘိက္ခုနော အရဟတ္တံ ဂဟေတုံ ဥဿာဟဝတော တတော ဩသက္ကိတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ. ဧသေဝ နယောတိ ယထာဝုတ္တံ ဥပမံ ဥပမာသံသန္ဒနဉ္စ မဂ္ဂဘာဝနာယောဇနာယံ စတုသစ္စသစ္ဆိကိရိယာယောဇနာယဉ္စ အတိဒိသတိ.

ဟေတုအတ္ထဇောတနော ယန္တိ နိပါတော၊ ကရဏေ ဝါ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယေန ကာရဏေနာ’’တိ. တဿ သံဝတ္တနံ အရဟတိ၊ တံ ဝါ ပယောဇနံ ဧတဿာတိ တံသံဝတ္တနိကံ. ဝိညာဏန္တိ ဝိပါကဝိညာဏံ. အာနေဉ္ဇသဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတီတိ အာနေဉ္ဇူပဂံ. ယထာ ကုသလံ အာနေဉ္ဇသဘာဝံ၊ ဧဝံ တံ ဝိပါကဝိညာဏမ္ပိ အာနေဉ္ဇသဘာဝံ ဥပဂတံ အဿ ဘဝေယျ. တေနာဟ – ‘‘ကာဒိသမေဝ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော’’တိ. ကေစီတိ အဘယဂိရိဝါသိနော. ကုသလဝိညာဏန္တိ ဝိပါကဝိညာဏမ္ပိ တံ ကုသလံ ဝိယ ဝဒန္တိ. တန္နာမကမေဝါတိ ကုသလံ ဝိယ အာနေဉ္ဇနာမကမေဝ သိယာ. ဧတ္ထ စ ပုရိမဝိကပ္ပေ ‘‘အာနေဉ္ဇူပဂ’’န္တိ တံသဒိသတာ ဝုတ္တာ၊ ဒုတိယဝိကပ္ပေ တတော ဧဝ တံသမညတာ. သော ပနာယမတ္ထောတိ အာနေဉ္ဇသဒိသတာယ ဝိပါကကာလေပိ တံနာမကမေဝ အဿာတိ ယထာဝုတ္တော အတ္ထော. ဣမိနာ နယေနာတိ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန. ဧတ္ထ ဟိ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရဟေတုဝိပါကဝိညာဏံ ‘‘အာနေဉ္ဇူပဂံ ဟောတိ ဝိညာဏ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ တံနာမကမေဝ ကတွာ ဒီပိတံ. အရဟတ္တဿာပီတိ အပိသဒ္ဒေန အဂ္ဂမဂ္ဂဘာဝနာယပိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဘာဝနာယပီတိ အတ္ထော သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သမာဓိဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာတိ ‘‘ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန စေတသာ ဝိဟရေယျ’’န္တိ သမထနယံ ဒဿေတွာ ဒေသနာ ကထိတာ.

၆၇. အယဉှိ ဘိက္ခူတိ ယံ ဥဒ္ဒိဿ အယံ ဒုတိယာနေဉ္ဇသပ္ပါယဒေသနာယ ဘိက္ခု ဝုတ္တော. ပညဝန္တတရောတိ ဝတွာ တံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘ဒွိန္နမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကတော ကတွာ သမ္မသတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌိမဿ ဟိ ‘‘ယေ စ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ ကာမာ’’တိအာဒိနာ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာနေဝ ရူပမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ကတော၊ ဣမဿ ပန ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ သကလရူပဓမ္မဝသေန. ဘဂဝါ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဘိက္ခုနော ကာရဏဗလာနုရူပမေဝ ပဌမံ ဘာဝနာဘိနိဝေသံ ဒဿေတိ၊ သော ပစ္ဆာ ဉာဏေ ဝိပုလံ ဂစ္ဆန္တေ အနဝသေသတော ဓမ္မံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ရူပပဋိဗာဟနေနာတိ ရူပဝိရာဂဘာဝနာယ သဗ္ဗသော သမတိက္ကမေန. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု တတိယာနေဉ္ဇာဒီသု.

ပညဝန္တတရောတိ ပညုတ္တရော. တိဏ္ဏမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကတော ကတွာတိ ကာမဂုဏာ သဗ္ဗရူပဓမ္မာ ကာမသညာတိ ဧဝံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန တိဓာ ဝုတ္တေ သမ္မသနူပဂဓမ္မေ ဧကတော ကတွာ၊ ‘‘သဗ္ဗမေတံ အနိစ္စ’’န္တိ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ၊ သမ္မသတိ ယထာ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၉၈၊ သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၆၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၄၊ ၇၊ ၈၊ တိဿမေတ္တေယျမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၀၊ ၁၁၊ ပဋိ. မ. ၂.၃၀). တေနာဟ – ‘‘ဥဘယမေတံ အနိစ္စ’’န္တိအာဒိ. ကာမရူပသညာဝသေန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဘေဒတော အဋ္ဌ ဧကေကကောဋ္ဌာသာတိ ဧဝံ ကတံ ဥဘယန္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိက။ပေ။ ဝသေန သင်္ခိပိတွာ ဥဘယန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ. တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ တဏှာဘိနန္ဒနာဝသေန ‘‘ဧတံ မမာ’’တိ၊ ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာဝသေန ‘‘ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဧဝံ အဘိနန္ဒိတုံ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ‘‘ဧတံ မမ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ အဘိနန္ဒိတုံ အဇ္ဈောသာယ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဌာတုန္တိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ကာမပဋိဗာဟနေနာတိ ဣဒံ အာဂမနပဋိပဒါဒဿနတ္ထံ၊ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထဉ္စ ဝုတ္တံ. ရူပပဋိဗာဟနံ ဟိဿ အာသန္နံ၊ တတောပိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမတိက္ကမော၊ တံသမတိက္ကမေန သဟေဝ သဗ္ဗေ တာ ဝိပဿနာဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာ ‘‘ဥဘယမေတံ အနိစ္စ’’န္တိအာဒိဝစနတော.

၆၈. ဣဓ အတ္တနော စာတိ အာကိဉ္စညာယတနကမ္မဋ္ဌာနံ သန္ဓာယာဟ. နိရုဇ္ဈန္တိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂနိရောဓေန၊ သမာပဇ္ဇနက္ခဏေ ပန အနုပ္ပါဒနေနပိ. တေနာဟ ‘‘အာကိဉ္စညာယတနံ ပတွာ’’တိ. အတပ္ပကဋ္ဌေနာတိ ဥဠာရတရဘာဝေန ဈာနသမာပတ္တိယာ အတိတ္တိကရဘာဝေန. တမေဝ ပဋိပဒန္တိ အာကိဉ္စညာယတနဘာဝနမာဟ. သမာဓိဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာ တတိယာရုပ္ပကမ္မဋ္ဌာနဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ယတ္ထေတာ’’တိအာဒိနာ.

ဣဓ အတ္တနောတိ ဒွိကောဋိကသုညတာမနသိကာရသင်္ခါတံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပဋိပဒန္တိ အနန္တရံ ဝုတ္တအာကိဉ္စညာယတနကမ္မဋ္ဌာနံ. သတိ သမထဘာဝနာယံ သုညတာမနသိကာရဿ ဣဓ သာတိသယတ္တာ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒုတိယာကိဉ္စညာယတနေ ဝိပဿနာဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာ’’တိ.

၇၀. တတိယာကိဉ္စညာယတနေ အတ္တနောတိ စတုကောဋိကသုညတာမနသိကာရသင်္ခါတံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သုညတာနုပဿနာဓိကာရေ. ကွစီတိ ကတ္ထစိ ဌာနေ၊ ကာလေ၊ ဓမ္မေ ဝါ. အထ ဝါ ကွစီတိ အဇ္ဈတ္တံ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ. အတ္တနော အတ္တာနန္တိ သကတ္တာနံ. ‘‘အယံ ခေါ၊ ဘော ဗြဟ္မာ။ပေ။ ဝသီ ပိတာ ဘူတဘဗျာန’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၄၂) ပရပရိကပ္ပိတံ အတ္တာနဉ္စ ကဿစိ ကိဉ္စနဘူတံ န ပဿတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကဿစီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပရဿာတိ ‘‘ပရာ ပဇာ’’တိ ‘‘ပရော ပုရိသော’’တိ စ ဧဝံ ဂဟိတဿ. န စ မမ ကွစနီတိ ဧတ္ထ မမ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပယုတ္တောတိ အာဟ ‘‘မမသဒ္ဒံ တာဝ ဌပေတွာ’’တိ. ပရဿ စာတိ အတ္တတော အညဿ၊ ‘‘ပရော ပုရိသော နာမ အတ္ထိ မမတ္ထာယ သဇိတော၊ တဿ ဝသေန မယှံ သဗ္ဗံ ဣဇ္ဈတီ’’တိ ဧဝံ ဧကစ္စဒိဋ္ဌိဂတိကပရိကပ္ပိတဝသေန ပရံ အတ္တာနံ၊ တဉ္စ အတ္တနော ကိဉ္စနဘူတံ န ပဿတီတိ ဒဿေန္တော၊ ‘‘န စ ကွစနီ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ နာဟံ ကွစနီတိ သကအတ္တနော အဘာဝံ ပဿတိ. န ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိန္တိ သကအတ္တနော ဧဝ ကဿစိ အနတ္တနိယတံ ပဿတိ. န စ၊ မမာတိ ဧတံ ဒွယံ ယထာသင်္ချံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ၊ အတ္ထီတိ ပစ္စေကံ. ‘‘န စ ကွစနိ ပရဿ အတ္တာ အတ္ထီ’’တိ ပရဿ အတ္တနော အဘာဝံ ပဿတိ၊ ‘‘တဿ ပရဿ အတ္တနော မမ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနတာ န စတ္ထီ’’တိ ပရဿ အတ္တနော အနတ္တနိယတံ ပဿတိ. ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ ခန္ဓာနံ အတ္တတ္တနိယသုညတာ သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇတာ စတုကောဋိကသုညတာပရိဂ္ဂဏှနေန ဒိဋ္ဌာ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပဋိပဒန္တိ ဣဓာပိ အာကိဉ္စညာယတနကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဝဒတိ. ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဩသက္ကနာ ကထိတာ စတုကောဋိကသုညတာဒဿနဝိသေသဘာဝတော၊ တပ္ပဓာနတ္တာ စဿ မနသိကာရဿ.

ဣဓ အတ္တနောတိ နေဝသညာနာသညာယတနကမ္မဋ္ဌာနမာဟ. သဗ္ဗသညာတိ ရူပသညာ ပဋိဃသညာ နာနတ္တသညာ ဟေဋ္ဌိမာ တိဿော အရူပသညာတိ ဧဝံ သဗ္ဗသညာ အနဝသေသာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ’’တိ ပန ဝိသေသိတတ္တာ ဣမသ္မိံ အာဂတာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသညာဒယော အပိ သညာတိ အပရေ. တန္တိ သမ္မုတိမတ္တံ ကာမသညာပဋိဗာဟနဝသေနေဝ တေသံ နာနတ္တသညာဒိနိရောဓဿ အတ္ထသိဒ္ဓတ္တာ. သမာဓိဝသေန ဩသက္ကနာ ကထိတာ နေဝသညာနာသညာယတနဘာဝနာယ သမထကမ္မဋ္ဌာနဘာဝတော.

၇၁. ပုဗ္ဗေ ပဉ္စဝိဓံ ကမ္မဝဋ္ဋန္တိ ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိံ မောဟော အဝိဇ္ဇာ အာယူဟနာ သင်္ခါရာ နိကန္တိတဏှာ ဥပဂမနံ ဥပါဒါနံ စေတနာ ဘဝေါတိ ဧဝမာဂတော သပရိက္ခာရော ကမ္မပ္ပဗန္ဓော. န အာယူဟိတံ အဿာတိ န စေတိတံ ပကပ္ပိတံ ဘဝေယျ. ဧတရဟိ ဧဝံ ပဉ္စဝိဓံ ဝိပါကဝဋ္ဋန္တိ ဝိညာဏနာမရူပသဠာယတနဖဿဝေဒနာသင်္ခါတော ပစ္စုပ္ပန္နော ဝိပါကပ္ပဗန္ဓော နပ္ပဝတ္တေယျ ကာရဏဿ အနိပ္ဖန္နတ္တာ. သစေ အာယူဟိတံ န ဘဝိဿတီတိ ယဒိ စေတိတံ ပကပ္ပိတံ န သိယာ. ယံ အတ္ထီတိ ယံ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနကံ. တေနာဟ ‘‘ဘူတ’’န္တိ. တဉှိ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တတာယ ‘‘ဘူတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တံ ပဇဟာမီတိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန တတော ဧဝ အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနဝသေန ပဇဟာမိ ပရိစ္စဇာမိ.

ပရိနိဗ္ဗာယီတိ သဟ ပရိကပ္ပနေန အတီတတ္ထေတိ အာဟ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာယေယျာ’’တိ. ပရိနိဗ္ဗာယေယျ နု ခေါတိ ဝါ ပါဌော၊ သော ဧဝတ္ထော. န ကိဉ္စိ ကထိတန္တိ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝေန ဉာဏုတ္တရဿေဝ ဝိသယဘာဝတော သရူပတော န ကိဉ္စိ ကထိတံ၊ နယေန ပနဿ ဝိသေသံ ဉာပေတုကာမတ္တာ. ဘဂဝတော ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမိဿံယေဝ ပရိသတိ နိသိန္နော အာနန္ဒော အနုသန္ဓိကုသလတာယ နေဝသညာနာသညာယတနံ ပါဒကံ ကတွာ ဌိတဿ ဘိက္ခုနော ပဋိသန္ဓိံ အရဟတ္တဉ္စ သန္ဓာယ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿတိ၊ ဣမိနာ ပုစ္ဆာနုသန္ဓိနာ တမတ္ထံ ဒေသေဿာမီ’’တိ. ဩသက္ကနာယ စ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ ဘိန္နရသဒေသနာ ဟောတီတိ ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ ပုစ္ဆိတာ. တသ္မိဉှိ အသတိ အနုသန္ဓိဘေဒဘိန္နေသာ ဒေသနာ၊ န စ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏာ ဘိန္နရသဒေသနာတိ. ဝိပဿနာနိဿိတန္တိ တန္နိဿိတံ. တဿ ဘိက္ခုနော. ဥပါဒိယတိ ဧတေနာတိ စ ဥပါဒါနံ. န ပရိနိဗ္ဗာယတိ ပဟာတဗ္ဗဿ အပ္ပဇဟနတော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဓမ္မာပိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဟာတဗ္ဗာ၊ ပဂေဝ အဓမ္မာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၀). ဥပါဒါနသေဋ္ဌန္တိ ဣဒံ နေဝသညာနာသညာယတနဘဝဿ သဗ္ဗဘဝဂ္ဂတာဒဿနပရံ၊ န ပန အရိယဘဝဂ္ဂဿ ဥပါဒါနသေဋ္ဌတာပဋိသေဓပရံ.

၇၃. နိဿာယာတိ ဘဝပရိယာပန္နံ နာမ ဓမ္မံ နိဿာယ တပ္ပရိယာပန္နံ နာမ နိဿာယ ဩဃနိတ္ထရဏာ ဘဂဝတာ အက္ခာတာ၊ အဟော အစ္ဆရိယမေတံ၊ အဟော အဗ္ဘုတမေတန္တိ.

နဝသုပိ ဌာနေသု သမထယာနိကဿေဝ ဝသေန ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ၊ ဣဓ စ ကဿစိပိ ပါဒကဇ္ဈာနဿ အနာမဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘အရိယသာဝကောတိ သုက္ခဝိပဿကော အရိယသာဝကော’’တိ. နဝန္နမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဧကတော ကတွာ သမ္မသတီတိ ဣဒံ ဈာနဓမ္မေပိ အနုဿဝလဒ္ဓေ ဂဟေတွာ သမ္မသနံ သမ္ဘဝတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ တေဘူမကသင်္ခါရဂတံ ဣဓ ဝုတ္တန္တိ အနဝသေသတော ပရိဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝတာ သက္ကာယော’’တိ.

ဧတံ အမတန္တိ အမတံ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိယာ ဧတံ အရဟတ္တံ အမတရသံ. တေနာဟ – ‘‘ဧတံ အမတံ သန္တံ၊ ဧတံ ပဏီတ’’န္တိ. ‘‘အနုပါဒါယ ကိဉ္စိပိ အဂ္ဂဟေတွာ စိတ္တံ ဝိမုစ္စီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာပိ အနုပါဒါ စိတ္တဿ ဝိမောက္ခော နိဗ္ဗာနံ အညတ္ထ သုတ္တေ ဝုစ္စတိ.

တိဏ္ဏံ ဘိက္ခူနန္တိ အဘိနိဝေသဘေဒေန တိဝိဓာနံ. ပါဒကံ ကတွာ ဌိတဿ ဩသက္ကနာယ အဘာဝေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမောဓာနေတွာတိ သမ္မဒေဝ ဩဒဟိတွာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ အသင်္ကရတော ဝဝတ္ထပေတွာ. သုကထိတံ နာမ ဟောတိ ကထေတဗ္ဗဿ အနဝသေသေတွာ ကထိတတ္တာ.

အာနေဉ္ဇသပ္ပါယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.