၆. လဋုကိကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၈. မဟာဥဒါယိတ္ထေရောတိ ကာဠုဒါယိလာဠုဒါယိတ္ထေရေဟိ အညော မဟာဒေဟတာယ မဟာဥဒါယီတိ သာသနေ ပညာတော ထေရော. အပဟရိ အပဟရတိ အပဟရိဿတီတိ အပဟတ္တာ. တေကာလိကော ဟိ အယံ သဒ္ဒေါ. ဥပဟတ္တာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အပဟာရကောတိ အပနေတာ. ဥပဟာရကောတိ ဥပနေတာ.

၁၄၉. ယန္တိ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ၊ တေန စ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌသမယော ပစ္စာမဋ္ဌောတိ အာဟ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိ. န ဘဂဝန္တံ ပဋိစ္စာတိ န ဘဂဝန္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ.

ကမ္မနိပ္ဖန္နတ္ထန္တိ အတ္တနာ အာယာစိယမာနကမ္မသိဒ္ဓိအတ္ထံ. ဘဝတီတိ ဘူ၊ န ဘူတိ အဘူ၊ ဘယဝသေန ပန သာ ဣတ္ထီ ‘‘အဘု’’န္တိ အာဟ. အာတု မာတူတိ ဧတ္ထ ယထာ –

‘‘အင်္ဂါ အင်္ဂါ သမ္ဘဝသိ၊ ဟဒယာ အဓိဇာယသေ၊

အတ္တာ ဧဝ ပုတ္တ နာမာသိ၊ သ ဇီဝ သရဒေါသတ’’န္တိ. –

အာဒီသု ပုတ္တော ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝုစ္စတိ ကုလဝသေန သန္တာနေ ပဝတ္တနတော. ဧဝံ ပိတာပိ ‘‘ပုတ္တဿ အတ္တာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ ‘‘ဘိက္ခုဿ အတ္တာ မာတာ’’တိ ဝတ္ထုကာမာ ဘယဝသေန ‘‘အာတု မာတူ’’တိ အာဟ. တေနာဟ ‘‘အာတူတိ ပိတာ’’တိအာဒိ.

၁၅၀. ဧဝမေဝန္တိ ဣဒံ ဂရဟတ္ထဇောတနနိပါတပဒန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဂရဟန္တော အာဟာ’’တိ. တထာ ဟိ နံ ဝါစကသဒ္ဒေနေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဓေကစ္စေ မောဃပုရိသာ’’တိ အာဟ. အာဟံသူတိ တေသံ တထာ ဝစနဿ အဝိစ္ဆေဒေန ပဝတ္တိဒီပနန္တိ အာဟ ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ. ကိံ ပနိမဿ အပ္ပမတ္တကဿာတိ ပဟာတဗ္ဗဝတ္ထုံ အဝမညမာနေဟိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ကိံ ပနာ’’တိ. ဟေတုမှိ ဇောတေတဗ္ဗေ စေတံ သာမိဝစနံ ယထာ ‘‘အနုဿဝဿ ဟေတု၊ အဇ္ဈေနဿ ဟေတူ’’တိ. တေနာဟ ‘‘အပ္ပမတ္တကဿ ဟေတူ’’တိ. နနု အပဿန္တေန ဝိယ အသုဏန္တေန ဝိယ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? သတ္ထာရာ နာမ အပ္ပမတ္တကေသု ဒေါသေသု အပဿန္တေန ဝိယ စ အသုဏန္တေန ဝိယ စ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ တေသံ အဓိပ္ပါယေန ဝိဝရဏံ. တေသု စာတိ သိက္ခာကာမေသု စ. အပ္ပစ္စယံ ဥပဋ္ဌာပေန္တီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. တေသန္တိ ယေ ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ ဝုတ္တာ ပုဂ္ဂလာ၊ တေသံ. ဂလေ ဗဒ္ဓံ မဟာကဋ္ဌန္တိ ဂလေ ဩလမ္ဗေတွာ ဗဒ္ဓံ ရုက္ခဒဏ္ဍမာဟ. ပူတိလတာယာတိ ဂလောစိယာ. ပါရာဇိကဝတ္ထု ဝိယ ဒုပ္ပဇဟံ ဟောတီတိ ဆန္ဒကပ္ပဟာနဝသေန တံ ပဇဟိတုံ န သက္ကောတိ.

၁၅၁. အနုဿုက္ကာတိ တဿ ပဟာတဗ္ဗဿ ပဟာနေ ဥဿုက္ကရဟိတာ. အပစ္စာသီသနပက္ခေတိ တာယ ပရဒတ္တဝုတ္တိတာယ ကဿစိ ပစ္စယဿ ကုတောစိ အပစ္စာသီသကပက္ခေ ဌိတာ ဟုတွာ သုပ္ပဇဟံ ဟောတိ၊ န တဿ ပဟာနေ ဘာရိယံ အတ္ထိ.

၁၅၂. ဒလိဒ္ဒေါ ဒုဂ္ဂတော. အဿကောတိ အသာပတေယျော. ဂေဟယဋ္ဌိယောတိ ဂေဟဆဒနဿ အာဓာရာ၊ တာ ဥဇုကံ တိရိယံ ဌပေတဗ္ဗဒဏ္ဍာ. သမန္တတော ဘိတ္တိပါဒေသု ဌပေတဗ္ဗဒဏ္ဍာ မဏ္ဍလာ. ကာကာတိဒါယိန္တိ ဣတော စိတော ကာကေဟိ အတိပါတဝသေန ဥဍ္ဍေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ယတ္ထ ကိဉ္စိဒေဝါ’’တိအာဒိ. သူရကာကာတိ ကာကာနံ ဥဍ္ဍေပနာကာရမာဟ. နပရမရူပန္တိ ဟီနရူပံ. ဝိလီဝမဉ္စကောတိ တာလဝေတ္တကာဒီဟိ ဝီတမဉ္စကော. သာ ပနဿ သန္တာနာနံ ဆိန္နဘိန္နတာယ ဩလုဂ္ဂဝိလုဂ္ဂတာ၊ တထာ သတိ သာ ဝိသမရူပါ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဩဏတာ’’တိအာဒိ. သော ပုဂ္ဂလော လူခဘောဇီ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဓညံ နာမ ကုဒြူသကော’’တိ. သမကာလံ ဝပိတဗ္ဗတာယ သမဝါပကံ၊ ယထာဥတု ဝပိတဗ္ဗဗီဇံ. ဇာယိကာတိ ကုစ္ဆိတာ ဘရိယာ၊ သဗ္ဗတ္ထ ဂရဟာယံ က-သဒ္ဒေါ. သော ဝတာဟံ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ သောဟံ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ပဗ္ဗဇေယျံ၊ ယောဟံ ပုရိသော နာမ အဿံ ဝတာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝသေန အတ္တနော ပုရိသံ ဗောဓေယျ. တံသဘာဝေ ဌိတဿ ဗောဓာ န တု ဒုက္ကရာ၊ သာ ခဋောပိကာ. သာ ကုမ္ဘီ. မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိနော အဍ္ဎတေဠသာနိ ကောဋ္ဌာဂါရသတာနိ ဝိယ.

၁၅၃. သုဝဏ္ဏနိက္ခသတာနန္တိ အနေကေသံ သုဝဏ္ဏနိက္ခသတာနံ. စယောတိ သန္တာနေဟိ နိစယော အဝီစိ နိစ္စပ္ပဗန္ဓနိစယော. တေနာဟ ‘‘သန္တာနတော ကတသန္နိစယော’’တိ.

၁၅၄. ဟေဋ္ဌာ ကိဉ္စာပိ အပ္ပဇဟနကာ ပဌမံ ဒဿိတာ၊ ပဇဟနကာ ပဓာနာ၊ တေသဉ္စ ဝသေနေတ္ထ ပုဂ္ဂလစတုက္ကံ ဒဿိတံ. တေ တဉ္စေဝ ပဇဟန္တီတိ ပဇဟနကာ ပဌမံ ဂဟိတာ. ရာသိဝသေနာတိ ‘‘ဣဓုဒါယိ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိနာ စတုက္ကေ အာဂတဝိဘာဂံ အနာမသိတွာ ‘‘တေ တေ’’တိ ပစုရဝသေန ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘န ပါဋိယေက္ကံ ဝိဘတ္တာ’’တိ. အဝိဘာဂေန ဂဟိတဝတ္ထူသု ဝိဘာဂတော ဂဟဏံ လောကသိဒ္ဓမေတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဇဟနကပုဂ္ဂလာတိ ‘‘တေ တဉ္စေဝ ပဇဟန္တီ’’တိ ဧဝံ ပဇဟနကပုဂ္ဂလာ ဧဝ.

ဥပဓိအနုဓာဝနကာတိ ဥပဓီသု အနုအနုဓာဝနကာ ဥပဓိယော အာရဗ္ဘ ပဝတ္တနကာ. ဝိတက္ကာယေဝါတိ ကာမသင်္ကပ္ပါဒိဝိတက္ကာယေဝ. ဣန္ဒြိယနာနတ္တတာတိ ဝိမုတ္တိပရိပါစကာနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရောပရိယတ္တံ. တဿ ဟိ ဝသေနေဝ တေ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ ဇာတာ. အဂ္ဂမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ယာဝ န တံ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါတေန္တိ၊ တာဝ နပ္ပဇဟန္တိ နာမ. ဣတိ ဟေဋ္ဌိမာ တယောပိ အရိယာ အပ္ပဟီနဿ ကိလေသဿ ဝသေန ‘‘နပ္ပဇဟန္တီ’’တိ ဝုတ္တာ၊ ပဂေဝ ပုထုဇ္ဇနာ. ဝုတ္တနယေန ပန ဝိပဿနံ မဂ္ဂေန ဃဋေန္တာ တေ စတ္တာရော ဇနာ အဂ္ဂမဂ္ဂက္ခဏေ ပဇဟန္တိ နာမ. တေ ဧဝ တတ္ထ သီဃကာရိနော ခိပ္ပံ ပဇဟန္တိ နာမ၊ တေနာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ.

သံဝေဂံ ကတွာ အဂ္ဂိံ အက္ကန္တပုရိသော ဝိယ. မဂ္ဂေနာတိ အနုက္ကမာဂတေန အဂ္ဂမဂ္ဂေန. မဟာဟတ္ထိပဒေါပမေတိ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၃၀၀ အာဒယော). တတ္ထ ဟိ ‘‘တဿ ဓာတာရမ္မဏမေဝ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ ပသီဒတိ သန္တိဋ္ဌတိ အဓိမုစ္စတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀၂) ဧတ္ထ အတိတိက္ခနာတိတိက္ခ-နာတိမန္ဒအတိမန္ဒ-ပုဂ္ဂလဝသေန အဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၀၂) တယော ဝါရာ ဥဒ္ဓဋာ၊ တတ္ထ မဇ္ဈိမဝသေနေဝ ပဉှော ကထိတော. ဣန္ဒြိယဘာဝနေတိ ဣန္ဒြိယဘာဝနာသုတ္တေ၊ တတ္ထာပိ မဇ္ဈိမနယေနေဝ ပဉှော ကထိတော. တေနာဟ ‘‘ဣမေသူ’’တိအာဒိ.

တန္တိ ‘‘ဥပဓီ’’တိ ဝုတ္တံ ခန္ဓပဉ္စကံ. ဒုက္ခဿ မူလန္တိ သဗ္ဗဿပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ကာရဏံ. နိဂ္ဂဟဏောတိ နိရုပါဒါနော. တေနာဟ ‘‘နိတ္တဏှော’’တိ.

၁၅၅. ယေ ပဇဟန္တီတိ ‘‘တေ တဉ္စေဝ ပဇဟန္တီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တပုဂ္ဂလာ. တေ ဣမေ နာမ ဧတ္တကေ ကိလေသေ ပဇဟန္တီတိ ယေ တေ ပုထုဇ္ဇနာ လာဘိနော စ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဧတ္တကေ တံတံဈာနာဒိဝတ္ထုကေ စ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈတာယ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ဧတ္တကေ ကိလေသေ ပဇဟန္တိ. ယေ နပ္ပဇဟန္တီတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အသုစိသုခံ ကာယာသုစိသန္နိဿိတတ္တာ. အနရိယေဟီတိ အပရိသုဒ္ဓေဟိ. ပဋိလာဘတော ဘာယိတဗ္ဗံ ကိလေသဒုက္ခဂတိကတ္တာ. ဝိပါကတော ဘာယိတဗ္ဗံ အပါယဒုက္ခဂတိကတ္တာ. ဂဏတောပိ ကိလေသတောပိ ဝိဝိတ္တသုခန္တိ ဂဏသင်္ဂဏိကတော စ ကိလေသသင်္ဂဏိကတော စ ဝိဝိတ္တသုခံ. ရာဂါဒိဝူပသမတ္ထာယာတိ ရာဂါဒိဝူပသမာဝဟံ သုခံ. န ဘာယိတဗ္ဗံ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ ဧကန္တဟိတဘာဝတော.

၁၅၆. ဣဉ္ဇိတသ္မိန္တိ ပစ္စတ္တေ ဘုမ္မဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဣဉ္ဇန’’န္တိအာဒိ. ဣဉ္ဇတိ တေနာတိ ဣဉ္ဇိတံ၊ တဿ တဿ ဈာနဿ ခေါဘကရံ ဩဠာရိကံ ဈာနင်္ဂံ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အနိဉ္ဇနံ သန္နိသိန္နာဘာဝတော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဌိတေ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄-၂၄၅၊ မ. နိ. ၁.၃၈၄-၃၈၆၊ ပါရာ. ၁၂-၁၃).

အလံ-သဒ္ဒေါ ယုတ္တတ္ထောပိ ဟောတိ – ‘‘အလမေဝ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ၊ အလံ ဝိမုစ္စိတု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၇၂၊ သံ. နိ. ၂.၁၂၄၊ ၁၂၈၊ ၁၃၄၊ ၁၄၃)၊ တသ္မာ အနလံ အနုသင်္ဂံ ကာတုံ အယုတ္တန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အကတ္တဗ္ဗအာလယန္တိ ဝဒါမီ’’တိ. သန္နိဋ္ဌာနန္တိ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ အလံ ဧတ္တာဝတာတိ ဥဿာဟပဋိပ္ပဿမ္ဘနဝသေန သန္နိဋ္ဌာနံ န ကာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသညိတံ အဏုံ ဝါ ဩရမ္ဘာဂိယသညိတံ ထူလံ ဝါ၊ ရူပရာဂေါတိ ဧဝရူပံ အဏုံ ဝါ ကာမာသဝေါ ပဋိဃန္တိ ဧဝရူပံ ထူလံ ဝါ၊ မုဒုနာ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသေန အပ္ပသာဝဇ္ဇံ၊ ကမ္မဗန္ဓနဋ္ဌေန ဝါ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ၊ တဗ္ဗိပရိယာယတော မဟာသာဝဇ္ဇံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နာတိတိက္ခပညဿ ဝသေန ဒေသနာယ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗသော ဟိ ပရိယာဒိန္နနိကန္တိကဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ ဝသေန သညာဝေဒယိတနိရောဓဿ အာဂတတ္တာ ‘‘အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ နိဋ္ဌာပိတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ.

လဋုကိကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.