၁. သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အညတြ သုပိနန္တာတိ သွာယံ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာ စေတနာယ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ အသမတ္ထာ၊ သုပိနေ ဥပဋ္ဌိတံ နိမိတ္တဉှိ ဒုဗ္ဗလံ. ပဝတ္တေ ပန အညေဟိ ကုသလာကုသလေဟိ ဥပတ္ထမ္ဘိတာ ဝိပါကံ ဒေတိ. ကိဉ္စာပိ ဝိပါကံ ဒေတိ၊ အထ ခေါ အဝိသယေ ဥပ္ပန္နတ္တာ အဗ္ဗောဟာရိကာဝ သုပိနန္တစေတနာတိ လိခိတံ. ယံ ပနေတ္ထ ‘‘သုပိနေ ဥပဋ္ဌိတံ နိမိတ္တဉှိ ဒုဗ္ဗလ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အနေကန္တံ၊ န စ အာရမ္မဏဒုဗ္ဗလတာယ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ဒုဗ္ဗလာ အတီတာနာဂတာရမ္မဏာယ၊ ပညတ္တာရမ္မဏာယ ဝါ အဒုဗ္ဗလတ္တာ. တသ္မာ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာတိ ဒုဗ္ဗလဟဒယဝတ္ထုကတ္တာတိ နော တက္ကောတိ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၂၃၆-၂၃၇) အာစရိယော. အဝတ္ထုကတာယ ဒုဗ္ဗလဘာဝေါ ယုဇ္ဇတီတိ စေ? န၊ အဝတ္ထုကာယ ဘာဝနာပဘဝါယ အတိရေကဗလဝသမ္ဘဝတော. ဘာဝနာဗလသမပ္ပိတဉှိ စိတ္တံ အရူပမ္ပိ သမာနံ အတိဘာရမ္ပိ ကရဇကာယံ ဂဟေတွာ ဧကစိတ္တက္ခဏေနေဝ ဗြဟ္မလောကမ္ပိ ပါပေတွာ ဌပေတိ၊ တပ္ပဋိဘာဂံ အနပ္ပိတမ္ပိ ကာမာဝစရစိတ္တံ ကရဇကာယံ အာကာသေ လင်္ဃနသမတ္ထံ ကရောတိ. ကိံ ပနေတ္ထ တံ အနုမာနကရဏံ? ယေန စိတ္တဿေဝ အာနုဘာဝေါတိ ပညာယေယျ စိတ္တာနုဘာဝေန ဌပနလင်္ဃနာဒိကိရိယာဝိသေသနိဗ္ဗတ္တိဒဿနတော. ပကတိစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ ဝိယ အသံသဋ္ဌတ္တာ၊ နိက္ခမနတ္တာ စ ဝတ္ထိသီသံ၊ ကဋိ၊ ကာယောတိ တိဓာ သုက္ကဿ ဌာနံ ပကပ္ပေန္တိ အာစရိယာ. သပ္ပဝိသံ ဝိယ တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ န စ ဝိသေ ဌာနနိယမော၊ ကောဓဝသေန ပဿန္တဿ ဟောတိ. ဧဝမဿ န ဌာနနိယမော၊ ရာဂဝသေန ဥပက္ကမန္တဿ ဟောတီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော.

‘‘ဒကသောတံ အနောတိဏ္ဏေပီ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဩတိဏ္ဏမတ္တေ’’တိ ဣမိနာ ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဌာနတော ပန စုတ’’န္တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – နိမိတ္တေ ဥပက္ကမံ ကတွာ သုက္ကံ ဌာနာ စာဝေတွာ ပုန ဝိပ္ပဋိသာရဝသေန ဒကသောတောရောဟဏံ နိဝါရေတုံ န သက္ကာ၊ တထာပိ အဓိဝါသာဓိပ္ပါယေန အဓိဝါသေတွာ အန္တရာ ဒကသောတတော ဥဒ္ဓံ နိဝါရေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ‘‘ဗဟိ နိက္ခန္တေ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဌာနာ စုတဉှိ အဝဿံ ဒကသောတံ ဩတရတီတိ အဋ္ဌကထာယ အဓိပ္ပါယော. တသ္မာ ဥဘယံ သမေတီတိ ဂဟေတဗ္ဗော.

ဧတ္ထာဟ – ကသ္မာ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ ကာရကော န နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ? ဝုစ္စတေ – အဓိပ္ပါယာပေက္ခာယ ဘာဝတော ကာရကော န နိဒ္ဒိဋ္ဌော တဿ သာပေက္ခဘာဝဒဿနတ္ထံ. ကထံ? ကဏ္ဍုဝနာဒိအဓိပ္ပါယစေတနာဝသေန စေတေန္တဿ ကဏ္ဍုဝနာဒိဥပက္ကမေန ဥပက္ကမန္တဿ မေထုနရာဂဝသေန ဦရုအာဒီသု ဒုက္ကဋဝတ္ထူသု၊ ဝဏာဒီသု ထုလ္လစ္စယဝတ္ထူသု စ ဥပက္ကမန္တဿ သုက္ကဝိသဋ္ဌိယာ သတိပိ န သံဃာဒိသေသော ‘‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု န မောစနာဓိပ္ပါယဿာ’’တိ (ပါရာ. ၂၆၃) ဝစနတော. တသ္မာ တဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ဣဓ ကာရကော န နိဒ္ဒိဋ္ဌော. အညထာ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိသဋ္ဌိံ အာပဇ္ဇေယျ၊ သံဃာဒိသေသော’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ကာရကေ ‘‘စေတေတိ န ဥပက္ကမတိ မုစ္စတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၂၆၂) ဝုတ္တဝစနဝိရောဓော. တထာ ‘‘သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိသဋ္ဌိယာ အညတြ သုပိနန္တာ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဘုမ္မေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေပိ သော ဧဝ ဝိရောဓော ဟေတွတ္ထနိယမသိဒ္ဓိတော. တသ္မာ တဒုဘယမ္ပိ ဝစနက္ကမံ အဝတွာ ‘‘သဉ္စေတနိကာ သုက္ကဝိသဋ္ဌိ အညတြ သုပိနန္တာ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မဝစနာဘာဝတော ဟေတွတ္ထနိယမော န ကတော ဟောတိ. တသ္မိံ အကတေ သဉ္စေတနိကာ သုက္ကဝိသဋ္ဌိ အညတြ သုပိနန္တာ သံဃာဒိသေသောတိ၊ ဥပက္ကမေ အသတိ အနာပတ္တီတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဒွေ အာပတ္တိသဟဿာနိ ဟောန္တိ. ကထံ? အတ္တနော ဟတ္ထာဒိဘေဒေ အဇ္ဈတ္တရူပေ ရာဂူပတ္ထမ္ဘနဝသေန အင်္ဂဇာတေ ကမ္မနိယပ္ပတ္တေ အာရောဂျတ္ထာယ နီလံ မောစေန္တဿ ဧကာ အာပတ္တိ၊ အဇ္ဈတ္တရူပေ ဧဝ ရာဂူပတ္ထမ္ဘေ ပီတကာဒီနံ မောစနဝသေန နဝါတိ ဒသ. ဧဝံ ‘‘သုခတ္ထာယာ’’တိအာဒီနံ နဝန္နံ ဝသေနာတိ ရာဂူပတ္ထမ္ဘေ အဇ္ဈတ္တရူပဝသေန သတံ. ဧဝမေဝံ ဝစ္စပ္ပဿာဝဝါတဥစ္စာလိင်္ဂပါဏကဒဋ္ဌူပတ္ထမ္ဘေသု စ သတံ သတံ ကတွာ သဗ္ဗံ ပဉ္စသတံ. ယထာ အဇ္ဈတ္တရူပေ ပဉ္စသတံ၊ ဧဝံ ဗဟိဒ္ဓါရူပေ ဝါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရူပေ ဝါ အာကာသေ ဝါ ကဋိံ ကမ္ပေန္တောတိ ဒွေ သဟဿာနိ အာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ.

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.