၂. ပဉ္စတ္တယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁. ဧကေတိ ဧတ္ထ ဧက-သဒ္ဒေါ အညတ္ထော၊ န ဂဏနာဒိအတ္ထောတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကစ္စေ’’တိ အာဟ. ယံ ပန ပါဠိယံ ‘‘သန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန တေသံ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ ဝိဇ္ဇမာနတာယ အဝိစ္ဆိန္နတာ၊ တတော စ နေသံ မိစ္ဆာဂဟဏတော သိထိလကရဏဝိဝေစနေဟိ အတ္တနော ဒေသနာယ ကိစ္စကာရိတာ အဝိတထတာ စ ဒီပိတာ ဟောတိ. ပရမတ္ထသမဏဗြာဟ္မဏေသု အပရန္တကပ္ပိကတာယ လေသောပိ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ပရိဗ္ဗဇုပဂတဘာဝေနာ’’တိအာဒိ. သဿတာဒိဝသေန အပရန္တံ ကပ္ပေန္တီတိ အပရန္တကပ္ပိနော၊ တေ ဧဝ အပရန္တကပ္ပိကာ. ယသ္မာ တေဟိ အပရန္တံ ပုရိမတရသိဒ္ဓေဟိ တဏှာဒိဋ္ဌိကပ္ပေဟိ ကပ္ပေတွာ အာသေဝနဗလဝတာယ စ ဝိကပ္ပေတွာ အပရဘာဂသိဒ္ဓေဟိ အဘိနိဝေသဘူတေဟိ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟေဟိ ဂဏှန္တိ အဘိနိဝိသန္တိ ပရာမသန္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘အပရန္တံ ကပ္ပေတွာ ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တီ’’တိ. တဏှုပါဒါနဝသေန ကပ္ပနဂဟဏာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တဏှာပစ္စယာ ဟိ ဥပါဒါနံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ မဟာနိဒ္ဒေသေ ဥဒ္ဒါနတော သင်္ခေပတော. တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ တဏှာယ ဒိဋ္ဌိယာ စ ဝသေန. ဒိဋ္ဋိယာ ဝါ ဥပနိဿယဘူတာယ သဟဇာတာယ အဘိနန္ဒနကာယ စ တဏှာယ သဿတာဒိအာကာရေန အဘိနိဝိသန္တဿ မိစ္ဆာဂါဟဿ စ ဝသေန. အနာဂတဓမ္မဝိသယာယ အဓိပ္ပေတတ္တာ အနာဂတကာလဝါစကော ဣဓ အပရ-သဒ္ဒေါ. ရူပါဒိခန္ဓဝိနိမုတ္တဿ ကပ္ပနဝတ္ထုနော အဘာဝါ အန္တ-သဒ္ဒေါ ဘာဂဝါစကောတိ အာဟ – ‘‘အနာဂတံ ခန္ဓကောဋ္ဌာသ’’န္တိ. ကပ္ပေတွာတိ စ တသ္မိံ အပရန္တေ တဏှာယ နာဘိနိဝေသာနံ သမတ္တနံ ပရိနိဋ္ဌာပနမာဟ. ဌိတာတိ တဿာ လဒ္ဓိယာ အဝိဇဟနံ.

အနုဂတာတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အနု အနု ဂတာ အပရန္တေ ပဝတ္တာ. အာရဗ္ဘာတိ အာလမ္ဗိတွာ. ဝိသယော ဟိ တဿာ ဒိဋ္ဌိယာ အပရန္တော. ဝိသယဘာဝတော ဧဝ ဟိ သော တဿာ အာဂမနဋ္ဌာနံ အာရမ္မဏပစ္စယော စာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အာဂမ္မ ပဋိစ္စာ’’တိ. အဓိဝစနပဒါနီတိ ပညတ္တိပဒါနိ၊ ဒါသာဒီသု သိရိဝဍ္ဎကာဒိသဒ္ဒေါ ဝိယ ဝစနမတ္တမေဝ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တိယာ အဓိဝစနံ ပညတ္တိ. အထ ဝါ အဓိ-သဒ္ဒေါ ဥပရိဘာဝေ၊ ဝုစ္စတီတိ ဝစနံ၊ ဥပရိ ဝစနံ အဓိဝစနံ၊ ဥပါဒါနဘူတရူပါဒီနံ ဥပရိ ပညာပိယမာနာ ဥပါဒါပညတ္တီတိ အတ္ထော၊ တသ္မာ ပညတ္တိဒီပကပဒါနီတိ အတ္ထော. ပညတ္တိမတ္တဉှေတံ ဝုစ္စတိ၊ ယဒိဒံ၊ ‘‘အတ္တာ လောကော’’တိ စ၊ န ရူပဝေဒနာဒယော ဝိယ ပရမတ္ထော. အဓိကဝုတ္တိတာယ ဝါ အဓိမုတ္တိယောတိ ဒိဋ္ဌိယော ဝုစ္စန္တိ. အဓိကဉှိ သဘာဝဓမ္မေသု သဿတာဒိံ ပကတိအာဒိံ ဒြဗျာဒိံ ဇီဝါဒိံ ကာယာဒိဉ္စ အဘူတမတ္ထံ အဇ္ဈာရောပေတွာ ဒိဋ္ဌိယော ပဝတ္တန္တီတိ. အဘိဝဒန္တီတိ၊ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ အဘိနိဝိသိတွာ ဝဒန္တိ၊ ‘‘အယံ ဓမ္မော၊ နာယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ ဝိဝဒန္တိ. အဘိဝဒနကိရိယာယ အဇ္ဇာပိ အဝိစ္ဆေဒဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝတ္တမာနကာလဝစနံ.

သညာ ဧတဿ အတ္ထီတိ သညီတိ အာဟ ‘‘သညာသမင်္ဂီ’’တိ. နတ္ထိ ဧတဿ ရောဂေါ ဘင်္ဂေါတိ အရောဂေါတိ အရောဂသဒ္ဒဿ နိစ္စပရိယာယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ရောဂရဟိတတာသီသေန ဝါ နိဗ္ဗိကာရတာယ နိစ္စတံ ပဋိဇာနာတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကောတိ အာဟ ‘‘အရောဂေါတိ နိစ္စော’’တိ. ဣမိနာတိ၊ ‘‘သညီ အတ္တာ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန. သောဠသ သညီဝါဒါတိ – ရူပီစတုက္ကံ၊ အရူပီစတုက္ကံ၊ အန္တဝါစတုက္ကံ၊ ဧကန္တသုခီစတုက္ကန္တိ – ဣမေသံ စတုန္နံ စတုက္ကာနံ ဝသေန သောဠသ သညီဝါဒါ ကထိတာ. ဣမေသုယေဝ ပုရိမာနံ ဒွိန္နံ စတုက္ကာနံ ဝသေန အဋ္ဌ သညီဝါဒါ အဋ္ဌ စ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါတိ မနုဿတ္တဘာဝေ ကာမာဝစရဒေဝတ္တဘာဝေ ရူပါဝစရဒေဝတ္တဘာဝေ စတုဗ္ဗိဓာရုပ္ပတ္တဘာဝေ စဝိတွာ သတ္တဿ ဥစ္ဆေဒပညာပနဝသေန သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ ကထိတာ. အသတော ဝိနာသာသမ္ဘဝတော အတ္ထိဘာဝနိဗန္ဓနော ဥစ္ဆေဒဝါဒေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘သတောတိ ဝိဇ္ဇမာနဿာ’’တိ. ယာဝါယံ အတ္တာ န ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ တာဝ ဝိဇ္ဇတိ ဧဝါတိ ဂဟဏတော နိရုဒယဝိနာသော ဣဓ ဥစ္ဆေဒေါတိ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဥပစ္ဆေဒ’’န္တိ. ဝိသေသေန နာသော ဝိနာသော၊ အဘာဝေါ၊ သော ပန မံသစက္ခု-ပညာစက္ခု-ဒဿနပထာတိက္ကမောဝါတိ အာဟ ‘‘အဒဿန’’န္တိ. အဒဿနေ ဟိ နာသ-သဒ္ဒေါ လောကေ နိရုဠှော. ဘဝဝိဂမန္တိ သဘာဝါပဂမနံ ယော ဟိ နိရုဒယဝိနာသဝသေန ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ န သော အတ္တနော သဘာဝေနေဝ တိဋ္ဌတိ.

ပဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါတိ ပဉ္စကာမဂုဏသုခမနုဘောဂဝသေန စတုဗ္ဗိဓရူပဇ္ဈာနသုခပရိဘောဂဝသေန စ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိပညာပနဝါဒါ. ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ဒဿနဘူတေန ဉာဏေန ဥပလဒ္ဓဓမ္မော. တတ္ထ ယော အနိန္ဒြိယဝိသယော၊ သောပိ သုပါကဋဘာဝေန ဣန္ဒြိယဝိသယော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ပစ္စက္ခဓမ္မော ဝုစ္စတီ’’တိ. တေနေဝ စ၊ ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ပဋိလဒ္ဓအတ္တဘာဝဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သညီတိ အာဒိဝသေန တီဟာကာရေဟိ သန္တန္တိ သညီ အသညီ နေဝသညီနာသညီတိ ဣမေဟိ အာကာရေဟိ ဝိဇ္ဇမာနံ၊ သဒါ ဥပလဗ္ဘမာနံ သဿတန္တိ အတ္ထော. သညီ အတ္တာတိအာဒီနိ တီဏိ ဒဿနာနိ. သန္တအတ္ထဝသေန ဧကန္တိ သဿတဿ အတ္တနော ဝသေန ဧကံ ဒဿနံ. ဣတရာနိ ဒွေတိ ဥစ္ဆေဒဝါဒ-ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒသညိတာနိ ဒွေ ဒဿနာနိ. တီဏိ ဟုတွာ ပဉ္စ ဟောန္တီတိ ဣဒံ၊ ‘‘သန္တအတ္ထဝသေန ဧက’’န္တိ သင်္ဂဟဝသေန ဝုတ္တဿ သညီတိ အာဒိဝိဘာဂဝသေန ဝုတ္တတ္တာ သုဝိညေယျန္တိ အဋ္ဌကထာယံ န ဥဒ္ဓဋံ.

၂၂. ရူပီံ ဝါတိ ဧတ္ထ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇၆-၇၇) ယဒိ ရူပံ အဿ အတ္ထီတိ ရူပီတိ အယမတ္ထော အဓိပ္ပေတော. ဧဝံ သတိ ရူပဝိနိမုတ္တေန အတ္တနာ ဘဝိတဗ္ဗံ သညာယ ဝိယ ရူပဿပိ အတ္တနိယတ္တာ. န ဟိ သညီ အတ္တာတိ ဧတ္ထ သညာ အတ္တာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၆-၇၇) ‘‘တတ္ထ ပဝတ္တသညဉ္စဿ သညာတိ ဂဟေတွာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဧဝံ သန္တေ၊ ‘‘ကသိဏရူပံ အတ္တာတိ ဂဏှာတီ’’တိ ဣဒံ ကထန္တိ? န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ – ‘‘ရူပံ အဿ အတ္ထီတိ ရူပီ’’တိ၊ အထ ခေါ ‘‘ရုပ္ပနသီလော ရူပီ’’တိ. ရုပ္ပနဉ္စေတ္ထ ရူပသရိက္ခတာယ ကသိဏရူပဿ ဝဍ္ဎိတာဝဍ္ဎိတကာလဝသေန ဝိသေသာပတ္တိ၊ သာ စ နတ္ထီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ပရိတ္တဝိပုလတာဒိဝိသေသသဗ္ဘာဝတော. ယဒိ ဧဝံ ဣမဿ ဝါဒဿ သဿတဒိဋ္ဌိသင်္ဂဟော န ယုဇ္ဇတီတိ? နော န ယုဇ္ဇတိ ကာယဘေဒတော ဥဒ္ဓံ အတ္တနော နိဗ္ဗိကာရတာယ တေန အဓိပ္ပေတတ္တာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ. အထ ဝါ ‘‘ရူပံ အဿ အတ္ထီတိ ရူပီ’’တိ ဝုစ္စမာနေပိ န ဒေါသော. ကပ္ပနာသိဒ္ဓေနပိ ဟိ ဘေဒေန သာမိနိဒ္ဒေသဒဿနတော ယထာ ‘‘သိလာပုတ္တကဿ သရီရ’’န္တိ. ရုပ္ပနံ ဝါ ရုပ္ပနသဘာဝေါ ရူပံ၊ တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ရူပီ၊ အတ္တာ ‘‘ရူပိနော ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၁ ဒုကမာတိကာ) ဝိယ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ရူပသဘာဝတ္တာ အတ္တနော ‘‘ရူပံ အတ္တာ’’တိ ဝစနံ ဉာယာဂတမေဝါတိ ‘‘ကသိဏရူပံ အတ္တာတိ ဂဏှာတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အရူပိန္တိ ဧတ္တာပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ယထာရဟံ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. သန္တသုခုမံ မုဉ္စိတွာ တဗ္ဗိပရီတဿ ဂဟဏေ ကာရဏံ နတ္ထီတိ လာဘီ၊ ‘‘ကသိဏရူပံ အတ္တာ’’တိ ဂဏှာတီတိ လာဘိတက္ကိနော ဌပေတွာ၊ သေသတက္ကီ လာဘိဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ. အနုဿုတိတက္ကိကောပိ သုဒ္ဓတက္ကိကောပိ ဝါ နိရင်္ကုသတ္တာ တက္ကနဿ ကသိဏရူပမ္ပိ အတ္တာတိ ကဒါစိပိ ဂဏှေယျာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥဘောပိ ရူပါနိ ဂဏှာတိယေဝါ’’တိ. သုဒ္ဓတက္ကိကဿ ဥဘယဂ္ဂဟဏံ န ကတံ၊ တသ္မာ သာသင်္ကဝစနံ.

ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသ-ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏ-နတ္ထိဘာဝအာကိဉ္စညာယတနာနိ အရူပသမာပတ္တိနိမိတ္တံ. ဌပေတွာ သညာက္ခန္ဓန္တိ ဣဒံ သညာယ အတ္တနိယတံ ဟဒယေ ကတွာ ဝုတ္တံ. ‘‘ရူပိံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန ပန အတ္ထေ ဝုစ္စမာနေ သညာက္ခန္ဓံ ဗဟိဒ္ဓါ အကတွာ ‘‘အရူပဓမ္မေ’’ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. မိဿကဂ္ဂါဟဝသေနာတိ ရူပါရူပသမာပတ္တီနံ နိမိတ္တာနိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ၊ ‘‘ဧကော အတ္တာ’’တိ၊ တတ္ထ ပဝတ္တသညဉ္စဿ၊ ‘‘သညာ’’တိ ဂဟဏဝသေန. အယဉှိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ရူပါရူပသမာပတ္တိလာဘိတာယ တံနိမိတ္တံ ရူပဘာဝေန အရူပဘာဝေန စ ဂဟေတွာ ဥပတိဋ္ဌတိ၊ တသ္မာ၊ ‘‘ရူပီ အရူပီ စာ’’တိ အဘိနိဝေသံ ဇနေတိ အဇ္ဈတ္တဝါဒိနော ဝိယ တက္ကမတ္တေနေဝ ဝါ ရူပါရူပဓမ္မေ မိဿကဝသေန ဂဟေတွာ၊ ‘‘ရူပီ စ အရူပီစ အတ္တာ ဟောတီ’’တိ. တက္ကဂါဟေနေဝါတိ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝပ္ပတ္တဓမ္မာ ဝိယ စ အစ္စန္တသုခုမဘာဝပတ္တိယာ သကိစ္စသာဓနာသမတ္ထတာယ ထမ္ဘကုဋ္ဋဟတ္ထပါဒါနံ သင်္ဃာတော ဝိယ နေဝ ရူပီ၊ ရူပသဘာဝါနတိဝတ္တနတော န အရူပီတိ ဧဝံ ပဝတ္တတက္ကဂါဟေန. လာဘိဝသေနပိ ဝါ အန္တာနန္တိကစတုတ္ထဝါဒေ ဝက္ခမာနနယေန အညမညပဋိပက္ခဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေဝလံ ပန တတ္ထ ဒေသကာလဘေဒဝသေန တတိယစတုတ္ထဝါဒါ ဣစ္ဆိတာ၊ ဣဓ ကာလဝတ္ထု ဘေဒဝသေနာတိ အယမေဝ ဝိသေသော. ကာလဘေဒဝသေန စေတ္ထ တတိယဝါဒဿ ပဝတ္တိ ရူပါရူပနိမိတ္တာနံ သဟ အနုပဋ္ဌာနတော၊ စတုတ္ထဝါဒဿ ပန ဝတ္ထုဘေဒဝသေန ပဝတ္တိ ရူပါရူပဓမ္မာနံ သမူဟတော၊ ‘‘ဧကော အတ္တာ’’တိ တက္ကဝသေနာတိ တတ္ထ ဝက္ခမာနနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယဒိပိ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဝသေန သမာပတ္တိဘေဒေန သညာနာနတ္တသမ္ဘဝတော ဒုတိယဒိဋ္ဌိပိ သမာပန္နကဝသေန လဗ္ဘတိ၊ တထာပိ သမာပတ္တိယံ ဧကရူပေနေဝ သညာယ ဥပဋ္ဌာနတော၊ ‘‘ပဌမဒိဋ္ဌိ သမာပန္နကဝါရေန ကထိတာ’’တိ အာဟ. တေနေဝေတ္ထ သမာပန္နကဂ္ဂဟဏံ ကတံ. ဧကသမာပတ္တိလာဘိနော ဧဝ ဝါ ဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သမာပတ္တိ ဘေဒေန သညာဘေဒသမ္ဘဝေပိ ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ သညာနာနတ္တေန ဩဠာရိကေန နာနတ္တသညီတိ၊ ‘‘ဒုတိယဒိဋ္ဌိ အသမာပန္နကဝါရေနာ’’တိ အာဟ. အဝဍ္ဎိတကသိဏဝသေန ပရိတ္တသညိတံ၊ ဝဍ္ဎိတကသိဏဝသေန အပ္ပမာဏသညိတံ ဒဿေတုံ၊ ‘‘တတိယဒိဋ္ဌိ သုပ္ပမတ္တေန ဝါ သရာဝမတ္တေန ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘အင်္ဂုဋ္ဌပ္ပမာဏော ဝါ အတ္တာ ယဝပ္ပမာဏော၊ အဏုမတ္တော ဝါ အတ္တာ’’တိအာဒိဒဿနဝသေန (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၄၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၇၆-၇၇) ပရိတ္တော သညီတိ ပရိတ္တသညီ. ကပိလကဏာဒါဒယော (ဝိဘ. အနုဋီ. ၁၈၉) ဝိယ အတ္တနော သဗ္ဗဂတဘာဝပဋိဇာနနဝသေန အပ္ပမာဏော သညီတိ အပ္ပမာဏသညီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဧတန္တိ၊ ‘‘ရူပိံ ဝါ’’တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တအတ္တဝါဒံ. ဧကေသန္တိ ဧကစ္စာနံ. ဥပါတိဝတ္တတန္တိ အတိက္ကမန္တာနံ. နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ သာမိဝစနံ. ဝိညာဏကသိဏမေကေ အဘိဝဒန္တီတိ ယောဇနာ. တေနာဟ – ‘‘သညံ။ပေ။ အဘိဝဒန္တီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘သညံ ဌပေတွာ သေသာနိ တီဏီ’’တိ ဣဒံ သညာယ စတုက္ကမ္ပိ ပရိပုဏ္ဏမေဝ ဂဟေတွာ၊ အပရေ အဋ္ဌကန္တိ ဝဒန္တိ. တဒုဘယန္တိ တံ သညာအဋ္ဌကန္တိ ဝုတ္တံ ဥဘယံ. ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတီတိ၊ ‘‘စတဿော ရူပသညီ’’တိအာဒိနာ ဥပရိ ပကာသေဿတိ. ဝက္ခတိ ဟိ – ‘‘ကောဋ္ဌာသတော အဋ္ဌ၊ အတ္ထတော ပန သတ္တ သညာ ဟောန္တီ’’တိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၂၂). ဧတ္ထာတိ၊ ‘‘ဧတံ ဝါ ပနာ’’တိ ဧတသ္မိံ ဝါကျေ. သမတိက္ကမိတုံ သက္ကောန္တိ တတ္ထ အာဒီနဝဒဿနေန တဒုဒ္ဓံ အာနိသံသဒဿနေန စ ဗြူဟိတသဒ္ဓါဒိ ဂုဏတ္တာ၊ ဝိပရိယာယေန အသက္ကုဏနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယေ သက္ကောန္တိ၊ တေဝ ဂဟိတာ တေသံယေဝ ဝသေန ဝက္ခမာနဿ ဝိသေသဿ ဝတ္တုံ သက္ကုဏေယျတ္တာ. သက္ကောန္တာနဉ္စ နေသံ ဥပါတိဝတ္တနံ အတ္တနော ဉာဏဗလာနုရူပန္တိ ဣမမတ္ထံ ဥပမာယ ဒဿေတုံ၊ ‘‘တေသံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အပ္ပမာဏန္တိ အပ္ပမာဏာရမ္မဏော၊ အပ္ပမာဏာရမ္မဏတာ စဿ အာဂမနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ အနန္တာရမ္မဏတော ဝါ. န ဟိ အာရမ္မဏေ အနန္တန္တိ ပရမာနန္တဿ ပမာဏံ ဝါ ဂဏှာတိ. သုခဒုက္ခေဟိ အနိဉ္ဇနတော ရူပဝိရာဂဘာဝနာဝိသေသတာယ စ အာနေဉ္ဇံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ၊ အယံ နော အတ္တာတိ အဘိဝဒန္တာ တိဋ္ဌန္တိ. ဝိညာဏကသိဏမေကေတိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဧကေ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ အတ္တာတိ ဝဒန္တိ. တေနာဟ – ‘‘ဝိညာဏဉ္စာယတနံ တာဝ ဒဿေတု’’န္တိ. တဿ ပန အာရမ္မဏဘူတံ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသေ ပဝတ္တဝိညာဏန္တိ အပရေ. တဉှိ ကသိဏံ မနသိကာရဝသေန၊ ‘‘ဝိညာဏကသိဏ’’န္တိ၊ ဝိညာဏဉ္စ တံ အာရမ္မဏဋ္ဌေန အာယတနဉ္စာတိ၊ ‘‘ဝိညာဏဉ္စာယတန’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ. အာကိဉ္စညာယတနမေကေတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

တယိဒန္တိ ယ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရောတိ အာဟ ‘‘တံ ဣဒ’’န္တိ. ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ယထာ ဝုတ္တံ ‘‘သညီ အတ္တာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဒိဋ္ဌိံ. ဒိဋ္ဌိယေဝ ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတံ ‘‘မုတ္တဂတံ (မ. နိ. ၂.၁၁၉၊ အ. နိ. ၉.၁၁)၊ သင်္ခါရဂတ’’န္တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၄၁) ဝိယ. ဂန္တဗ္ဗာဘာဝတော ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဂတမတ္တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ၊ ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟဏမတ္တန္တိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိပကာရော ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတံ. လောကိယာ ဟိ ဝိဓယုတ္တဂတပကာရသဒ္ဒေ သမာနတ္ထေ ဣစ္ဆန္တိ. ဒိဋ္ဌိပစ္စယော ဒိဋ္ဌိကာရဏံ၊ အဝိဇ္ဇာဒိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာပိ ဟိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ဥပနိဿယာဒိဘာဝတော. ယထာဟ – ‘‘အဿုတဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုထုဇ္ဇနော အရိယာနံ အဒဿာဝီ အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒေါ’’တိအာဒိ (ဓ. သ. ၁၀၀၇). ဖဿောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ယထာဟ ‘‘တဒပိ ဖဿပစ္စယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၁၈-၁၂၄). သညာပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ယထာဟ ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိ (သု. နိ. ၈၈၀၊ မဟာနိ. ၁၀၉). ဝိတက္ကောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ယထာဟ – ‘‘တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာ၊ သစ္စံ မုသာတိ ဒွယဓမ္မမာဟူ’’တိ (သု. နိ. ၈၉၂၊ မဟာနိ. ၁၂၁). အယောနိသောမနသိကာရောပိ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနံ. ယထာဟ – ‘‘တဿေဝံ မနသိကရောတော ဆန္နံ ဒိဋ္ဌီနံ အညတရာ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အတ္ထိ မေ အတ္တာတိ တဿ သစ္စတော ထေတတော ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၉). ဒိဋ္ဌာရမ္မဏန္တိ ဒိဋ္ဌိအာရမ္မဏဘူတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကံ. တေနာဟ – ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၃၀). ရူပဝေဒနာဒိဝိနိမုတ္တဿ ဒိဋ္ဌိယာ အာရမ္မဏဿ အဘာဝတော အနာဒိယိတွာ ဣဒမေဝ ဒဿေတိ – ‘‘ဣမိနာ ပစ္စယေန ဣဒံ နာမ ဒဿနံ ဂဟိတ’’န္တိ. ဣမိနာ ပစ္စယေနာတိ ဝါ ဧတ္ထ ပစ္စယဂ္ဂဟဏေန အာရမ္မဏမ္ပိ ဂဟိတမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တဒေဝါတိ ဒိဋ္ဌိဂတဉ္စေဝ ဒိဋ္ဌိပစ္စယဉ္စ. ရူပသညာနန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ပကာရတ္ထော၊ ‘‘ယဒိ ရူပသညာန’’န္တိအာဒိနာ ပကာရေန ဝုတ္တသညာနန္တိ အတ္ထော. နိရုပက္ကိလေသာ နီဝရဏာဒိ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တိတော. ဥတ္တမာ ပဏီတဘာဝပ္ပတ္တိတော၊ တတော ဧဝ သေဋ္ဌာ၊ သေဋ္ဌတ္တာ ဧဝ ဥတ္တရိတရာဘာဝတော အနုတ္တရိယာ. အက္ခာယတီတိ ဥပဋ္ဌာတိ. အာကိဉ္စညာယတနသညာယ ဝိသုံ ဝုစ္စမာနတ္တာ စတုတ္ထာရုပ္ပသညာယ စ ဣမသ္မိံ သညီဝါဒေ အနောတရဏတော၊ ‘‘ယဒိ အာရုပ္ပသညာနန္တိ ဣမိနာ အာကာသာနဉ္စာယတန-ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ဣတရေဟိ ပန ဒွီဟီတိ၊ ‘‘ယဒိ ဧကတ္တသညာနံ၊ ယဒိ နာနတ္တသညာန’’န္တိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ. သမာပန္နကဝါရော စ တထာ ဣဓ ကထိတောတိ အဓိပ္ပါယော. ကောဋ္ဌာသတော အဋ္ဌ သညာ စတုက္ကဒွယသင်္ဂဟတော. ဧကတ္တသညီပဒံ ဌပေတွာ အတ္ထတော ပန သတ္တ သညာ ဟောန္တိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေနာတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ – ‘‘သမာပန္နက။ပေ။ သင်္ဂဟိတောယေဝါ’’တိ.

သညာဂတန္တိ သညာဝသေန ဂတံ၊ သညာသင်္ဂဟံ ဂတံ ဝါ. တဿ ပန အဒိဋ္ဌိဂတဿပိ ဥပလဗ္ဘမာနတ္တာ၊ ‘‘သဒ္ဓိံ ဒိဋ္ဌိဂတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ ကတန္တိ သဟ ကာရဏဘူတေဟိ ပစ္စယေဟိ တေနေဝ သဟ ကာရဏဘာဝေန သမာဂန္တွာ နိဗ္ဗတ္တိတံ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ အတ္ထော. သင်္ခတတ္တာ ဩဠာရိကံ ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တသဗ္ဘာဝတော. ယဿ ဟိ ဥပ္ပါဒေါ ပညာယတိ၊ ဝယော ပညာယတိ၊ ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတိ၊ တံ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇနသဘာဝတော ပဿန္တဿ ပါကဋဘူတဝိကာရံ ဩဠာရိကံ သိယာ. န စေတ္ထ မဂ္ဂဖလဓမ္မာ နိဒဿေတဗ္ဗာ တေသံ တထာ အနနုပဿိတဗ္ဗတော၊ တေသမ္ပိ သင်္ခတဘာဝေန ဣတရေဟိ သမာနယောဂက္ခမတာယ ဒုန္နိဝါရယဘာဝတော. တထာ ဟိ ‘‘အသေသဝိရာဂနိရောဓာ’’တိ (ဥဒါ. ၃) ဝစနတော မဂ္ဂဿပိ နိဿရဏဘာဝေန ‘‘အတ္ထိ ခေါ ပန သင်္ခါရာနံ နိရောဓော’’တိ နိဗ္ဗာနမေဝေတ္ထ ပဋိယောဂဘာဝေန ဥဒ္ဓဋံ ‘‘နိရုဇ္ဈန္တိ ဧတ္ထာ’’တိ ကတွာ. နိရောဓသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ နာမ အတ္ထီတိ ဧတ္ထ၊ – ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဇာတံ အဘူတံ အသင်္ခတ’’န္တိ သုတ္တပဒံ (ဥဒါ. ၇၃) အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ. နိဗ္ဗာနဒဿီတိ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန နိဗ္ဗာနဒဿီ၊ တတော ဧဝ ဣတရာဘိသမယတ္ထသိဒ္ဓိယာ တံ သင်္ခတံ အတိက္ကန္တော.

၂၃. အဋ္ဌသု အသညီဝါဒေသူတိ ဣဒံ ဗြဟ္မဇာလေ (ဒီ. နိ. ၁.၇၈-၈၀) အာဂတနယေန ဝုတ္တမေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဟေဋ္ဌာ၊ ‘‘သညီတိ ဣမိနာ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ ကထိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန စတ္တာရော ဝါဒါ ဧဝ ဥဒ္ဓဋာ. တေနာဟ ‘‘အသညီ’’တိအာဒိ. ဧသ နယော ပရတော ‘‘အဋ္ဌသု နေဝသညီနာသညီဝါဒေသူ’’တိ ဧတ္ထာပိ. သညာယ သတိ တာယ ဝေဒနာဂါဟသဗ္ဘာဝတော ‘‘အာဗာဓနဋ္ဌေန သညာ ရောဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခတာသူလယောဂတော ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတော ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂေဟိ ဥဒ္ဓုမာတပက္ကပဘိဇ္ဇနတော စ သညာ ဂဏ္ဍော၊ သွာယမတ္ထော ဒေါသဒုဋ္ဌတာယ ဧဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သဒေါသဋ္ဌေန ဂဏ္ဍော’’တိ. ပီဠာဇနနတော အန္တောတုဒနတော ဒုရုဒ္ဓရဏတော စ သညာ သလ္လံ၊ သွာယမတ္ထော အတ္တဘာဝံ အနုပဝိသိတွာ အဝဋ္ဌာနေနာတိ အာဟ ‘‘အနုပဝိဋ္ဌဋ္ဌေန သလ္လ’’န္တိ. ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေ ဝိညာဏံ ကုတောစိ အာဂတံ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိသန္ဓိဝသေန အာဂတိ’’န္တိ. ဂတိန္တိ ပဝတ္တိံ. သာ ပန တာသု တာသု ဂတီသု ဝုတ္တိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘စုတိဝသေန ဂတိ’’န္တိ၊ ဝဍ္ဎနဝသေန ဃနပဗန္ဓဝသေနာတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အပရာပရ’’န္တိ. အပရာပရဉှိ ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဝိညာဏံ နန္ဒူပသေစနံ၊ ဣတရံ ခန္ဓတ္တယံ ဝါ နိဿာယ အဘိဝုဒ္ဓိံ ပတိဋ္ဌံ မဟန္တဉ္စ ပါပုဏာတီတိ. ပဝဍ္ဎဝသေန ဝါ ဂတိံ၊ နိက္ခေပဝသေန စုတိံ၊ တတော အပရာပရဉ္စ ရူပပဝတ္တနဝသေန ဥပပတ္တိံ၊ ဣန္ဒြိယပရိပါကဝသေန ဝုဍ္ဎိံ တဿ တဿ ကမ္မဿ ကတူပစိတဘာဝေန ဝိရုဠှိံ၊ တဿ ကမ္မဿ ဖလနိဗ္ဗတ္တိယာ ဝေပုလ္လန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

ကာမဉ္စာတိအာဒိနာ ‘‘အညတြ ရူပါ’’တိအာဒိကာ စောဒနာ လက္ခဏဝသေန ဝုတ္တာတိ ဒဿေတွာ အယဉ္စ နယော စောဒနာယ အဝိသိဋ္ဌဝိသယတာယ သိယာ၊ ဝိသိဋ္ဌဝိသယာ ပနာယံ စောဒနာတိ ဒဿေတုံ၊ ‘‘အယံ ပန ပဉှော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္တကေ ခန္ဓေတိ ယထာဝုတ္တေ ရူပဝေဒနာဒိကေ စတ္တာရော ခန္ဓေ. အညတြ ရူပါတိ ဣမိနာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရူပေန ဝိနာ ဝိညာဏဿ ပဝတ္တိ နတ္ထီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. ဘဝဝိသေသစောဒနာယ သဘာဝတော ဧဝ ဝိညာဏေန ဝိနာ ရူပဿပိ ပဝတ္တိ နတ္ထီတိ ဒီပိတံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အရူပဘဝေပိ ရူပံ၊ အသညာဘဝေ စ ဝိညာဏံ အတ္ထီ’’တိ. နိရောဓသမာပန္နဿာတိ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နဿပိ ဝိညာဏံ အတ္ထိ. ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ စေ အတ္ထံ ပဋိဗာဟသီတိ ယဒိ သဒ္ဒတ္ထမေဝ ဂဟေတွာ အဓိပ္ပါယံ န ဂဏှသိ နေယျတ္ထံ သုတ္တန္တိ. ဧတ္ထ စ အသညဘဝေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တဝသေန ပဌမဝါဒေါ၊ သညံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန သညံယေဝ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ တဿ ကိဉ္စနဘာဝေန ဌိတာယ အညာယ သညာယ အဘာဝတော အသညီတိ ပဝတ္တော ဒုတိယဝါဒေါ၊ တထာ သညာယ သဟ ရူပဓမ္မေ သဗ္ဗေ ဧဝ ဝါ ရူပါရူပဓမ္မေ အတ္တာတိ ဂဟေတွာ ပဝတ္တော တတိယဝါဒေါ၊ တက္ကဂ္ဂါဟဝသေနေဝ ပဝတ္တော စတုတ္ထဝါဒေါ. တေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နေဝသညီနာသညီဝါဒေပိ အသညဘဝေ နိဗ္ဗတ္တဿ သတ္တဿ စုတိပဋိသန္ဓီသု၊ သဗ္ဗတ္ထ ဝါ ပဋုသညာကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထာယ သုခုမာယ သညာယ အတ္ထိဘာဝပဋိဇာနနဝသေန ပဌမဝါဒေါ၊ အသညီဝါဒေ ဝုတ္တနယေန သုခုမာယ သညာယ ဝသေန သဉ္ဇာနနသဘာဝတာပဋိဇာနနဝသေန စ ဒုတိယဝါဒါဒယော ပဝတ္တာတိ. ဧဝမေတ္ထ ဧတေသံ ဝါဒါနံ သဗ္ဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

၂၄. ယတ္ထ န သညာ၊ တတ္ထ ဉာဏဿ သမ္ဘဝေါ ဧဝ နတ္ထီတိ အာဟ – ‘‘အသညာ သမ္မောဟော’’တိ၊ အသညဘာဝေါ နာမ သမ္မောဟပ္ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. ယထာ နိယျန္တီတိ နိယျာနိယာတိ ဗဟုလံ ဝစနတော ကတ္တုသာဓနော နိယျာနိယသဒ္ဒေါ၊ ဧဝံ ဣဓ ဝိညာတဗ္ဗသဒ္ဒေါတိ အာဟ – ‘‘ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာတဗ္ဗ’’န္တိ၊ ဝိဇာနနံ ဝိညာဏန္တိ အတ္ထော. တေန ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဗ္ဗမတ္တေနာတိ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာဏပ္ပမာဏေနာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေနာဟ – ‘‘ပဉ္စဒွါရိကသညာပဝတ္တိမတ္တေနာ’’တိ၊ နိဗ္ဗိကပ္ပဘာဝတော ပဉ္စဒွါရိကသညာပဝတ္တိသမေန ဘာဝနာဘိနီဟာရေနာတိ အတ္ထော. ဩဠာရိကသင်္ခါရပ္ပဝတ္တိမတ္တေနာတိ ဩဠာရိကာနံ သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တိယာ. ဩဠာရိကသင်္ခါရာတိ စေတ္ထ အာကိဉ္စညာယတနပရိယောသာနာ သမာပတ္တိဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ. ဥပသမ္ပဒန္တိ ယေ သညာယ၊ အသညိဘာဝေ စ ဒေါသံ ဒိသွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဝဏ္ဏေန္တာပိ ရူပဇ္ဈာနပဋိလာဘမတ္တေန တဿ သမ္ပာဒနံ ပဋိလာဘံ အဓိဂမံ ပညပေန္တိ၊ တေသံ တဿ ဗျသနံ အက္ခာယတိ အနုပါယဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ဝိနာသော’’တိအာဒိ. ဝုဋ္ဌာနန္တိ သဒိသသမာပဇ္ဇနပုဗ္ဗကံ ပရိဝုဋ္ဌာနံ. သမာပတ္တိ ဧဝ တေသံ နတ္ထိ အနဓိဂတတ္တာ. ဩဠာရိကသင်္ခါရပ္ပဝတ္တိယာ အန္တမသော အာကိဉ္စညာယတနသင်္ခါရပ္ပဝတ္တိယာပိ ပတ္တဗ္ဗန္တိ န အက္ခာယတိ တေပိ သမတိက္ကမိတွာ ပတ္တဗ္ဗတော. သင်္ခါရာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ. အဝသေသာတိ ဣတော ပရံ သုခုမဘာဝေါ နာမ နတ္ထီတိ သုခုမဘာဝါပတ္တိယာ အဝသေသာ. တေနာဟ – ‘‘ဘာဝနာဝသေန သဗ္ဗသုခုမဘာဝံ ပတ္တာ သင်္ခါရာ’’တိ. ဧတန္တိ နေဝသညာနာသညာယတနံ၊ ပတ္တဗ္ဗံ နာမ ဟောတိ တာဒိသသင်္ခါရပ္ပတ္တိယံ တဗ္ဗောဟာရတော. သင်္ခတံ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတတ္တာ.

၂၅. ‘‘ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သတော သတ္တဿ ဥစ္ဆေဒံ ဝိနာသံ ဝိဘဝံ ပညပေန္တီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၅) ဝက္ခမာနတ္တာ သဗုဒ္ဓိယံ ဝိပရိဝတ္တမာနေ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ၊ ‘‘တတြာ’’တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘တတြာတိ သတ္တသု ဥစ္ဆေဒဝါဒေသု ဘုမ္မ’’န္တိ. ဥဒ္ဓံ သရန္တိ ဥဒ္ဓံ ဂတံ သရန္တာတိ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥဒ္ဓံ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ. သရန္တာတိ ယတ္ထ ပတ္ထေန္တိ န လဘန္တိ၊ တံ ဇာနန္တာ. အာသတ္တိန္တိ အာသီသနံ. ပေစ္စာတိ ပရလောကေ. ဝါဏိဇူပမာ ဝိယာတိ ဘဝပရိယာပန္နဖလဝိသေသာပေက္ခာယ ပဋိပဇ္ဇနတော. သက္ကာယဿ ဘယာတိ သန္တော ကာယောတိ သက္ကာယော၊ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနော ဓမ္မသမူဟောတိ ကတွာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကံ၊ တတော ဘာယနေန. မာ ခီယိ မာ ပရိက္ခယံ အဂမာသိ. မာ ဩသီဒိ မာ ဟေဋ္ဌာ ဘဿိ. အဗ္ဘန္တိ အာကာသံ မာ ဥန္ဒြိယိ မာ ဘိဇ္ဇိတွာ ပတိ. ဂဒ္ဒုလေန ဗဒ္ဓေါ ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓေါ. ဒဠှထမ္ဘော ဝိယ ခီလော ဝိယ စ သက္ကာယော ဒုမ္မောစနီယတော. သာ ဝိယ ဒိဋ္ဌိဂတိကော တဿ အနုပရိဝတ္တနတော. ဒဏ္ဍကော ဝိယ ဒိဋ္ဌိ ဆေဒနကရဏာယ အသမတ္ထဘာဝကရဏတော. ရဇ္ဇု ဝိယ တဏှာ ဗန္ဓနတော စ၊ အာရမ္မဏကရဏဝသေန သမန္နာဂမနဝသေန စ သမ္ဗဒ္ဓဘာဝတော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒိဋ္ဌိဒဏ္ဍကေ ပဝေသိတာယ တဏှာရဇ္ဇုယာ’’တိ.

၂၆. ဘဂဝါ အတ္တနော ဒေသနာဝိလာသေန ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန (စတုစတ္တာရီသ အပရန္တကပ္ပိကဝါဒါ တတ္ထ တတ္ထ အန္တောဂဓာတိ) ဥဒ္ဒေသဝသေန ပဉ္စေဝ သင်္ဂဟေတွာ ယထုဒ္ဒေသံ နိဂမေန္တော၊ ‘‘ဣမာနေဝ ပဉ္စာယတနာနီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဒုက္ခဿ နိမိတ္တဘာဝတော ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ကာရဏဋ္ဌေန အာယတနတ္ထောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမာနေဝ ပဉ္စ ကာရဏာနီ’’တိ. သညီအာဒိဝသေန တီဏိ ဥစ္ဆေဒဝါဒေါတိ စတ္တာရိ ဘာဇိတာနိ. ဣတရံ ပန ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ ကုဟိံ ပဝိဋ္ဌံ? သရူပတော အဘာဇိတတ္တာ ယထာဘာဇိတေသု ဝါဒေသု ကတ္ထ အန္တောဂဓန္တိ ပုစ္ဆတိ. ဥဒ္ဒေသေ ပန သရူပတော ဂဟိတမေဝ၊ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ ဝါ ပနေကေ အဘိဝဒန္တီ’’တိ. ဣတရော ဧကတ္တသညီဝါဒေ နာနတ္တသညီဝါဒေ အန္တောဂဓန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကတ္တ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ ယထာသုခဉ္စေတံ ဝုတ္တံ. ပဌမော ဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒေါ နာနတ္တသညီဝါဒေ အန္တောဂဓော၊ ဣတရေ စတ္တာရော ဧကတ္တသညီဝါဒေ.

၂၇. အတီတကောဋ္ဌာသသင်္ခါတန္တိ အတီတံ ခန္ဓကောဋ္ဌာသသင်္ခါတံ ပုဗ္ဗန္တံ. ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထဓမ္မဝိသယာ ကပ္ပနာ ဣဓာဓိပ္ပေတာ၊ တသ္မာ အတီတကာလဝါစကော ဣဓ ပုဗ္ဗသဒ္ဒေါ၊ ရူပါဒိခန္ဓဝိနိမုတ္တဉ္စ ကပ္ပနာဝတ္ထု နတ္ထိ၊ အန္တသဒ္ဒေါ စ ကောဋ္ဌာသဝါစကော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတီတကောဋ္ဌာသသင်္ခါတံ ပုဗ္ဗန္တံ ကပ္ပေတွာ’’တိ. ‘‘ကပ္ပေတွာ’’တိ စ တသ္မိံ ပုဗ္ဗန္တေ တဏှာယနာဘိနိဝိသာနံ သမတ္ထနံ ပရိနိဋ္ဌာပနံ ဝဒတိ. သေသမ္ပီတိ ‘‘ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌီ’’တိ ဧဝမာဒိကံ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရန္တိ ‘‘အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိနော’’တိအာဒီသု ဝုတ္တပ္ပကာရံ. ဧကေကသ္မိဉ္စ အတ္တာတိ အာဟိတော အဟံမာနော ဧတ္ထာတိ ကတွာ၊ လောကောတိ လောကိယန္တိ ဧတ္ထ ပုညပါပါနိ တဗ္ဗိပါကာ စာတိ ကတွာ၊ တံ တံ ဂဟဏဝိသေသံ ဥပါဒါယ ပညာပနံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ရူပါဒီသု အညတရံ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ဂဟေတွာ’’တိ. သဗ္ဗဒါဘာဝေန သဿတော. အမရော နိစ္စော ဓုဝေါတိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. မရဏာဘာဝေန အမရော၊ ဥပ္ပါဒါဘာဝေန သဗ္ဗကာလံ ဝတ္တနတော နိစ္စော၊ ထိရဋ္ဌေန ဝိကာရာဘာဝေန ဓုဝေါ၊ ယထာဟာတိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ နိဒ္ဒေသပဋိသမ္ဘိဒါပါဠီဟိ ဝိဘာဝေတိ. အယဉ္စ အတ္ထော ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ၊ ဝေဒနံ။ သညံ။ သင်္ခါရေ။ ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၃၀-၁၃၁) ဣမိဿာ ပဉ္စဝိဓာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဝသေန ဝုတ္တော. ‘‘ရူပဝန္တ’’န္တိအာဒိကာယ (ပဋိ. မ. ၁.၁၃၀-၁၃၁) ပန ပဉ္စဒသဝိဓာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဝသေန စတ္တာရော စတ္တာရော ခန္ဓေ၊ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ တဒညံ – ‘‘လောကော’’တိ ပညပေန္တီတိ အယမ္ပိ အတ္ထော လဗ္ဘတိ၊ တထာ ဧကံ ခန္ဓံ၊ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ တဒညေ ‘‘လောကော’’တိ ပညပေန္တီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ယထာ ‘‘ရူပါဒီသု အညတရံ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ဂဟေတွာ သဿတော။ပေ။ ဓုဝေါ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော၊ ဧဝံ အသဿတော အနိစ္စော အဓုဝေါ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ န ဟောတိ ပရံ မရဏာ၊ နိစ္စော စ အနိစ္စော စ နေဝနိစ္စော နာနိစ္စောတိ ဧဝမာဒိမတ္ထံ အတိဒိသတိ.

စတ္တာရော သဿတဝါဒါတိ လာဘီဝသေန တယော၊ တက္ကီဝသေန ဧကောတိ ဧဝံ စတ္တာရော. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏလာဘီ တိတ္ထိယော မန္ဒပညော အနေကဇာတိသတသဟဿမတ္တံ အနုဿရတိ၊ မဇ္ဈိမပညော ဒသ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပါနိ၊ တိက္ခပညော စတ္တာရီသ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပါနိ၊ န တတော ပရံ. သော ဧဝံ အနုဿရန္တော အတ္တာ စ လောကော စာတိ အဘိဝဒတိ. တက္ကီ ပန တက္ကပရိယာဟတံ ဝီမံသာနုစရိတံ သယံပဋိဘာနံ သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာတိ အဘိဝဒတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘လာဘီဝသေန တယော၊ တက္ကီဝသေန ဧကောတိ ဧဝံ စတ္တာရော သဿတဝါဒါ’’တိ. ဧတေနေဝ စ အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိကဝါဒေါ ဝိယ သဿတဝါဒေါ ကသ္မာ ဒုဝိဓေန န ဝိဘတ္တောတိ စေ? ပဋိက္ခိတ္တတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧတ္ထ စ၊ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဝါဒေ အယမယုတ္တတာဝိဘာဝနာ – ယဒိ ဟိ ပရေန ပရိကပ္ပိတော အတ္တာ၊ လောကော ဝါ သဿတော သိယာ၊ တဿ နိဗ္ဗိကာရတာယ ပုရိမရူပါဝိဇဟနတော ကဿစိ ဝိသေသာဓာနဿ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အဟိတတော နိဝတ္တနတ္ထံ ဟိတေ စ ပဋိပတ္တိအတ္ထံ ဥပဒေသော ဧဝ နိပ္ပယောဇနော သိယာ သဿတဝါဒိနော. ကထံ ဝါ သော ဥပဒေသော ပဝတ္တီယတိ ဝိကာရာဘာဝတော၊ ဧဝဉ္စ အတ္တနော အဇဋာကာသဿ ဝိယ ဒါနာဒိကိရိယာ ဟိံသာဒိကိရိယာ စ န သမ္ဘဝတိ၊ တထာ သုခဿ ဒုက္ခဿ စ အနုဘဝနနိဗန္ဓော ဧဝ သဿတဝါဒိနော န ယုဇ္ဇတိ ကမ္မဗဒ္ဓါဘာဝတော၊ ဇာတိအာဒီနံ အသမ္ဘဝတော ကုတော ဝိမောက္ခော. အထ ပန ဓမ္မမတ္တံ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ဝိနဿတိ စ၊ ယဿ ဝသေနာယံ ကိရိယာဒိဝေါဟာရောတိ ဝဒေယျ. ဧဝမ္ပိ ပုရိမရူပါဝိဇဟနေန အဝဋ္ဌိတဿ အတ္တနော ဓမ္မမတ္တန္တိ န သက္ကာ သမ္ဘာဝေတုံ၊ တေ ဝါ ပနဿ ဓမ္မာ အဝတ္ထာဘူတာ တတော အညေ ဝါ သိယုံ အနညေ ဝါ၊ ယဒိ အညေ၊ န တာဟိ တဿ ဥပ္ပန္နာဟိပိ ကောစိ ဝိသေသော အတ္ထိ. ယော ဟိ ကရောတိ ပဋိသံဝေဒေတိ စဝတိ ဥပပဇ္ဇတိ စာတိ ဣစ္ဆိတံ. တသ္မာ တဒဝတ္ထော ဧဝ ယထာဝုတ္တဒေါသော၊ ကိဉ္စ ဓမ္မကပ္ပနာပိ နိရတ္ထကာ သိယာ. အထ အနညေ၊ ဥပ္ပါဒဝိနာသဝန္တီဟိ အဝတ္ထာဟိ အနညဿ အတ္တနော တာသံ ဝိယ ဥပ္ပါဒဝိနာသသမ္ဘဝါပတ္တိတော ကုတော နိစ္စတာဝကာသော. တာသမ္ပိ ဝါ အတ္တနော ဝိယ နိစ္စတာတိ ဗန္ဓနဝိမောက္ခာနံ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ န ယုဇ္ဇတိ ဧဝ သဿတဝါဒေါ၊ န စေတ္ထ ကောစိ ဝါဒီ ဓမ္မာနံ သဿတဘာဝေ ပရိသုဒ္ဓံ ယုတ္တိံ ဝတ္တုံ သမတ္ထော အတ္ထိ၊ ယုတ္တိရဟိတဉ္စ ဝစနံ န ပဏ္ဍိတာနံ စိတ္တမာရာဓေတီတိ ဝိညူဟိ ဆဍ္ဍိတော ဧဝါယံ သဿတဝါဒေါတိ.

သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါတိ ဧတ္ထ တေ သရူပမတ္တတော ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတာ ဧဝ၊ တတ္ထ ဒွေ ဇနာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှန္တိ လာဘီ စ အလာဘီ စ. တတ္ထ လာဘီ နာမ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏလာဘီ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ အရဟတော စုတိံ ဒိသွာ ဥပပတ္တိံ အပဿန္တော. ယော ဝါ ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ စုတိမတ္တမေဝ ဒဋ္ဌုံ သက္ကောတိ၊ ပုဗ္ဗယောဂါဘာဝေန ပရိကမ္မာကရဏေန ဝါ ဥပပါတံ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကောတိ. သော ‘‘တတ္ထ တတ္ထေဝ အတ္တာ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. အလာဘီ – ‘‘ကော ပရလောကံ ဇာနာတိ၊ ဧတ္တကော ဇီဝဝိသယော၊ ယာဝ ဣန္ဒြိယဂေါစရော’’တိ အတ္တနော ဓီတုယာ ဟတ္ထဂ္ဂဏှနကရာဇာ ဝိယ ကာမသုခဂိဒ္ဓတာယ ဝါ၊ ‘‘ယထာ ရုက္ခပဏ္ဏာနိ ရုက္ခတော ပတိတာနိ န ပဋိသန္ဓိယန္တိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ သတ္တာ အပ္ပဋိသန္ဓိကမရဏမေဝ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဇလဗုဗ္ဗုဠကူပမာ သတ္တာ’’တိ တက္ကမတ္တဝသေန ဝါ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. တတ္ထ ယံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ – ‘‘မနုဿတ္တဘာဝေ ကာမာဝစရဒေဝတ္တဘာဝေ ရူပါဝစရဒေဝတ္တဘာဝေ စတုဗ္ဗိဓအရူပတ္တဘာဝေ စဝိတွာ သတ္တဿ ဥစ္ဆေဒပညာပနဝသေန သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ ကထိတာ’’တိ. တတ္ထ ယုတ္တံ တာဝ ပုရိမေသု တီသု ဝါဒေသု ‘‘ကာယဿ ဘေဒါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ပဉ္စဝေါကာရဘဝပရိယာပန္နံ အတ္တဘာဝံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတ္တာ တေသံ ဝါဒါနံ၊ န ယုတ္တံ စတုဝေါကာရဘဝပရိယာပန္နံ အတ္တဘာဝံ နိဿာယ ပဝတ္တေသု စတုတ္ထာဒီသု စတူသု ဝါဒေသု၊ ‘‘ကာယဿ ဘေဒါ’’တိ ဝုတ္တံ. န ဟိ အရူပီနံ ကာယော အတ္ထီတိ? သစ္စမေတံ၊ ရူပဘဝေ ပဝတ္တဝေါဟာရေနေဝ ဒိဋ္ဌိဂတိကော အရူပဘဝေပိ ကာယဝေါဟာရမာရောပေတွာ အာဟ ‘‘ကာယဿ ဘေဒါ’’တိ. ယထာ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ ဒိဋ္ဌိယော ပညတ္တာ၊ တထေဝ ဘဂဝါ ဒဿေသီတိ. အရူပကာယဘာဝတော ဝါ ဖဿာဒိဓမ္မသမူဟဘူတေ အရူပတ္တဘာဝေ ကာယနိဒ္ဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ကာမာဝစရဒေဝတ္တဘာဝါဒိနိရဝသေသဝိဘဝပတိဋ္ဌာပကာနံ ဒုတိယဝါဒါဒီနံ ယုတ္တော အပရန္တကပ္ပိကဘာဝေါ အနာဂတဒ္ဓဝိသယတ္တာ တေသံ ဝါဒါနံ၊ န ပန ဒိဋ္ဌိဂတိက-ပစ္စက္ခဘူတ-မနုဿတ္တဘာဝ-သမုစ္ဆေဒပတိဋ္ဌာပကဿ ပဌမဝါဒဿ ပစ္စုပ္ပန္နဝိသယတ္တာ’’တိ. ယဒိ ဧဝံ ယထာ ဟိ ဒုတိယာဒိဝါဒါနံ၊ ပုရိမပုရိမဝါဒသင်္ဂဟိတဿေဝ အတ္တနော ဥတ္တရုတ္တရဘဝေါပပတ္တိယာ သမုစ္ဆေဒနတော ယုဇ္ဇတိ အပရန္တကပ္ပိကတာ၊ တထာ စ ‘‘နော စ ခေါ၊ ဘော၊ အယံ အတ္တာ ဧတ္တာဝတာ သမ္မာ သမုစ္ဆိန္နော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ အနာဂတဿေဝ မနုဿတ္တဘာဝသမုစ္ဆေဒဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ပဌမဝါဒဿပိ အပရန္တကပ္ပိကတာ ယုဇ္ဇတိ. ဧဝံ သဗ္ဗဿပိ ပုဗ္ဗန္တတော အာဂတဿ ဥစ္ဆေဒပညာပနဝသေန ဣဓ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကေသု ဒေသနာ ဂတာ. ဧတေ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ ဟေဋ္ဌာ အပရန္တကပ္ပိကေသု ဒေသနာ ဂတာ. ဧတေ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ ဟေဋ္ဌာ အပရန္တကပ္ပိကေသု တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ န တတော ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တိ အတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ. ဇလဗုဗ္ဗုဠကူပမာ ဟိ သတ္တာတိ တဿ လဒ္ဓိ.

ဣဓာတိ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကေသု. ဣဓေဝ မနုဿတ္တဘာဝါဒိကေ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဋ္ဌဝိနာသဝသေန. ဧဝံ အနာဂတေ အနုပ္ပတ္တိဒဿနပရာနံ ဥစ္ဆေဒဝါဒါနံ အပရန္တကပ္ပိကေသု ဂဟဏံ၊ ပုဗ္ဗန္တတော ပန အာဂတဿ အတ္တနော ဣဓေဝ ဥစ္ဆေဒဒဿနပရာနံ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကေသု ဂဟဏံ. ဣတော ပရံ န ဂစ္ဆတီတိ ပန ဣဒံ အတ္ထတော အာပန္နဿ အတ္ထဿ ဒဿနံ. သတ္တေသု သင်္ခါရေသု စ ဧကစ္စသဿတန္တိ ပဝတ္တော ဧကစ္စသဿတဝါဒေါ. သော ပန ဗြဟ္မကာယိက-ခိဍ္ဍာပဒေါသိက-မနောပဒေါသိကတ္တဘာဝတော စဝိတွာ ဣဓာဂတာနံ တက္ကိနော စ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန စတုဗ္ဗိဓောတိ အာဟ ‘‘စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတဝါဒါ’’တိ. ‘‘သင်္ခါရေကစ္စသဿတိကာ’’တိ ဣဒံ တေဟိ သဿတဘာဝေန ဂယှမာနာနံ ဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ၊ န ပနေကစ္စသဿတိကမတဒဿနဝသေန. တဿ ဟိ သဿတာဘိမတံ အသင်္ခတမေဝါတိ လဒ္ဓိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ (ဒီ. နိ. ၁.၄၉) ဗြဟ္မဇာလေ – ‘‘စိတ္တန္တိ ဝါ မနောတိ ဝါ ဝိညာဏန္တိ ဝါ အယံ အတ္တာ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿတီ’’တိ. န ဟိ ယဿ ဘာဝဿ ပစ္စယေဟိ အဘိသင်္ခတဘာဝံ ပဋိဇာနာတိ၊ တဿေဝ နိစ္စဓုဝါဒိဘာဝေါ အနုမ္မတ္တကေန န သက္ကာ ပဋိညာတုံ. ဧတေန၊ ‘‘ဥပ္ပါဒဝယဓုဝတာယုတ္တဘာဝါ သိယာ နိစ္စာ၊ သိယာ အနိစ္စာ၊ သိယာ န ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တဿ သတ္တဘင်္ဂဝါဒဿ အယုတ္တတာ ဝိဘာဝိတာ ဟောတိ.

တတ္ထာယံ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၃၈) အယုတ္တတာဝိဘာဝနာ – ယဒိ၊ ‘‘ယေန သဘာဝေန ယော ဓမ္မော အတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ၊ တေနေဝ သဘာဝေန သော ဓမ္မော နတ္ထီ’’တိအာဒိနာ ဝုစ္စေယျ၊ သိယာ အနေကန္တဝါဒေါ၊ အထ အညေန၊ သိယာ န အနေကန္တဝါဒေါ၊ န စေတ္ထ ဒေသန္တရာဒိသမ္ဗဒ္ဓဘာဝေါ ယုတ္တော ဝတ္တုံ တဿ သဗ္ဗလောကသိဒ္ဓတ္တာ ဝိဝါဒါဘာဝတော. ယေ ပန ဝဒန္တိ – ‘‘ယထာ သုဝဏ္ဏဃဋေ မကုဋေ ကတေ ဃဋဘာဝေါ နဿတိ၊ မကုဋဘာဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ တိဋ္ဌတိယေဝ၊ ဧဝံ သဗ္ဗဘာဝါနံ ကောစိ ဓမ္မော နဿတိ၊ ကောစိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သဘာဝေါ ပန တိဋ္ဌတီ’’တိ. တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ကိံ တံ သုဝဏ္ဏံ၊ ယံ ဃဋေ မကုဋေ စ အဝဋ္ဌိတံ? ယဒိ ရူပါဒိ၊ သော သဒ္ဒေါ ဝိယ အနိစ္စော၊ အထ ရူပါဒိသမူဟော၊ သမူဟော နာမ သမ္မုတိမတ္တံ. တဿ ဝေါဟာရမတ္တဿ အတ္ထိတာ နတ္ထိတာ နိစ္စတာ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ. တဿ ပရမတ္ထသဘာဝေန အနုပလဗ္ဘနတောတိ အနေကန္တဝါဒေါ န သိယာ. ဓမ္မာ စ ဓမ္မိတော အညေ ဝါ သိယုံ အနညေ ဝါ. ယဒိ အညေ၊ န တေသံ အနိစ္စတာယ ဓမ္မီ အနိစ္စော အညတ္တာ. န ဟိ ရူပါ စက္ခုဝိညာဏံ အညတ္တာ၊ န စ ရူပေ စက္ခုဝိညာဏသဒ္ဒေါ ဟောတိ၊ ကိဉ္စ ဓမ္မကပ္ပနာပိ နိရတ္ထိကာ သိယာ ဓမ္မိနော နိစ္စာနိစ္စတာယ အသိဇ္ဈနတော အထ အနညေ၊ ဥပ္ပါဒဝိနာသဝန္တေဟိ အနညဿ ဓမ္မိနော တေသံ ဝိယ ဥပ္ပါဒဝိနာသသဗ္ဘာဝတော ကုတော နိစ္စတာဝကာသော၊ တေသမ္ပိ ဝါ ဓမ္မိနော ဝိယ နိစ္စတာပတ္တိ သိယာ. အပိစ နိစ္စာနိစ္စနဝတ္တဗ္ဗရူပေါ အတ္တာ စ လောကော စ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနတာပဋိဇာနနတော ယထာ နိစ္စာဒီနံ အညတရံ ရူပံ၊ ယထာ ဝါ ဒီပါဒယော. န ဟိ ဒီပါဒီနံ ဥဒယဗ္ဗယသဘာဝါနံ နိစ္စာနိစ္စနဝတ္တဗ္ဗသဘာဝတာ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဇီဝဿ နိစ္စာဒီသု အညတရံ ရူပံ ဝိယာတိ ဧဝံ သတ္တဘင်္ဂဿ ဝိယ သေသဘင်္ဂါနမ္ပိ အသမ္ဘဝေါယေဝါတိ သတ္တဘင်္ဂဝါဒဿ အယုတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

ဧတ္ထ စ၊ ‘‘ဣဿရော နိစ္စော၊ အညေ သတ္တာ အနိစ္စာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တဝါဒါ သတ္တေကစ္စသဿတဝါဒါ၊ သေယျထာပိ ဣဿရဝါဒါဒယော. ‘‘ပရမာဏဝေါ နိစ္စာ ဓုဝါ၊ ဒွိအဏုကာဒယော အနိစ္စာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တဝါဒါ သင်္ခါရေကစ္စသဿတဝါဒါ၊ သေယျထာပိ ကဏာဒဝါဒါဒယော. နနု စ ‘‘ဧကစ္စေ ဓမ္မာ သဿတာ၊ ဧကစ္စေ အသဿတာ’’တိ၊ ဧတသ္မိံ ဝါဒေ စက္ခာဒီနံ အသဿတတာသန္နိဋ္ဌာနံ ယထာသဘာဝါဝဗောဓော ဧဝ၊ တယိဒံ ကထံ မိစ္ဆာဒဿနန္တိ၊ ကော ဧဝမာဟ – ‘‘စက္ခာဒီနံ အသဿတဘာဝသန္နိဋ္ဌာနံ မိစ္ဆာဒဿန’’န္တိ? အသဿတေသုယေဝ ပန ကေသဉ္စိ ဓမ္မာနံ သဿတဘာဝါဘိနိဝေသော ဣဓ မိစ္ဆာဒဿနံ၊ တေန ပန ဧကဝါရေ ပဝတ္တမာနေန စက္ခာဒီနံ အသဿတဘာဝါဝဗောဓော ဝိဒူသိတော သံသဋ္ဌဘာဝတော၊ ဝိသသံသဋ္ဌော ဝိယ သပ္ပိမဏ္ဍော သကိစ္စကာရဏာသမတ္တတာယ သမ္မာဒဿနပက္ခေ ဌပေတဗ္ဗတံ နာရဟတိ. အထ ဝါ အသဿတဘာဝေန နိစ္ဆိတာပိ စက္ခုအာဒယော သမာရောပိတဇီဝသဘာဝါ ဧဝ ဒိဋ္ဌိဂတိ ကေဟိ ဂယှန္တီတိ တဒဝဗောဓဿ မိစ္ဆာဒဿနဘာဝေါ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဗြဟ္မဇာလေ (ဒီ. နိ. ၁.၄၉) – ‘‘စက္ခုန္တိ ဝါ။ပေ။ ကာယောတိ ဝါ အယံ မေ အတ္တာ’’တိအာဒိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အသင်္ခတာယ သင်္ခတာယ စ ဓာတုယာ ဝသေန ယထာက္ကမံ ဧကစ္စေ ဓမ္မာ သဿတာ၊ ဧကစ္စေ အသဿတာတိ ဧဝံ ပဝတ္တော ဝိဘဇ္ဇဝါဒေါပိ ဧကစ္စသဿတဝါဒေါ အာပဇ္ဇတီတိ ဧဝံပကာရာ စောဒနာ အနောကာသာ ဟောတိ အဝိပရီတဓမ္မသဘာဝသမ္ပဋိပတ္တိဘာဝတော.

န မရတီတိ အမရာ. ကာ သာ? ‘‘ဧဝန္တိပိ မေ နော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၆၂) နယေန ပရိယန္တရဟိတာ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဒိဋ္ဌိ စ ဝါစာ စ၊ အမရာယ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါစာယ ဝိဝိဓော ခေပေါတိ အမရာဝိက္ခေပေါ. သော ဧတဿ အတ္ထီတိ အမရာဝိက္ခေပေါ. အထ ဝါ အမရာတိ ဧကာ မစ္ဆဇာတိ၊ သာ ဥမ္မုဇ္ဇနနိမ္မုဇ္ဇနာဒိဝသေန ဥဒကေ သန္ဓာဝမာနာ ဂါဟံ န ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝံ အယမ္ပိ ဝါဒေါ ဣတော စိတော စ သန္ဓာဝတိ၊ ဂါဟံ နာဂစ္ဆတီတိ အမရာဝိက္ခေပေါ၊ သော ဧဝ အမရာဝိက္ခေပိကော. သွာယံ ဝါဒေါ မုသာဝါဒအနုယောဂဆန္ဒရာဂမောဟဟေတုကတာယ စတုဓာ ပဝတ္တောတိ အာဟ – ‘‘စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ ဝုတ္တာ’’တိ. နနု စေတ္ထ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၆၅-၆၆) စတုဗ္ဗိဓောပိ အမရာဝိက္ခေပိကော ကုသလာဒိကေ ဓမ္မေ ပရလောကတ္တိကာဒီနိ စ ယထာဘူတံ အနဝဗုဇ္ဈမာနော၊ တတ္ထ တတ္ထ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ပုစ္ဆာယ ဝိက္ခေပနမတ္တံ အာပဇ္ဇတီတိ တဿ ကထံ ဒိဋ္ဌိဂတိကဘာဝေါ. န ဟိ အဝတ္တုကာမဿ ဝိယ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ အဇာနန္တဿ ဝိက္ခေပကရဏမတ္တေန ဒိဋ္ဌိဂတိကတာ ယုတ္တာတိ? န ဟေဝံ ပုစ္ဆာဝိက္ခေပကရဏမတ္တေန တဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကတာ ဣစ္ဆိတာ၊ အထ ခေါ မိစ္ဆာဘိနိဝေသေန. သဿတဝသေန မိစ္ဆာဘိနိဝိဋ္ဌောယေဝ ဟိ မန္ဒဗုဒ္ဓိတာယ ကုသလာဒိဓမ္မေ ပရလောကတ္တိကာဒီနိ စ၊ ယာထာဝတော အပ္ပဋိပဇ္ဇမာနော အတ္တနာ အဝိညာတဿ အတ္ထဿ ပရံ ဝိညာပေတုံ အသမတ္ထတာယ မုသာဝါဒါဒိဘယေန စ ဝိက္ခေပံ အာပဇ္ဇတီတိ. တထာ ဟိဿ ဝါဒဿ သဿတဒိဋ္ဌိသင်္ဂဟော ဝုတ္တော. အထ ဝါ ပုညပါပါနံ၊ တဗ္ဗိပါကာနဉ္စ အနဝဗောဓေန၊ အသဒ္ဒဟနေန စ၊ ‘‘တဗ္ဗိသယာယ ပုစ္ဆာယ ဝိက္ခေပကရဏံယေဝ ယုတ္တံ သုန္ဒရဉ္စာ’’တိ၊ ခန္တိံ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ အဘိနိဝိသန္တဿ ဥပ္ပန္နာ ဝိသုံယေဝေကာ ဧသာ ဒိဋ္ဌိ သတ္တဘင်္ဂဒိဋ္ဌိ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တထာ စေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘ပရိယန္တရဟိတာ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဒိဋ္ဌိ စေဝ ဝါစာ စာ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၁). ကထံ ပနဿာ သဿတဒိဋ္ဌိသင်္ဂဟော? ဥစ္ဆေဒဝသေန အနဘိနိဝေသတော. ‘‘နတ္ထိ ကောစိ ဓမ္မာနံ ယထာဘူတဝေဒီ ဝိဝါဒဗဟုလတ္တာ လောကဿ၊ ‘ဧဝမေဝ’န္တိ ပန သဒ္ဒန္တရေန ဓမ္မေ နိဇ္ဈာနနာ အနာဒိကာလိကာ လောကေ’’တိ ဂါဟဝသေန သဿတလေသောပေတ္ထ လဗ္ဘတိယေဝ.

အမတိ ဂစ္ဆတိ ဧတ္ထ သဘာဝေါ ဩသာနန္တိ အန္တော၊ မရိယာဒေါ၊ သော ဧတဿ အတ္ထီတိ အန္တဝါ. တေနာဟ ‘‘သပရိယန္တော’’တိ. အဝဍ္ဎိတကသိဏဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧဝံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ဒုတိယဝါဒေါ ‘‘အနန္တဝါ လောကော’’တိ ဝါဒေါ. တတိယဝါဒေါ ‘‘အန္တဝါ စ အနန္တဝါ စာ’’တိ ဝါဒေါ. စတုတ္ထဝါဒေါ ‘‘နေဝန္တဝါ နာနန္တဝါ’’တိ ဝါဒေါ. ဧတေ ဧဝ စတ္တာရော ဝါဒိနော သန္ဓာယ ဗြဟ္မဇာလေ (ဒီ. နိ. ၁.၅၃) – ‘‘အန္တာနန္တိကာ အန္တာနန္တံ လောကဿ ပညပေန္တိ စတူဟိ ဝတ္ထူဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၅၃) ယုတ္တံ တာဝ ပုရိမာနံ တိဏ္ဏံ ဝါဒီနံ အန္တတ္တဉ္စ အနန္တတ္တဉ္စ အန္တာနန္တတ္တဉ္စ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တဝါဒတ္တာ အန္တာနန္တိကတ္တံ. ပစ္ဆိမဿ ပန တဒုဘယပဋိသေဓဝသေန ပဝတ္တဝါဒတ္တာ ကထမန္တာနန္တိကတ္တန္တိ? တဒုဘယပဋိသေဓဝသေန ပဝတ္တဝါဒတ္တာ ဧဝ. ယသ္မာ ပဋိသေဓဝါဒေါပိ အန္တာနန္တဝိသယော ဧဝ တံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတ္တာ. အပရေ အာဟု – ‘‘ယထာ တတိယဝါဒေ သမ္ဘေဒဝသေန ဧတဿေဝ အန္တဝန္တတာ အနန္တတာ စ သမ္ဘဝတိ၊ ဧဝံ တက္ကီဝါဒေပိ ကာလဘေဒဝသေန ဥဘယသမ္ဘဝတော အညမညပဋိသေဓေန ဥဘယညေဝ ဝုစ္စတိ. ကထံ? အန္တဝန္တတာပဋိသေဓေန ဟိ အနန္တတာ ဝုစ္စတိ၊ အနန္တတာပဋိသေဓေန စ အန္တဝန္တတာ၊ အန္တာနန္တာနဉ္စ တတိယဝါဒဘာဝေါ ကာလဘေဒဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ယသ္မာ အယံ လောကသညိတော အတ္တာ ဈာယီဟိ အဓိဂတဝိသေသေဟိ အနန္တော ကဒါစိ သက္ခိ ဒိဋ္ဌော အနုသုယျတိ၊ တသ္မာ နေဝန္တဝါ. ယသ္မာ ပန တေဟိ ဧဝ ကဒါစိ အန္တဝါ သက္ခိ ဒိဋ္ဌော အနုသုယျတိ၊ တသ္မာ န ပန အနန္တဝါ’’တိ. ယထာ စ အနုဿုတိတက္ကီဝသေန၊ ဧဝံ ဇာတိဿရတက္ကိအာဒီနဉ္စ ဝသေန ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ. အယဉှိ တက္ကိကော အဝဍ္ဎိတဘာဝပုဗ္ဗကတ္တာ ပဋိဘာဂနိမိတ္တာနံ ဝဍ္ဎိတဘာဝဿ ဝဍ္ဎိတကာလဝသေန အပစ္စက္ခကာရိတာယ အနုဿဝါဒိမတ္တေ ဌတွာ – ‘‘နေဝန္တဝါ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ၊ အဝဍ္ဎိတကာလဝသေန ပန ‘‘နာနန္တော’’တိ. န ပန အန္တဝန္တတာနန္တတာနံ အစ္စန္တမဘာဝေန ယထာ တံ ‘‘နေဝသညီနာသညီ’’တိ၊ အဝဿဉ္စ ဧတံ ဧဝံ ဝိညာတဗ္ဗံ၊ အညထာ ဝိက္ခေပပက္ခံယေဝ ဘဇေယျ စတုတ္ထဝါဒေါ. န ဟိ အန္တဝန္တတာနန္တတာတဒုဘယဝိနိမုတ္တော အတ္တနော ပကာရော အတ္ထိ၊ တက္ကီဝါဒီ စ ယုတ္တိမဂ္ဂကော၊ ကာလဘေဒဝသေန စ တဒုဘယမ္ပိ ဧကသ္မိံ န န ယုဇ္ဇတီတိ. အနန္တရစတုက္ကန္တိ ဧကတ္တသညီတိ အာဂတသညီစတုက္ကံ.

ဧကန္တသုခီတိ ဧကန္တေနေဝ သုခီ. တံ ပနဿ သုခံ ဒုက္ခေန အဝေါမိဿံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိရန္တရသုခီ’’တိ. ဧကန္တသုခမေဝါတိ ဣဒံ သုခဗဟုလတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အတီတာသု သတ္တသု ဇာတီသူတိ ဣဒံ တတော ပရံ ဇာတိဿရဉာဏေန အနုဿရိတုံ န သက္ကာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တာဒိသမေဝါတိ သုခသမင်္ဂိမေဝ အတ္တဘာဝံ. ‘‘ဧဝံ သုခသမင်္ဂီ’’တိ တံ အနုဿရန္တဿ ဇာတိဿရဿ အတီတဇာတိယမ္ပိ ဣဓ ဝိယ ဒုက္ခဖုဋ္ဌဿ တံ အနုဿရန္တဿ.

သဗ္ဗေသမ္ပီတိ လာဘီနံ တက္ကီနမ္ပိ. တထာတိ ဣမိနာ ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပီ’’တိ ဣဒံ ပဒံ အာကဍ္ဎတိ. ကာမာဝစရံ နာမ အဒုက္ခမသုခံ အနုဠာရံ အဝိဘူတန္တိ အာဟ ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေနာ’’တိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ကာရဏဘူတံ ဧတဿ အတ္ထိ၊ တေန ဝါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကံ. မဇ္ဈတ္တဿာတိ မဇ္ဈတ္တဘူတဿ မဇ္ဈတ္တဝေဒနာဗဟုလဿ. မဇ္ဈတ္တဘူတဋ္ဌာနမေဝ အတ္တနော မဇ္ဈတ္တတာပတ္တမေဝ ဘူတပုဗ္ဗံ အနုဿရန္တဿ. ဧကစ္စသဿတိကာတိ ဧကစ္စသဿတဝါဒိနော ဝုတ္တာ. ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဟိ ဧကစ္စသဿတိကာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. အဓိစ္စသမုပ္ပန္နဝါဒေါ သဿတဝါဒသမုဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ကတွာ ‘‘ဒွေ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကာ’’တိ စ ဝုတ္တံ.

၂၈. ဒိဋ္ဌုဒ္ဓါရန္တိ ယထာဝုတ္တာနံ ဒိဋ္ဌီနံ အနိယျာနိကဘာဝဒဿနဝသေန ပဒုဒ္ဓရဏံ. ပစ္စတ္တံယေဝ ဉာဏန္တိ အပရပ္ပစ္စယံ အတ္တနိယေဝ ဉာဏံ. တံ ပန အတ္တပစ္စက္ခံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပစ္စက္ခဉာဏ’’န္တိ. သုဝဏ္ဏဿ ဝိယ ဒေါသာပဂမေန ဥပက္ကိလေသဝိဂမေန ဉာဏဿ ဝိသုဒ္ဓန္တိ အာဟ ‘‘ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသ’’န္တိ. ကိလေသန္ဓကာရဝိဂမတော သပ္ပဘာသမုဇ္ဇလမေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ပရိယောဒါတန္တိ ပဘဿရ’’န္တိ ဗာဟိရသမယသ္မိမ္ပိ ဟောန္တိ ဈာနဿ သမိဇ္ဈနတော. မယမိဒံ ဇာနာမာတိ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ စ မိစ္ဆာဂါဟဝသေန အညာဏဘာဂမေဝ ပရိဗြူဟေတွာ တတော ဧဝ ယထာဂဟိတံ ဂါဟံ သန္ဓာယ – ‘‘မယမိဒံ အတ္ထံ တတ္ထ ဇာနာမာ’’တိ ဧဝံ တတ္ထ မိစ္ဆာဂါဟေ အဝိဇ္ဇမာနံ ဉာဏကောဋ္ဌာသံ ဩတာရေန္တိယေဝ အနုပ္ပဝေသေန္တိယေဝ. န တံ ဉာဏံ၊ မိစ္ဆာဒဿနံ နာမေတံ၊ ကိံ ပန တံ မိစ္ဆာဒဿနံ နာမ? သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာတိအာဒိနာ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘တဒပိ။ပေ။ အတ္ထော’’တိ. ယံ တံ ဒိဋ္ဌိယာ ဥပနိဿယဘူတံ ဉာဏံ၊ တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဇာနနမတ္တလက္ခဏတ္တာ ဉာဏဘာဂမတ္တမေဝါ’’တိ. ဉာဏမ္ပိ ဟိ ဒိဋ္ဌိယာ ဥပနိဿယော ဟောတိယေဝ လာဘိနော ဣတရဿ စ တထာ တထာ မိစ္ဆာဘိနိဝေသတော. အနုပါတိဝတ္တနတော အနတိက္ကမနတော. အသာဓာရဏတော န ဥပါတိဝတ္တန္တိ ဧတေနာတိ အနုပါတိဝတ္တနံ၊ တတော. ဥပါဒါနပစ္စယတောတိ ဥပါဒါနဿ ပစ္စယဘာဝတော. ဧတေန ဖလူပစာရေနေဝ ဥပါဒါနမာဟ. ယဒိ ဗြဟ္မဇာလေ အာဂတာ သဗ္ဗာပိ ဒိဋ္ဌိယော ဣဓ ကထိတာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ သန္တေ ဣဒံ သုတ္တံ ဗြဟ္မဇာလသုတ္တေန ဧကသဒိသန္တိ အာဟ – ‘‘ဗြဟ္မဇာလေ ပနာ’’တိအာဒိ. ‘‘အညတြ ရူပံ အညတြ ဝေဒနာ သက္ကာယံယေဝ အနုပရိဓာဝန္တီ’’တိ ဝစနတော ဣဓ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အာဂတာ. ဗြဟ္မဇာလံ ကထိတမေဝ ဟောတိ တတ္ထ အာဂတာနံ ဒွါသဋ္ဌိယာပိ ဒိဋ္ဌီနံ ဣဓာဂတတ္တာ. သဿတုစ္ဆေဒါဘိနိဝေသော အတ္တာဘိနိဝေသပုဗ္ဗကော၊ ‘‘အတ္တာ သဿတော အတ္တာ ဥစ္ဆေဒေါ’’တိ ပဝတ္တနတော.

၃၀. ဒွါသဋ္ဌိ။ပေ။ ဒဿေတုန္တိ ကထံ ပနာယမတ္ထော ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော’’တိအာဒိပါဠိယာ ဒဿိတော ဟောတီတိ? အပ္ပဟီနသက္ကာယဒိဋ္ဌိကဿ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တဒိဋ္ဌိဥပါဒိယနဇောတနတော. ပရိစ္စာဂေနာတိ ဝိက္ခမ္ဘနေန. စတုတ္ထဇ္ဈာနနိရောဓာ တတိယဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ ဧတ္ထ န ပရိဟီနစတုတ္ထဇ္ဈာနဿ တတိယဇ္ဈာနံ ဘဝတိ၊ တတိယဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌိတဿ ပန စတုတ္ထဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌိတဿ စ တတိယံ ပဋိလောမနယေန သမ္ဘဝတိ. တေနာဟ ‘‘အယံ ပနေတ္ထာ’’တိအာဒိ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ပဝိဝေကာ ပီတိ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဣဒံ၊ ‘‘နိရာမိသသုခဿနိရောဓာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ ဝုဋ္ဌာနနိရောဓဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဟီနဇ္ဈာနပရိယာဒါနကဒေါမနဿန္တိ နီဝရဏသဟဂတဒေါမနဿမာဟ. တဉှိ ဈာနပရိယာဒါနကရံ. ကမ္မနီယဘာဝေါတိ သမာပတ္တိံ ပတ္တော ဝိယ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနဘာဝေ ကမ္မက္ခမဘာဝေါ. သောမနဿဝိဓုရတ္တာ ဒေါမနဿံ ဝိယာတိ ဒေါမနဿန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပဝိဝေကာ ပီတီ’’တိ ပုန ဝုတ္တာ ပီတိ ဈာနဒွယပီတိ. ယံ ဌာနံ ဆာယာ ဇဟတီတိ ယံ ပဒေသံ အာတပေန အဘိဘုယျမာနံ ဆာယာ ဇဟတိ. တတ္ထ အာတပေ ဆာယာတိ ပဒေသေန အာတပသညိတာနံ ဘူတသင်္ခတာနံ ပဟာနဋ္ဌာနမာဟ. တေနာဟ ‘‘ယသ္မိံ ဌာနေ’’တိအာဒိ.

၃၁. နိရာမိသံ သုခန္တိ တတိယဇ္ဈာနသုခံ ဒူရသမုဿာရိတကာမာမိသတ္တာ.

၃၂. အဒုက္ခမသုခန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝေဒနံ၊ န ယံ ကိဉ္စိ ဥပေက္ခာဝေဒနံ.

၃၃. နိဂ္ဂဟဏောတိ မမံကာရဘာဝေန ကိဉ္စိပိ အဂဏှန္တော. နိဗ္ဗာနဿ သပ္ပါယန္တိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ၊ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဝါ အဝိလောမဝသေန ဧကန္တိကုပါယတာယ သပ္ပါယံ. တေနာဟ ‘‘ဥပကာရဘူတ’’န္တိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု တေဘူမကဓမ္မေသု. ဧတန္တိ ဧတံ ယထာဝုတ္တသမထဘာဝနာယ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနံ. သဗ္ဗတ္ထ နိကန္တိယာ အသုက္ခာပိတတ္တာ ကထံ နိဗ္ဗာနဿ ဥပကာရပဋိပဒါ နာမ ဇာတံ? န ဇာယတေ ဝါတျဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗတ္ထာတိ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိအာဒိကေ သဗ္ဗသ္မိံ. အဂ္ဂဏှနဝသေနာတိ တဏှာဂါဟေန အဂ္ဂဟဏဝသေန. ယတ္ထ ဟိ တဏှာဂါဟော ဝိမောစိတော၊ တတ္ထ ဒိဋ္ဌိမာနဂ္ဂါဟာ သုက္ခာ ဝိယ ဟောန္တိ တဒေကဋ္ဌဘာဝတော. တာဒိသဿ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဧဝ အာသန္နေ၊ န ဒူရေ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပကာရပဋိပဒါ နာမ ဇာတ’’န္တိ. တာဒိသဿ စ သန္တောဟမသ္မီတိအာဒိကာ သမနုပဿနာ အဓိမာနပက္ခေ တိဋ္ဌတီတိ အာဟ – ‘‘အဘိဝဒတီတိ အဘိမာနေန ဥပဝဒတီ’’တိ. ဣဒမေဝ ဥပါဒိယတီတိ နိယမာဘာဝတော ‘‘အဋ္ဌာရသဝိဓမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေသပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဒိဋ္ဌုပါဒါနေ သတိ သေသဥပါဒါနသမ္ဘဝေါ အဝုတ္တသိဒ္ဓေါတိ တဒေဝ ဥဒ္ဓဋံ.

သေ အာယတနေ ဝေဒိတဗ္ဗေတိ နိရောဓဿ ကာရဏံ နိဗ္ဗာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒွိန္နံ အာယတနာနန္တိ စက္ခာယတနာဒီနံ ဒွိန္နံ အာယတနာနံ. ပဋိက္ခေပေန နိဗ္ဗာနံ ဒဿိတံ ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန.

န ဂါဓတီတိ န ပတိဋ္ဌာတိ. အတောတိ အသ္မာ နိဗ္ဗာနာ. သရာတိ တဏှာ. သင်္ခါရပဋိက္ခေပေနာတိ သင်္ခါရေကဒေသဘူတာနံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ပဋိက္ခေပေန.

ဝိညာဏန္တိ ဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန ဇာနိတဗ္ဗံ. တတော ဧဝ အနိဒဿနံ အစက္ခုဝိညေယျံ အနိန္ဒြိယဂေါစရံ. အနန္တန္တိ အန္တရဟိတံ၊ နိစ္စန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗတော ပဘန္တိ ကိလေသန္ဓကာရာဘာဝတော စ သမန္တတော ပဘဿရံ. ‘‘သဗ္ဗတော ပပ’’န္တိ ဝါ ပါဌော၊ သဗ္ဗတော ပတတိတ္ထန္တိ အတ္ထော. စတ္တာရီသကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတေဟိ တိတ္ထေဟိ ဩတရိတွာ အနုပဝိသိတဗ္ဗံ အမတသရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနုပါဒါ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အဂ္ဂဟေတွာ ဝိမုစ္စန္တိ ဧတ္ထာတိ အနုပါဒါဝိမောက္ခော၊ နိဗ္ဗာနံ. အနုပါဒါ ဝိမုစ္စတိ ဧတေနာတိ အနုပါဒါဝိမောက္ခော၊ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ. အနုပါဒါဝိမောက္ခန္တိကတာယ ပန အရဟတ္တဖလံ အနုပါဒါဝိမောက္ခောတိ ဝုတ္တံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ပဉ္စတ္တယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.