၁. ဗြဟ္မာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာ
၃၈၃. ‘‘မဟာသတ္တော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၃၈) ဥဠာရတာ ဝိသယော၊ ‘‘မဟာဇနကာယော သန္နိပတီ’’တိအာဒီသု သမ္ဗဟုလဘာဝဝိသယော၊ ဣဓ ပန တဒုဘယမ္ပိဿ အတ္ထောတိ ‘‘မဟတာတိ ဂုဏမဟတ္တေနပိ မဟတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပ္ပိစ္ဆတာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သန္တုဋ္ဌိသလ္လေခပဝိဝေကအသံသဂ္ဂဝီရိယာရမ္ဘာဒီနံ သင်္ဂဟော. ဒိဋ္ဌိသီလသာမညသင်္ဃာတသင်္ခါတေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’ (သံ. နိ. ၂.၄၁၊ ၃.၉၉၈၊ ၁၀၀၄) – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော၊ ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိအာဒိဝစနတော ဒိဋ္ဌိသီလာနံ နိယတသဘာဝတ္တာ သောတာပန္နာပိ အညမညံ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတာ၊ ပဂေဝ သကဒါဂါမိအာဒယော. ‘‘တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတော ဝိဟရတိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၄၊ ၃၅၆၊ မ. နိ. ၁.၄၉၂၊ ၃.၅၄၊ အ. နိ. ၆.၁၁၊ ပရိ. ၂၇၄) တထာရူပေဟိ သီလေဟိ သီလသာမညဂတော ဝိဟရတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၄၊ မ. နိ. ၁.၄၉၂၊ ၃.၅၄၊ အ. နိ. ၆.၁၂၊ ပရိ. ၂၇၄) ဝစနတော ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတဘာဝေါ လဗ္ဘတိယေဝ.
ဩဋ္ဌပဟတကရဏဝသေန အတ္ထဝိဘာဂဝသေန. သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနန္တိ ဧတ္ထ နိဃဏ္ဍူတိ ဝစနီယဝါစကဘာဝေန အတ္ထံ သဒ္ဒဉ္စ ခဏ္ဍတိ ဝိဘဇ္ဇ ဒဿေတီတိ နိခဏ္ဍု. သော ဧဝ ဣဓ ခ-ကာရဿ ဃ-ကာရံ ကတွာ ‘‘နိဃဏ္ဍူ’’တိ ဝုတ္တော. ကိဋတိ ဂမေတိ ကိရိယာဒိဝိဘာဂံ၊ တံ ဝါ အနဝသေသပရိယာဒါနတော ဂမေန္တော ပူရေတီတိ ကေဋုဘံ. ဝေဝစနပ္ပကာသကန္တိ ပရိယာယသဒ္ဒဒီပကံ၊ ဧကေကဿ အတ္ထဿ အနေကပရိယာယဝစနဝိဘာဝကန္တိ အတ္ထော. နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ အနေကေသမ္ပိ အတ္ထာနံ ဧကသဒ္ဒဝစနီယတာဝိဘာဝနဝသေနပိ တဿ ဂန္ထဿ ပဝတ္တတ္တာ. ဝစီဘေဒါဒိလက္ခဏာ ကိရိယာ ကပ္ပီယတိ ဧတေနာတိ ကိရိယာကပ္ပေါ၊ သော ပန ဝဏ္ဏပဒသမ္ဗန္ဓပဒတ္ထဝိဘာဂတော ဗဟုဝိကပ္ပေါတိ အာဟ ‘‘ကိရိယာကပ္ပဝိကပ္ပေါ’’တိ. ဣဒဉ္စ မူလကိရိယာကပ္ပဂန္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သော ဟိ သတသဟဿပရိမာဏော နလစရိယာဒိပကရဏံ. ဌာနကရဏာဒိဝိဘာဂတော နိဗ္ဗစနဝိဘာဂတော စ အက္ခရာ ပဘေဒီယန္တိ ဧတေဟီတိ အက္ခရပ္ပဘေဒါ၊ သိက္ခာနိရုတ္တိယော. ဧတေသန္တိ ဝေဒါနံ. တေ ဧဝ ဝေဒေ ပဒသော ကာယတီတိ ပဒကော. တံ တံ သဒ္ဒံ တဒတ္ထဉ္စ ဗျာကရောတိ ဗျာစိက္ခတိ ဧတေနာတိ ဗျာကရဏံ၊ သဒ္ဒသတ္ထံ. အာယတိံ ဟိတံ တေန လောကော န ယတတိ န ဤဟတီတိ လောကာယတံ. တဉှိ ဂန္ထံ နိဿာယ သတ္တာ ပုညကိရိယာယ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေန္တိ. ဝယတီတိ ဝယော၊ န ဝယော အဝယော၊ န အဝယော အနဝယော၊ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု ကတ္ထစိ အပရိကိလန္တော အဝိတ္ထာယန္တော တေ ဂန္ထေ သန္ဓာရေတိ ပူရေတီတိ အတ္ထော. ဒွေ ပဋိသေဓာ ပကတိံ ဂမေန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အဝယော န ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ အဝယံ ဒဿေတုံ ‘‘အဝယော။ပေ။ န သက္ကောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.
၃၈၄. ဂရူတိ ဘာရိယံ အတ္တာနံ တတော မောစေတွာ ဂမနံ ဒုက္ကရံ ဟောတိ. အနတ္ထောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နိန္ဒာဗျာရောသဥပါရမ္ဘာဒိ. အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ ဧတ္ထ အဘိသဒ္ဒယောဂေန ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ.
လက္ခဏာနီတိ လက္ခဏဒီပနာနိ မန္တပဒါနိ. အန္တရဓာယန္တီတိ န ကေဝလံ လက္ခဏမန္တာနိယေဝ၊ အညာနိပိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဉာဏဗလာဘာဝေန အနုက္ကမေန အန္တရဓာယန္တိ. တထာ ဟိ ဝဒန္တိ ‘‘ဧကသတံ အဒ္ဓရိယံ ဒိပညာသမတ္တတော သာမာ’’တိအာဒိ. ပဏိဓိမဟတော သမာဒါနမဟတောတိအာဒိနာ ပစ္စေကံ မဟ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ပဏိဓိမဟန္တတာဒိ စဿ ဗုဒ္ဓဝံသစရိယာပိဋကဝဏ္ဏနာဒိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. နိဋ္ဌာတိ နိပ္ဖတ္တိယော. ဇာတိသာမညတောတိ လက္ခဏဇာတိယာ လက္ခဏဘာဝေန သမာနဘာဝတော. ယထာ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ လက္ခဏာနိ သုဝိသုဒ္ဓါနိ သုပရိဗျတ္တာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ စ ဟောန္တိ၊ န ဧဝံ စက္ကဝတ္တီနံ. တေနာဟ ‘‘န တေဟေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိ.
အဘိရူပတာ ဒီဃာယုကတာ၊ အပ္ပါတင်္ကတာ ဗြာဟ္မဏာဒီနံ ပိယမနာပတာတိ စတူဟိ အစ္ဆရိယဓမ္မေဟိ. ဒါနံ ပိယဝစနံ အတ္ထစရိယာ သမာနတ္တတာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ. ရဉ္ဇနတောတိ ပီတိဇနနတော. စက္ကံ စက္ကရတနံ ဝတ္တေတိ ပဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ၊ သမ္ပတ္တိစက္ကေဟိ သယံ ဝတ္တေတိ၊ တေဟိ စ ပရံ သတ္တနိကာယံ ဝတ္တေတိ ပဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ၊ ပရဟိတာဝဟော ဣရိယာပထစက္ကာနံ ဝတ္တော ဝတ္တနံ ဧတဿ အတ္ထီတိ စက္ကဝတ္တီ၊ အပ္ပဋိဟတံ ဝါ အာဏာသင်္ခါတံ စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတီ၊ အပ္ပဋိဟတံ ဝါ အာဏာသင်္ခါတံ စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ၊ ခတ္တိယမဏ္ဍလာဒိသညိတံ စက္ကံ သမူဟံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ. ဓမ္မံ စရတီတိ ဓမ္မိကော. ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မော ရဉ္ဇနတ္ထေန ရာဇာတိ ဓမ္မရာဇာ. ကောပါဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာမလောဘမာနမဒါဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. ဝိဇိတာဝီတိ ဝိဇိတဝါ. ကေနစိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော. ဒဠှဘတ္တိဘာဝတော ဝါ ဇနပဒေါ ထာဝရိယံ ပတ္တော ဧတ္ထာတိ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော. စိတ္တီကတဘာဝါဒိနာပိ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၆.၃၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၃၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၂၂၃၊ သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂၆၊ မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၅၀) စက္ကဿ ရတနဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ရတိနိမိတ္တတာယ ဝါ စိတ္တီကတာဒိဘာဝဿ ရတိဇနနဋ္ဌေန ဧကသင်္ဂဟတာယ ဝိသုံ အဂ္ဂဟဏံ.
ဣမေဟိ ပန ရတနေဟိ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ယံ ယမတ္ထံ ပစ္စနုဘောတိ၊ တံ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမေသု ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဇိတံ ဇိနာတိ မဟေသက္ခတာသံဝတ္တနိယကမ္မနိဿန္ဒဘာဝတော. ဝိဇိတေ ယထာသုခံ အနုဝိစရတိ ဟတ္ထိရတနံ အဿရတနဉ္စ အဘိရုဟိတွာ တေသံ အာနုဘာဝေန အန္တောပါတရာသေယေဝ သကလံ ပထဝိံ အနုသံယာယိတွာ ရာဇဓာနိယံ ပစ္စာဂမနတော. ပရိဏာယကရတနေန ဝိဇိတမနုရက္ခတိ တေန တတ္ထ တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ သံဝိဓာနတော. သေသေဟီတိ မဏိရတနဣတ္ထိရတနဂဟပတိရတနေဟိ. တတ္ထ မဏိရတနေန ယောဇနပ္ပမာဏေ ဒေသေ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကဒဿနာဒိနာ သုခမနုဘဝတိ၊ ဣတ္ထိရတနေန အတိက္ကန္တမာနုသရူပသမ္ပတ္တိဒဿနာဒိဝသေန၊ ဂဟပတိရတနေန ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတမဏိကနကရဇတာဒိဓနပ္ပဋိလာဘဝသေန. ဥဿာဟသတ္တိယောဂေါ ယေန ကေနစိ အပ္ပဋိဟတာဏာစက္ကဘာဝသိဒ္ဓိတော. ဟတ္ထိအဿရတနာဒီနံ မဟာနုဘာဝတ္တာ ကောသသမ္ပတ္တိယာပိ ပဘာဝသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိတော ‘‘ဟတ္ထိ။ပေ။ ယောဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ. ကောသော ဟိ နာမ သတိ ဥဿာဟသမ္ပတ္တိယံ (ဥဂ္ဂတေဇဿ သုကုမာရပရက္ကမဿ ပသန္နမုခဿ သမ္မုခေ ပါပုဏာတိ). ပစ္ဆိမေနာတိ ပရိဏာယကရတနေန. တဉှိ သဗ္ဗရာဇကိစ္စေသု ကုသလံ အဝိရဇ္ဈနပယောဂံ. တေနာဟ ‘‘မန္တသတ္တိယောဂေါ’’တိ. တိဝိဓသတ္တိယောဂဖလံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသေဟီတိ သေသေဟိ ပဉ္စဟိ ရတနေဟိ. အဒေါသကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေနာတိ အဒေါသသင်္ခါတေန ကုသလမူလေန သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန ဥပ္ပါဒိတကမ္မဿ အာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ သောမ္မတရရတနဇာတိကတ္တာ. မဇ္ဈိမာနိ မဏိဣတ္ထိဂဟပတိရတနာနိ. အလောဘ။ပေ။ ကမ္မာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ ဥဠာရဓနဿ ဥဠာရဓနပဋိလာဘကာရဏဿ စ ပရိစ္စာဂသမ္ပဒါဟေတုကတ္တာ. ပစ္ဆိမန္တိ ပရိဏာယကရတနံ. တဉှိ အမောဟ။ပေ။ ကမ္မာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇတိ မဟာပညေနေဝ စက္ကဝတ္တိရာဇကိစ္စဿ ပရိဏေတဗ္ဗတ္တာ.
သရဏတော ပဋိပက္ခဝိဓမနတော သူရာ. တေနာဟ ‘‘အဘီရုကဇာတိကာ’’တိ. အသုရေ ဝိဇိနိတွာ ဌိတတ္တာ ဝီရော၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော၊ တဿ အင်္ဂံ ဒေဝပုတ္တော သေနင်္ဂဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝီရင်္ဂရူပါတိ ဒေဝပုတ္တသဒိသကာယာ’’တိ. သဘာဝေါတိ သဘာဝဘူတော အတ္ထော. ဝီရကာရဏန္တိ ဝီရဘာဝကာရဏံ. ဝီရိယမယသရီရာ ဝိယာတိ သဝိဂ္ဂဟဝီရိယသဒိသာ သဝိဂ္ဂဟဉ္စေ ဝီရိယံ သိယာ၊ တံသဒိသာတိ အတ္ထော. နနု ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပဋိသေနာ နာမ နတ္ထိ၊ ယမဿ ပုတ္တာ ပမဒ္ဒေယျုံ၊ အထ ကသ္မာ ‘‘ပရသေနပမဒ္ဒနာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ. တေန ပရသေနာ ဟောတု ဝါ မာ ဝါ၊ တေ ပန ဧဝံ မဟာနုဘာဝါတိ ဒဿေတိ. ဓမ္မေနာတိ ကတူပစိတေန အတ္တနော ပုညဓမ္မေန. တေန ဟိ သဉ္စောဒိတာ ပထဝိယံ သဗ္ဗရာဇာနော ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ‘‘သွာဂတံ တေ မဟာရာဇာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ အတ္တနော ရဇ္ဇံ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ နိယျာဒေန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သော ဣမံ။ပေ။ အဇ္ဈာဝသတီ’’တိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန တဿ ယထာဝုတ္တဓမ္မဿ စိရတရံ ဝိပစ္စိတုံ ပစ္စယဘူတံ စက္ကဝတ္တိဝတ္တသမုဒါဂတံ ပယောဂသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ ဓမ္မံ ဒဿေတုံ ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗောတိအာဒိနာ ပဉ္စသီလဓမ္မေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ ‘‘အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေနာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ သုဋ္ဌုတရံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ၊ ယသ္မာ ရာဂါဒယော ပါပဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သတ္တသန္တာနံ ဆာဒေတွာ ပရိယောနန္ဓိတွာ တိဋ္ဌန္တိ၊ ကုသလပဝတ္တိံ နိဝါရေန္တိ၊ တသ္မာ တေ ‘‘ဆဒနာ၊ ဆဒါ’’တိ စ ဝုတ္တာ.
ဝိဝဋ္ဋေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ. ပူဇာရဟတာ ဝုတ္တာ ‘‘အရဟတီတိ အရဟ’’န္တိ. တဿာတိ ပူဇာရဟတာယ. ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ တသ္မာ အရဟန္တိ. ဗုဒ္ဓတ္တဟေတုဘူတာ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒတာ ဝုတ္တာ သဝါသနသဗ္ဗကိလေသပ္ပဟာနပုဗ္ဗကတ္တာ ဗုဒ္ဓဘာဝသိဒ္ဓိယာ. အရဟံ ဝဋ္ဋာဘာဝေနာတိ ဖလေန ဟေတုအနုမာနဒဿနံ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဆဒနာဘာဝေနာတိ ဟေတုနာ ဖလာနုမာနဒဿနံ. ဟေတုဒွယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဝဋ္ဋော ဝိစ္ဆဒေါ စာ’’တိ. ဒုတိယဝေသာရဇ္ဇေနာတိ ‘‘ခီဏာသဝဿ တေ ပဋိဇာနတော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၅၀) အာဂတေန ဝေသာရဇ္ဇေန. ပုရိမသိဒ္ဓီတိ ပုရိမဿ ပဒဿ အတ္ထသိဒ္ဓိ. ပဌမေနာတိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၅၀) အာဂတေန ဝေသာရဇ္ဇေန. ဒုတိယသိဒ္ဓီတိ ဗုဒ္ဓတ္တသိဒ္ဓိ. တတိယစတုတ္ထေဟီတိ ‘‘ယေ ခေါ ပန တေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၅၀)၊ ‘‘ယဿ ခေါ ပန တေ အတ္ထာယာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၁၅၀) စ အာဂတေဟိ တတိယစတုတ္ထေဟိ ဝေသာရဇ္ဇေဟိ. တတိယသိဒ္ဓီတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒနတာ သိဒ္ဓိ. ယာထာဝတော အန္တရာယိကနိယျာနိကဓမ္မာပဒေသေန ဟိ သတ္ထု ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒဘာဝေါ လောကေ ပါကဋော အဟောသိ. ပုရိမံ ဓမ္မစက္ခုန္တိ ပုရိမပဒံ ဘဂဝတော ဓမ္မစက္ခုံ သာဓေတိ ကိလေသာရီနံ သံသာရစက္ကဿ စ အရာနံ ဟတဘာဝဒီပနတော. ဒုတိယံ ပဒံ ဗုဒ္ဓစက္ခုံ သာဓေတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿေဝ တံ သမ္ဘဝတော. တတိယံ ပဒံ သမန္တစက္ခုံ သာဓေတိ သဝါသနသဗ္ဗကိလေသပ္ပဟာနဒီပနတော. ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဟိ ဝတွာ ‘‘ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ’’တိ ဝစနံ ဗုဒ္ဓဘာဝါဝဟမေဝ သဗ္ဗကိလေသပ္ပဟာနံ ဝိဘာဝေတီတိ. သူရဘာဝန္တိ လက္ခဏဝိဘာဝနေန ဝိသဒဉာဏတံ.
၃၈၅. ဂဝေသီတိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၈၇) ဉာဏေန ပရိယေသနံ အကာသိ. သမာနယီတိ ဉာဏေန သင်္ကလေန္တော သမာနံ အာနယိ သမာဟရိ. န သက္ကောတိ သံကုစိတေ ဣရိယာပထေ ယေဘုယျေန တေသံ ဒုဗ္ဗိဘာဝနတော. ကင်္ခတီတိ ပဒဿ အာကင်္ခတီတိ အယမတ္ထောတိ အာဟ – ‘‘အဟော ဝတ ပဿေယျန္တိ ပတ္ထနံ ဥပ္ပါဒေတီ’’တိ. ကိစ္ဆတီတိ ကိလမတိ. ‘‘ကင်္ခတီ’’တိ ပဒဿ ပုဗ္ဗေ အာသီသနတ္ထတံ ဝတွာ ဣဒါနိ တဿ သံသယတ္ထတ္တမေဝ ဝိကပ္ပန္တရဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ကင်္ခါယ ဝါ ဒုဗ္ဗလာ ဝိမတိ ဝုတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တီဟိ ဓမ္မေဟိ တိပ္ပကာရေဟိ သံသယဓမ္မေဟိ. ကာလုဿိယဘာဝေါတိ အပ္ပသန္နတာယ ဟေတုဘူတော အာဝိလဘာဝေါ. ယသ္မာ ဘဂဝတော ကောသောဟိတံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါဝေဏိကံ ဝတ္ထဂုယှံ သုဝိသုဒ္ဓကဉ္စနမဏ္ဍလသန္နိကာသံ အတ္တနော သဏ္ဌာနသန္နိဝေသသုန္ဒရတာယ အာဇာနေယျဂန္ဓဟတ္ထိနော ဝရင်္ဂစာရုဘာဝံ ဝိကသမာနတပနိယာရဝိန္ဒသမုဇ္ဇလကေသရာဝတ္တဝိလာသံ သဉ္ဈာပဘာနုရဉ္ဇိတဇလဝနန္တရာဘိလက္ခိတ-သမ္ပုဏ္ဏစန္ဒမဏ္ဍလသောဘဉ္စ အတ္တနော သိရိယာ အဘိဘုယျ ဝိရာဇတိ၊ ယံ ဗာဟိရဗ္ဘန္တရမလေဟိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတာယ စိရကာလံ သုပရိစိတဗြဟ္မစရိယာဓိကာရတာယ သုသဏ္ဌိတသဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စ ကောပီနမ္ပိ သန္တံ အကောပီနမေဝ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဂဝတော ဟီ’’တိအာဒိ. ပဟူတဘာဝန္တိ ပုထုလဘာဝံ. ဧတ္ထေဝ ဟိ တဿ သံသယော၊ တနုမုဒုသုကုမာရတာဒီသု ပနဿ ဂုဏေသု တဿ ဝိစာရဏာ ဧဝ နာဟောသိ.
ဟိရိကရဏောကာသန္တိ ဟိရိယိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ. ဆာယန္တိ ပဋိဗိမ္ဗံ. ကီဒိသန္တိ အာဟ ‘‘ဣဒ္ဓိယာ’’တိအာဒိ. ဆာယာရူပန္တိ ဘဂဝတော ပဋိဗိမ္ဗရူပံ. တဉ္စ ခေါ ဗုဒ္ဓသန္တာနတော ဝိနိမုတ္တံ ရူပကမတ္တံ ဘဂဝတော သရီရဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဝယဝံ ဣဒ္ဓိမယံ ဗိမ္ဗကမတ္တံ၊ တံ ပန ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ယထာ အတ္တနော ဗုဒ္ဓရူပံ န ဒိဿတိ၊ တထာ ကတွာ ဒဿေတိ. နီဟရိတွာတိ ဖရိတွာ.
ကဏ္ဏသောတာနံ ဥပစိတတနုတမ္ဗလောမတာယ ဓောတရဇတပနာဠိကာသဒိသတာ ဝုတ္တာ. မုခပရိယန္တေတိ ကေသန္တေ.
ကိရိယာကရဏန္တိ ကိရိယာယ ကာယိကဿ ဝါစသိကဿ ပဋိပတ္တိ. တတ္ထာတိ တေသု ကိစ္စေသု. ဓမ္မကထိကာနံ ဝတ္တံ ဒဿေတုံ ဗီဇနိဂ္ဂဟဏံ ကတံ. န ဟိ အညထာ သဗ္ဗဿပိ လောကဿ အလင်္ကာရဘူတံ ပရမုက္ကံသဂတံ သိက္ခာသံယမာနံ ဗုဒ္ဓါနံ မုခစန္ဒမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗံ ဟောတိ.
ပတ္ထရိတဝိတာနဩလမ္ဗိတဂန္ဓဒါမကုသုမဒါမကေ ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠေ. ပုဗ္ဗဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ‘‘ဧတ္တကံ ဝေလံ သမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တေန ပုဗ္ဗဘာဂေန ကာလံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ပစ္စယဒါယကေသု အနုရောဓဝသေန ပရိသံ ဥဿာဒေန္တော ဝါ ပဂ္ဂဏှန္တော၊ အဒါယကေသု ဝိရောဓဝသေန ပရိသံ အပသာဒေန္တော ဝါ.
ယောဂက္ခေမံ အန္တရာယာဘာဝံ. သဘာဝဂုဏေနေဝါတိ ယထာဝုတ္တဂုဏေနေဝ. ဘောတော ဂေါတမဿ ဂုဏံ သဝိဂ္ဂဟံ စက္ကဝါဠံ အတိသမ္ဗာဓံ ဝိတ္ထာရေန သန္ဓာရေတုံ အပ္ပဟောန္တတော. ဘဝဂ္ဂံ အတိနီစံ ဥပရူပရိ သန္ဓာရေတုံ အပ္ပဟောန္တတော.
၃၈၆. ဌာနဂမနာဒီသု (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၃၅) ဘူမိယံ သုဋ္ဌု သမံပတိဋ္ဌိတာ ပါဒါ ဧတဿာတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ. တံ ပန ဘဂဝတော သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတံ ဗျတိရေကမုခေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဂ္ဂတလန္တိ အဂ္ဂပါဒတလံ. ပဏှီတိ ပဏှိတလံ. ပဿန္တိ ပါဒတလဿ ဒွီသု ပဿေသု ဧကေကံ၊ ဥဘယမေဝ ဝါ ပရိယန္တံ ပဿံ. သုဝဏ္ဏပါဒုကတလံ ဝိယ ဥဇုကံ နိက္ခိပိယမာနံ. ဧကပ္ပဟာရေနေဝါတိ ဧကက္ခဏေယေဝ. သကလံ ပါဒတလံ ဘူမိံ ဖုသတိ နိက္ခိပနေ. ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သကလံ ပါဒတလံ ဘူမိတော ဥဋ္ဌဟတီတိ ယောဇနာ.
တတြာတိ တာယ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာယ အနုပုဗ္ဗနိန္နာဝ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတံ ဣဒံ ဝုစ္စမာနံ နိဿန္ဒဖလံ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သတ္ထု တိဒိဝဂမနေန သုပါကဋံ ကာတုံ ‘‘တထာ ဟီ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိနာ တံ သမတ္ထေတိ. တေန ပဌမလက္ခဏတောပိ ဒုတိယလက္ခဏံ မဟာနုဘာဝန္တိ ဒဿေတိ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘အန္တမသော စက္ကဝတ္တိရညော ပရိသံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗောပိ စက္ကလက္ခဏဿေဝ ပရိဝါရော’’တိ. ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတဿ တာဝတိံသဘဝနဿ စ ပကတိပဒနိက္ခေပဋ္ဌာနုပသင်္ကမနေ နေဝ ဗုဒ္ဓါနံ၊ န ဒေဝတာနံ အာနုဘာဝေါ၊ အထ ခေါ ဗုဒ္ဓါနံ လက္ခဏာနုဘာဝေါတိ ဣမမတ္ထံ နိဒဿိတံ. သီလတေဇေန။ပေ။ ဒသန္နံ ပါရမီနံ အာနုဘာဝေနာတိ ဣဒမ္ပိ လက္ခဏနိဗ္ဗတ္တကမ္မဝိသေသကိတ္တနမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗာဝန္တေဟီတိ သဗ္ဗပဒေသဝန္တေဟိ.
နာဘိပရိစ္ဆိန္နာတိ နာဘိယံ ပရိစ္ဆိန္နာ ပရိစ္ဆေဒဝသေန ဌိတာ. နာဘိမုခပရိက္ခေပပဋ္ဋောတိ ပကတိစက္ကဿ အက္ခဗ္ဘာဟတပရိဟရဏတ္ထံ နာဘိမုခေ ဌပေတဗ္ဗပရိက္ခေပပဋ္ဋော. နေမိမဏိကာတိ နေမိယံ အာဝဠိဘာဝေန ဌိတမဏိကာလေခါ.
သမ္ဗဟုလဝါရောတိ ဗဟုဝိဓလေခင်္ဂဝိဘာဝနဝါရော. သတ္တီတိ အာဝုဓသတ္တိ. သိရိဝစ္ဆောတိ သိရိမုခံ. နန္ဒီတိ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋံ. သောဝတ္တိကောတိ သောဝတ္တိအင်္ကော. ဝဋံသကောတိ အာဝေဠံ. ဝဍ္ဎမာနကန္တိ ပုရိသဟာရိ ပုရိသင်္ဂံ. မောရဟတ္ထကောတိ မောရပိဉ္ဆကလာပေါ၊ မောရပိဉ္ဆ ပရိသိဗ္ဗိတော ဝါ ဗီဇနိဝိသေသော. ဝါလဗီဇနီတိ စာမရိဝါလံ. သိဒ္ဓတ္ထာဒိ ပုဏ္ဏဃဋပုဏ္ဏပါတိယော. ‘‘စက္ကဝါဠော’’တိ ဝတွာ တဿ ပဓာနာဝယဝေ ဒဿေတုံ ‘‘ဟိမဝါ သိနေရု။ပေ။ သဟဿာနီ’’တိ ဝုတ္တံ.
အာယတပဏှီတိ ဣဒံ အညေသံ ပဏှိတော ဒီဃတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပန အတိဒီဃတန္တိ အာဟ ‘‘ပရိပုဏ္ဏပဏှီ’’တိ. ယထာ ပန ပဏှိလက္ခဏံ ပရိပုဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ၊ တံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာရဂ္ဂေနာတိ မဏ္ဍလာယ သိခါယ. ဝဋ္ဋေတွာတိ ယထာ သုဝဋ္ဋံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝဋ္ဋေတွာ. ရတ္တကမ္ဗလဂေဏ္ဍုကသဒိသာတိ ရတ္တကမ္ဗလမယဂေဏ္ဍုကသဒိသာ.
မက္ကဋဿေဝါတိ ဝါနရဿ ဝိယ. ဒီဃဘာဝေန သမတံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. နိယျာသတေလေနာတိ ဆဒိကနိယျာသာဒိနိယျာသသမ္မိဿေန တေလေန.
တလုနာတိ သုကုမာရာ.
စမ္မေနာတိ အင်္ဂုလန္တရဝေဌိတစမ္မေန. ပဋိဗဒ္ဓအင်္ဂုလန္တရောတိ ဧကတော သမ္ဗဒ္ဓအင်္ဂုလန္တရော. ဧကပ္ပမာဏာတိ ဒီဃတော သမာနပ္ပမာဏာ. ယဝလက္ခဏန္တိ အဗ္ဘန္တရတော အင်္ဂုလိပဗ္ဗေဌိတံ ယဝလက္ခဏံ. ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ တံတံပဗ္ဗာနံ သမာနဒေသတာယ အင်္ဂုလီနံ ပသာရိတကာလေ အညမညံ ဝိဇ္ဈိတာနိ ဝိယ ဖုသိတွာ တိဋ္ဌန္တိ.
သင်္ခါ ဝုစ္စန္တိ ဂေါပ္ဖကာ၊ ဥဒ္ဓံ သင်္ခါ ဧတေသန္တိ ဥဿင်္ခါ၊ ပါဒါ. ပိဋ္ဌိပါဒေတိ ပိဋ္ဌိပါဒသမီပေ. သုခေန ပါဒါ ပရိဝတ္တန္တိ ပါဒနာမနာဒီသု၊ တေနေဝ ဂစ္ဆန္တာနံ တေသံ ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလာနိ ဒိဿန္တိ. တေနာတိ ဂေါပ္ဖကာနံ ပိဋ္ဌိပါဒတော ဥဒ္ဓံ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ. စတုရင်္ဂုလမတ္တဉှိ တာနိ ဥဒ္ဓံ အာရောဟိတွာ ပတိဋ္ဌဟန္တိ၊ နိဂုဠှာနိ စ ဟောန္တိ၊ န အညေသံ ဝိယ ပညာယမာနာနိ. သတိပိ ဒေသန္တရပ္ပဝတ္တိယံ နိစ္စလောတိ ဒဿနတ္ထံ နာဘိဂ္ဂဟဏံ.
ယသ္မာ ဧဏီမိဂဿ သမန္တတော ဧကသဒိသမံသာ အနုက္ကမေန ဥဒ္ဓံ ထူလာ ဇင်္ဃာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဏီမိဂသဒိသဇင်္ဃာ’’တိ. ပရိပုဏ္ဏဇင်္ဃောတိ သမန္တတော မံသူပစယေန ပရိပုဏ္ဏဇင်္ဃော. တေနာဟ ‘‘န ဧကတော’’တိအာဒိ.
ဧတေနာတိ ‘‘အနောနမန္တော’’တိအာဒိဝစနေန၊ ဇာဏုဖာသုဘာဝဒီပနေနာတိ အတ္ထော. အဝသေသဇနာတိ ဣမိနာ လက္ခဏေန ရဟိတာ ဇနာ. ခုဇ္ဇာ ဝါ ဟောန္တိ ဟေဋ္ဌိမကာယတော ဥပရိမကာယဿ ရဿတာယ. ဝါမနာ ဝါ ဥပရိမကာယတော ဟေဋ္ဌိမကာယဿ ရဿတာယ. ဧတေန ဌပေတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ စက္ကဝတ္တိနဉ္စ ဣတရေ သတ္တာ ခုဇ္ဇာ ဝါမနာ စာတိ ဒဿေတိ.
ဩဟိတန္တိ သမောဟိတံ အန္တောဂဓံ. တထာဘူတံ ပန တံ တေန ဆန္နံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဋိစ္ဆန္န’’န္တိ.
သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဇာတိဟိင်္ဂုလကေနာ’’တိအာဒိ. သွာယမတ္ထော အာဝုတ္တိဉာယေန စ ဝေဒိတဗ္ဗော. သရီရပရိယာယော ဣဓ ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါတိ အဓိပ္ပါယေန ပဌမဝိကပ္ပံ ဝတွာ တထာရူပါယ ပန ရုဠှိယာ အဘာဝံ မနသိ ကတွာ ဝဏ္ဏဓာတုပရိယာယမေဝ ဝဏ္ဏသဒ္ဒံ ဂဟေတွာ ဒုတိယဝိကပ္ပေါ ဝုတ္တော.
ရဇောတိ သုခုမရဇော. ဇလ္လန္တိ မလီနဘာဝါဝဟော ရေဏုသဉ္စယော. တေနာဟ ‘‘မလံ ဝါ’’တိ. ယဒိ ဝိဝဋ္ဋတိ၊ ကထံ နှာနာဒီတိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထဓောဝနာ’’တိအာဒိ.
အာဝဋ္ဋပရိယောသာနေတိ ပဒက္ခိဏာဝဋ္ဋာယ အန္တေ.
ဗြဟ္မုနော သရီရံ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ အနောနမိတွာ ဥဇုကမေဝ ဥဂ္ဂတန္တိ အာဟ ‘‘ဗြဟ္မာ ဝိယ ဥဇုဂတ္တော’’တိ. ပဿဝင်္ကာတိ ဒက္ခိဏပဿေန ဝါ ဝါမပဿေန ဝါ ဝင်္ကာ.
ဟတ္ထပိဋ္ဌိအာဒိဝသေန သတ္တ ဥဿဒါ ဧတဿာတိ သတ္တုဿဒေါ.
သီဟဿ ပုဗ္ဗဒ္ဓံ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓံ၊ ပရိပုဏ္ဏာဝယဝတာယ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓံ ဝိယ သကလော ကာယော အဿာတိ သီဟပုဗ္ဗဒ္ဓကာယော. သီဟဿေဝါတိ သီဟဿ ဝိယ. သဏ္ဌန္တီတိ သဏ္ဌဟန္တိ. နာနာစိတ္တေနာတိ ဝိဝိဓစိတ္တေန. ပုညစိတ္တေနာတိ ပါရမိတာပုညစိတ္တရူပေန. စိတ္တိတောတိ သဉ္ဇာတစိတ္တဘာဝေါ.
ဒွိန္နံ ကောဋ္ဋာနမန္တရန္တိ ဒွိန္နံ ပိဋ္ဌိဗာဟာနံ ဝေမဇ္ဈံ၊ ပိဋ္ဌိမဇ္ဈဿ ဥပရိဘာဂေါ. စိတံ ပရိပုဏ္ဏန္တိ အနိန္နဘာဝေန စိတံ၊ ဒွီဟိ ကောဋ္ဋေဟိ သမတလတာယ ပရိပုဏ္ဏံ. ဥဂ္ဂမ္မာတိ ဥဂ္ဂန္တွာ.
နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလော နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ဧကဿ ပရိမဏ္ဍလသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ. န ဟိ သဗ္ဗော နိဂြောဓော မဏ္ဍလော. တေနာဟ ‘‘သမက္ခန္ဓသာခေါ နိဂြောဓော’’တိ. ပရိမဏ္ဍလသဒ္ဒသန္နိဓာနေန ဝါ ပရိမဏ္ဍလောဝ နိဂြောဓော ဂယှတီတိ ပရိမဏ္ဍလသဒ္ဒဿ လောပေန ဝိနာပိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘နိဂြောဓော ဝိယ ပရိမဏ္ဍလော’’တိ. ယာဝတကွဿာတိ ဩ-ကာရဿ ဝ-ကာရာဒေသံ ကတွာ ဝုတ္တံ.
သမဝဋ္ဋိတက္ခန္ဓောတိ သမံ သုဝဋ္ဋိတက္ခန္ဓော. ကောဉ္စာ ဝိယ ဒီဃဂလာ၊ ဗကာ ဝိယ ဝင်္ကဂလာ၊ ဝရာဟာ ဝိယ ပုထုလဂလာတိ ယောဇနာ. သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသောတိ သုဝဏ္ဏမယခုဒ္ဒကမုဒိင်္ဂသဒိသော.
ရသဂ္ဂသဂ္ဂီတိ မဓုရာဒိဘေဒံ ရသံ ဂသန္တိ အန္တော ပဝေသန္တီတိ ရသဂ္ဂသာ၊ ရသဂ္ဂသာနံ အဂ္ဂါ ရသဂ္ဂသဂ္ဂါ၊ တာ ဧတဿ သန္တီတိ ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ. တေနာတိ ဩဇာယ အဖရဏေန၊ ဟီနဓာတုကတ္တာ တေ ဗဟွာဗာဓာ ဟောန္တိ.
‘‘ဟနူ’’တိ သန္နိဿယဒန္တာဓာရဿ သမညာ၊ တံ ဘဂဝတော သီဟဟနုသဒိသံ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ သီဟဟနု. တတ္ထ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ ရူပကာယဿ ဓမ္မကာယဿ စ ဥပမာ နာမ နိဟီနုပမာဝ၊ နတ္ထိ သမာနုပမာ၊ ကုတော အဓိကူပမာ၊ တသ္မာ အယမ္ပိ နိဟီနုပမာတိ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တိဘာဂဝသေန မဏ္ဍလတာယ ဒွါဒသိယံ ပက္ခဿ စန္ဒသဒိသာနိ.
ဒန္တာနံ ဥစ္စနီစတာ အဗ္ဘန္တရဗာဟိရပဿဝသေနပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န အဂ္ဂဝသေနေဝ. တေနာဟ ‘‘အယပဋ္ဋဆိန္နသင်္ခပဋလံ ဝိယာ’’တိ. အယပဋ္ဋန္တိ စ ကကစံ အဓိပ္ပေတံ. ဝိသမာတိ ဝိသမသဏ္ဌာနာ.
ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဝတ္တသရတာယ ဆိန္နဿရာပိ. အနေကာကာရတာယ ဘိန္နဿရာပိ. ကာကဿ ဝိယ အမနုညသရတာယ ကာကဿရာပိ. အပလိဗုဒ္ဓတ္တာတိ အနုပဒ္ဒုတဝတ္ထုကတ္တာ. ဝတ္ထုန္တိ စ အက္ခရုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနမာဟ. အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတောတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ပရတော အာဂမိဿန္တိ. မဉ္ဇုဃောသောတိ မဓုရဿရော.
ကရဝီကသဒ္ဒေါ ယေသံ သတ္တာနံ သောတပထံ ဥပဂစ္ဆတိ၊ တေ အတ္တနော သရသမ္ပတ္တိယာ ပကတိံ ဇဟာပေတွာ အဝသေ ကရောန္တော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတိ၊ ဧဝံ မဓုရောတိ ဒဿေန္တော ‘‘တတြိဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. တံ ပီတိန္တိ တံ ဗုဒ္ဓဂတံ ပီတိံ. တေနေဝ နီဟာရေန ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တန္တံ အဝိဇဟိတွာ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာ ထေရာနံ သန္တိကေ လဒ္ဓဓမ္မဿဝနသပ္ပါယာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ ပရိပက္ကဉာဏတာယ ‘‘သတ္တဟိ။ပေ။ ပတိဋ္ဌာသီ’’တိ. သတ္တသတမတ္တေန ဩရောဓဇနေန သဒ္ဓိံ ပဒသာဝ ထေရာနံ သန္တိကံ ဥပဂတတ္တာ ‘‘သတ္တဟိ ဇင်္ဃာသတေဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ ဝုတ္တံ.
အဘိနီလနေတ္တောတိ အဓိကနီလနေတ္တော. အဓိကနီလတာ စ သာတိသယံ နီလဘာဝေန ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န နေတ္တေ နီလဝဏ္ဏဿေဝ အဓိကဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘န သကလနီလနေတ္တောဝါ’’တိအာဒိ. ပီတလောဟိတဝဏ္ဏာ သေတမဏ္ဍလဂတရာဇိဝသေန၊ နီလသေတကာဠဝဏ္ဏာ ပန တံတံမဏ္ဍလဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.
စက္ခုဘဏ္ဍန္တိ အက္ခိဒလန္တိ ကေစိ၊ အက္ခိဒလပတ္တန္တိ အညေ. အက္ခိဒလေဟိ ပန သဒ္ဓိံ အက္ခိဗိမ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ ဝိနိဂ္ဂတဂမ္ဘီရဇောတနာပိ ယုတ္တာ ဟောတိ.
ဥဏ္ဏာသဒ္ဒေါ လောကေ အဝိသေသတော လောမပရိယာယော၊ ဣဓ ပန လောမဝိသေသဝါစကောတိ အာဟ ‘‘ဥဏ္ဏလောမ’’န္တိ. နလာဋမဇ္ဈဇာတာတိ နလာဋမဇ္ဈဂတာ. ဩဒါတတာယ ဥပမာ၊ န မုဒုတာယ. ရဇတပုဗ္ဗုဠကာတိ ရဇတမယတာရကာ.
ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ဝုတ္တန္တိ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါ စက္ကဝတ္တိနော စ ပရိပုဏ္ဏနလာဋတာယ ပရိပုဏ္ဏသီသဗိမ္ဗတာယ စ ‘‘ဥဏှီသသီသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ၊ တသ္မာ တေ ဒွေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ ‘‘ဥဏှီသသီသော’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ တံ အတ္ထဒွယံ ဘဂဝတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တထာဂတဿဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သဏှတမတာယ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏတာယ စ ရညော ဗဒ္ဓဥဏှီသပဋ္ဋော ဝိယ ဝိရောစတိ. ကပ္ပသီသာတိ ဒွိဓာဘူတသီသာ. ဖလသီသာတိ ဖလသဒိသသီသာ. အဋ္ဌိသီသာတိ မံသဿ အဘာဝတော တစောပရိယောနဒ္ဓအဋ္ဌိမတ္တသီသာ. တုမ္ဗသီသာတိ လာဗုသဒိသသီသာ. ပဗ္ဘာရသီသာတိ ပိဋ္ဌိဘာဂေန ဩလမ္ဗမာနသီသာ. ပုရိမနယေနာတိ ပရိပုဏ္ဏနလာဋတာပက္ခေန. ဥဏှီသဝေဌိတသီသော ဝိယာတိ ဥဏှီသပဋ္ဋေန ဝေဌိတသီသပဒေသော ဝိယ. ဥဏှီသံ ဝိယာတိ ဆေကေန သိပ္ပိနာ ဝိရစိတဥဏှီသမဏ္ဍလံ ဝိယ.
ကမ္မန္တိ ယေန ယေန ကမ္မေန ယံ ယံ လက္ခဏံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ တံ တံ ကမ္မံ. ကမ္မသရိက္ခကန္တိ တဿ တဿ လက္ခဏဿ တံကမ္မာနုရူပတာ. လက္ခဏန္တိ တဿ မဟာပုရိသလက္ခဏဿ အဝိပရီတသဘာဝေါ. လက္ခဏာနိသံသန္တိ တံ လက္ခဏပဋိလာဘေန လဒ္ဓဗ္ဗဂုဏော. ဣမာနိ ကမ္မာဒီနီတိ ဣမာနိ အနန္တရံ ဝုတ္တာနိ ကမ္မကမ္မသရိက္ခကာဒီနိ ဒဿေတွာ တံ သရူပတော ဝိဘာဝေတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ သံဝဏ္ဏကေန.
ရတနဝိစိတ္တသုဝဏ္ဏတောရဏံ တသ္မိံ ကာလေ မနုဿလောကေ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒေဝနဂရေ’’တိ. သဗ္ဗသော သုပုပ္ဖိတသာလရုက္ခော အသာဓာရဏသောဘော မနုဿူပစာရေ န လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘သေလန္တရမှီ’’တိ. ကိရိယာစာရန္တိ ကာယိကဝါစသိကကိရိယာပဝတ္တိံ.
၃၈၇. သတတပါဋိဟာရိယန္တိ သတတံ စရိမဘဝေ သဗ္ဗကာလံ လက္ခဏနိဗ္ဗတ္တကကမ္မာနုဘာဝဟေတုကံ ဗုဒ္ဓါဝေဏိကံ ပါဋိဟာရိယံ. ဗုဒ္ဓါနံ အတိဒူရေ ပါဒံ နိက္ခိပိတုကာမာနမ္ပိ နာတိဒူရေ ဧဝ နိက္ခိပနံ ဟောတီတိ ‘‘န အတိဒူရေ ဌပေဿာမီတိ ဥဒ္ဓရတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပကတိသဉ္စရဏဝသေနေတံ ဝုတ္တံ၊ တာဒိသေန ပါဒေန အနေကယောဇနေ ဌပေဿာမီတိ ဥဒ္ဓရဏမ္ပိ ဟောတိယေဝ. အတိဒူရံ ဟီတိအာဒိ ပမာဏာတိက္ကမေ ဒေါသဒဿနံ. ဧဝံ သတီတိ ဧဝံ ဒက္ခိဏပါဒဝါမပါဒါနံ ယထာဓိပ္ပေတပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ သတိ. ပဒဝိစ္ဆေဒေါတိ ပဒဝါရဝိစ္ဆေဒေါ. ယာဒိသံ ပသာရေန္တော ဝါမပါဒဿ ဥဒ္ဓရဏံ ပတိဋ္ဌာနဉ္စ၊ ဒက္ခိဏပါဒဿ တာဒိသမေဝ၊ ဣတိ နေသံ ဥဒ္ဓရဏပတိဋ္ဌာနာနံ သမာနတော အညမညဘာဝေန အနူနာနဓိကတာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဒက္ခိဏပါဒကိစ္စံ ဝါမပါဒေန နိယမိတံ၊ ဝါမပါဒကိစ္စံ ဒက္ခိဏပါဒေန နိယမိတ’’န္တိ.
ဒိဝါတိ ဥပကဋ္ဌာယ ဝေလာယ. ဝိဟာရဘတ္တတ္ထာယာတိ ဝိဟာရေ ယထာဝုဒ္ဓံ ဂဟေတဗ္ဗဘတ္တတ္ထာယ. ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောတိ ပကတိဂမနေန ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော. ဩကာသံ န လဘတီတိ ပဒနိက္ခေပဋ္ဌာနံ န လဘတိ. ဦရုပရိယာယော ဣဓ သတ္ထိ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘န ဦရုံ ဥန္နာမေတီ’’တိ. ဒဏ္ဍင်္ကုသံ ဝုစ္စတိ ဒီဃဒဏ္ဍော အင်္ကုသော၊ တေန ရုက္ခသာခံ ဆိန္ဒတော ပုရိသဿ ယထာ ပစ္ဆာဘာဂေန ပါဒါနံ ဩသက္ကနံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဘဂဝတော ပါဒါ န ဩသက္ကန္တီတိ အာဟ ‘‘ရုက္ခသာခါဆေဒန။ပေ။ ဩသက္ကာပေတီ’’တိ. ဩဗဒ္ဓါနာဗဒ္ဓဋ္ဌာနေဟိ ပါဒံ ကောဋ္ဋေန္တော ဝိယာတိ အာဗဒ္ဓဋ္ဌာနေန အနာဗဒ္ဓဋ္ဌာနေန စ ပါဒခဏ္ဍံ ကောဋ္ဋေတွာ ထဒ္ဓံ ကရောန္တော ဝိယ. န ဣတော စိတော စ စာလေတီတိ အပရာပရံ န စာလေတိ. ဥဿင်္ခပါဒတာယ သုခေနေဝ ပါဒါနံ ပရိဝတ္တနတော နာဘိတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိမကာယော န ဣဉ္ဇတီတိ ဟေဋ္ဌိမကာယောဝ ဣဉ္ဇတိ. တေနာဟ ‘‘ဥပရိမ။ပေ။ နိစ္စလော ဟောတီ’’တိ. န ဇာနာတိ အနိဉ္ဇနတော. ကာယဗလေနာတိ ဂမနပယောဂသင်္ခါတေန ကာယဂတေန ဝိသေသဗလေန. ဇဝဂမနဟေတုဘူတေန ဝါ ကာယဗလေန. တေနာဟ ‘‘ဗာဟာ ခိပန္တော’’တိအာဒိ. ဇဝေန ဂစ္ဆန္တော ဟိ ဗာဟာ ခိပတိ၊ သရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ. နာဂါပလောကိတဝသေနာတိ နာဂဿ အပလောကနမိဝ သကလကာယေနေဝ ပရိဝတ္တေတွာ အပလောကနဝသေန.
အနာဝရဏဉာဏဿာတိ အနာဝရဏဉာဏဗလေန ဒဿနဿ. အနာဝရဏဝါရော ပန ကာယေ ပတိဋ္ဌိတရူပဒဿနမ္ပိ အနာဝရဏမေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တော. ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယာတိ နဂရဒွါရေ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ. ပကတိဣရိယာပထေနေဝါတိ ဩနမနာဒိံ အကတွာ ဥဇုကဂမနာဒိနာ ဧဝ. ယဒိ ဧဝံ ကောဋ္ဌကဒွါရဂေဟပ္ပဝေသေ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဒလိဒ္ဒမနုဿာန’’န္တိအာဒိ. ပရိဝတ္တေန္တေနာတိ နိပဇ္ဇနတ္ထံ ကာယံ ပရိဝတ္တေန္တေန.
ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာတိ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဥဘောသု ကဋိပ္ပဒေသေသု ပရိဂ္ဂဟေတွာ. ပတတိ နိသီဒနဋ္ဌာနေ နိပဇ္ဇနဝသေန ပတတိ. ဩရိမံ အင်္ဂံ နိဿာယ နိသိန္နောတိ ပလ္လင်္ကမာဘုဇိတွာ ဥက္ကုဋိကနိသဇ္ဇာယ ဥပရိမကာယံ ဟေဋ္ဌိမကာယေ ပတိဋ္ဌပေန္တောယေဝ ဘာရီကရဏဝသေန ဩရိမင်္ဂံ နိဿာယ နိသိန္နော. ဃံသန္တောတိ အာနိသဒဒေသေန အာသနဋ္ဌာနံ ဃံသန္တော. ပါရိမင်္ဂန္တိ သတ္ထိဘာဂသမ္မဒ္ဒံ အာနိသဒပဒေသံ. တထေဝါတိ ဃံသန္တော ဧဝ. ဩလမ္ဗကံ ဓာရေန္တော ဝိယာတိ ဩလမ္ဗကသုတ္တံ ဩတာရေန္တော ဝိယ. တေန ဥဇုကမေဝ နိသီဒနမာဟ. သရီရဿ ဂရုကဘာဝဟေတူနံ ဒူရတော သမုပါယိတဘာဝေန သလ္လဟုကဘာဝတော တူလပိစုံ ဌပေန္တော ဝိယ.
အပ္ပေသက္ခာနံ မဟာနုဘာဝဂေဟပ္ပဝေသေ သိယာ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ စိတ္တက္ခောဘော၊ ဒရထဝသေန နာနပ္ပကာရကပ္ပနံ၊ ဘယဝသေန တဏှာဝသေန ပရိတဿနံ၊ တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော နတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘န ဆမ္ဘတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၂.၃၈၇) ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘န ဆမ္ဘတီ’’တိအာဒိ.
ဥဒကံ ဒီယတိ ဧတေနာတိ ဥဒကဒါနံ၊ ဘိင်္ကာရာဒိ ဥဒကဘာဇနံ. ဗဒ္ဓံ ကတွာတိ ဟတ္ထဂတမတ္တိကံ ဝိယ အတ္တနော ဝသေ အဝတ္တန္တံ ကတွာ. ပရိဝတ္တေတွာတိ ကုဇ္ဇိတွာ. ဝိဆဍ္ဍယမာနော ဥဒကဿ ဝိက္ခိပနဝသေန ဆဍ္ဍယမာနော.
တထာ န ဂဏှာတိ၊ ဗျဉ္ဇနမတ္တာယ ဧဝ ဂဏှန္တော. ဘတ္တံ ဝါ အမနာပန္တိ အာနေတွာ ယောဇနာ. ဗျဉ္ဇနေန အာလောပအတိနာမနံ၊ အာလောပေန ဗျဉ္ဇနအတိနာမနန္တိ ဣမေသု ပန ဒွီသု ပဌမမေဝ အသာရုပ္ပတာယ အနိဋ္ဌံ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ ပါဠိယံ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ သဗ္ဗသ္မိံ အာဟရိတဗ္ဗဝတ္ထုသ္မိံ သုပဏီတဘာဝေန ရသော ပါကဋော ဟောတိ ဉာဏေန ပရိညာတတ္တာ. ရသဂေဓော ပန နတ္ထိ သေတုဃာတတ္တာ.
အဿာတိ ‘‘နေဝ ဒဝါယာ’’တိအာဒိပဒဿ. ဝုတ္တမေတန္တိ ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိနိစ္ဆယော အာဂတော’’တိ သဗ္ဗာသဝသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၂၃) သံဝဏ္ဏယန္တေန ဝုတ္တမေတံ၊ တသ္မာ န ဧတ္ထ တံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော၊ တသ္မာ ယော တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိနိစ္ဆယေ ဝိသေသဝါဒေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. သော ပရမတ္ထမဉ္ဇူသာယ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပတ္တဿ ဂဟဏဋ္ဌာနန္တိ ဟတ္ထေန ပတ္တဿ ဂဟဏပဒေသံ. ဝိနိဝတ္တိတွာတိ ပတ္တေ သဗ္ဗံ အာမိသဂတံ သဒ္ဓိံ ဘတ္တေန ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ. ပမာဏာတိက္ကန္တန္တိ ကေလာယနဝသေန အတိက္ကန္တပမာဏံ အာရက္ခံ ဌပေတိ. စီဝရဘောဂန္တရန္တိ စီဝရပဋလန္တရံ. ဥဒရေန အက္ကမိတွာတိ ဥဒရေနေဝ သန္နိရုမ္ဘိတွာ.
အပ္ပတ္တကာလံ အဘိမုခံ နာမေတိ ဥပနာမေတီတိ အတိနာမေတိ၊ ပတ္တကာလံ အတိက္ကာမေန္တော နာမေတိ အပနေတီတိ အတိနာမေတိ. ဥဘယမ္ပိ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ပါဠိယံ ‘‘န စ အနုမောဒနဿ ကာလမတိနာမေတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ.
ဝေဂဂမနေန ပဋိသံမုဉ္စိတွာ ဓာဝိတွာ ဂစ္ဆတိ. အစ္စုက္ကဋ္ဌန္တိ အတိဝိယ ဥဒ္ဓံ ကတွာ ကဍ္ဎိတပါရုတံ. တေနာဟ ‘‘ယော ဟိ ယာဝ ဟနုကဋ္ဌိတော။ပေ။ ဟောတီ’’တိ. အစ္စောက္ကဋ္ဌန္တိ အတိဝိယ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ ကဍ္ဎိတပါရုတံ. တေနာဟ ‘‘ယာဝ ဂေါပ္ဖကာ ဩတာရေတွာ’’တိ. ဥဘတော ဥက္ခိပိတွာတိ ဒက္ခိဏတော ဝါမတောတိ ဥဘောသု ပဿေသု ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဥက္ခိပိတွာ. ထနန္တိ ဒက္ခိဏထနံ.
ဝိဿဋ္ဌောတိ ဝိမုတ္တော. တေနာဟ ‘‘ဝိဿဋ္ဌတ္တာယေဝ စေသ ဝိညေယျော’’တိ. ယသ္မာ အမုတ္တဝါဒိနော ဝစနံ အဝိဿဋ္ဌတာယ န သိနိယှတိ၊ န ဧဝံ မုတ္တဝါဒိနောတိ အာဟ ‘‘သိနိဒ္ဓေါ’’တိ. ဝိညေယျောတိ သုပရိဗျတ္တတာယ အက္ခရတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ ဝိညာတုံ သက္ကုဏေယျော. တေနာဟ ‘‘ပါကဋော’’တိ. ဝိညာပနိယောတိ ဝိဇာနိတဗ္ဗော. ဗျဉ္ဇနဝသေနေဝ စေတ္ထ ဝိညေယျတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဃောသဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. မဓုရောတိ ပိယော ပေမနီယော အပလိဗုဒ္ဓေါ. သဝနမရဟတိ၊ သဝနဿ သောတဿ ဟိတောတိ ဝါ သဝနီယော. သမ္ပိဏ္ဍိတောတိ သဟိတော. ဘဂဝတော ဟိ သဒ္ဒေါ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနကတာသဉ္စိတတ္တာ သဟိတာကာရေနေဝ အာပါထမာဂစ္ဆတိ၊ န အယောသလာကာယ ပဟဋကံသထာလံ ဝိယ ဝိပ္ပကိဏ္ဏော. တေနာဟ ‘‘အဝိသာရီ’’တိ. ဂမ္ဘီရောတိ ယထာ ဂမ္ဘီရဝတ္ထုပရိစ္ဆိန္ဒနေန ဉာဏဿ ဂမ္ဘီရသမညာ၊ ဧဝံ ဂမ္ဘီရဋ္ဌာနသမ္ဘဝတော သဒ္ဒဿ ဂမ္ဘီရသမညာတိ အာဟ ‘‘ဂမ္ဘီရောတိ ဂမ္ဘီရသမုဋ္ဌိတော’’တိ. နိန္နာဒဝါတိ သဝိသေသံ နိန္နာဒဝါ. သွာယံ ဝိသေသော ဂမ္ဘီရဘာဝသိဒ္ဓေါတိ အာဟ ‘‘ဂမ္ဘီရတ္တာယေဝ စေသ နိန္နာဒီ’’တိ. ဧဝမေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ စတုရင်္ဂနိပ္ဖါဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အကာရဏာ မာ နဿီတိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဝိယ သရဿ ပရိသပရိယန္တတာ ဝုတ္တာ၊ ဓမ္မတာဝသေနေဝ ပန သာ ဝေဒိတဗ္ဗာ တဿ မူလကာရဏဿ တထာ အဝဋ္ဌိတတ္တာ.
ပစ္စောသက္ကိတွာတိ ပဋိနိဝတ္တိတွာ. သမုဿိတကဉ္စနပဗ္ဗတံ ဝိယ ဥပရိ ဣန္ဒနီလရတနဝိတတသိခံ ဝိဇ္ဇုလ္လတာဘူသိတံ. မဟာပထဝီအာဒယော သတ္ထုဂုဏပဋိဘာဂတာယ နိဒဿနံ၊ ကေဝလံ မဟန္တတာမတ္တံ ဥပါဒါယ နိဒဿိတာ.
၃၉၀. အပ္ပဋိသံဝိဒိတောတိ အနာရောစိတော. အာဂမနဝသေန စေတ္ထ ပဋိသံဝေဒိတန္တိ အာဟ ‘‘အဝိညာတအာဂမနော’’တိ. ဥဂ္ဂတဘာဝန္တိ ကုလဘောဂဝိဇ္ဇာဒီဟိ ဥဠာရဘာဝံ. အနုဒ္ဒယသမ္ပန္နာတိ ကာရုဏိကာ.
၃၉၁. သဟသာဝ ဩကာသကရဏေန ဥစ္စကုလီနတာ ဒီပိတာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝေဂေန ဥဋ္ဌာယ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇိတွာ’’တိအာဒိ.
နာရိသမာနနာမန္တိ ဣတ္ထိအတ္ထဇောတကနာမံ. တေနာဟ ‘‘ဣတ္ထိလိင်္ဂ’’န္တိ. အဝှါတဗ္ဗာတိ ကထေတဗ္ဗာ.
၃၉၄. ဧကနီဟာရေနေဝ အဋ္ဌ ပဉှေ ဗျာကရောန္တော. ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ။ပေ။ ပဝုစ္စတီ’’တိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ ဝိဒိတကာရဏံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘တဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသော ပါကဋော’’တိ. ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ကထိတံ တဿ ပရိဘဏ္ဍဉာဏဘာဝတော ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ. ‘‘ဇာတိက္ခယံ ပတ္တော၊ အဘိညာ ဝေါသိတော’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ မုနီတိ အသေက္ခမုနိ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘အရဟတ္တဉာဏမောနေယျေန သမန္နာဂတော’’တိ.
ကိလေသရာဂေဟိ ကိလေသဝိဝဏ္ဏတာဟိ. ဇာတိက္ခယပ္ပတ္တတ္တာ ‘‘အထော ဇာတိက္ခယံ ပတ္တော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. အဘိဇာနိတွာတိ အဘိဝိသိဋ္ဌတာယ အဂ္ဂမဂ္ဂပညာယ ဉတွာ. ဣဒါနိ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ အာဂတနယေန ပရိညာပဟာနဘာဝနာသစ္ဆိကိရိယာသမာပတ္တီနံ ပါရဂမနေန ပါရဂူတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပါရဂူတိ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဘိညေယျဓမ္မာနံ ဇာနနဝသေန အဘိညာပါရဂူ. တာဒိသောတိ ယာဒိသော ‘‘ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိ ပဒဒွယေန ဝုတ္တော၊ တာဒိသော. ဆဟိ အာကာရေဟီတိ ပဇာနနာဒီဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ ဆဟိ အာကာရေဟိ.
ကာမဉ္စေတ္ထ ဒွေ ဧဝ ပုစ္ဆာဂါထာ ဒွေ စ ဝိဿဇ္ဇနာဂါထာ၊ ပုစ္ဆာပဋိပါဋိယာ ပန အသင်္ကရတော စ ဝိဿဇ္ဇနံ ပဝတ္တတိ၊ တံ နိဒ္ဓါရေတုံ ကိံ ပနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝေဒေဟိ ဂတတ္တာတိ ဝေဒေဟိ မဂ္ဂဉာဏေဟိ ပါရင်္ဂတတ္တာ. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိအာဒီဟိ ဝိဇ္ဇာနံ အတ္ထိတာယ ဗောဓိတတ္တာ. ပါပဓမ္မာနန္တိ ဆတ္တိံသပါပဓမ္မာနံ သောတ္ထာနံ မဂ္ဂံ ပါပနေန နိဿေသတော သောဓိတတ္တာ.
၃၉၅. ဓမ္မော နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ကုသလဓမ္မေသု ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တိယာ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန. တဿ အနုရူပဓမ္မဘာဝတော အနုဓမ္မော နာမ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဖလဓမ္မာ. ယော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ယထာနုသိဋ္ဌံ န ပဋိပဇ္ဇတိ၊ သော တထာဂတံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေဌေတိ နာမ. ယော ပန ပဋိပဇ္ဇန္တော စ ဒန္ဓာဘိညတာယ ကမ္မဋ္ဌာနသောဓနတ္ထံ အန္တရန္တရာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အနေကဝါရံ ကထာပေတိ၊ သော ဧတ္တာဝတာ ဓမ္မာဓိကရဏံ တထာဂတံ ဝိဟေဌေတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. န ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာယ ပရိဿမော အတ္ထိ၊ အယဉ္စ အတ္ထော မဟာသုဒဿနသုတ္တာဒီဟိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၁ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော၊ တသ္မာ – ‘‘သစ္စဓမ္မဿ အနုဓမ္မ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝ ဗျတိရေကမုခေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေသေသီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ ပရကာလေ စေတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာနမ္ပိ သင်္ဂယှတိ၊ တံ ပန ဣမသ္မိံ ဂဟိတမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒေသနာယ အရဟတ္တေနေဝ ကူဋံ ဂဟိတ’’န္တိ.
ဗြဟ္မာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.