၇. မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၇. အဘိညာတာတိ ဧဒိသော ဧဒိသော စာတိ အဘိလက္ခဏဝသေန ဉာတာ. အပ္ပသဒ္ဒဿ ဝိနီတော၊ အပ္ပသဒ္ဒတာယ မန္ဒဘာဏိတာယ ဝိနီတောတိ စ အပ္ပသဒ္ဒဝိနီတောတိ ဝုစ္စမာနေ အညေန ဝိနီတဘာဝေါ ဒီပိတော ဟောတိ၊ ဘဂဝါ ပန သယမ္ဘုဉာဏေန သယမေဝ ဝိနီတော. တသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘အပ္ပသဒ္ဒဝိနီတော’’တိ န ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ ဘဂဝါ အညေန ဝိနီတော’’တိ.

၂၃၈. ဟိယျောဒိဝသံ ဥပါဒါယ တတော အာသန္နာနိ ကတိပယာနိ ဒိဝသာနိ ပုရိမာနိ နာမ ဟောန္တိ၊ ပုရိမာနီတိ စ ပုဗ္ဗကာနိ၊ အတီတာနီတိ အတ္ထော. တတော ပရန္တိ ယထာ ဝုတ္တအတီတဒိဝသတော အနန္တရံ ပရံ ပုရိမတရံ အတိသယေန ပုရိမတ္တာ. ဣတိ ဣမေသု ဒွီသု ပဝတ္တိတော ယထာက္ကမံ ပုရိမပုရိမတရဘာဝေါ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ယဒေတ္ထ ‘‘ပုရိမတရ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တတော ပဘုတိ ယံ ယံ ဩရံ၊ တံ တံ ပရံ၊ ယံ ယံ ပရံ၊ တံ တံ ‘‘ပုရိမတရ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကုတူဟလယုတ္တာ သာလာ ကုတူဟလသာလာ ယထာ ‘‘အာဇညရထော’’တိ. ဣမေ ဒဿနာဒယော.

အယထာဘူတဂုဏေဟီတိ အယထာဘူတံ မိစ္ဆာဒီပိတအတ္ထမတ္တေနေဝ ဥဂ္ဃေါသိတဂုဏေဟိ သမုဂ္ဂတော ဃောသိတော. တရန္တိ အတိက္ကမန္တိ ဧတေနာတိ တိတ္ထံ၊ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ. ဒိဋ္ဌိဂတိကမဂ္ဂေါ ပန အယထာဘူတောပိ တေသံ တထာ ဝိတရဏံ ဥပါဒါယ တိတ္ထန္တိ ဝေါဟရီယတီတိ တံ ကရောန္တာ တိတ္ထကရာ. ဩသရတီတိ ပဝိသတိ.

၂၃၉. သဟိတန္တိ ပုဗ္ဗာပရာဝိရုဒ္ဓံ. န ကိဉ္စိ ဇာတန္တိ ပဋိညာဒေါသဟေတုဒေါသဥဒါဟရဏဒေါသဒုဋ္ဌဒေါသတာယ န ကိဉ္စိ ဇာတံ. တေနာဟ ‘‘အာရောပိတော တေ ဝါဒေါ’’တိ. ဝဒန္တိ တေန ပရိဘာသန္တီတိ ဝါဒေါ ဒေါသော. သဘာဝက္ကောသေနာတိ သဘာဝတော ပဝတ္တကောဋ္ဌာသေန.

၂၄၀. ပီဠေယျာတိ မဓုဘဏ္ဍေန သဟ ဘာဇနေ ပီဠေတွာ ဒဒေယျ. သဗြဟ္မစာရီဟိ သမ္ပယောဇေတွာတိ သဟဓမ္မိကေဟိ ဝိဟေဌနပယောဂံ ကတွာ၊ တေနာဟ ‘‘ဝိဝါဒံ ကတွာ’’တိ.

၂၄၁. ဣတရီတရေနာတိ ပဏီတတော ဣတရေန. တေနာဟ ‘‘လာမကလာမကေနာ’’တိ.

၂၄၂. ဘတ္တကောသကေနာတိ ကောသကဘတ္တေန၊ ခုဒ္ဒကသရာဝဘတ္တကေနာတိ အတ္ထော. ဗေလုဝမတ္တဘတ္တာဟာရာတိ ဗိလ္လပမာဏဘတ္တဘောဇနာ. ဩဋ္ဌဝဋ္ဋိယာတိ မုခဝဋ္ဋိယာ. သဗ္ဗာကာရေနေဝါတိ သဗ္ဗပ္ပကာရေနေဝ. အနပ္ပါဟာရောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော ကဒါစိ အပ္ပါဟာရောတိ ကတွာ. တတ္ထ အတိဝိယ အညေဟိ အဝိသယှံ အပ္ပါဟာရတံ ဘဂဝတော ဒဿေတုံ ‘‘ပဓာနဘူမိယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. မယာတိ နိဿက္ကဝစနံ. ဝိသေသတရာတိ တေန ဓမ္မေန ဝိသေသဝန္တတရာ.

ဝတသမာဒါနဝသေနေဝ ပံသုကူလံ ဓာရေန္တီတိ ပံသုကူလိကာတိ အာဟ – ‘‘သမာဒိန္နပံသုကူလိကင်္ဂါ’’တိ၊ သဒ္ဒတ္ထော ပန ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ’’ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၄) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ပိဏ္ဍပါတိကာ သပဒါနစာရိနောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ တတ္ထ သတ္ထေန ဆိန္ဒိတတ္တာ သတ္ထလူခါနိ. ယံ ယံ သပ္ပါယံ၊ တဿေဝ ဂဟဏံ ဥစ္စိနန္တိ အာဟ ‘‘ဥစ္စိနိတွာ။ပေ။ ထိရဋ္ဌာနမေဝ ဂဟေတွာ’’တိ. အလာဗုလောမသာနီတိ အလာဗုလောမာနိ ဝိယ သုခုမတရာနိ စီဝရသုတ္တံသူနိ ဧတေသံ သန္တီတိ အလာဗုလောမသာနိ. ပါတိတသာဏပံသုကူလန္တိ ကဠေဝရေန သဒ္ဓိံ ဆဍ္ဍိတသာဏမယံ ပံသုကူလံ၊ ယံ တုမ္ဗမတ္တေ ပုဠဝေ ဩဓုနိတွာ သတ္ထာ ဂဏှိ.

‘‘ယထာပိ ဘမရော ပုပ္ဖ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. ပ. ၄၉) ဝုတ္တံ မဓုကရဘိက္ခာစာရဝတံ ‘‘ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ (မဟာဝ. ၇၃၊ ၁၂၈) ဝစနတော ဘိက္ခူနံ ပကတိဘူတံ ဝတန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဉ္ဆာသကေ ဝတေ ရတာ’’တိ. ဝတ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ပကတိဝတသင်္ခါတံ သကဝတံ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘ဥဉ္ဆာစရိယသင်္ခါတေ ဘိက္ခူနံ ပကတိဝတေ’’တိ. ဥစ္စနီစဃရဒွါရဋ္ဌာယိနောတိ မဟန္တခုဒ္ဒကဂေဟာနံ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကဋ္ဌာယိနော. ကဗရမိဿကံ ဘတ္တံ သံဟရိတွာတိ ကဏာဇကမိဿကံ ဘတ္တံ သမ္ပိဏ္ဍိတွာ. ဥမ္မာရတော ပဋ္ဌာယာတိ ဃရုမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ.

စီဝရာနုဂ္ဂဟတ္ထန္တိ စီဝရာနုရက္ခဏတ္ထံ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါ နာမ သဒေဝကေ လောကေ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ၊ သာ စဿ ပုညက္ခေတ္တတာ ပရမုက္ကံသဂတာ၊ တသ္မာ သတ္တာနံ တာဒိသံ ဥပကာရံ အာစိက္ခိတွာ တေ စ အနုဂ္ဂဏှန္တာ ဂဟပတိစီဝရံ သာဒိယန္တိ၊ စတုပစ္စယသန္တောသေ ပန နေ ပရမုက္ကံသဂတာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၂၄၄. သပ္ပစ္စယန္တိ သဟေတုကံ သကာရဏံ ဟုတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. စောဒကော ပန အဓိပ္ပါယံ အဇာနန္တော ‘‘ကိံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣတရော ‘‘နော န ဒေသေတီ’’တိအာဒိနာ အဓိပ္ပါယံ ဝိဝရတိ. နိဒါနန္တိ စေတ္ထ ဉာပကံ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ အဓိပ္ပေတံ၊ တဉ္စ တဿ တဿ အနုပ္ပတ္တိယုတ္တဿ အတ္ထဿ ပဋိပက္ခဟရဏတော ‘‘သပ္ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ပုရိမဿေဝေတံ ဝေဝစန’’န္တိ. ရာဂါဒီနံ ဝါ ပဋိဟရဏံ ပဋိဟာရိယံ၊ တဒေဝ ပါဋိဟာရိယံ၊ သဟ ပါဋိဟာရိယေနာတိ သပ္ပါဋိဟာရိယံ. ရာဂါဒိပဋိသေဓဝသေနေဝ ဟိ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ.

၂၄၅. တဿ တဿ ပဉှဿာတိ ယံ ယံ ပဉှံ ပရော အဘိသင်္ခရိတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆတိ၊ တဿ တဿ ပဉှဿ. ဥပရိ အာဂမနဝါဒပထန္တိ ဝိဿဇ္ဇနေ ကတေ တတော ဥပရိ အာဂစ္ဆနကံ ဝါဒမဂ္ဂံ. ဝိသေသေတွာ ဝဒန္တောတိ ဝတ္တတိ၊ ‘‘ဘော ဂေါတမ၊ ဝတ္တုမရဟတီ’’တိ အတ္တနော ဝါဒဘေဒနတ္ထံ အာဟတံ ကာရဏံ အတ္တနော မာရဏတ္ထံ အာဝုဓံ နိဒဿေန္တော ဝိယ ဝိသေသေတွာ ဝဒန္တော ပဟာရကေန ဝစနေန. အန္တရန္တရေတိ မယာ ဝုစ္စမာနကထာပဗန္ဓဿ အန္တရန္တရေ. ဒဒေယျ ဝဒေယျ. ဧဝရူပေသု ဌာနေသူတိ ပရဝါဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဝါဒပဋိဝါဒဋ္ဌာနေသု. တေ နိဂ္ဂဟေတုံ မယာ ဒေသိတံ သုတ္တပဒံ အာနေတွာ မမယေဝ အနုသာသနိံ ဩဝါဒံ ပစ္စာသီသန္တိ.

၂၄၆. သမ္ပာဒေမီတိ မနောရထံ သမ္ပာဒေမိ. ပရိပူရေမီတိ အဇ္ဈာသယံ ပရိပူရေမိ. အဓိသီလေတိ အဓိကေ ဥတ္တမသီလေ. သာဝကသီလတော စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓသီလတော စ ဗုဒ္ဓါနံ သီလံ အဓိကံ ဥက္ကဋ္ဌံ ပရမုက္ကံသတော အနညသာဓာရဏဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓသီလံ နာမ ကထိတ’’န္တိ. ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာတိ တတ္ထ တတ္ထ ဌာနသော ဥပ္ပန္နပညာ. တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. အဝသေသာ ပညာတိ ဣဓ ပါဠိယံ အာဂတာ အနာဂတာ စ ယထာဝုတ္တဉာဏဒွယဝိနိမုတ္တာ ပညာ.

၂၄၇. ဝိသေသာဓိဂမာနန္တိ သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ အဓိဂန္ဓဗ္ဗဝိသေသာနံ. အဘိညာ နာမ ဆ အဘိညာ၊ တာသု ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ဆဠဘိညာရဟတောဝ အဂ္ဂမဂ္ဂပညာ ဣဓ အဘိညာတိ အဓိပ္ပေတာ၊ တဿ ဝေါသာနံ ပရိယောသာနံ ပါရမီ ပရမုက္ကံသာတိ အဝကံသာတိ စ အဂ္ဂဖလံ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘အဘိညာ။ပေ။ အရဟတ္တံ ပတ္တာ’’တိ.

ဥပါယပဓာနေတိ အရိယဖလာဓိဂမနဿ ဥပါယဘူတေ ပဓာနေ. ‘‘အနုပ္ပန္နပါပကာနုပ္ပါဒါဒိအတ္ထာ’’တိ ဂဟိတာ တထေဝ ဟောန္တိ၊ တံ အတ္ထံ သာဓေန္တိယေဝါတိ ဧတဿ အတ္ထဿ ဒီပကော သမ္မာ-သဒ္ဒေါတိ ယထာအဓိပ္ပေတတ္ထဿ အနုပ္ပန္နပါပကာနုပ္ပါဒါဒိနော ဥပါယဘူတေ၊ ပဓာနဥပါယဘူတေတိ အတ္ထော. သမ္မာ-သဒ္ဒဿ ဝါ ယောနိသော အတ္ထဒီပကတံ သန္ဓာယ ‘‘ယောနိသော ပဓာနေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒံ ဥပ္ပါဒေတိ ပဝတ္တေတိ ဝါ. ဝါယမတီတိ ပယောဂပရက္ကမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ ကရောတိ. စိတ္တံ ဥက္ခိပတီတိ တေနေဝ သဟဇာတဝီရိယေန ကောသဇ္ဇပက္ခတော စိတ္တံ ဥက္ခိပတိ. ပဒဟတီတိ သမ္မပ္ပဓာနဘူတံ ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ. ပဋိပါဋိယာ ပနေတာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ အာသေဝနာဘာဝနာဗဟုလီကမ္မသာတစ္စကိရိယာဟိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ‘‘ပဒဟတီ’’တိ ဝါ ဣမိနာ အာသေဝနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ သိခါပတ္တံ ဥဿောဠှိဝီရိယံ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဝဍ္ဎိယာ ပရိပူရဏတ္ထန္တိ ယာဝတာ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပရိပူရဏတ္ထံ. ယာ ဌိတီတိ ယာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခဝိဂမေန အဝဋ္ဌိတိ. သော အသမ္မောသောတိ သော အဝိနာသော. ယံ ဝေပုလ္လန္တိ ယော သဗ္ဗသော ဝိပုလဘာဝေါ မဟန္တတာ. ဘာဝနာပါရိပူရီတိ ဘာဝနာယ ပရိပူရိတာ. အတ္ထောတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ပုရိမပစ္ဆိမပဒါနံ သမာနတ္ထဘာဝတော.

ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ကထိတာတံတံဝိသေသာဓိဂမဿ ပဋိပဒါဝိဘာဝနာယ အာရဒ္ဓတ္တာ. အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပဇ္ဇနေန အနတ္ထာဝဟတာ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ’’တိ ဝစနံ ဥပ္ပန္နာနံ ရာသန္တရဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ. တထာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနေနာတိ ဝုတ္တံ – အနုပ္ပဇ္ဇမာနာတိ ဝစနံ ဥပ္ပန္နာနံ ရာသန္တရဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ. နိရုဇ္ဈမာနာတိ ပဋိပက္ခသမာယောဂေန ဝိနဿမာနာ၊ န ခဏနိရောဓဝသေန နိရုဇ္ဈမာနာ.

လောဘာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ယေ အာရဒ္ဓဝိပဿကာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ. သကိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာတိ သဘာဝကထနမတ္တမေတံ. ဧကဝါရမေဝ ဟိ မဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. နိရုဇ္ဈမာနောတိ သရသေနေဝ နိရုဇ္ဈမာနော. န ဟိ တဿ ပဋိပက္ခသမာယောဂေါ နာမ အတ္ထိ. ဖလဿာတိ အနန္တရကာလေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနကဖလဿ. ပစ္စယံ ဒတွာဝ နိရုဇ္ဈတီတိ ဣမိနာ မဂ္ဂေါ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ ဧကန္တေနေဝ အတ္ထာဝဟောတိ ဒဿေတိ. ပုရိမသ္မိမ္ပီတိ ‘‘အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’’န္တိ ဧတသ္မိံ တတိယဝါရေပိ. ‘‘သမထဝိပဿနာ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ၊ တံ ပန မဂ္ဂဿ အနုပ္ပန္နတာယ သဗ္ဘာဝတော၊ အနုပ္ပဇ္ဇမာနေ စ တသ္မိံ ဝဋ္ဋာနတ္ထသဗ္ဘာဝတောတိ မဂ္ဂဿပိ သာဓာရဏဘာဝတော န ယုတ္တန္တိ ပဋိက္ခိပတိ. ယဒိ သမထဝိပဿနာနမ္ပိ အနုပ္ပတ္တိ အနတ္ထာဝဟာ၊ မဂ္ဂဿ အနုပ္ပတ္တိယာ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ.

မဟန္တံ၊ ဂါရဝံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘သံဃဂါရဝေန ယထာရုစိ ဝန္ဒိတုံ န လဘာမီ’’တိ သံဃေန သဟ န နိက္ခမိ. ဧတ္တကံ ဓာတူနံ နိဓာနံ နာမ အညတြ နတ္ထိ၊ မဟာဓာတုနိဓာနတော ဟိ နီဟရိတွာ ကတိပယာ ဓာတုယော တတ္ထ တတ္ထ စေတိယေ ဥပနီတာ၊ ဣဓ ပန ရာမဂါမထူပေ ဝိနဋ္ဌေ နာဂဘဝနံ ပဝိဋ္ဌာ ဒေါဏမတ္တာ ဓာတုယော ဥပနီတာ. အတိမန္ဒာနိ နောတိ နနု အတိဝိယ မန္ဒာနိ.

သံဝိဇ္ဇိတွာတိ ‘‘ကထဉှိ နာမ မာဒိသော ဤဒိသံ အနတ္ထံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ သံဝေဂံ ဇနေတွာ. ဤဒိသံ နာမ မာဒိသံ အာရဗ္ဘ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ကိံ ဝဒတီတိ တံ ဝစနံ အနာဒိယန္တော.

သန္တသမာပတ္တိတော အညံ သန္ထမ္ဘနကာရဏံ ဗလဝံ နတ္ထီတိ တတော ပရိဟီနော သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ပတိဋ္ဌာ ကထံ ဘဝိဿတီတိ အာဟ ‘‘သန္တာယ။ပေ။ န သက္ကောတီ’’တိ. န ဟိ မဟာရဇ္ဇုယာ ဆိန္နာယ သုတ္တတန္တူ သန္ထမ္ဘေတုံ သက္ကောန္တီတိ. သမထေ ဒဿေတွာ တေန သမာနဂတိကာ ဣမသ္မိံ ဝိသယေ ဝိပဿနာပီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဧဝံ ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ။ပေ။ သံဝတ္တန္တီ’’တိ.

ကာသာဝန္တိ ကာသာဝဝတ္ထံ. ကစ္ဆံ ပီဠေတွာ နိဝတ္ထန္တိ ပစ္ဆိမံ ဩဝဋ္ဋိကံ ပီဠေန္တော ဝိယ ဒဠှံ ကတွာ နိဝတ္ထံ အဒ္ဒသံသူတိ ယောဇနာ.

ဝုတ္တနယေနာတိ (အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၃၉၄) ‘‘ကာမာ နာမေတေ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေသု အာဒီနဝဒဿနပုဗ္ဗကနေက္ခမ္မပဋိပတ္တိယာ ဆန္ဒရာဂံ ဝိက္ခမ္ဘယတော သမုစ္ဆိန္ဒန္တဿ စ ‘‘အနုပ္ပန္နော စ ကာမာသဝေါ န ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ သဗ္ဗာသဝသုတ္တဝဏ္ဏနာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅ အာဒယော၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၅ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန. အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓဝိပါကောတိ တဒါရမ္မဏမာဟ. အနုဘဝိတွာ ဘဝိတွာ စ ဝိဂတံ ဘူတဝိဂတံ. အနုဘူတဘူတာ ဟိ ဘူတတာသာမညေန ဘူတ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တာ. သာမညမေဝ ဟိ ဥပသဂ္ဂေန ဝိသေသီယတီတိ. အနုဘူတသဒ္ဒေါ စ ကမ္မဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော အနုဘဝကဝါစကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝိပါကော အာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေါ ဘုတွာဝိဂတောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ ဝိကပ္ပဂါဟဝသေန ရာဂါဒီဟိ တဗ္ဗိပက္ခေဟိ စ အကုသလံ ကုသလဉ္စ ကမ္မံ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ ဝိဂတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ. ယထာဝုတ္တော ပန ဝိပါကော ကေဝလံ အာရမ္မဏရသာနုဘဝနဝသေနေဝ ပဝတ္တတီတိ အနုဘဝိတွာ ဝိဂတတ္တာ နိပ္ပရိယာယေနေဝ ဝုတ္တော၊ တဿ စ တထာ ဝုတ္တတ္တာ ကမ္မံ ဘဝိတွာ ဝိဂတပရိယာယေန၊ ယံ ‘‘ဥပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ၊ ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဂဟေတွာ တံသဒိသာနံ ပဟာနံ၊ ဝုဒ္ဓိ စ ဝုတ္တာ. ဝိပစ္စိတုံ ဩကာသကရဏဝသေန ဥပ္ပတိတံ အတီတကမ္မဉ္စ တတော ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အာရဒ္ဓေါ အနာဂတော ဝိပါကော စ ‘‘ဩကာသကတုပ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တော. ယံ ဥပ္ပန္နသဒ္ဒေန ဝိနာပိ ဝိညာယမာနံ ဥပ္ပန္နံ သန္ဓာယ ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဉ္စေတနိကာန’’န္တိအာဒိ (အ. နိ. ၁၀.၂၁၇၊ ၂၁၉) ဝုတ္တံ.

တေသူတိ ဝိပဿနာယ ဘူမိဘူတေသု ခန္ဓေသု. အနုသယိတကိလေသာတိ အနုသယဝသေန ပဝတ္တာ အပ္ပဟီနာ မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗာ ကိလေသာ အဓိပ္ပေတာ. တေနာဟ ‘‘အတီတာ။ပေ။ န ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ. တေသဉှိ အမ္ဗရုက္ခောပမာယ ဝတ္တမာနာဒိတာ န ဝတ္တဗ္ဗာ မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗာနံ တာဒိသဿ ဝိဘာဂဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန အနုသယဋ္ဌောတိ ဒဿေတိ. ဣဒံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမာတိ ဣဒံ တေသု ခန္ဓေသု ဥပ္ပတ္တိရဟကိလေသဇာတံ တာယ ဧဝ ဥပ္ပတ္တိရဟတာယ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ၊ တေဘူမကဘူမိလဒ္ဓါ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. တာသု တာသု ဘူမီသူတိ မနုဿဒေဝါဒိအတ္တဘာဝသင်္ခါတေသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. တသ္မိံ တသ္မိံ သန္တာနေ အနုပ္ပတ္တိအနာပါဒိတတာယ အသမုဂ္ဃါတိတာ. ဧတ္ထ စ လဒ္ဓဘူမိကံ ဘူမိလဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ အဂ္ဂိအာဟိတော ဝိယ.

ဩကာသကတုပ္ပန္န-သဒ္ဒေပိ စ ဩကာသော ကတော ဧတေနာတိ ဩကာသော ကတော ဧတဿာတိ စ အတ္ထဒွယေပိ ကတ-သဒ္ဒဿ ပရနိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဟတခီရရုက္ခော ဝိယ နိမိတ္တဂ္ဂါဟဝသေန အဓိဂ္ဂဟိတံ အာရမ္မဏံ၊ အနာဟတခီရရုက္ခော ဝိယ အဝိက္ခမ္ဘိတတာယ အန္တောဂဓကိလေသံ အာရမ္မဏံ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟကာဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာ ဝါ ပုဂ္ဂလာ အာဟတာနာဟတခီရရုက္ခသဒိသာ. ပုရိမနယေနေဝါတိ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နေ ဝိယ ‘‘ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အသမုဂ္ဃါတိတတ္တာ’’တိ ယောဇေတွာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

ဝုတ္တံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ. တတ္ထ စ မဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာနမေဝ တိဓာ နဝတ္တဗ္ဗတံ အပါကဋံ သုပါကဋံ ကာတုံ အဇာတဖလရုက္ခော ဥပမာဘာဝေန အာဂတော. အတီတာဒီနံ အပ္ပဟီနတာ ဒဿနတ္ထမ္ပိ ‘‘ဇာတဖလရုက္ခေန ဒီပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာ အစ္ဆိန္နေ ရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တာရဟာနိ ဖလာနိ ဆိန္နေ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာနိ န ကဒါစိ သသဘာဝါနိ အဟေသုံ ဟောန္တိ ဘဝိဿန္တိ စာတိ တာနိ အတီတာဒိဘာဝေန န ဝတ္တဗ္ဗာနိ၊ ဧဝံ မဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ဆေဒေ အသတိ ဖလာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ၊ သတိ စ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ ဆေဒဿ သာတ္ထကတာ၊ ဧဝံ မဂ္ဂဘာဝနာယ စ သာတ္ထကတာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

တေပိ ပဇဟတိယေဝ ကိလေသပ္ပဟာနေနေဝ တေသမ္ပိ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနတော. အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿာတိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ. ဥပါဒိန္နအနုပါဒိန္နတောတိ ဥပါဒိန္နခန္ဓတော စေဝ ကိလေသတော စ. ဥပပတ္တိဝသေန ဝုဋ္ဌာနံ ဒဿေတုမာဟ – ‘‘ဘဝဝသေန ပနာ’’တိအာဒိ. ယေ သောတာပန္နဿ သတ္တ ဘဝါ အပ္ပဟီနာ၊ တတော ပဉ္စ ဌပေတွာ ဣတရေ ဒွေ ‘‘သုဂတိဘဝေကဒေသာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ. သုဂတိကာမဘဝတောတိ သုဂတိဘဝေကဒေသဘူတကာမဘဝတော. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ရူပါရူပဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနသမုဂ္ဃါတဘာဝတော. ယဒိ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဧဝ အရိယမဂ္ဂေါ သိယာ၊ သော ဧဝ သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟေယျ၊ သဗ္ဗဘဝေဟိပိ ဝုဋ္ဌဟေယျ. ယသ္မာ ပန ဩဓိသောဝ ကိလေသာ ပဟီယန္တိ၊ တသ္မာ ဟေဋ္ဌိမဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ ပဟီနာဝသေသေ ကိလေသေ သော ပဇဟတိ၊ ဣတိ ဣမံ သာမတ္ထိယံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိပိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ သော ဧဝ ‘‘ဝဇိရူပမော’’တိ ဝုတ္တော.

ဟောတု တာဝ ဝုတ္တနယေန အနုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ အနုပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပန္နသဒိသာနံ ပဟာနာယ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနာယ မဂ္ဂဘာဝနာ၊ အထ မဂ္ဂက္ခဏေ ကထံ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဥပ္ပါဒါယ ဥပ္ပန္နာနဉ္စ ဌိတိယာ ဘာဝနာ ဟောတိ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ တဿာတိ စောဒေတိ၊ ဣတရော ‘‘မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာယေဝါ’’တိ ပရိဟာရမာဟ. မဂ္ဂေါ ဟိ ကာမဉ္စေကစိတ္တက္ခဏိကော၊ တထာရူပေါ ပနဿ ပဝတ္တိဝိသေသော၊ ယံ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ သာတိသယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ စ သဝိသေသံ ပါရိပူရိံ ပါပုဏန္တိ. တေနာဟ ‘‘မဂ္ဂေါ ဟီ’’တိအာဒိ. ကိဉ္စာပိ အရိယမဂ္ဂေါ ဝတ္တမာနက္ခဏေ အနုပ္ပန္နော နာမ န ဟောတိ၊ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗတံ ဥပါဒါယ ဥပစာရဝသေန တထာ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အနာဂတပုဗ္ဗံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယမေဝါတိ အယံ မဂ္ဂဿ ယထာပစ္စယပဝတ္တိ ဧဝ ဌိတိ နာမာတိ၊ မဂ္ဂသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော မဂ္ဂမ္ပိ ဘာဝေန္တော ဧဝ တဿ ဌိတိယာ ဘာဝေတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

ဥပသမမာနံ ဂစ္ဆတီတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သမုစ္ဆေဒဝသေန ကိလေသေ ဥပသမေန္တံ ဝတ္တတိ. ပုဗ္ဗဘာဂိန္ဒြိယာနိ ဧဝ ဝါ အဓိပ္ပေတာနိ. တေနေဝါဟ ‘‘ကိလေသူပသမတ္ထံ ဝါ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

၂၄၈. အဓိမုစ္စနဋ္ဌေနာတိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၁၂၉၊ အ. နိ. ဋီ. ၃.၈.၆၆) အဓိကံ သဝိသေသံ မုစ္စနဋ္ဌေန၊ တေနာဟ ‘‘သုဋ္ဌု မုစ္စနဋ္ဌော’’တိ. ဧတေန သတိပိ သဗ္ဗဿပိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနဿ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဋိပက္ခတော ဝိမုတ္တဘာဝေ ယေန ဘာဝနာဝိသေသေန တံ ဈာနံ သာတိသယံ ပဋိပက္ခတော ဝိမုစ္စိတွာ ပဝတ္တတိ၊ သော ဘာဝနာဝိသေသော ဒီပိတော. ဘဝတိ ဟိ သမာနဇာတိယုတ္တောပိ ဘာဝနာဝိသေသေန ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသော. ယထာ တံ သဒ္ဓါဝိမုတ္တတော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ၊ တထာ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တတာယ ဧဝ အနိဂ္ဂဟိတဘာဝေန နိရာသင်္ကတာယ အဘိရတိဝသေန သုဋ္ဌု အဓိမုစ္စနဋ္ဌေနပိ ဝိမောက္ခော. တေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏေ စာ’’တိအာဒိ. အယံ ပနတ္ထောတိ အယံ အဓိမုစ္စနတ္ထော ပစ္ဆိမဝိမောက္ခေ နိရောဓေ နတ္ထိ. ကေဝလော ဝိမုတ္တတ္ထော ဧဝ တတ္ထ လဗ္ဘတိ၊ တံ သယမေဝ ပရတော ဝက္ခတိ.

ရူပီတိ ယေနာယံ သသန္တတိပရိယာပန္နေန ရူပေန သမန္နာဂတော၊ တံ ယဿ ဈာနဿ ဟေတုဘာဝေန ဝိသိဋ္ဌံ ရူပံ ဟောတိ. ယေန ဝိသိဋ္ဌေန ရူပေန ‘‘ရူပီ’’တိ ဝုစ္စေယျ ရူပီ-သဒ္ဒဿ အတိသယတ္ထဒီပနတော၊ တဒေဝ သသန္တတိပရိယာပန္နရူပနိမိတ္တံ ဈာနမိဝ ပရမတ္ထတော ရူပီဘာဝသာဓကန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘အဇ္ဈတ္တ’’န္တိအာဒိ. ရူပဇ္ဈာနံ ရူပံ ဥတ္တရပဒလောပေန. ရူပါနီတိ ပနေတ္ထ ပုရိမပဒလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နီလကသိဏာဒီနိ ရူပါနီ’’တိ.

အန္တောအပ္ပနာယံ သုဘန္တိ အာဘောဂေါ နတ္ထီတိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗာဘောဂဝသေန အဓိမုတ္တိ သိယာတိ ဒဿေတိ. ဧဝဉှေတ္ထ တထာဝတ္တဗ္ဗတာပတ္တိစောဒနာ အနဝကာသာ ဟောတိ. ယသ္မာ သုဝိသုဒ္ဓေသု နီလာဒီသု ဝဏ္ဏကသိဏေသု တတ္ထ ကတာဓိကာရာနံ အဘိရတိဝသေန သုဋ္ဌု အဓိမုတ္တိ သိယာ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ တထာ တတိယော ဝိမောက္ခော သံဝဏ္ဏိတော. ယသ္မာ ပန မေတ္တာဒိဝသေန ပဝတ္တမာနာ ဘာဝနာ သတ္တေ အပ္ပဋိကူလတော ဒဟတိ၊ တေ သုဘတော အဓိမုစ္စိတွာဝ ပဝတ္တတိ၊ တသ္မာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၂၁၂) ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာ ‘‘သုဘဝိမောက္ခော’’တိ ဝုတ္တာ၊ တယိဒံ ဥဘယမ္ပိ တေန တေန ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သဗ္ဗသောတိ အနဝသေသတော. န ဟိ စတုန္နံ အရူပက္ခန္ဓာနံ ဧကဒေသောပိ တတ္ထ အဝသိဋ္ဌောတိ. ဝိဿဋ္ဌတ္တာတိ ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ကာလေ နိရောဓိတတ္တာ. ဥတ္တမော ဝိမောက္ခော နာမ အရိယေဟေဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော၊ အရိယဖလပရိယောသာနတ္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိဘာဝတော စ.

၂၄၉. အဘိဘဝတီတိ အဘိဘု (ဒီ. နိ. ဋီ. ၂.၁၇၃၊ အ. နိ. ဋီ. ၃.၆.၆၁-၆၅) ပရိကမ္မံ၊ ဉာဏံ ဝါ. အဘိဘု အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ၊ ဈာနံ. အဘိဘဝိတဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏသင်္ခါတံ အာယတနံ ဧတဿာတိ အဘိဘာယတနံ၊ ဈာနံ. အာရမ္မဏာဘိဘဝနတော အဘိဘု စ တံ အာယတနဉ္စ ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော မနာယတနဓမ္မာယတနဘာဝတော စာတိပိ သသမ္ပယုတ္တံ ဈာနံ အဘိဘာယတနံ. တေနာဟ ‘‘အဘိဘဝနကာရဏာနီ’’တိအာဒိ. တာနီတိ အဘိဘာယတနသညိတာနိ ဈာနာနိ. သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ အာဘောဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာဝသေန ဈာနက္ခဏေ ပဝတ္တံ အဘိဘဝနာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပရိကမ္မဝသေန အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ၊ န အပ္ပနာဝသေန. န ဟိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တာရမ္မဏာ အပ္ပနာ အဇ္ဈတ္တဝိသယာ သမ္ဘဝတိ. တံ ပန အဇ္ဈတ္တ ပရိကမ္မဝသေန လဒ္ဓံ ကသိဏနိမိတ္တံ အသုဝိသုဒ္ဓမေဝ ဟောတိ၊ န ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မဝသေန လဒ္ဓံ ဝိယ ဝိသုဒ္ဓံ.

ပရိတ္တာနီတိ ယထာလဒ္ဓါနိ သုပ္ပသရာဝမတ္တာနိ. တေနာဟ ‘‘အဝဍ္ဎိတာနီ’’တိ. ပရိတ္တဝသေနေဝါတိ ဝဏ္ဏဝသေန အာဘောဂေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ပရိတ္တဝသေနေဝ ဣဒမဘိဘာယတနံ ဝုတ္တံ. ပရိတ္တတာ ဟေတ္ထ အဘိဘဝနဿ ကာရဏံ. ဝဏ္ဏာဘောဂေ သတိပိ အသတိပိ အဘိဘာယတနဘာဝနာ နာမ တိက္ခပညဿေဝ သမ္ဘဝတိ၊ န ဣတရဿာတိ ‘‘ဉာဏုတ္တရိကော ပုဂ္ဂလော’’တိ. အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ အဘိဘဝနံ သမာပဇ္ဇနဉ္စ ဥပစာရဇ္ဈာနာဓိဂမသမနန္တရမေဝ အပ္ပနာဈာနုပ္ပါဒနန္တိ အာဟ ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ. သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနာတိ စ အပ္ပနာပရိဝါသာဘာဝဿ လက္ခဏဝစနမေတံ. ယော ‘‘ခိပ္ပါဘိညော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တတောပိ ဉာဏုတ္တရဿေဝ အဘိဘာယတနဘာဝနာ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ နိမိတ္တေ. အပ္ပနံ ပါပေတီတိ ဘာဝနာ အပ္ပနံ နေတိ.

ဧတ္ထ စ ကေစိ ‘‘ဥပ္ပန္နေ ဥပစာရဇ္ဈာနေ တံ အာရဗ္ဘ ယေ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ဒွေ တယော ဇဝနဝါရာ ပဝတ္တန္တိ၊ တေ ဥပစာရဇ္ဈာန ပက္ခိကာ ဧဝ၊ တဒနန္တရဉ္စ ဘဝင်္ဂပရိဝါသေန ဥပစာရာသေဝနာယ စ ဝိနာ အပ္ပနာ ဟောတိ၊ သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနေဝ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ တေသံ မတိမတ္တံ. န ဟိ ပါရိဝါသိကပရိကမ္မေန အပ္ပနာဝါရော ဣစ္ဆိတော၊ နာပိ မဟဂ္ဂတပ္ပမာဏဇ္ဈာနေသု ဝိယ ဥပစာရဇ္ဈာနေ ဧကန္တတော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ၊ တသ္မာ ဥပစာရဇ္ဈာနာဓိဂမတော ပရံ ကတိပယဘဝင်္ဂစိတ္တာဝသာနေ အပ္ပနံ ပါပုဏန္တော ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီ’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနာ’’တိ စ အဓိပ္ပါယိကမိဒံ ဝစနံ၊ န နီတတ္ထံ၊ အဓိပ္ပါယော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

န အန္တောသမာပတ္တိယံ တဒါ တထာရူပဿ အာဘောဂဿ အသမ္ဘဝတော၊ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ အာဘောဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာဝသေန ဈာနက္ခဏေ ပဝတ္တံ အဘိဘဝနာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၂၀၄) ပန ‘‘ဣမိနာ ပနဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ. အန္တောသမာပတ္တိယံ တထာ အာဘောဂါဘာဝေ ကသ္မာ ‘‘ဈာနသညာယပီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အဘိဘဝ။ပေ။ အတ္ထီ’’တိ.

ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနီတိ ဝိပုလပ္ပမာဏာနီတိ အတ္ထော၊ န ဧကင်္ဂုလဒွင်္ဂုလာဒိဝသေန ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနီတိ တထာ ဝဍ္ဎနဿေဝေတ္ထ အသမ္ဘဝတော. တေနာဟ ‘‘မဟန္တာနီ’’တိ.

ရူပေ သညာ ရူပသညာ၊ သာ အဿ အတ္ထီတိ ရူပသညီ၊ န ရူပသညီ အရူပသညီ. သညာသီသေန ဈာနံ ဝဒတိ. ရူပသညာယ အနုပ္ပါဒနမေဝေတ္ထ အလာဘိတာ. ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပန္နန္တိ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဥပ္ပန္နံ. အဘိဓမ္မေ ပန ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ၊ အပ္ပမာဏာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဧဝံ စတုန္နံ အဘိဘာယတနာနံ အာဂတတ္တာ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၂၀၄) ‘‘ကသ္မာ ပန ယထာ သုတ္တန္တေ – ‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတိ ပရိတ္တာနီ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ အဝတွာ ဣဓ စတူသုပိ အဘိဘာယတနေသု အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညိတာဝ ဝုတ္တာ’’တိ စောဒနံ ကတွာ ‘‘အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတော’’တိ ကာရဏံ ဝတွာ ‘‘တတ္ထ ဝါ ဟိ ဣဓ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါရူပါနေဝ အဘိဘဝိတဗ္ဗာနိ၊ တသ္မာ တာနိ နိယမတော ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ တတြာပိ ဣဓာပိ ဝုတ္တာနိ. ‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ’တိ ဣဒံ ပန သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသမတ္တမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဧတ္ထ စ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ သဟိတာနိ စ သဗ္ဗာနိ ‘‘ပရိတ္တာနိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ၊ တထာ ‘‘အပ္ပမာဏာနီ’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. အတ္ထိ ဟိ ဧသော ပရိယာယော ‘‘ပရိတ္တာနိ အဘိဘုယျ တာနိ စေ ကဒါစိ ဝဏ္ဏဝသေန အာဘုဇိတာနိ ဟောန္တိ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ အဘိဘုယျာ’’တိ. ပရိယာယကထာ ဟိ သုတ္တန္တဒေသနာတိ. အဘိဓမ္မေ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝဏ္ဏာဘောဂရဟိတာနိ ဝိသုံ ဝုတ္တာနိ၊ တထာ သဟိတာနိ. အတ္ထိ ဟိ ဥဘယတ္ထ အဘိဘဝနပရိယာယောတိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိအာဒိနာ ပဌမဒုတိယအဘိဘာယတနေသု ပဌမဝိမောက္ခော၊ တတိယစတုတ္ထာဘိဘာယတနေသု ဒုတိယဝိမောက္ခော၊ ဝဏ္ဏာဘိဘာယတနေသု တတိယဝိမောက္ခော စ အဘိဘဝနပ္ပဝတ္တိတော သင်္ဂဟိတော၊ အဘိဓမ္မေ ပန နိပ္ပရိယာယဒေသနတ္တာ ဝိမောက္ခာဘိဘာယတနာနိ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ဝိမောက္ခေ ဝဇ္ဇေတွာ အဘိဘာယတနာနိ ကထိတာနိ၊ သဗ္ဗာနိ စ ဝိမောက္ခကိစ္စာနိ ဈာနာနိ ဝိမောက္ခဒေသနာယံ ဝုတ္တာနိ. တဒေတံ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ’’တိ အာဂတဿ အဘိဘာယတနဒွယဿ အဘိဓမ္မေ အဘိဘာယတနေသု အဝစနတော ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီနဉ္စ သဗ္ဗဝိမောက္ခကိစ္စသာဓာရဏဝစနဘာဝတော ဝဝတ္ထာနံ ကတန္တိ ဝိညာယတိ.

‘‘အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတော’’တိ ဣဒံ အဘိဓမ္မေ ကတ္ထစိပိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါရူပါနိ ပဿတီ’’တိ၊ တဿ ကာရဏဝစနံ. တေန ယံ အညဟေတုကံ၊ တံ တေန ဟေတုနာ ဝုတ္တံ၊ ယံ ပန ဒေသနာဝိလာသဟေတုကံ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညိတာယ ဧဝ အဘိဓမ္မေ ဝစနံ၊ န တဿ အညံ ကာရဏံ မဂ္ဂိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အဇ္ဈတ္တရူပါနံ အနဘိဘဝနီယတာ စ တေသံ ဗဟိဒ္ဓါရူပါနံ ဝိယ အဝိဘူတတ္တာ၊ ဒေသနာဝိလာသော စ ယထာဝုတ္တဝဝတ္ထာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ဝေနေယျဇ္ဈာသယဝသေန ဝိဇ္ဇမာနပရိယာယကထနဘာဝတော. ‘‘သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီ’’တိ ဧတေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ နီလာဒိအဘိဘာယတနာနိ န ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ စေ? န၊ နီလာဒီသု ကတာဓိကာရာနံ နီလာဒိဘာဝဿေဝ အဘိဘဝနကာရဏတ္တာ. န ဟိ တေသံ ပရိသုဒ္ဓါပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏာနံ ပရိတ္တတာ တဒပ္ပမာဏတာ ဝါ အဘိဘဝနကာရဏံ၊ အထ ခေါ နီလာဒိဘာဝေါ ဧဝါတိ. ဧတေသု စ ပရိတ္တာဒိကသိဏရူပေသု ယံ စရိတဿ ဣမာနိ အဘိဘာယတနာနိ ဣဇ္ဈန္တိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမေသု ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေနာတိ သကလနီလဝဏ္ဏနီလနိဒဿနနီလနိဘာသာနံ သာဓာရဏဝသေန. ဝဏ္ဏဝသေနာတိ သဘာဝဝဏ္ဏဝသေန. နိဒဿနဝသေနာတိ ပဿိတဗ္ဗတာဝသေန. ဩဘာသဝသေနာတိ သပ္ပဘာသတာယ အဝဘာသနဝသေန. ဥမာပုပ္ဖန္တိ အတသိပုပ္ဖံ. နီလမေဝ ဟောတိ ဝဏ္ဏသင်္ကရာဘာဝတော. ဗာရာဏသိယံ ဘဝန္တိ ဗာရာဏသိယံ သမုဋ္ဌိတံ.

တေ ဓမ္မေတိ တေ သတိပဋ္ဌာနာဒိဓမ္မေ စေဝ အဋ္ဌဝိမောက္ခဓမ္မေ စ. စိဏ္ဏဝသီဘာဝါယေဝ တတ္ထ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ပရိယောသာနုတ္တရံ သတံ ဂတာ အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တာ.

၂၅၀. သကလဋ္ဌေနာတိ (ဒီ. နိ. ဋီ. ၃.၃၄၆၊ အ. နိ. ဋီ. ၃.၁၀.၂၅) သကလဘာဝေန၊ အသုဘနိမိတ္တာဒီသု ဝိယ ဧကဒေသေ အဋ္ဌတွာ အနဝသေသတော ဂဟေတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. ယထာ ခေတ္တံ သဿာနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎိဋ္ဌာနဉ္စ၊ ဧဝမေဝ တံတံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနန္တိ အာဟ ‘‘ခေတ္တဋ္ဌေနာ’’တိ. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဣဒံ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧဝ ဟိ သဗ္ဗတ္ထ ကသိဏံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ. တေန တေန ကာရဏေနာတိ ဥပရိအာဒီသု တေန တေန ကသိဏေန. ယထာ ကိန္တိ အာဟ – ‘‘အာလောကမိဝ ရူပဒဿနကာမော’’တိ၊ ယထာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဥဒ္ဓံ စေ ရူပံ ဒဋ္ဌုကာမော၊ ဥဒ္ဓံ အာလောကံ ပသာရေတိ၊ အဓော စေ၊ အဓော၊ သမန္တတော စေ ရူပံ ဒဋ္ဌုကာမော၊ သမန္တတော အာလောကံ ပသာရေတိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗကသိဏန္တိ အတ္ထော. ဧကဿာတိ ပထဝီကသိဏာဒီသု ဧကေကဿ. အညဘာဝါနုပဂမနတ္ထန္တိ အညကသိဏဘာဝါနုပဂမနဒီပနတ္ထံ၊ အညဿ ဝါ ကသိဏဘာဝါနုပဂမနဒီပနတ္ထံ. န ဟိ အညေန ပသာရိတကသိဏံ တတော အညေန ပသာရိတကသိဏဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမ္ပိ နေသံ အညကသိဏသမ္ဘေဒါဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. န အညံ ပထဝီအာဒိ. န ဟိ ဥဒကေန ဌိတဋ္ဌာနေ သသမ္ဘာရပထဝီ အတ္ထိ. အညကသိဏသမ္ဘေဒေါတိ အာပေါကသိဏာဒိနာ သင်္ကရော. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု သေသကသိဏေသု. ဧကဒေသေ အဋ္ဌတွာ အနဝသေသဖရဏံ ပမာဏဿ အဂ္ဂဟဏတော အပ္ပမာဏံ. တေနေဝ ဟိ နေသံ ကသိဏသမညာ. တထာ ဟိ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စေတသာ ဖရန္တောတိ ဘာဝနာစိတ္တေန အာရမ္မဏံ ကရောန္တော. ဘာဝနာစိတ္တဉှိ ကသိဏံ ပရိတ္တံ ဝါ ဝိပုလံ ဝါ သကလမေဝ မနသိ ကရောတိ.

ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသေ ပဝတ္တံ ဝိညာဏံ ဖရဏအပ္ပမာဏဝသေန ‘‘ဝိညာဏကသိဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ တံ ‘‘ဝိညာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ကသိဏဝသေနာတိ ဥဂ္ဃါဋိတကသိဏဝသေန ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသေ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယတ္တကဉှိ ဌာနံ ကသိဏံ ပသာရိတံ၊ တတ္တကံ အာကာသဘာဝနာဝသေန အာကာသံ ဟောတီတိ. ဧဝံ ယတ္တကံ ဌာနံ အာကာသံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌိတံ၊ တတ္တကံ အာကာသမေဝ ဟုတွာ ဝိညာဏဿ ပဝတ္တနတော အာဂမနဝသေန ဝိညာဏကသိဏေပိ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝုတ္တာတိ ‘‘ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသဝသေန တတ္ထ ပဝတ္တဝိညာဏေ ဥဒ္ဓံအဓောတိရိယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ.

၂၅၂. ဝုတ္တောယေဝ ဝမ္မိကသုတ္တေ. နိဿိတဉ္စ ဆဝတ္ထုနိဿိတတ္တာ ဝိပဿနာဉာဏဿ. ပဋိဗဒ္ဓဉ္စ တေန ဝိနာ အပ္ပဝတ္တနတော ကာယသညိတာနံ ရူပဓမ္မာနံ အာရမ္မဏကရဏတော စ. သုဋ္ဌု ဘာတိ ဩဘာသတီတိ ဝါ သုဘော. ကုရုဝိန္ဒဇာတိအာဒိဇာတိဝိသေသောပိ မဏိ အာကရပါရိသုဒ္ဓိမူလကော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘သုပရိသုဒ္ဓအာကရသမုဋ္ဌိတော’’တိ. ဒေါသနီဟရဏဝသေန ပရိကမ္မနိပ္ဖတ္တီတိ အာဟ ‘‘သုဋ္ဌု ကတပရိကမ္မော အပနီတပါသာဏသက္ခရော’’တိ. ဓောဝနဝေဓနာဒီဟီတိ စတူသု ပါသာဏေသု ဓောဝနေန စေဝ ကာဠကာဒိအပဟရဏတ္ထာယ သုတ္တေန အာဝုနနတ္ထာယ စ ဝိဇ္ဈနေန. တာပသဏှကရဏာဒီနံ သင်္ဂဟော အာဒိ-သဒ္ဒေန. ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိန္တိ သုတ္တဿ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ.

မဏိ ဝိယ ကရဇကာယော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗတော. အာဝုတသုတ္တံ ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏံ အနုပဝိသိတွာ ဌိတတ္တာ. စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဝိပဿနာလာဘီ ဘိက္ခု သမ္မဒေဝ တဿ ဒဿနတော. တဒါရမ္မဏာနန္တိ ရူပဓမ္မာရမ္မဏာနံ. ဖဿပဉ္စမကစိတ္တစေတသိကဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတဓမ္မာပိ ဝိပဿနာစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ တေသံ ဝိပဿနာဉာဏဂတိကတ္တာ ‘‘အာဝုတသုတ္တံ ဝိယ ဝိပဿနာဉာဏ’’န္တိ ဝစနံ အဝိရောဓိတံ ဟောတိ.

ဉာဏဿာတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ. ယဒိ ဧဝံ ဉာဏဿ ဝသေန ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န ပုဂ္ဂလဿာတိ အာဟ ‘‘တဿ ပနာ’’တိအာဒိ. မဂ္ဂဿ အနန္တရံ၊ တသ္မာ လောကိယာဘိညာနံ ပရတော ဆဋ္ဌာဘိညာယ ပုရတော ဝတ္တဗ္ဗံ ဝိပဿနာဉာဏံ. ဧဝံ သန္တေပီတိ ယဒိပါယံ ဉာဏာနုပုဗ္ဗဋ္ဌိတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ဧတဿ အန္တရာ ဝါရော နတ္ထီတိ ပဉ္စသု လောကိယာဘိညာသု ကထိတာသု အာကင်္ခေယျသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော) ဝိယ ဆဋ္ဌာဘိညာ ကထေတဗ္ဗာတိ ဧတဿ အနဘိညာလက္ခဏဿ ဝိပဿနာဉာဏဿ တာသံ အန္တရာ ဝါရော န ဟောတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ အဝသရာဘာဝတော ဣဓေဝ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနာနန္တရမေဝ ဒဿိတံ ဝိပဿနာဉာဏံ. ယသ္မာ စာတိ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော. တေန န ကေဝလံ တဒေဝ၊ အထ ခေါ ဣဒမ္ပိ ကာရဏံ ဝိပဿနာဉာဏဿ ဣဓေဝ ဒဿနေတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဘေရဝရူပံ ပဿတောတိ ဧတ္ထ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏေန ဘေရဝံ ရူပံ နိမ္မိနိတွာ စက္ခုနာ ပဿတောတိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဧဝမ္ပိ အဘိညာလာဘိနော အပရိညာဏဝတ္ထုကဿ ဘယသန္တာသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥစ္စဝါလိကဝါသီမဟာနာဂတ္ထေရဿ ဝိယ. ဣဓာပီတိ ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာဉာဏေပိ၊ န သတိပဋ္ဌာနာဒီသု ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

၂၅၃. မနောမယိဒ္ဓိယံ စိဏ္ဏဝသိတာယ အဘိညာ ဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. မနေန နိဗ္ဗတ္တန္တိ အဘိညာမနေန နိဗ္ဗတ္တိတံ. တံ သဒိသဘာဝဒဿနတ္ထမေဝါတိ သဏ္ဌာနတောပိ ဝဏ္ဏတောပိ အဝယဝဝိသေသတောပိ သဒိသဘာဝဒဿနတ္ထမေဝ. သဇာတိယံ ဌိတော၊ န နာဂိဒ္ဓိယာ အညဇာတိရူပေါ. သုပရိကမ္မကတမတ္တိကာဒယော ဝိယ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ ဝိကုဗ္ဗနကိရိယာယ နိဿယဘာဝတော.

၂၅၅. အပ္ပကသိရေနေဝါတိ အကိစ္ဆေနေဝ.

၂၅၆. မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကဒါရကောပိ ‘‘ဒဟရော’’တိ ဝုစ္စတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ယုဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ယုဝါပိ ကောစိ အနိစ္ဆနတော အမဏ္ဍနသီလော ဟောတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘မဏ္ဍနကဇာတိကော’’တိ ဝုတ္တံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယုဝါပီ’’တိအာဒိ. ကာဠတိလပ္ပမာဏာ ဗိန္ဒဝေါ ကာဠတိလကာနိ. နာတိကမ္မာသတိလပ္ပမာဏာ ဗိန္ဒဝေါ တိလကာနိ. ဝင်္ကံ နာမ ပိယင်္ဂံ. ယောဗ္ဗနပီဠကာဒယော မုခဒူသိပီဠကာ. မုခဂတော ဒေါသော မုခဒေါသော၊ လက္ခဏဝစနဉ္စေတံ မုခေ အဒေါသဿပိ ပါကဋဘာဝဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ယထာ ဝါ မုခေ ဒေါသော၊ ဧဝံ မုခေ အဒေါသောပိ မုခဒေါသော သရလောပေန၊ မုခဒေါသော စ မုခဒေါသော စ မုခဒေါသောတိ ဧကသေသနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝဉှိ ပရေသံ သောဠသဝိဓံ စိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတီတိ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ.

၂၅၉. ပဋိပဒါဝသေနာတိ ယထာရဟံ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂပဋိပဒါဝသေန. အဋ္ဌသု ကောဋ္ဌာသေသူတိ သတိပဋ္ဌာနာဒီသု ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မကောဋ္ဌာသေသု၊ ဝိမောက္ခကောဋ္ဌာသေသု ဝါတိ ဣမေသု အဋ္ဌသု ကောဋ္ဌာသေသု. သေသေသူတိ ဝုတ္တာဝသေသေသု အဘိဘာယတနကောဋ္ဌာသာဒီသု. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

မဟာသကုလုဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.