၁. လသုဏဝဂ္ဂေါ

၁. လသုဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘လသုဏ’’န္တိ ကိဉ္စာပိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ၊ တထာပိ မဂဓေသု ဇာတံ လသုဏမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတံ၊ တမ္ပိ ဘဏ္ဍိကလသုဏမေဝါတိ အာဟ မဂဓရဋ္ဌေ ဇာတ’’န္တိအာဒိ.

ဘဏ္ဍိကလသုဏန္တိ ပေါဋ္ဋလိကလသုဏမေဝ၊ သမ္ပုဏ္ဏမိဉ္ဇာနမေတံ အဓိဝစနံ. တေနာဟ ‘‘န ဧကဒွိတိမိဉ္ဇက’’န္တိ. အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေတိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၇၉၅) ဧတ္ထ သစေ ဒွေ တယော ဘဏ္ဍိကေ ဧကတောယေဝ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရတိ၊ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. ဘဉ္ဇိတွာ ဧကေကမိဉ္ဇကံ ခါဒန္တိယာ ပန ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ.

ပလဏ္ဍုကာဒီနံ ဝဏ္ဏေန ဝါ မိဉ္ဇာယ ဝါ နာနာတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဝဏ္ဏေန တာဝ ပလဏ္ဍုကော နာမ ပဏ္ဍုဝဏ္ဏော ဟောတိ၊ ဘဉ္ဇနကော လောဟိတဝဏ္ဏော၊ ဟရိတကော ဟရိတပဏ္ဏဝဏ္ဏော. မိဉ္ဇာယ ပန ပလဏ္ဍုကဿ ဧကာ မိဉ္ဇာ ဟောတိ၊ ဘဉ္ဇနကဿ ဒွေ၊ ဟရိတကဿ တိဿော. စာပလသုဏော အမိဉ္ဇကော. အင်္ကုရမတ္တမေဝ ဟိ တဿ ဟောတိ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန ‘‘ပလဏ္ဍုကဿ တီဏိ မိဉ္ဇာနိ၊ ဘဉ္ဇနကဿ ဒွေ၊ ဟရိတကဿ ဧက’’န္တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၇၉၇) ဝုတ္တံ. ဧတေ ပလဏ္ဍုကာဒယော သဘာဝေနေဝ ဝဋ္ဋန္တိ. သူပသမ္ပာကာဒီသု ပန မာဂဓကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. တဉှိ ပစ္စမာနေသု မုဂ္ဂသူပါဒီသု ဝါ မစ္ဆမံသဝိကတိယာ ဝါ တေလေ ဝါ ဗဒရသာဠဝါဒီသု ဝါ အမ္ဗိလသာကာဒီသု ဝါ ဥတ္တရိဘင်္ဂေသု ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အန္တမသော ယာဂုဘတ္တေပိ ပက္ခိတ္တံ ဝဋ္ဋတိ. ဗဒရသာဠဝံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၇၉၃-၇၉၇) နာမ ဗဒရဖလာနိ သုက္ခာပေတွာ စုဏ္ဏေတွာ ကတ္တဗ္ဗာ ခါဒနီယဝိကတိ.

လသုဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သမ္ဗာဓလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ’’တိ ဧတဿ ဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ ‘‘ဥပကစ္ဆကေသု စ မုတ္တကရဏေ စာတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ.

အာဗာဓပစ္စယာတိ ကဏ္ဍုကစ္ဆုအာဒိအာဗာဓပစ္စယာ သံဟရာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ. ‘‘ဘိက္ခုဿ ဧတ္ထ စ လသုဏေ စ ဒုက္ကဋ’’န္တိ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၈၀၀) ပေါရာဏာ.

သမ္ဗာဓလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. တလဃာတကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တလဃာတကေတိ မတ္ထကေ ပဟာရဒါနေ၊ တဉ္စ ခေါ တလံ ‘‘မုတ္တကရဏေ ပဟာရံ ဒေတီ’’တိ (ပါစိ. ၈၀၄) ပဒဘာဇနိယံဝုတ္တတ္တာ ‘‘မုတ္တကရဏဿာ’’တိ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘မုတ္တကရဏဿ တလဃာတနေ’’တိ. ပုရိမနယေနေဝ သာဏတ္တိကန္တိ အတ္တနော အတ္ထာယ အညံ အာဏာပေန္တိယာ သာဏတ္တိကံ.

တလဃာတကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဇတုမဋ္ဌကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဝတ္ထုဝသေနေတံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဇတုမဋ္ဌကေ’’တိ ဧတံ နိဒါနဝသေန ဥပ္ပန္နဿ ဝတ္ထုနော ဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. ယံ ကိဉ္စိ ပန ဒဏ္ဍကံ ပဝေသေန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ. တေနာဟ ‘‘ကာမရာဂေန ပနာ’’တိအာဒိ.

ဇတုမဋ္ဌကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဥဒကသုဒ္ဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အာဒါတဗ္ဗန္တိ ပဝေသေတဗ္ဗံ. အဂ္ဂပဗ္ဗန္တိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အဂ္ဂပဗ္ဗံ. တတိယံ ပဗ္ဗံ ပဝေသေတီတိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ တတိယံ ပဗ္ဗံ ပဝေသေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၈၁၂) ‘‘ဂမ္ဘီရတော ဒွိန္နံ ပဗ္ဗာနံ ဥပရိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ပဝေသေန္တိယာ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ.

အတိဂမ္ဘီရံ ဥဒကသုဒ္ဓိကံ အာဒိယနဝတ္ထုသ္မိန္တိ အတိအန္တော ပဝေသေတွာ ဥဒကဓောဝနကရဏဝတ္ထုသ္မိံ. ဥဒကသုဒ္ဓိပစ္စယေန (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၈၁၂) ပန သတိပိ ဖဿဿာဒိယနေ ယထာဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေ အနာပတ္တိ.

ဥဒကသုဒ္ဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဥပတိဋ္ဌနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တက္ကာဒီသု ဝါ အညတရေနာတိ တက္ကဒဓိမတ္ထုရသခီရာဒီသု အညတရေန. ယာယ ကာယစိ ဗီဇနိယာတိ အန္တမသော စီဝရကဏ္ဏံ ဥပါဒါယ ယာယ ကာယစိ ဗီဇနိယာ.

ဣမံ ပိဝထာတိ ဣမံ ပါနီယံ ဝါ သူပါဒိံ ဝါ ပိဝထ. ဣမိနာ ဗီဇထာတိ ဣမိနာ တာလဝဏ္ဋေန ဗီဇထ. ဒါပေန္တိယာတိ အညေန ဥဘယမ္ပိ ဒါပေန္တိယာ.

ဥပတိဋ္ဌနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. အာမကဓညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တသ္မာတိ ယသ္မာ ဝိညတ္တိ စေဝ ဘောဇနဉ္စ ပမာဏံ၊ တသ္မာ. န ကေဝလဉ္စေတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟဏေယေဝ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ၊ ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ ပန အရညတော အာဟရဏေပိ သုက္ခာပနေပိ ဝဒ္ဒလိဒိဝသေ ဘဇ္ဇနတ္ထာယ ဥဒ္ဓနသဇ္ဇနေပိ ကပလ္လသဇ္ဇနေပိ ဒဗ္ဗိသဇ္ဇနေပိ ဒါရူနိ အာဒါယ အဂ္ဂိကရဏေပိ ကပလ္လမှိ ဓညပက္ခိပနေပိ ဒဗ္ဗိယာ သင်္ဃဋ္ဋနေသုပိ ကောဋ္ဋနတ္ထံ ဥဒုက္ခလမုသလာဒိသဇ္ဇနေသုပိ ကောဋ္ဋနပပ္ဖေါဋနဓောဝနာဒီသုပိ ယာဝ မုခေ ဌပေတွာ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထံ ဒန္တေဟိ သင်္ခါဒတိ၊ တာဝ သဗ္ဗပ္ပယောဂေသု ဒုက္ကဋာနီတိ အာဟ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒန္တေဟိ သံခါဒနံ၊ တာဝ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေသု ဒုက္ကဋာနီ’’တိ.

အာမကဓညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ပဌမဥစ္စာရဆဍ္ဍနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တိရောကုဋ္ဋေတိ ဃရကုဋ္ဋဿ ပရဘာဂေ. တိရောပါကာရေတိ ပရိက္ခေပပါကာရဿ တိရောဘာဂေ၊ တေ စ ခေါ ကုဋ္ဋပါကာရာ ဣဋ္ဌကသိလဒါရူနံ ဝသေန တိပ္ပကာရာတိ အာဟ ‘‘ယဿ ကဿစိ ကုဋ္ဋဿ ဝါ ပါကာရဿ ဝါ ပရတော’’တိ. သဗ္ဗာနိပေတာနိ ဧကတော ဆဍ္ဍေန္တိယာတိ ဧတာနိ စတ္တာရိပိ ဝတ္ထူနိ ဧကတော ဆဍ္ဍေန္တိယာ. ပါဋေက္ကံ ပန ဆဍ္ဍေန္တိယာ ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော. အာဏတ္တိယမ္ပိ ဧသေဝ နယော.

ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဘိက္ခုဿ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ.

ပဌမဥစ္စာရဆဍ္ဍနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဒုတိယဥစ္စာရဆဍ္ဍနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဘိက္ခုနိယာပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဘိက္ခုံ သမုစ္စိနောတိ. အနိက္ခိတ္တဗီဇေသု (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၈၃၀) ပန ခေတ္တေသု ကောဏာဒီသု ဝါ အသဉ္ဇာတရောပိမေသု ခေတ္တမရိယာဒါဒီသု ဝါ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ. မနုဿာနံ ကစဝရဆဍ္ဍနဋ္ဌာနေပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဆဍ္ဍိတခေတ္တေတိ မနုဿေသု သဿံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂတေသု ဆဍ္ဍိတခေတ္တံ နာမ ဟောတိ၊ တတ္ထ ဝဋ္ဋတိ. ယတ္ထ ပန ‘‘လာယိတမ္ပိ ပုဗ္ဗဏ္ဏာဒိ ပုန ဥဋ္ဌဟိဿတီ’’တိ ရက္ခန္တိ၊ တတ္ထ ယထာဝတ္ထုကမေဝ. သာမိကေ အပလောကေတွာတိ ဧတ္ထ ခေတ္တပါလကာ၊ အာရာမာဒိဂေါပကာ စ သာမိကာဝ. ဣမိနာ စ သံဃသန္တကေ ဘိက္ခုဿ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ သံဃပရိယာပန္နတ္တာ၊ န ဘိက္ခုနီနံ. ဘိက္ခုနီနံ ပန အတ္တနော သန္တကေ ဘိက္ခုသန္တကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ သာရုပ္ပဝသေန ကာတဗ္ဗံ.

ဒုတိယဥစ္စာရဆဍ္ဍနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. နစ္စဂီတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နစ္စန္တိ နဋာဒယော ဝါ နစ္စန္တု၊ သောဏ္ဍာ ဝါ အန္တမသော မောရသုဝမက္ကဋာဒယောပိ၊ သဗ္ဗမေတံ နစ္စမေဝ. တေနာဟ ‘‘နစ္စန္တိ အန္တမသော မောရနစ္စမ္ပီ’’တိ. ဂီတန္တိ နဋာဒီနံ ဝါ ဂီတံ ဟောတု၊ အရိယာနံ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ရတနတ္တယဂုဏူပသံဟိတံ သာဓုကီဠိတဂီတံ ဝါ၊ အန္တမသော ‘‘ဒန္တဂီတမ္ပိ ဂါယိဿာမာ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဩကူဇန္တာ ကရောန္တိ၊ သဗ္ဗမေတံ ဂီတမေဝ. တေနာဟ ‘‘ဂီတန္တိ အန္တမသော ဓမ္မဘာဏကဂီတမ္ပီ’’တိ. တတ္ထ ဓမ္မဘာဏကဂီတံ နာမ အသညတဘိက္ခူနံ တံ တံ ဝတ္တံ ဘိန္ဒိတွာ အတိဒီဃံ ကတွာ ဂီတဿရေန ဓမ္မဘဏနံ၊ တမ္ပိ နေဝ ဘိက္ခုနော၊ န ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒကဋ္ဌကထာယ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၂.ပစ္ဆိမပဉ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဓမ္မူပသံဟိတံ ဂီတံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဂီတူပသံဟိတော ပန ဓမ္မော န ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တသ္မာ ဓမ္မံ ဘဏန္တေန ဇာတကဝတ္တာဒိံ တံ တံ ဝတ္တံ အဝိနာသေတွာ စတုရဿေန (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၂၄၉) ဝတ္တေန ပရိမဏ္ဍလာနိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ ဒဿေတဗ္ဗာနိ. ဝါဒိတန္တိ တန္တိဗဒ္ဓါဒိဝါဒနီယဘဏ္ဍဝါဒိတံ ဝါ ဟောတု၊ ကုဋဘေရိဝါဒိတံ ဝါ အန္တမသော ဥဒကဘေရိဝါဒိတမ္ပိ၊ သဗ္ဗမေဝေတံ ဝါဒိတမေဝ. တေနာဟ ‘‘ဝါဒိတန္တိ အန္တမသော ဥဒကဘေရိဝါဒိတ’’န္တိ. ယံ ပန နိဋ္ဌုဘန္တီ ဝါ သာသင်္ကေ ဝါ ဌိတာ အစ္ဆရိကံ ဝါ ဖောဋေတိ၊ ပါဏိံ ဝါ ပဟရတိ၊ တတ္ထ အနာပတ္တိ. ဒဿနေန စေတ္ထ သဝနမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ ဝိရူပေကသေသနယေန. အာလောစနသဘာဝတာယ ဝါ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သဝနကိရိယာယပိ ဒဿနသင်္ခေပသဗ္ဘာဝတော ‘‘ဒဿနာယ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧတေသု ယံ ကိဉ္စိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆန္တိယာ’’တိ. ယတ္ထ ဌိတာတိ ဧဝံ ဂန္တွာ ယသ္မိံ ပဒေသေ ဌိတာ.

နနု စ သယံနစ္စနာဒီသု ပါစိတ္တိယံ ပါဠိယံ န ဝုတ္တံ၊ အထ ကထံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တ’’န္တိ၊ ဣမိနာ ပါဠိယံ အဝုတ္တေပိ အဋ္ဌကထာပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဧဠကလောမသဒိသာနီတိ ပန မာတိကာဂတပါစိတ္တိယဿေဝ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ သဗ္ဗေသံ ဝသေန ပန ဆသမုဋ္ဌာနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘အာရာမေ ဌတွာ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ သေသဣရိယာပထေဟိ ယုတ္တာယ ပဿန္တိယာ အနာပတ္တိယာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ. ဣတရထာ ဟိ နိသိန္နာပိ ပဿိတုံ န လဘေယျ. ‘‘ပဿိဿာမီ’’တိ ဝိဟာရတော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ. အာသနသာလာယ နိသိန္နာ ပဿတိ၊ အနာပတ္တိ၊ ‘‘ပဿိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ အာပတ္တိ. ဝီထိယံ ဌတွာ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတွာ ပဿန္တိယာပိ အာပတ္တိယေဝ. ဘိက္ခုဿာပိ ဧသေဝ နယော၊ အာပတ္တိဘေဒေါဝ နာနံ.

နစ္စဂီတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

လသုဏဝဂ္ဂေါ ပဌမော.