၁၃. ကုလဒူသကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နဂရဿာပိ ဂါမဝိသေသတ္တာ ဣဓ ဂါမဂ္ဂဟဏေနေဝ နဂရမ္ပိ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘နဂရမ္ပိ ဂါမေ အန္တောဂဓမေဝါ’’တိ၊ ဝါ-သဒ္ဒေန ဝါ အနုတ္တဝိကပ္ပတ္ထေန ဂဟဏန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ အပါကာရပရိက္ခေပေါ သာပဏော နိဂမော၊ သပါကာရာပဏံ နဂရံ၊ တံတံဝိပရီတော ဂါမောတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကုလာနိ ဒူသေတီတိ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဝေဿသုဒ္ဒဝသေန စတ္တာရိ ကုလာနိ ဝိကာရံ အာပါဒေတိ. ဒူသေန္တော စ န အသုစိကဒ္ဒမာဒီဟိ ဒူသေတိ၊ အထ ခေါ အတ္တနော ဒုပ္ပဋိပတ္တိယာ တေသံ ပသာဒံ ဝိနာသေတိ. တေနာဟ ‘‘ပုပ္ဖဒါနာဒီဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဟရိတွာ ဝါ ဟရာပေတွာ ဝါ ပက္ကောသိတွာ ဝါ ပက္ကောသာပေတွာ ဝါ သယံ ဝါ ဥပဂတာနံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၃၆-၄၃၇) ယဿ ကဿစိ အတ္တနော သန္တကဿ ပုပ္ဖဿ ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ ဒါနံ ပုပ္ဖဒါနံ၊ တံ အာဒိ ယေသံ တေ ပုပ္ဖဒါနာဒယော၊ တေဟိ ပုပ္ဖဒါနာဒီဟိ. အာဒိသဒ္ဒေန (ပါရာ. ၄၃၇) ဖလဒါနစုဏ္ဏမတ္တိကာဒန္တကဋ္ဌဝေဠုဝေဇ္ဇိကာဇင်္ဃပေသနိကာနံ ဂဟဏံ. သဒ္ဓံ ဝိနာသေန္တောတိ တထာ အကရောန္တေသု အညေသု ပေသလေသု ဘိက္ခူသု အပ္ပသာဒံ အဒဿနံ ဂမေန္တော. ပုပ္ဖဒါနာဒီဟိ စ တေဟိ ကတသင်္ဂဟေဟိ အညေ ပေသလေ တထာ အကရောန္တေ တေ မနုဿာ ဣဿန္တိ န အလ္လီယန္တီတိ သော တေသံ ပသာဒံ ဝိနာသေတိ နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပါပကာ သမာစာရာတိ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိကုဋ္ဌတ္တာ လာမကာ သမာစာရာ. တေ ပန ယသ္မာ ကုလသင်္ဂဟတ္ထံ မာလာဝစ္ဆရောပနာဒယော ဣဓ အဓိပ္ပေတာ၊ တသ္မာ ‘‘မာလာဝစ္ဆရောပနာဒယော’’တိ ဝုတ္တံ. အာရာမာဒီနမတ္ထာယ ပန ကပ္ပိယဝေါဟာရာဒီဟိ ရောပါပနာဒိကံ ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထ မာလာဝစ္ဆန္တိ တရုဏပုပ္ဖရုက္ခံ. တရုဏကာ ဟိ ပုပ္ဖရုက္ခာပိ ပုပ္ဖဂစ္ဆာပိ ‘‘မာလာဝစ္ဆာ’’တွေဝ ဝုစ္စန္တိ၊ တဿ ရောပနံ မာလာဝစ္ဆရောပနံ၊ တံ အာဒိ ယေသံ တေ မာလာဝစ္ဆရောပနာဒယော. အာဒိသဒ္ဒေန စေတ္ထ ရောပါပနသိဉ္စနသိဉ္စာပနဩစိနနဩစိနာပနဂန္ထနဂန္ထာပနာနံ ဂဟဏံ.

မာတိကာယံ ဒိဿန္တီတိ ယေ ပစ္စက္ခတော ပဿန္တိ၊ တေဟိ ဒိဿန္တိ. သုယျန္တီတိ ယေ ပရတော သုဏန္တိ၊ တေဟိ သောတဒွါရေန သုတွာ ဥပဓာရီယန္တိ. ဒုဋ္ဌာနီတိ ဒူသိတာနိ. အလံ တေ ဣဓ ဝါသေနာတိ တဝ ဣဓ ဝါသေန အလံ၊ မာ ဣဓ တဝ ဝါသော ဟောတူတိ အတ္ထော. ဝါရဏတ္ထော ဟိ ဣဓ အလံ-သဒ္ဒေါ. ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မကတောတိ စောဒေတွာ သာရေတွာ အာပတ္တိံ အာရောပေတွာ ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော၊ ဣမေ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၃၄) ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာယ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝါစာယ ကတပဗ္ဗာဇနီယကမ္မော. ယသ္မိဉ္စ ဝိဟာရေ ဝသတီတိ ဂါမတော ဗဟိဝိဟာရမာဟ. နေဝ တသ္မိံ ဂါမေ။ပေ။ စရိတုံ လဘတီတိ သစေပိ ဂါမော ဝါ နိဂမော ဝါ ဒွါဒသယောဇနပရမော ဟောတိ၊ တိယောဇနပရမော စ ဝိဟာရော ဟောတိ၊ နေဝ တသ္မိံ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ လဘတိ၊ န ဝိဟာရေ ဝသိတုံ. တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တေန သာမန္တဂါမေပိ ပိဏ္ဍာယ န စရိတဗ္ဗံ၊ သာမန္တဝိဟာရေပိ ဝသန္တေန တသ္မိံ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ န စရိတဗ္ဗံ. သာမန္တဝိဟာရေ ဝသန္တေန ပန သာမန္တဂါမေ စရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ အာပတ္တိယောတိ ကုလသင်္ဂဟတ္ထံ အတ္တနော သန္တကဒါနေ ဒုက္ကဋံ၊ ဣဿရဝတာယ သံဃသန္တကဒါနေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ပသယှ ဒါနေ ပါရာဇိကန္တိ ဣမာ အာပတ္တိယော. မာတိကာယံ ‘‘ပက္ကမတာ ယသ္မာ’’တိ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မကတဿ ဝတ္တဝသေန ဝုတ္တံ. အာဒိမှိ ပန ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဿဇိပုနဗ္ဗသုကေတိ အဿဇိဉ္စေဝ ပုနဗ္ဗသုကဉ္စ.

ကုလဒူသကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သံဃာဒိသေသနိဂမနဝဏ္ဏနာ

ပဌမာပတ္တိကာတိ အဝယဝေန ဝိဂ္ဂဟော သမုဒါယော သမာသတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဌမံ အာပတ္တိ ဧတေသန္တိ ပဌမာပတ္တိကာ’’တိ. ဝီတိက္ကမနက္ခဏေယေဝါတိ ဝတ္ထုဝီတိက္ကမနက္ခဏေယေဝ. ဧဝ-ကာရေန သမနုဘာသနကမ္မက္ခဏံ ပဋိက္ခိပတိ. အဟဿ ယတ္တကော ပရိစ္ဆေဒေါ ယာဝတီဟံ. တေနာဟ ‘‘ယတ္တကာနိ အဟာနီ’’တိ. အဟာနီတိ စ ဒိဝသာနီတိ အတ္ထော.

ဝတ္ထုဝသေန ဝါတိ အသုစိမောစနာဒိဝီတိက္ကမမတ္တဝသေန ဝါ. ဣဒန္တိ ဣဒံ ဝီတိက္ကမံ. နာမမတ္တဝသေန ဝါ အယံ ဣတ္ထန္နာမာ အာပတ္တီတိ ‘‘အယံ သံဃာဒိသေသော နာမ အာပတ္တီ’’တိ ဧဝံ ဝိနာ ဝတ္ထုံ နာမဝသေန ဝါ. မတ္တသဒ္ဒေန စေတ္ထ ဝတ္ထုံ ပဋိက္ခိပတိ. ပေါတ္ထကေသု ပန ကတ္ထစိ ‘‘နာမဂေါတ္တဝသေန ဝါ’’တိ လိခန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ ‘‘အယံ ဣတ္ထန္နာမာ အာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဣဒါနိ နံ ကဿစိ န အာရောစေဿာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဓုရံ နိက္ခိပိတွာတိ အာရောစနေ ဥဿာဟံ ဌပေတွာ. န ကေဝလံ ဝတ္ထုနာမဝသေနေဝ အာပတ္တိသညီ ဟုတွာ ဆာဒေန္တဿေဝ၊ အထ ခေါ ယောပိ ဧဝံ အဇာနန္တော ကေဝလံ ‘‘အာပတ္တိံ ဆာဒေမီ’’တိ အာပတ္တိသညာယ ဆာဒေတိ၊ တဿပိ ဆန္နာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစေ ပနေတ္ထ အနာပတ္တိသညီ ဝါ ဟောတိ၊ အညာပတ္တိက္ခန္ဓသညီ ဝါ ဝေမတိကော ဝါ ဟုတွာ ‘‘န ဒါနိ နံ ကဿစိ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဆာဒေတုကာမောဝ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတိ၊ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတီတိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. အနာပတ္တိ ပန အာပတ္တိသညာယပိ အနာပတ္တိသညာယပိ ဆာဒေန္တေန အစ္ဆာဒိတာဝ ဟောတိ. လဟုကံ ဝါ ‘‘ဂရုကာ’’တိ ဂရုကံ ဝါ ‘‘လဟုကာ’’တိ ဆာဒေတိ၊ အလဇ္ဇိပက္ခေ တိဋ္ဌတိ၊ အာပတ္တိ ပန အစ္ဆန္နာ ဟောတိ. ဂရုကံ ‘‘လဟုကာ’’တိ မညမာနော ဒေသေတိ၊ နေဝ ဒေသိတာ ဟောတိ နစ္ဆန္နာ.

ပကတော သဘာဝဘူတော အတ္တာ အဿာတိ ပကတတ္တော၊ န ကမ္မေဟိ ဝိကတတ္တောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အနုက္ခိတ္တော သမာနသံဝါသကော’’တိ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘န ဒါနိ နံ ကဿစိ အာရောစေဿာမီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနေဝ နယေန. အထ ‘‘မယှံ သံဃေန ကမ္မံ ကတ’’န္တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၂) အပကတတ္တသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ၊ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. အပကတတ္တေန ပန ပကတတ္တသညိနာ ဝါ ပကတတ္တေန အပကတတ္တသညိနာ ဝါ ဆာဒိတာပိ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘အာပဇ္ဇတိ ဂရုကံ သာဝသေသံ၊

ဆာဒေတိ အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ၊

န ဘိက္ခုနီ နော စ ဖုသေယျ ဝဇ္ဇံ၊

ပဉှာမေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ. (ပရိ. ၄၈၁)၊

အယဉှိ ပဉှော ဥက္ခိတ္တကေန ကထိတော.

ဒသသု အန္တရာယေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. သစေ ပန ယော ဘီရုကဇာတိကတာယ အန္ဓကာရေ အမနုဿစဏ္ဍမိဂဘယေန အန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ၊ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. ယဿပိ ပဗ္ဗတဝိဟာရေ ဝသန္တဿ ကန္ဒရံ ဝါ နဒိံ ဝါ အတိက္ကမိတွာ အာရောစေတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ အန္တရာမဂ္ဂေ စ စဏ္ဍဝါဠအမနုဿာဒိဘယံ အတ္ထိ၊ မဂ္ဂေ အဇဂရာ နိပဇ္ဇန္တိ၊ နဒီ ပူရာ ဟောတိ၊ ဧတသ္မိံ သတိယေဝ အန္တရာယေ အန္တရာယိကသညီ ဟုတွာ ဆာဒေတိ၊ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ. အန္တရာယိကဿ ပန အန္တရာယိကသညာယ ဝါ အနန္တရာယိကသညာယ ဝါ ဆာဒယတော အစ္ဆန္နာဝ.

ဘိက္ခုနောတိ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော. သစဿ မုခေ အပ္ပမတ္တကော ဂဏ္ဍော ဝါ ဟောတိ၊ ဟနုကဝါတော ဝါ ဝိဇ္ဈတိ၊ ဒန္တော ဝါ ရုဇ္ဇတိ၊ ဘိက္ခာ ဝါ မန္ဒာ လဒ္ဓါ ဟောတိ၊ တာဝတကေန ပန နေဝ ဝတ္တုံ န သက္ကောတိ၊ န ဂန္တုံ. အပိစ ခေါ ‘‘န သက္ကောမီ’’တိ သညီ ဟောတိ၊ အယံ ပဟု ဟုတွာ အပ္ပဟုသညီ နာမ. ဣမိနာ ဆာဒိတာပိ အစ္ဆာဒိတာ. အပ္ပဟုနာ ပန ဝတ္တုံ ဝါ ဂန္တုံ ဝါ အသမတ္ထေန ပဟုသညိနာ ဝါ အပ္ပဟုသညိနာ ဝါ ဆာဒိတာပိ အစ္ဆာဒိတာဝ.

ဣဒံ ဥတ္တာနမေဝါတိ ဣဒံ အင်္ဂဒွယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. သစေ ပန ‘‘ဆာဒေဿာမီ’’တိ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ပုရေဘတ္တေ ဝါ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဝါ ပဌမယာမာဒီသု ဝါ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကမတိ၊ အန္တောအရုဏေယေဝ အာရောစေတိ၊ အယံ ဆာဒေတုကာမော န ဆာဒေတိ နာမ.

ယဿ ပန အဘိက္ခုကေ ဌာနေ ဝသန္တဿ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော အာဂမနံ အာဂမေန္တဿ ဝါ၊ သဘာဂဿ သန္တိကံ ဝါ ဂစ္ဆန္တဿ အဍ္ဎမာသောပိ မာသောပိ အတိက္ကမတိ၊ အယံ နစ္ဆာဒေတုကာမော ဆာဒေတိ နာမ. အယမ္ပိ အစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ.

ယော ပန အာပန္နမတ္တောဝ အဂ္ဂိံ အက္ကန္တပုရိသော ဝိယ သဟသာ အပက္ကမိတွာ သဘာဂဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အာဝိ ကရောတိ၊ အယံ နစ္ဆာဒေတုကာမောဝ န ဆာဒေတိ နာမ. သဘာဂမတ္တမေဝ ပမာဏန္တိ အဝေရိသဘာဂမတ္တမေဝ ပမာဏံ. အဝေရိသဘာဂဿ ဟိ သန္တိကေ အာရောစေတဗ္ဗံ. ယော ပန ဝိသဘာဂေါ ဟောတိ သုတွာ ပကာသေတုကာမော၊ ဧဝရူပဿ ဥပဇ္ဈာယဿပိ သန္တိကေ န အာရောစေတဗ္ဗာ. တတ္ထ ပုရေဘတ္တံ အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတု၊ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ ဒိဝါ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ၊ ယာဝ အရုဏံ န ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ တာဝ အာရောစေတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ၊ ပဋိစ္ဆာဒနပစ္စယာ စ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. သင်္ခေပတောတိ သမာသတော. ဝိတ္ထာရတော ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပါယော.

အကာမာ ပရိဝတ္ထဗ္ဗန္တိ အပ္ပဋိကမ္မကတာယ အာပတ္တိယာ သဂ္ဂမောက္ခာဝရဏဘာဝတော အနိစ္ဆန္တေနာပိ ပရိဝသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘န ကာမေနာ’’တိအာဒိ. ပရိဝါသံ သမာဒါယာတိ ပရိဝါသဝတ္တံ သံဃမဇ္ဈေ သမာဒိယိတွာ. ယဒိပိ စတုဗ္ဗိဓော ပရိဝါသော အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော၊ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော၊ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော၊ သမောဓာနပရိဝါသောတိ၊ တထာပိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော ဣဓ န အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘တတ္ထ ပဋိစ္ဆန္န။ပေ။ တိဝိဓော ပရိဝါသော’’တိ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဝါကျေ. ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ သတိ ဒါတဗ္ဗော ပရိဝါသော ပဋိစ္ဆန္နဝိသယတာယ ပဋိစ္ဆန္နပရိဝါသော. သုဒ္ဓန္တတော ပဋ္ဌာယ ဒါတဗ္ဗော ပရိဝါသော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော. သမောဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗော ပရိဝါသော သမောဓာနပရိဝါသော.

ဣဒါနိ တေ တိဝိဓေယေဝ ပရိဝါသေ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ဟီတိ ယသ္မာ. ဧကာဟံ ပဋိစ္ဆန္နာ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာ. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘အာပတ္တိ စ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေန နယေန. ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နန္တိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ ‘‘ဣတိ ဝါ၊ ဣတိ ဧဝရူပါ ဝိသူကဒဿနာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၃၊ ၁၉၇) ဝိယ အာဒိအတ္ထော. တေန ‘‘သောဟံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိသဋ္ဌိယာ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ယာစာမီ’’တိ ဣမံ ပါဠိသေသံ (စူဠဝ. ၁၀၂) သင်္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ပရိဝါသံ ယာစာပေတွာတိ ဧဝံ ယာဝတတိယံ ယာစာပေတွာ. ခန္ဓကေ အာဂတနယေနာတိ သမုစ္စယက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၉၇ အာဒယော) အာဂတနယေန. တတောတိ ပက္ခတော ပဋ္ဌာယ. အတိရေကပက္ခပ္ပဋိစ္ဆန္နန္တိ ပက္ခဿ အတိရေကော အတိရေကပက္ခော၊ တံ ပဋိစ္ဆန္နန္တိ အတ္ထော. တတောတိ တိံသတိမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ. မာသပ္ပဋိစ္ဆန္နန္တိ သတ္တာနံ အာယုံ မိနန္တော ဝိယ သိယတိ အန္တံ ကရောတီတိ မာသော၊ တိံသရတ္တိန္ဒိဝေါ၊ တံ ပဋိစ္ဆန္နန္တိ အတ္ထော. သံဝစ္ဆရေ ပုဏ္ဏေတိ တံ တံ သတ္တံ၊ ဓမ္မပ္ပဝတ္တိဉ္စ သင်္ဂမ္မ ဝဒန္တော ဝိယ သရတိ ပဝတ္တတီတိ သံဝစ္ဆရော၊ ဒွါဒသ မာသာ၊ တသ္မိံ ပရိပုဏ္ဏေ.

ဝတ္ထုကိတ္တနဝသေန ဝါတိ နာမေန သဟ ဝတ္ထုကိတ္တနဝသေန ဝါတိ အတ္ထော. တေနေဝ ဟိ ဥပရိ ‘‘နာမမတ္တဝသေန ဝါ’’တိ မတ္တဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နာမမတ္တဝသေနာတိ ဝတ္ထုကိတ္တနံ ဝိနာ ကေဝလံ နာမဿေဝ ဝသေန. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဒုဝိဓေ နာမေ ‘‘အာပတ္တီ’’တိ သဗ္ဗသာဓာရဏံ နာမံ၊ တသ္မာ. သုက္ကဝိဿဋ္ဌီတိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ နာမာယံ. ဣတိသဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ ဝစနီယတ္ထံ နိဒဿေတိ. နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌီ’’တိ ကာယသံသဂ္ဂါဒီနမ္ပိ ဝတ္ထုအာဒိဘာဝေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ. ဝတ္ထု စေဝ ဂေါတ္တဉ္စာတိ ဝီတိက္ကမတ္တာ ဝတ္ထု စေဝ အနညသာဓာရဏတ္တာ ဂေါတ္တဉ္စ. ဂံ တာယတီတိ ဂေါတ္တံ၊ သဇာတိတော အညတ္ထ ကာယသံသဂ္ဂါဒီသု ဂန္တုံ အဒတွာ ဗုဒ္ဓိံ၊ ဝစနဉ္စ ရက္ခတီတိ အတ္ထော. သံဃာဒိသေသောတိ သံဃာဒိသေသော နာမာယံ. ဧတ္ထ ပန ဣတိသဒ္ဒေါ ဝစနဝစနီယသမုဒါယံ နိဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စာ’’တိ၊ သဇာတိသာဓာရဏနာမတ္တာ နာမဉ္စေဝ တေန တေန ဝီတိက္ကမေနာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ အာပတ္တိ စာတိ အတ္ထော. ဣဒမ္ပိ နိဒဿနမတ္တမေဝ ‘‘အာပတ္တိယော’’တိ ဣမဿာပိ နာမာဒိဘာဝေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ. ဣတိသဒ္ဒေါ ဝါ အာဒိအတ္ထော. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂန္တိအာဒိဝစနေနာပီ’’တိအာဒိကမ္ပိ သမတ္ထိတံ ဟောတိ.

တယိဒံ ကမ္မဝါစာယ ကေန ဝစနေန ဂဟိတန္တိ အနုယောဂံ သန္ဓာယ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘အာပတ္တီ’’တိ သဗ္ဗသာဓာရဏနာမတ္တာ၊ ဝီတိက္ကမေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ စ နာမဉ္စေဝ အာပတ္တိ စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အာပတ္တိယောတိ ဝစနေနာပီ’’တိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣဒံ ပရိဝါသာဒိဝိနယကမ္မံ ဝတ္ထုဝသေန၊ ဂေါတ္တဝသေန၊ နာမဝသေန၊ အာပတ္တိဝသေန စ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ၊ တသ္မာ. ဧတေသူတိ ဝတ္ထုအာဒီသု၊ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိအာဒီသု ဝါ. ဝတ္တံ သမာဒါတဗ္ဗန္တိ ယထာဝုတ္တေသု ဒွီသု ပဒေသု ဧကေနပိ သမာဒါတဗ္ဗံ. ဒွီဟိ ပန သုသမာဒိန္နံယေဝ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘သမာဒါနေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ).

အာရောစေတွာတိ –

‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နံ၊ သောဟံ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ ယာစိံ၊ တဿ မေ သံဃော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ ဧကာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဧကာဟပရိဝါသံ အဒါသိ၊ သောဟံ ပရိဝသာမိ၊ ဝေဒယာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ ‘ဝေဒယတီ’တိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၂) –

ဧဝမာဒိနာ တံ တံ ယောဇနာနုရူပံ အာရောစေတွာ. ဣမဉ္စ ပနတ္ထံ ဂဟေတွာ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၂). ‘‘ပုန အာဂတာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ အာရောစေန္တေနာ’’တိ ဣဒံ အာဂန္တုကံ ဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဧကဿ အာရောစေန္တေန အဝသာနေ ‘‘ဝေဒယတီတိ မံ အာယသ္မာ ဓာရေတု’’၊ ဒွိန္နံ ‘‘အာယသ္မန္တာ ဓာရေန္တု’’၊ တိဏ္ဏံ ‘‘အာယသ္မန္တော ဓာရေန္တူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝတ္တဘေဒဉ္စ ရတ္တိစ္ဆေဒဉ္စ အကတွာတိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ သာဒိတဗ္ဗံ ပကတတ္တာနံ ဘိက္ခူနံ အဘိဝါဒနံ ပစ္စုပဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၇၅) ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓကေ ယာနိ စတုနဝုတိ ဝတ္တာနိ ဝုတ္တာနိ၊ တေသံ ဘေဒဉ္စ၊ ယော စ ‘‘တယော ခေါ၊ ဥပါလိ၊ ပါရိဝါသိကဿ ဘိက္ခုနော ရတ္တိစ္ဆေဒါ သဟဝါသော ဝိပ္ပဝါသော အနာရောစနာ’’တိ (စူဠဝ. ၈၃) ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော၊ တဉ္စ အကတွာ.

အယံ ဟေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – သစေ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၇၆) အာဂန္တုကာ မုဟုတ္တံ ဝိဿမိတွာ ဝါ အဝိဿမိတွာ ဧဝ ဝါ ဝိဟာရမဇ္ဈေန ဂစ္ဆန္တိ၊ တေသမ္ပိ အာရောစေတဗ္ဗံ. သစေ တဿ အဇာနန္တဿေဝ ဂစ္ဆန္တိ၊ အယဉ္စ ဂတကာလေ ဇာနာတိ၊ ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သမ္ပာပုဏိတုံ အသက္ကောန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ၊ န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. ယေပိ အန္တောဝိဟာရံ အပ္ပဝိသိတွာ ဥပစာရသီမံ ဩက္ကမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ အယဉ္စ နေသံ ဆတ္တသဒ္ဒံ ဝါ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒံ ဝါ ခိပိတသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာဝ အာဂန္တုကဘာဝံ ဇာနာတိ၊ ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. ဂတကာလေ ဇာနန္တေနာပိ အနုဗန္ဓိတွာ အာရောစေတဗ္ဗမေဝ. သမ္ပာပုဏိတုံ အသက္ကောန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ၊ န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. ယောပိ ရတ္တိံယေဝ အာဂန္တွာ ရတ္တိံယေဝ ဂစ္ဆတိ၊ သောပိဿ ရတ္တိစ္ဆေဒံ ကရောတိ. အညာတတ္တာ ပန ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ နတ္ထိ. သစေ အဇာနိတွာဝ အဗ္ဘာနံ ကရောတိ၊ အကတမေဝ ဟောတီတိ ကုရုန္ဒိယံ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၇၆) ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဓိကာ ရတ္တိယော ဂဟေတွာ ကာတဗ္ဗံ. အယံ အပဏ္ဏကပ္ပဋိပဒါ.

နဒိအာဒီသု နာဝါယ ဂစ္ဆန္တမ္ပိ ပရတီရေ ဌိတမ္ပိ အာကာသေ ဂစ္ဆန္တမ္ပိ ပဗ္ဗတတလအရညာဒီသု ဒူရေ ဌိတမ္ပိ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ သစေ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ဝဝတ္ထာနံ အတ္ထိ၊ နာဝါဒီဟိ ဝါ ဂန္တွာ၊ မဟာသဒ္ဒံ ကတွာ ဝါ ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတွာ ဝါ အာရောစေတဗ္ဗံ၊ အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋဉ္စ. သစေ ဝါယမန္တောပိ သမ္ပာပုဏိတုံ ဝါ သာဝေတုံ ဝါ န သက္ကောတိ၊ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ၊ န ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ.

အညံ ကဉ္စိ ဝိဟာရံ ဂတေနပိ ဘိက္ခူနံ အာရောစေတဗ္ဗမေဝ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၇၆). သစေ သဗ္ဗေ ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတေ ပဿတိ၊ ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတေနေဝ အာရောစေတဗ္ဗံ. အထ ရုက္ခမူလာဒီသု ဝိသုံ ဝိသုံ ဌိတာ ဟောန္တိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ အာရောစေတဗ္ဗံ. သဉ္စိစ္စ အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စ ဟောတိ၊ ဝတ္တဘေဒေ စ ဒုက္ကဋံ. အထ ဝိစိနန္တော ဧကစ္စေ န ပဿတိ၊ ရတ္တိစ္ဆေဒေါဝ ဟောတိ၊ န စ ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋံ. သဉ္စိစ္စ အနာရောစေန္တဿ ပန ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဟောတိ၊ ဝတ္တဘေဒေ စ ဒုက္ကဋံ.

တတ္ထေဝါတိ မာဠကသီမာယမေဝ. မာဠကတော ပန ဘိက္ခူသု နိက္ခန္တေသု ဧကဿပိ သန္တိကေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၉၇). မာဠကတော နိက္ခမိတွာ သတိံ ပဋိလဘန္တေန သဟ ဂစ္ဆန္တဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ဧကပုဂ္ဂလဿ ဝါ သန္တိကေ’’တိ. သစေ သောပိ ပက္ကန္တော၊ အညဿ ယဿ မာဠကေ နာရောစိတံ၊ တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. ပကတတ္တဋ္ဌာနေတိ သံဃကမ္မာနံ အရဟဋ္ဌာနေ. ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာတိ (သာရတ္ထ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၃.၉၇) ဘိက္ခူနံ သဇ္ဈာယနသဒ္ဒသဝနူပစာရဝိဇဟနတ္ထံ ဝုတ္တံ. မဟာမဂ္ဂတော ဩက္ကမ္မာတိ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဘိက္ခူနံ ဥပစာရဝိဇဟနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဂုမ္ဗေန ဝါ ဝတိယာ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေတိ ဒဿနူပစာရဝိဇဟနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ အာရောစေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ ပရိဝါသော အာရောစေတဗ္ဗော. ‘‘အာရောစေတဗ္ဗ’’န္တိ ပန သာမညေန ဝုတ္တံ. အာရောစေန္တေန စ သစေ နဝကတရော ဟောတိ၊ ‘‘အာဝုသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ ဝုဍ္ဎတရော၊ ‘‘ဘန္တေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ အညော ကောစိ ဘိက္ခု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ. သစေ ဧသ နံ ပဿတိ၊ သဒ္ဒံ ဝါ တဿ သုဏာတိ၊ အာရောစေတဗ္ဗံ. အနာရောစေန္တဿ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ စေဝ ဝတ္တဘေဒေါ စ. တေနာဟ ‘‘ယမ္ပိ အညံ ဘိက္ခုံ ပဿတိ၊ တဿာပိ အာရောစေတဗ္ဗမေဝါ’’တိ. အထ ဒွါဒသဟတ္ထံ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ အဇာနန္တဿေဝ ဂစ္ဆတိ၊ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဟောတိယေဝ၊ ဝတ္တဘေဒေါ ပန နတ္ထိ. ဥဋ္ဌိတေတိ ဥဂ္ဂတေ. ယံ သဗ္ဗပဌမံ ဘိက္ခုန္တိ ဝိဟာရတော နိက္ခမန္တံ ဝါ အာဂန္တုကံ ဝါ သဗ္ဗပဌမံ ယံ အညံ ဘိက္ခုံ ပဿတိ. တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ အနာရောစေန္တဿ ဒုက္ကဋံ သိယာ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န တု ရတ္တိစ္ဆေဒံ သန္ဓာယ. ဣတရထာ ဟိ ‘‘ဝိဟာရသီမာပရိယာပန္နာနံ သဗ္ဗေသံ အာရောစေတွာ’’တိ ဝဒေယျ. ယာဝ ရတ္တိယော ပူရေန္တီတိ ယတ္တကာ ရတ္တိယော အာပတ္တိ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ၊ တတ္တကာ ရတ္တိယော ယာဝ ပူရေန္တိ၊ တာဝ ပရိဝတ္ထဗ္ဗံ. သမန္တပါသာဒိကာယံ ပန ‘‘ဧဝံ ယတ္တကာနိ ဒိဝသာနိ အာပတ္တိ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ၊ တတ္တကာနိ၊ တတော အဓိကတရာနိ ဝါ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒနတ္ထာယ ပရိဝသိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိတ္ထာရောတိ ပပဉ္စော.

ဣတရေသု ပန ဒွီသူတိ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော၊ သမောဓာနပရိဝါသောတိ ဒွိန္နံ မဇ္ဈေ. ခန္ဓကေတိ သမုစ္စယက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၁၅၆ အာဒယော). စူဠသုဒ္ဓန္တော မဟာသုဒ္ဓန္တောတိ ဧတ္ထ ယော ဥပသမ္ပဒတော (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၂၊ ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၂၄၂) ပဋ္ဌာယ အနုလောမက္ကမေန ဝါ အာရောစိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမက္ကမေန ဝါ ‘‘အသုကဉ္စ အသုကဉ္စ ဒိဝသံ ဝါ ပက္ခံ ဝါ မာသံ ဝါ သံဝစ္ဆရံ ဝါ တဝ သုဒ္ဓဘာဝံ ဇာနာသီ’’တိ ပုစ္ဆိယမာနော ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနာမိ၊ ဧတ္တကံ နာမ ကာလံ အဟံ သုဒ္ဓေါ’’တိ ဝဒတိ၊ တဿ ဒိန္နော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော ‘‘စူဠသုဒ္ဓန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ.

တံ ဂဟေတွာ ပရိဝသန္တေန ယတ္တကံ ကာလံ အတ္တနော သုဒ္ဓဘာဝံ ဇာနာတိ၊ တတ္တကံ အပနေတွာ အဝသေသံ မာသံ ဝါ ဒွေမာသံ ဝါ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. သစေ ‘‘မာသမတ္တံ အသုဒ္ဓေါမှီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ပရိဝါသံ အဂ္ဂဟေသိ၊ ပရိဝသန္တော စ ပုန အညံ မာသံ သရတိ၊ တမ္ပိ မာသံ ပရိဝသိတဗ္ဗမေဝ၊ ပုန ပရိဝါသဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ. အထ ‘‘ဒွေမာသံ အသုဒ္ဓေါမှီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ အဂ္ဂဟေသိ၊ ပရိဝသန္တော စ ‘‘မာသမတ္တမေဝါဟံ အသုဒ္ဓေါမှီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကရောတိ၊ မာသမေဝ ပရိဝသိတဗ္ဗံ၊ ပုန ပရိဝါသဒါနကိစ္စံ နတ္ထိ. အယဉှိ သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော ဥဒ္ဓမ္ပိ အာရောဟတိ၊ ဟေဋ္ဌာပိ ဩရောဟတိ၊ ဣဒမဿ လက္ခဏံ.

ယော ပန ယထာဝုတ္တေန အနုလောမပ္ပဋိလောမဝသေန ပုစ္ဆိယမာနောပိ ရတ္တိပရိယန္တံ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၂) န ဇာနာတိ နဿရတိ၊ ရတ္တိပရိယန္တေ ဝေမတိကော ဝါ ဟောတိ၊ တဿ ဒိန္နော သုဒ္ဓန္တပရိဝါသော ‘‘မဟာသုဒ္ဓန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ. တံ ဂဟေတွာ ဂဟိတဒိဝသတော ယာဝ ဥပသမ္ပဒဒိဝသော၊ တာဝ ရတ္တိယော ဂဏေတွာ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. အယံ ဥဒ္ဓံ နာရောဟတိ၊ ဟေဋ္ဌာ ပန ဩရောဟတိ. တသ္မာ သစေ ပရိဝသန္တော ရတ္တိပရိစ္ဆေဒေ သန္နိဋ္ဌာနံ ကရောတိ ‘‘မာသော ဝါ သံဝစ္ဆရော ဝါ မယှံ အာပန္နဿာ’’တိ၊ မာသံ ဝါ သံဝစ္ဆရံ ဝါ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ အဟံ သုဒ္ဓေါ’’တိ ဝဒန္တဿ စူဠသုဒ္ဓန္တော ဒီယတိ၊ တထာပိ နိယမေနေဝ ဇာနနာဘာဝါ ‘‘ဒုဝိဓောပိ စေသ။ပေ။ ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ ဒါနဝိဓိ ခန္ဓကေ အာဂတောတိ တဿ ဒုဝိဓဿာပိ သုဒ္ဓန္တဿ ဒါနဝိဓိ ‘‘တေန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ။ပေ။ ဧဝမဿ ဝစနီယော’’တိအာဒိနာ သမုစ္စယက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၁၅၆) အာဂတော. တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော. ဧသ နယော ဝိနိစ္ဆယကထာ ပန ဝိတ္ထာရတော သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တာတိ ဧတ္ထာပိ.

ဩဓုနိတွာ အဝဓုယ ပဟာယ သမောဓာနော ဩဓာနသမောဓာနော. စိရပ္ပဋိစ္ဆန္နာနံ အဂ္ဃေန သမောဓာနော အဂ္ဃသမောဓာနော. မိဿကာနံ သမောဓာနော မိဿကသမောဓာနော. ဣဒါနိ တံ တိဝိဓမ္ပိ သမောဓာနပရိဝါသံ သင်္ခေပတော ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ. အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿာတိ ယော ပရိဝါသံ ဂဟေတွာ အနိက္ခိတ္တဝတ္တော ဟုတွာ ပရိဝသန္တော အပရိနိဋ္ဌိတေယေဝ ပရိဝါသေ အန္တရာ ဝေမဇ္ဈေ သံဃာဒိသေသာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ တဿ. ပရိဝုတ္ထဒိဝသေတိ လက္ခဏဝစနမေတံ၊ တေန ‘‘မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသေ စာ’’တိပိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ. မက္ခေတွာတိ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန မူလာယ ပဋိကဿနဝသေန မက္ခေတွာ. သမောဒဟိတွာတိ မူလာပတ္တိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ၊ ပက္ခိပိတွာတိ အတ္ထော. ဒါတဗ္ဗပရိဝါသောတိ ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော’’တိအာဒိနာ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန ဒါတဗ္ဗပရိဝါသော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝါသံ ဂဟေတွာ ပရိဝသန္တော (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၂၊ ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၂၄၃) ဝါ မာနတ္တာရဟော ဝါ မာနတ္တံ စရန္တော ဝါ အဗ္ဘာနာရဟော ဝါ အနိက္ခိတ္တဝတ္တော အညံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပုရိမာပတ္တိယာ သမာ ဝါ ဦနတရာ ဝါ ရတ္တိယော ပဋိစ္ဆာဒေတိ၊ တဿ မူလာယ ပဋိကဿနေန တေ ပရိဝုတ္ထဒိဝသေ စ မာနတ္တစိဏ္ဏဒိဝသေ စ သဗ္ဗေ ဩဓုနိတွာ အဒိဝသေ ကတွာ ပစ္ဆာ အာပန္နာပတ္တိံ မူလာပတ္တိယံ သမောဓာယ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗောတိ.

သစေ ပန အန္တရာပတ္တိ မူလာပတ္တိတော အတိရေကပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၁၀၂)၊ တံ မူလာပတ္တိံ ကတွာ တတ္ထ ဣတရံ သမောဓာယ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော. သစေ ပန အန္တရာပတ္တိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ၊ မူလာယ ပဋိကဿနံ အကတွာ ပုဗ္ဗေ ဂဟိတပရိဝါသေနေဝ ပရိဝသိတဗ္ဗံ.

ယာ ဧကာ ဝါ။ပေ။ သဗ္ဗစိရပ္ပဋိစ္ဆန္နာယောတိ ယာ ဧကာ ဝါ အာပတ္တိ သဗ္ဗစိရပ္ပဋိစ္ဆန္နာ၊ ယာ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ သမ္ဗဟုလာ ဝါ အာပတ္တိယော သဗ္ဗစိရပ္ပဋိစ္ဆန္နာယောတိ အတ္ထော. တာသန္တိ သဗ္ဗစိရပ္ပဋိစ္ဆန္နာနံ အာပတ္တီနံ. ဒါနဝိဓိ ပနဿ ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယဿ ပန သတံ အာပတ္တိယော ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နာ၊ အပရမ္ပိ သတံ အာပတ္တိယော ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နာ၊ အပရမ္ပိ သတံ အာပတ္တိယော ဒသာဟပဋိစ္ဆန္နာတိ ဧဝံ ဒသက္ခတ္တုံ ကတွာ အာပတ္တိသဟဿံ ဒိဝသသတပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတိ၊ တေန ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? သဗ္ဗံ သမောဒဟိတွာ ဒသ ဒိဝသေ ပရိဝသိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဧကေနေဝ ဒသာဟေန ဒိဝသသတမ္ပိ ပရိဝသိတမေဝ ဟောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ဒသသတံ ရတ္တိသတံ၊ အာပတ္တိယော ဆာဒယိတွာန၊

ဒသ ရတ္တိယော ဝသိတွာန၊ မုစ္စေယျ ပါရိဝါသိကော’’တိ. (ပရိ. ၄၇၇)၊

အယံ အဂ္ဃသမောဓာနော နာမ.

ဣဒါနိ မိဿကသမောဓာနံ နိဒ္ဒိသိတုံ ‘‘မိဿကသမောဓာနော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတြာယံ နယော –

‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ ဧကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ၊ ဧကံ ကာယသံသဂ္ဂံ၊ ဧကံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစံ၊ ဧကံ အတ္တကာမံ၊ ဧကံ သဉ္စရိတ္တံ၊ ဧကံ ကုဋိကာရကံ၊ ဧကံ ဝိဟာရကာရကံ၊ ဧကံ ဒုဋ္ဌဒေါသံ၊ ဧကံ အညဘာဂိယံ၊ ဧကံ သံဃဘေဒံ၊ ဧကံ ဘေဒါနုဝတ္တကံ၊ ဧကံ ဒုဗ္ဗစံ၊ ဧကံ ကုလဒူသကံ၊ သောဟံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ တာသံ အာပတ္တီနံ သမောဓာနပရိဝါသံ ယာစာမီ’’တိ –

တိက္ခတ္တုံ ယာစာပေတွာ တဒနုရူပါယ ကမ္မဝါစာယ ပရိဝါသော ဒါတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ‘‘သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိံ နာနာဝတ္ထုကာယော’’တိပိ ‘‘သံဃာဒိသေသာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိ’’န္တိပိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဝတ္ထုဝသေနပိ ဂေါတ္တဝသေနပိ နာမဝသေနပိ အာပတ္တိဝသေနပိ ယောဇေတွာ ကမ္မဝါစံ ကာတုံ ဝဋ္ဌတိယေဝါတိ. အယံ မိဿကသမောဓာနော. သဗ္ဗပရိဝါသကမ္မဝါစာဝသာနေ ပန နိက္ခိတ္တာနိက္ခိတ္တဝတ္တာဒိကထာ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တိဝိဓေပိ သမောဓာနပရိဝါသေ အတ္ထမတ္တဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ၊ ဝိနိစ္ဆယာဒီနံ ဝါ အနာမဋ္ဌတ္တာ ‘‘အယံ တိဝိဓေပိ သမောဓာနပရိဝါသေ သင်္ခေပကထာ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာဝိသယတ္တာ သမောဓာနဝိစာရဏာယ သာ နိရဝသေသာ ကုတော လဒ္ဓဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဝိတ္ထာရော’’တိအာဒိ.

ဆာရတ္တန္တိ ရာ သဒ္ဒေါ တီယတိ ဆိဇ္ဇတိ ဧတ္ထာတိ ရတ္တိ၊ သတ္တာနံ သဒ္ဒဿ ဝူပသမနကာလောတိ အတ္ထော၊ ဆ ရတ္တိယော သမာဟဋာ၊ ဆန္နံ ရတ္တီနံ ဝါ သမာဟာရော ဆရတ္တံ၊ ဆရတ္တမေဝ ဆာရတ္တံ၊ အဝယဝဗျတိရေကေန သမုဒါယဿာဘာဝတော ဆ ရတ္တိယောတိ အတ္ထော ဝုတ္တော.

ပရိဝါသံ အဒတွာ မာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗန္တိ ယသ္မာ အာပတ္တိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာ၊ ယသ္မာ စ အာပန္နဘာဝေနေဝ မာနတ္တာရဟော ဟောတိ၊ တသ္မာ ပရိဝါသံ အဒတွာ ကေဝလံ မာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. ယံ ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿ ဒီယတိ၊ ဣဒံ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ နာမာတိ အာဟ ‘‘ယဿ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတီ’’တိအာဒိ. ဣဒန္တိ ပဋိစ္ဆန္နမာနတ္တံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဝါကျေ. ကထံ ပန တေသံ ဒွိန္နံ မာနတ္တာနံ ဒါနဝိဓိ စ ဝိနိစ္ဆယကထာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဥဘိန္နမ္ပိ ပနာ’’တိအာဒိ.

အယန္တိ ဝက္ခမာနံ သန္ဓာယာဟ. ပရိဝါသေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ပဒေသန္တိ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပတော၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ မဟာမဂ္ဂတော ဩက္ကမ္မ ဂုမ္ဗေန ဝါ ဝတိယာ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ. သမာဒိယိတွာတိ အန္တောအရုဏေယေဝ သမာဒိယိတွာ. အာရောစေတွာတိ –

‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧကံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိံ သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ၊ သောဟံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ယာစိံ၊ တဿ မေ သံဃော ဧကိဿာ အာပတ္တိယာ သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ အဒါသိ၊ သောဟံ မာနတ္တံ စရာမိ၊ ဝေဒယာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဝေဒယတီ’တိ မံ သံဃော ဓာရေတူ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၉၇) –

အာပတ္တိဒိဝသာနုရူပံ အာရောစေတွာ. ဣမဉ္စ ပန အတ္ထံ ဂဟေတွာ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၉၇) ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အာရောစိတကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ သေသေဟိ သတိ ကရဏီယေ ဂန္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ တဿ ဘိက္ခုဿ သန္တိကေ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ သောပိ ကေနစိ ကမ္မေန ပုရေ အရုဏေယေဝ ဂစ္ဆတိ၊ အညံ ဝိဟာရတော နိက္ခန္တံ ဝါ အာဂန္တုကံ ဝါ ယံ ပဌမံ ပဿတိ၊ တဿ သန္တိကေ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. အယဉ္စ ယသ္မာ ဂဏဿ အာရောစေတွာ၊ ဘိက္ခူနဉ္စ အတ္ထိဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာဝ ဝသိ၊ တေနဿ ဦနေ ဂဏေ စရဏဒေါသော ဝါ ဝိပ္ပဝါသော ဝါ န ဟောတိ. သစေ ပန ကဉ္စိ န ပဿတိ၊ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ယံ ပဌမံ ပဿတိ၊ တဿ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘တတော တေသု ဂတေသု ဝါ အဂတေသု ဝါ ပုရိမနယေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ.

ယတ္ထ သိယာတိ ယဿံ သမာနသံဝါသကသီမာယံ ဝီသတိဂဏော ဘိက္ခုသံဃော အတ္ထိ. အဝှါတဗ္ဗောတိ အဗ္ဘာနကမ္မဝသေန ပက္ကောသိတဗ္ဗော. အဗ္ဘာနကမ္မံ ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘အဗ္ဘာနကမ္မံ ပနာ’’တိအာဒိ. ပါဠိဝသေနာတိ ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၁၀၁) ပါဠိဝသေန. ဝိနိစ္ဆယဝသေနာတိ ‘‘အဗ္ဘန္တေဟိ စ ပဌမံ အဗ္ဘာနာရဟော ကာတဗ္ဗော. အယဉှိ နိက္ခိတ္တဝတ္တတ္တာ ပကတတ္တဋ္ဌာနေ ဌိတော၊ ပကတတ္တဿ စ အဗ္ဘာနံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ဝတ္တံ သမာဒပေတဗ္ဗော. ဝတ္တေ သမာဒိန္နေ အဗ္ဘာနာရဟော ဟောတိ. တေနာပိ ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ အာရောစေတွာ အဗ္ဘာနံ ယာစိတဗ္ဗံ. အနိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပန ဝတ္တသမာနကိစ္စံ နတ္ထိ. သော ဟိ ဆာရတ္တာတိက္ကမေနေဝ အဗ္ဘာနာရဟော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၉၇) ဝိနိစ္ဆယဝသေန. တံ ပနေတံ သဗ္ဗံ ပရိဝါသာဒိကမ္မံ ပါဠိဝသေန (စူဠဝ. ၇၅) စ အဋ္ဌကထာဝသေန (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၇၅၊ ၉၇) စ သုဝိညေယျတ္တာ အတိဝိတ္ထာရဘယေန န ဝိတ္ထာရယိမှ၊ အတ္ထိကေဟိ ပန တတောဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣမဿ ပန ကမ္မဿ ဝီသတိဝဂ္ဂကရဏီယတ္တာ တတော ဦနတရေန ကတံ ကုပ္ပတိ. တေနာဟ ‘‘ဧကေနာပိ စေ။ပေ။ အနဗ္ဘိတော’’တိ. အယန္တိ အယံ ယထာဝုတ္တာ. သာမီစီတိ ဝတ္တံ.

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

သံဃာဒိသေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.