၁. စီဝရဝဂ္ဂေါ

၁. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နိဿဂ္ဂိယေသု ပန စီဝရဝဂ္ဂဿ တာဝ ပဌမသိက္ခာပဒေ နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိန္တိ သူစိကမ္မပရိယောသာနေန ဝါ၊ ‘‘နဋ္ဌံ ဝါ ဝိနဋ္ဌံ ဝါ ဒဍ္ဎံ ဝါ စီဝရာသာ ဝါ ဥပစ္ဆိန္နာ’’တိ (ပါရာ. ၄၆၃) ဣမေသု ဝါ ယေန ကေနစိ အာကာရေန နိဋ္ဌိတေ စီဝရသ္မိံ၊ စီဝရဿ ကရဏပလိဗောဓေ ဥပစ္ဆိန္နေတိ အတ္ထော. အတ္ထတကထိနဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ယာဝ ဣမေဟာကာရေဟိ စီဝရပလိဗောဓော န ဆိဇ္ဇတိ၊ တာဝ ကထိနာနိသံသံ လဘတိ. ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေတိ ယံ သံဃဿ ကထိနံ အတ္ထတံ၊ တသ္မိဉ္စ ဥဗ္ဘတေ. တတြေဝံ သင်္ခေပတော ကထိနတ္ထာရော စ ဥဗ္ဘာရော စ ဝေဒိတဗ္ဗော. အယဉှိ ကထိနတ္ထာရော နာမ ဘဂဝတာ ပုရိမဝဿံဝုဋ္ဌာနံ အနုညာတော၊ သော သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ပဉ္စန္နံ ဇနာနံ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ယတ္ထ စတ္တာရော ဝါ တယော ဝါ ဒွေ ဝါ ဧကော ဝါ ပုရိမဝဿံ ဥပဂတော၊ တတ္ထ ပစ္ဆိမဝဿူပဂတေ ဂဏပူရကေ ကတွာ အတ္ထရိတဗ္ဗံ၊ တေ စ ဂဏပူရကာဝ ဟောန္တိ၊ အာနိသံသေ န လဘန္တိ၊ တသ္မာ သစေ ပုရိမဝဿံဝုဋ္ဌာနံ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေသု ယော ကောစိ ဓမ္မေန သမေန စီဝရံ ဒေတိ ‘‘ဣမိနာ ကထိနံ အတ္ထရထာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၀၆-၃၀၉)၊ တံ ခန္ဓကေ ဝုတ္တာယ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယ ကထိနတ္ထာရာရဟဿ ဘိက္ခုနော ဒါတဗ္ဗံ. တေန တဒဟေဝ ပဉ္စ ဝါ အတိရေကာနိ ဝါ ခဏ္ဍာနိ ဆိန္ဒိတွာ သင်္ဃာဋိ ဝါ ဥတ္တရာသင်္ဂေါ ဝါ အန္တရဝါသကော ဝါ ကာတဗ္ဗော၊ သေသဘိက္ခူဟိပိ တဿ သဟာယေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ သစေ ကတစီဝရမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သုန္ဒရမေဝ. အစ္ဆိန္နာသိဗ္ဗိတံ ပန န ဝဋ္ဋတိ. တေန ဘိက္ခုနာ သစေ သင်္ဃာဋိယာ အတ္ထရိတုကာမော ဟောတိ၊ ပေါရာဏိကံ သင်္ဃာဋိံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ နဝံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ‘‘ဣမာယ သင်္ဃာဋိယာ ကထိနံ အတ္ထရာမီ’’တိ အတ္ထရိတဗ္ဗံ. ဥတ္တရာသင်္ဂအန္တရဝါသကေသုပိ ဧသေဝ နယော. တတော တေန ပုရိမဝဿံဝုဋ္ဌေ အန္တောသီမာဂတေ ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အတ္ထတံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃဿ ကထိနံ၊ ဓမ္မိကော ကထိနတ္ထာရော၊ အနုမောဒထာ’’တိ (ပရိ. ၄၁၃) ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ထေရာနဉ္စ နဝါနဉ္စ ဗဟူနဉ္စ ဧကဿ စ အနုရူပံ သလ္လက္ခေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေဟိပိ ‘‘အတ္ထတံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃဿ ကထိန’’န္တိ ဝါ ‘‘အတ္ထတံ၊ အာဝုသော၊ သံဃဿ ကထိန’’န္တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘ဓမ္မိကော ကထိနတ္ထာရော၊ အနုမောဒါမာ’’တိ ဝါ ‘‘အနုမောဒါမီ’’တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ. ပုရိမဝဿံဝုဋ္ဌေသုပိ ယေ အနုမောဒန္တိ၊ တေသံယေဝ အတ္ထတံ ဟောတိ ကထိနံ. တေ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကထိနဿုဗ္ဘာရာ အနာမန္တစာရော၊ အသမာဒါနစာရော၊ ယာဝဒတ္ထစီဝရံ၊ ဂဏဘောဇနံ၊ ယော စ တတ္ထ စီဝရုပ္ပါဒေါ၊ တသ္မိံ အာဝါသေ သံဃဿ ဥပ္ပန္နစီဝရဉ္စာတိ ဣမေ ပဉ္စာနိသံသေ လဘန္တိ၊ အယံ တာဝ ကထိနတ္ထာရော. တံ ပနေတံ ကထိနံ ‘‘အဋ္ဌိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတိကာ ကထိနဿုဗ္ဘာရာယ ပက္ကမနန္တိကာ နိဋ္ဌာနန္တိကာ သန္နိဋ္ဌာနန္တိကာ နာသနန္တိကာ သဝနန္တိကာ အာသာဝစ္ဆေဒိကာ သီမာတိက္ကမနန္တိကာ သဟုဗ္ဘာရာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၁၀) ဧဝံ ဝုတ္တာသု အဋ္ဌသု မာတိကာသု အညတရဝသေန ဥဒ္ဓရီယတိ၊ တတ္ထ ဝိတ္ထာရဝိနိစ္ဆယော သမန္တပါသာဒိကာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၁၀) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိဣမိနာ သေသပလိဗောဓာဘာဝံ ဒဿေတိ.

ဒသာဟပရမန္တိ ဒသ အဟာနိ ပရမော ပရိစ္ဆေဒေါ အဿာတိ ဒသာဟပရမော၊ တံ ဒသာဟပရမံ ကာလံ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အဓိဋ္ဌိတဝိကပ္ပိတေသု အပရိယာပန္နတ္တာ အတိရေကံ စီဝရန္တိ အတိရေကစီဝရံ၊ စီဝရံ နာမ ခေါမံ ကပ္ပါသိကံ ကောသေယျံ ကမ္ဗလံ သာဏံ ဘင်္ဂန္တိ ဧတေသံ ဝါ တဒနုလောမာနံ ဝါ အညတရံ အယမဿ ဇာတိ၊ ပမာဏတော ပန တံ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာယာမတော အဋ္ဌင်္ဂုလံ သုဂတင်္ဂုလေန စတုရင်္ဂုလဝိတ္ထတံ ပစ္ဆိမံ စီဝရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈). ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘အဓိဋ္ဌိတဝိကပ္ပိတေသု အပရိယာပန္နတ္တာ’’တိ၊ ဧတ္ထ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတုံ၊ ဝဿိကသာဋိကံ ဝဿာနံ စတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုံ၊ နိသီဒနံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတုံ ပစ္စတ္ထရဏံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတုံ၊ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိံ ယာဝ အာဗာဓာ အဓိဋ္ဌာတုံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုံ၊ မုခပုဉ္ဆနစောဠကံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတုံ၊ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဣမိနာ နယေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗဝိကပ္ပေတဗ္ဗတာ ဇာနိတဗ္ဗာ. တတ္ထ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌဟန္တေန ရဇိတွာ ကပ္ပဗိန္ဒုံ ဒတွာ ပမာဏယုတ္တမေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ တဿ ပမာဏံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန သုဂတစီဝရတော ဦနကံ ဝဋ္ဋတိ၊ လာမကပရိစ္ဆေဒေန သင်္ဃာဋိယာ တာဝ ဥတ္တရာသင်္ဂဿ စ ဒီဃတော မုဋ္ဌိပဉ္စကံ၊ တိရိယံ မုဋ္ဌိတ္တိကံ၊ အန္တရဝါသကော ဒီဃတော မုဋ္ဌိပဉ္စကော၊ တိရိယံ ဒွိဟတ္ထောပိ ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ပန အတိရေကဉ္စ ဦနကဉ္စ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယသ္မာ ‘‘ဒွေ စီဝရဿ အဓိဋ္ဌာနာနိ ကာယေန ဝါ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝါစာယ ဝါ အဓိဋ္ဌေတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ပုရာဏသင်္ဃာဋိံ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ နဝံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ စိတ္တေန အာဘောဂံ ကတွာ ကာယဝိကာရံ ကရောန္တေန ကာယေန ဝါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဝါစာယ ဝါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ. တတြ ဒုဝိဓံ အဓိဋ္ဌာနံ – သစေ ဟတ္ထပါသေ ဟောတိ၊ ‘‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝါစာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာ. အထ အန္တောဂဗ္ဘာဒီသု သာမန္တဝိဟာရေ ဝါ ဟောတိ၊ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧတံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝါစာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာ. ဧသ နယော ဥတ္တရာသင်္ဂေ စ အန္တရဝါသကေ စ. နာမမတ္တမေဝ ဟိ ဝိသေသော. တသ္မာ သဗ္ဗာနိ သင်္ဃာဋိံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ အန္တရဝါသကန္တိ ဧဝံ အတ္တနော အတ္တနော နာမေနေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ. သစေ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတဝတ္ထေဟိ သင်္ဃာဋိအာဒီနိ ကရောတိ၊ နိဋ္ဌိတေ ရဇနေ စ ကပ္ပေ စ ‘‘ဣမံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ. ဣဒဉ္စ ပန တိစီဝရံ သုခပရိဘောဂတ္ထံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ.

ဝဿိကသာဋိကာ အနတိရိတ္တပမာဏာ နာမံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ စတ္တာရော ဝဿိကေ မာသေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ၊ ဝဏ္ဏဘေဒမတ္တရတ္တာပိ စေသာ ဝဋ္ဋတိ၊ ဒွေ ပန န ဝဋ္ဋန္တိ. နိသီဒနံ ဝုတ္တနယေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ၊ တဉ္စ ခေါ ပမာဏယုတ္တံ ဧကမေဝ၊ ဒွေ န ဝဋ္ဋန္တိ. ပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ၊ တံ ပန မဟန္တမ္ပိ ဧကမ္ပိ ဗဟူနိပိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ နီလမ္ပိ ပီတကမ္ပိ သဒသမ္ပိ ပုပ္ဖဒသမ္ပီတိ သဗ္ဗပ္ပကာရမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ ယာဝ အာဗာဓော အတ္ထိ၊ တာဝ ပမာဏိကာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ အာဗာဓေ ဝူပသန္တေ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ၊ သာ ဧကာဝ ဝဋ္ဋတိ. မုခပုဉ္ဆနစောဠံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ၊ တံ ပန ဧကမ္ပိ ဗဟူနိပိ မဟန္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပရိက္ခာရစောဠေ ဂဏနာ နတ္ထိ၊ ယတ္တကံ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ. ထဝိကာပိ ပရိဿာဝနမ္ပိ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမပမာဏံ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ၊ ဗဟူနိပိ ဧကတော ကတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ ပရိက္ခာရစောဠာနိ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. မဉ္စဘိသိ ပီဌဘိသိ ဗိဗ္ဗောဟနံ ပါဝါရော ကောဇဝေါတိ ဧတေသု ပန သေနာသနပရိက္ခာရတ္ထာယ ဒိန္နပစ္စတ္ထရဏေ စ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိယေဝ. သဗ္ဗဉ္စ ပနေတံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရံ အညဿ ဒါနေန၊ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏေန၊ ဝိဿာသဂ္ဂါဟေန၊ ဟီနာယာဝတ္တနေန၊ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေန၊ ကာလင်္ကိရိယာယ၊ လိင်္ဂပရိဝတ္တနေန၊ ပစ္စုဒ္ဓရဏေနာတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ. တိစီဝရံ ပန ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိနခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏေန ဆိဒ္ဒေနာပိ ဝိဇဟတိ၊ တဉ္စ ခေါ ဝိနိဗ္ဗေဓေနေဝ. သစေ ဟိ ဆိဒ္ဒဿ အဗ္ဘန္တရေ ဧကတန္တုပိ အစ္ဆိန္နော ဟောတိ၊ ရက္ခတိယေဝ. တတ္ထ သင်္ဃာဋိယာ စ ဥတ္တရာသင်္ဂဿ စ ဒီဃန္တတော ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏဿ တိရိယန္တတော အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏဿ ပဒေသဿ ဩရတော ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒတိ၊ အန္တရဝါသကေပိ ဒီဃန္တတော ဧတဒေဝ ပမာဏံ၊ တိရိယန္တေန ပန စတုရင်္ဂုလတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တိဏ္ဏန္နမ္ပိ ဝုတ္တောကာသဿ ပရတော န ဘိန္ဒတိ၊ တသ္မာ ဆိဒ္ဒေ ဇာတေ တိစီဝရံ အတိရေကစီဝရဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ၊ သူစိကမ္မံ ကတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပိ၊ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓဝူပသမေနာပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ. တသ္မာ သာ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ. ဝိကပ္ပနလက္ခဏံ ပန သဗ္ဗစီဝရာနံ ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒေယေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ကေဝလဉှိ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ယံ ဧဝံ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတဉ္စ၊ တံ ‘‘အတိရေကစီဝရ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တံ အတိက္ကာမယတော နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယန္တိ တံ ယထာဝုတ္တဇာတိပ္ပမာဏံ စီဝရံဒသာဟပရမံ ကာလံ အတိက္ကာမယတော ဧတ္ထန္တရေ ယထာ အတိရေကစီဝရံ န ဟောတိ၊ တထာ အကြုဗ္ဗတော နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ၊ တဉ္စ စီဝရံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ ပါစိတ္တိယံ အာပတ္တိ စဿ ဟောတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ နိဿဇ္ဇနံ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကတ္တဗ္ဗဿ ဝိနယကမ္မဿေတံ နာမံ၊ နိဿဂ္ဂိယမဿ အတ္ထီတိ နိဿဂ္ဂိယမိစ္စေဝ. ကိံ တံ? ပါစိတ္တိယံ. တံ အတိက္ကာမယတော သဟ နိဿဂ္ဂိယေန နိဿဂ္ဂိယဝိနယကမ္မံ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တဉ္စ ပနေတံ စီဝရံ ယံ ဒိဝသံ ဥပ္ပန္နံ၊ တဿ ယော အရုဏော၊ သော ဥပ္ပန္နဒိဝသနိဿိတော၊ တသ္မာ စီဝရုပ္ပါဒဒိဝသေန သဒ္ဓိံ ဧကာဒသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ ဒသာဟာတိက္ကမိတံ ဟောတိ၊ တံ ဂဟေတွာ သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ တတြာယံ နယော – သံဃဿ တာဝ ဧဝံ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ ဒသဟာတိက္ကန္တံ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ဣမာဟံ သံဃဿ နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ နိဿဇ္ဇိတွာ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧကံ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ အာပန္နော၊ တံ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဧဝံ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ. သစေ ဒွေ ဟောန္တိ၊ ‘‘ဒွေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ သစေ တဒုတ္တရိ၊ ‘‘သမ္ဗဟုလာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. နိဿဇ္ဇနေပိ သစေ ဒွေ ဝါ ဗဟူနိ ဝါ ဟောန္တိ၊ ‘‘ဣမာနိ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရာနိ ဒသာဟာတိက္ကန္တာနိ နိဿဂ္ဂိယာနိ၊ ဣမာနာဟံ သံဃဿ နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ပါဠိံ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တေန အညထာပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေန သံဃော ဉာပေတဗ္ဗော ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော၊ အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု အာပတ္တိံ သရတိ ဝိဝရတိ ဥတ္တာနိံ ကရောတိ ဒေသေတိ၊ ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ အဟံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော အာပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ’’န္တိ (စူဠဝ. ၂၃၉)၊ ဣမိနာ လက္ခဏေန အာပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ပဿသီ’’တိ၊ ‘‘အာမ ပဿာမီ’’တိ၊ ‘‘အာယတိံ သံဝရေယျာသီ’’တိ၊ ‘‘သာဓု သုဋ္ဌု သံဝရိဿာမီ’’တိ. ဒွီသု ပန သမ္ဗဟုလာသု ဝါ ပုရိမနယေနေဝ ဝစနဘေဒေါ ကာတဗ္ဗော. ဒေသိတာယ အာပတ္တိယာ ‘‘သုဏာတု မေ၊ ဘန္တေ၊ သံဃော၊ ဣဒံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော နိဿဂ္ဂိယံ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ၊ ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ၊ သံဃော ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၄၆၄) ဧဝံ နိဿဋ္ဌစီဝရံ ဒါတဗ္ဗံ၊ ဒွီသု ဗဟူသု ဝါ ဝစနဘေဒေါ ကာတဗ္ဗော.

ဂဏဿ ပန နိဿဇ္ဇန္တေန ‘‘ဣမာဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဣမာနိ အဟ’’န္တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘အာယသ္မန္တာနံ နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ အာပတ္တိပ္ပဋိဂ္ဂါဟကေနာပိ ‘‘သုဏန္တု မေ အာယသ္မန္တာ၊ အယံ ဣတ္ထန္နာမော ဘိက္ခု အာပတ္တိံ သရတိ။ပေ။ ဒေသေတိ၊ ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ စီဝရဒါနေပိ ‘‘သုဏန္တု မေ အာယသ္မန္တာ၊ ဣဒံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော နိဿဂ္ဂိယံ အာယသ္မန္တာနံ နိဿဋ္ဌံ၊ ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ၊ အာယသ္မန္တာ ဣမံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျု’’န္တိ (ပါရာ. ၄၆၆) ဝတ္တဗ္ဗံ၊ သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. ပုဂ္ဂလဿ ပန နိဿဇ္ဇန္တေန ‘‘ဣမာဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဣမာနိ အဟ’’န္တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘အာယသ္မတော နိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ နိဿဇ္ဇိတွာ ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဧကံ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ အာပန္နော၊ တံ ပဋိဒေသေမီ’’တိ ဧဝံ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ. သစေ ပန နဝကတရော ဟောတိ၊ ‘‘အာဝုသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တေနာပိ ‘‘ပဿသီ’’တိ ဝါ ‘‘ပဿထာ’’တိ ဝါ ဝုတ္တေ ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝါ ‘‘အာမ အာဝုသော’’တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘ပဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တတော ‘‘အာယတိံ သံဝရေယျာသီ’’တိ ဝါ ‘‘သံဝရေယျာထာ’’တိ ဝါ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု သုဋ္ဌု သံဝရိဿာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ ဒေသိတာယ အာပတ္တိယာ ‘‘ဣမံ စီဝရံ အာယသ္မတော ဒမ္မီ’’တိ ဒါတဗ္ဗံ၊ ဒွီသု တီသု ဝါ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒွိန္နံ ပန ယထာ ဂဏဿ၊ ဧဝံ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ တတော အာပတ္တိပ္ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စ နိဿဋ္ဌစီဝရဒါနဉ္စ တေသံ အညတရေန ယထာ ဧကေန ပုဂ္ဂလေန၊ တထာ ကာတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ ပန သဗ္ဗနိဿဂ္ဂိယေသု ဝိဓာနံ. စီဝရံ ပတ္တော နိသီဒနန္တိ ဝတ္ထုမတ္တမေဝ ဟိ နာနံ၊ ပရမ္မုခံ ပန ဝတ္ထု ‘‘ဧတ’’န္တိ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ. သစေ ဗဟူနိ ဟောန္တိ၊ ‘‘ဧတာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. နိဿဋ္ဌဒါနေပိ ဧသေဝ နယော. နိဿဋ္ဌဝတ္ထုံ ‘‘ဒိန္နမိဒံ ဣမိနာ မယှ’’န္တိ သညာယ န ပဋိဒေန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ တဿ သန္တကဘာဝံ ဉတွာ လေသေန အစ္ဆိန္ဒန္တော သာမိကဿ ဓုရနိက္ခေပေန ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာရေတဗ္ဗောတိ.

ဝေသာလိယံ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ အတိရေကစီဝရဓာရဏဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ ‘‘ဒသာဟပရမ’’န္တိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တိ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ အနိဿဇ္ဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ ယထာ စ ဣဓ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ၊ တသ္မာ နံ ပရတော န ဝက္ခာမ. ဒသာဟံ အနတိက္ကန္တေပိ အတိက္ကန္တသညိနော ဝေမတိကဿ စ ဒုက္ကဋံ. အတိက္ကန္တေ အနတိက္ကန္တသညိနောပိ ဝေမတိကဿပိ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယမေဝ၊ တထာ အနဓိဋ္ဌိတာဝိကပ္ပိတအအဿဇ္ဇိတအနဋ္ဌာဝိနဋ္ဌအဒဍ္ဎာဝိလုတ္တေသု အဓိဋ္ဌိတာဒိသညိနော. အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌိတေ ဝိကပ္ပိတေ ဝိဿဇ္ဇိတေ နဋ္ဌေ ဝိနဋ္ဌေ ဒဍ္ဎေ အစ္ဆိန္နေ ဝိဿာသေန ဂါဟိတေ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. အာစာရဝိပတ္တိ၊ ယထာ စ ဣဒံ၊ ဧဝံ ဣတော ပရာနိပိ၊ ဥဘတောပါတိမောက္ခေသုပိ ဟိ ပါရာဇိကာနိ စ သံဃာဒိသေသာ စ သီလဝိပတ္တိ၊ သေသာပတ္တိယော အာစာရဝိပတ္တိ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိ ဝါ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ ဝါ ကာစိ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. အာဇီဝဝိပတ္တိပစ္စယာ ပန ဌပေတွာ ဒုဗ္ဘာသိတံ ဆ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ပညတ္တာ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိပစ္စယာ ပါစိတ္တိယဒုက္ကဋဝသေန ဒွေ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ပညတ္တာတိ၊ ဣဒမေတ္ထ လက္ခဏံ၊ ဣတိ ဝိပတ္တိကထာ ဣဓေဝ နိဋ္ဌိတာတိ၊ န နံ ဣတော ပရံ ဝိစာရယိဿာမ. ဇာတိပ္ပမာဏသမ္ပန္နဿ စီဝရဿ အတ္တနော သန္တကတာ၊ ဂဏနုပဂတာ၊ ဆိန္နပလိဗောဓဘာဝေါ၊ အတိရေကစီဝရတာ၊ ဒသာဟာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ. ကထိနသမုဋ္ဌာနံ၊ အကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒုတိယေ နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာတိဧတ္ထ ပုရိမသိက္ခာပဒေ ဝိယ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ နိဋ္ဌိတေ စီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနောတိ ဧဝံ သာမိဝသေန ကရဏဝစနဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကရဏဝသေန ဟိ ဘိက္ခုနာ ဣဒံ နာမ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ၊ တံ နတ္ထိ၊ သာမိဝသေန ပန ဘိက္ခုနော စီဝရသ္မိံ နိဋ္ဌိတေ ကထိနေ စ ဥဗ္ဘတေ ဧဝံ ဣမေဟိ စီဝရနိဋ္ဌာနကထိနုဗ္ဘာရေဟိ ဆိန္နပလိဗောဓော ဧကရတ္တမ္ပိ စေ ဘိက္ခု တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသေယျာတိ ဧဝံ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. တတ္ထ တိစီဝရေနာတိ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနနယေန အဓိဋ္ဌိတေသု သင်္ဃာဋိအာဒီသု ယေနကေနစိ. ဝိပ္ပဝသေယျာတိ ဝိယုတ္တော ဝသေယျ၊ ‘‘ဂါမော ဧကူပစာရော နာနူပစာရော’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၇၇) နယေန ပါဠိယံ ဝုတ္တာနံ ဂါမနိဂမနနိဝေသနဥဒေါသိတအဋ္ဋမာဠပါသာဒဟမ္မိယနာဝါသတ္ထခေတ္တဓညကရဏအာရာမဝိဟာရရုက္ခမူလအဇ္ဈောကာသပ္ပဘေဒါနံ ပန္နရသာနံ နိက္ခေပဋ္ဌာနာနံ ယတ္ထကတ္ထစိ နိက္ခိပိတွာ တေသံ ဂါမာဒီနံ ဗဟိ ဟတ္ထပါသာတိက္ကမေန အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေယျာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၇၃-၄၇၇-၈) ဝုတ္တော. အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာတိ ယံ သံဃော ဂိလာနဿ ဘိက္ခုနော တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိံ ဒေတိ၊ တံ ဌပေတွာ အလဒ္ဓသမ္မုတိကဿ ဘိက္ခုနော ဧကရတ္တမ္ပိ ဝိပ္ပဝါသတော ဝုတ္တနယေနေဝ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ကေဝလံ ဣဓ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ ရတ္တိဝိပ္ပဝုတ္ထံ အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝစနဘေဒေါ ဟောတိ၊ အယံ ပန ဝိသေသော.

သာဝတ္ထိယံ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ သန္တရုတ္တရေန ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမနဝတ္ထုသ္မိံ

ပညတ္တံ၊ ‘‘အညတြ ဘိက္ခုသမ္မုတိယာ’’တိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တိ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ အဝိပ္ပဝုတ္ထေ ဝိပ္ပဝုတ္ထသညိနော စေဝ ဝေမတိကဿ စ ဒုက္ကဋံ. ဝိပ္ပဝုတ္ထေ ဝိပ္ပဝုတ္ထသညိနောပိ အဝိပ္ပဝုတ္ထသညိနောပိ ဝေမတိကဿာပိ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ၊ တထာ အပစ္စုဒ္ဓဋအဝိဿဇ္ဇိတာဒီသု စ ပစ္စုဒ္ဓဋဝိဿဇ္ဇိတာဒိသညိနော. အန္တောအရုဏေ ပစ္စုဒ္ဓဋေ ပန ပဌမကထိနေ ဝုတ္တဝိဿဇ္ဇိတာဒိဘေဒေ စ အနာပတ္တိ၊ တထာ လဒ္ဓသမ္မုတိကဿ ဝိပ္ပဝါသေ. အာဗာဓေ ပန ဝူပသန္တေ ပစ္စာဂန္တဗ္ဗံ၊ တတ္ထေဝ ဝါ ဌိတေန ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗံ၊ အထာပိဿ ပုန သော ဝါ အညော ဝါ အာဗာဓော ကုပ္ပတိ၊ လဒ္ဓကပ္ပိယမေဝ. အဓိဋ္ဌိတစီဝရတာ၊ အနတ္ထတကထိနတာ၊ အလဒ္ဓသမ္မုတိကတာ၊ ရတ္တိဝိပ္ပဝါသောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမကထိနေ ဝုတ္တပ္ပကာရာနေဝ. ကေဝလဉှိ တတ္ထ အနဓိဋ္ဌာနံ အဝိကပ္ပနဉ္စ အကိရိယာ၊ ဣဓ အပ္ပစ္စုဒ္ဓရဏံ၊ အယံ ဝိသေသောတိ.

ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. အကာလစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တတိယေ နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာတိ သာမိဝသေနေဝ ကရဏတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အကာလစီဝရံ နာမ ယွာယံ ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော၊ အတ္ထတေ ကထိနေ ပဉ္စမာသာ’’တိ (ပါရာ. ၆၄၉) စီဝရကာလော ဝုတ္တော၊ တံ ဌပေတွာ အညဒါ ဥပ္ပန္နံ၊ ယဉ္စ ကာလေပိ သံဃဿ ဝါ ‘‘ဣဒံ အကာလစီဝရ’’န္တိ၊ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ‘‘ဣဒံ တုယှံ ဒမ္မီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဒိန္နံ၊ ဧတံ အကာလစီဝရံ နာမ. ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ဧဝရူပံ စီဝရံ အတ္တနော ဘာဂပဋိလာဘဝသေန သင်္ဃတော ဝါ သုတ္တန္တိကာဒိဂဏတော ဝါ ဉာတိတော ဝါ မိတ္တတော ဝါ ပံသုကူလံ ဝါ အတ္တနော ဝါ ဓနေန (ပါရာ. ၅၀၀)၊ အထ ဝါ ပန ‘‘အဋ္ဌိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတိကာ စီဝရဿ ဥပ္ပါဒါယ သီမာယ ဒေတိ၊ ကတိကာယ ဒေတိ၊ ဘိက္ခာပညတ္တိကာယ ဒေတိ၊ သံဃဿ ဒေတိ၊ ဥဘတောသံဃဿ ဒေတိ၊ ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿ ဒေတိ၊ အာဒိဿ ဒေတိ၊ ပုဂ္ဂလဿ ဒေတီ’’တိ (မဟာဝ. ၃၇၉) ဣမာသံ အဋ္ဌန္နံ မာတိကာနံ အညတရတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ဧတ္ထ စ ‘‘သီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ သီမံ ပရာမသိတွာ ဒေန္တော သီမာယ ဒေတိ နာမ၊ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဧတ္ထ စ သီမာတိ ခဏ္ဍသီမာ ဥပစာရသီမာ သမာနသံဝါသသီမာ အဝိပ္ပဝါသသီမာ လာဘသီမာ ဂါမသီမာ နိဂမသီမာ နဂရသီမာ အဗ္ဘန္တရသီမာ ဥဒကုက္ခေပသီမာ ဇနပဒသီမာ ရဋ္ဌသီမာ ရဇ္ဇသီမာ ဒီပသီမာ စက္ကဝါဠသီမာတိ ပန္နရသဝိဓာ. တတ္ထ ဥပစာရသီမာ နာမ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပေန၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေန ပရိစ္ဆိန္နာ. အပိ စ ဘိက္ခူနံ ဓုဝသန္နိပါတဋ္ဌာနတော ဝါ ပရိယန္တေ ဌိတဘောဇနသာလတော ဝါ နိဗဒ္ဓဝသနကအာဝါသတော ဝါ ထာမမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တော ‘‘ဥပစာရသီမာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ပန အာဝါသေ ဝဍ္ဎန္တေ ဝဍ္ဎတိ၊ ဟာယန္တေ ဟာယတိ၊ ယောဇနသတမ္ပိ ဥပစာရသီမာဝ ဟောတိ. တတ္ထ ဒိန္နလာဘော သဗ္ဗေသံ အန္တောသီမဂတာနံ ပါပုဏာတိ၊ ဘိက္ခုနီနံ အာရာမပဝေသနသေနာသနာပုစ္ဆနာနိ ပရိဝါသမာနတ္တာရောစနံ ဝဿစ္ဆေဒနိဿယသေနာသနဂ္ဂါဟာဒိဝိဓာနန္တိ ဣဒမ္ပိ သဗ္ဗံ ဣမိဿာဝ သီမာယ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. လာဘသီမာတိ ယံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဝိဟာရံ ကာရာပေတွာ ဂါဝုတံ ဝါ အဒ္ဓယောဇနံ ဝါ ယောဇနံ ဝါ သမန္တာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘အယံ အမှာကံ ဝိဟာရဿ လာဘသီမာ၊ ယံ ဧတ္ထန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ သဗ္ဗံ အမှာကံ ဝိဟာရဿ ဒေမာ’’တိ ဌပေန္တိ၊ အယံ လာဘသီမာ နာမ. ကာသိကောသလာဒီနံ ပန ရဋ္ဌာနံ အန္တော ဗဟူ ဇနပဒါ ဟောန္တိ၊ တတ္ထ ဧကော ဇနပဒပရိစ္ဆေဒေါ ဇနပဒသီမာ၊ ကာသိကောသလာဒိရဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ ရဋ္ဌသီမာ၊ ဧကဿ ရညော အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ရဇ္ဇသီမာ၊ သမုဒ္ဒန္တေန ပရိစ္ဆိန္နော မဟာဒီပေါ ဝါ အန္တရဒီပေါ ဝါ ဒီပသီမာ၊ ဧကစက္ကဝါဠပဗ္ဗတပရိက္ခေပဗ္ဘန္တရံ စက္ကဝါဠသီမာ၊ သေသာ နိဒါနကထာယံ ဝုတ္တနယာ ဧဝ. တတ္ထ ‘‘ခဏ္ဍသီမာယ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နံ ခဏ္ဍသီမဋ္ဌာနံယေဝ ပါပုဏာတိ၊ တတော ဗဟိသီမာယ သီမန္တရိကဋ္ဌာနမ္ပိ န ပါပုဏာတိ. ‘‘ဥပစာရသီမာယ ဒေမာ’’တိ ဒိန္နံ ပန အန္တောပရိစ္ဆေဒေ ခဏ္ဍသီမာသီမန္တရိကာသု ဌိတာနမ္ပိ ပါပုဏာတိ၊ သမာနသံဝါသသီမာယ ဒိန္နံ ခဏ္ဍသီမာသီမန္တရိကဋ္ဌာနံ န ပါပုဏာတိ၊ အဝိပ္ပဝါသသီမာလာဘသီမာသု ဒိန္နံ တာသံ အန္တောဂဓာနံယေဝ ပါပုဏာတိ၊ ဂါမသီမာဒီသု ဒိန္နံ တာသံ သီမာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဗဒ္ဓသီမဋ္ဌာနမ္ပိ ပါပုဏာတိ၊ အဗ္ဘန္တရသီမာဥဒကုက္ခေပသီမာသု ဒိန္နံ တတ္ထ အန္တောဂဓာနံယေဝ ပါပုဏာတိ၊ ဇနပဒသီမာဒီသု ဒိန္နမ္ပိ တာသံ အဗ္ဘန္တရေ ဗဒ္ဓသီမဋ္ဌာနမ္ပိ ပါပုဏာတိ၊ တသ္မာ ယံ ဇမ္ဗုဒီပေ ဌတွာ ‘‘တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ သံဃဿ ဒေမာ’’တိ ဒီယတိ၊ တံ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပတော ဧကောပိ ဂန္တွာ သဗ္ဗေသံ သင်္ဂဏှိတုံ လဘတိ. သစေပိ တတ္ထေဝ ဧကော သဘာဂေါ ဘိက္ခု သဘာဂါနံ ဘာဂံ ဂဏှာတိ၊ န ဝါရေတဗ္ဗော. ယော ပန ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘အသုကသီမာယာ’’တိ အဝတွာဝ ကေဝလံ ‘‘သီမာယ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ၊ သော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘သီမာ နာမ ဗဟုဝိဓာ၊ ကတရံ သန္ဓာယ ဝဒသီ’’တိ၊ သစေ ဝဒတိ ‘‘အဟမေတံ ဘေဒံ န ဇာနာမိ၊ သီမဋ္ဌကသံဃော ဂဏှတူ’’တိ၊ ဥပစာရသီမဋ္ဌေဟိ ဘာဇေတဗ္ဗံ.

ကတိကာယာတိဧတ္ထ ကတိကာ နာမ သမာနလာဘကတိကာ. သာ ပန ဧဝံ ကာတဗ္ဗာ၊ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ သန္နိပတိတေဟိ ဘိက္ခူဟိ ယံ ဝိဟာရံ သင်္ဂဏှိတုကာမာ သမာနလာဘံ ကာတုံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တဿ နာမံ ဂဟေတွာ ‘‘အသုကော နာမ ဝိဟာရော ပေါရာဏကော အပ္ပလာဘော’’တိ ယံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ ဝတွာ ‘‘တံ ဝိဟာရံ ဣမိနာ ဝိဟာရေန သဒ္ဓိံ ဧကလာဘံ ကာတုံ သံဃဿ ရုစ္စတီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတဗ္ဗံ၊ ဧတ္တာဝတာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ နိသိန္နောပိ ဣဓ နိသိန္နောဝ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဝိဟာရေပိ ဧဝမေဝ ကာတဗ္ဗံ၊ ဧတ္တာဝတာ ဣဓ နိသိန္နောပိ တသ္မိံ နိသိန္နောဝ ဟောတိ. ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ လာဘေ ဘာဇိယမာနေ ဣတရသ္မိံ ဌိတဿ ဘာဂံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

ဘိက္ခာပညတ္တိယာတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခာပညတ္တိ နာမ ဒါယကဿ ပရိစ္စာဂပညတ္တိဋ္ဌာနံ၊ တသ္မာ ‘‘ယတ္ထ မယှံ ဓုဝကာရာ ကရီယန္တိ၊ တတ္ထ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ‘‘တတ္ထ ဒေထာ’’တိ ဝါ ဝုတ္တေ ယတ္ထ တဿ ပါကဝတ္တံ ဝါ ဝတ္တတိ၊ ယတော ဝါ ဘိက္ခူ နိစ္စံ ဘောဇေတိ၊ ယတ္ထ ဝါ တေန ကိဉ္စိ သေနာသနံ ကတံ၊ သဗ္ဗတ္ထ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ. သစေ ပန ဧကသ္မိံ ဓုဝကာရဋ္ဌာနေ ထောကတရာ ဘိက္ခူ ဟောန္တိ၊ ဧကမေဝ ဝါ ဝတ္ထံ ဟောတိ၊ မာတိကံ အာရောပေတွာ ယထာ သော ဝဒတိ၊ တထာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

သံဃဿ ဒေတီတိ ဧတ္ထ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ ဥပစာရသီမာဂတာနဉ္စ တတော ဗဟိဒ္ဓါပိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓါနဉ္စ ပါပုဏာတိ၊ တသ္မာ တေသံ ဂါဟကေ သတိ အသမ္ပတ္တာနမ္ပိ ဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော. ယံ ပန ဗဟိ ဥပစာရသီမာယ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘သံဃဿာ’’တိ ဒီယတိ၊ တံ ဧကာဗဒ္ဓပရိသာယ ပါပုဏာတိ. ယေ ပန ဒွါဒသဟိ ဟတ္ထေဟိ ပရိသံ အသမ္ပတ္တာ၊ တေသံ န ပါပုဏာတိ.

ဥဘတောသံဃဿာတိ ဧတ္ထ ပန ယံ ဥဘတောသံဃဿ ဒိန္နံ၊ တတော ဥပဍ္ဎံ ဘိက္ခူနံ၊ ဥပဍ္ဎံ ဘိက္ခုနီနံ ဒါတဗ္ဗံ. သစေပိ ဧကော ဘိက္ခု ဟောတိ၊ ဧကာ ဝါ ဘိက္ခုနီ၊ အန္တမသော အနုပသမ္ပန္နဿာပိ ဥပဍ္ဎမေဝ ဒါတဗ္ဗံ. ‘‘ဥဘတောသံဃဿ စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန သစေ ဒသ ဘိက္ခူ စ ဒသ ဘိက္ခုနိယော စ ဟောန္တိ၊ ဧကဝီသတိ ပဋိဝီသေ ကတွာ ဧကော ပုဂ္ဂလဿ ဒါတဗ္ဗော၊ ဒသ ဘိက္ခုသံဃဿ၊ ဒသ ဘိက္ခုနိသံဃဿ စ၊ ယေန ပုဂ္ဂလိကော လဒ္ဓေါ၊ သော သင်္ဃတောပိ အတ္တနော ဝဿဂ္ဂေန ဂဟေတုံ လဘတိ၊ ကသ္မာ? ဥဘတောသံဃဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ၊ ‘‘ဥဘတောသံဃဿ စ စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧသေဝ နယော. ဣဓ ပန စေတိယဿ သင်္ဃတော ပါပုဏကောဋ္ဌာသော နာမ နတ္ထိ၊ ဧကပုဂ္ဂလဿ ပတ္တကောဋ္ဌာသသမော ဧကော ကောဋ္ဌာသော ဟောတိ. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနီနဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန န မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ ဒါတဗ္ဗံ၊ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဂဏေတွာ ဒါတဗ္ဗံ. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဘိက္ခုနီနဉ္စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပုဂ္ဂလော ဝိသုံ န လဘတိ၊ ပါပုဏကောဋ္ဌာသတော ဧကမေဝ လဘတိ. ‘‘စေတိယဿ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန စေတိယဿ ဧကော ပုဂ္ဂလပဋိဝီသော လဗ္ဘတိ. ‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ ဘိက္ခုနီနဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ န မဇ္ဈေ ဘိန္ဒိတွာ ဒါတဗ္ဗံ၊ ပုဂ္ဂလဂဏနာယ ဧဝ ဝိဘဇိတဗ္ဗံ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပုဂ္ဂလစေတိယပရာမသနံ အနန္တရနယသဒိသမေဝ၊ ယထာ စ ဘိက္ခုသံဃံ အာဒိံ ကတွာ နယော နီတော၊ ဧဝံ ဘိက္ခုနိသံဃံ အာဒိံ ကတွာပိ နေတဗ္ဗော. ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ပုဂ္ဂလဿ ဝိသုံ န လဗ္ဘတိ၊ စေတိယဿ ပန လဗ္ဘတိ. ‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ တုယှဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဝိသုံ န လဗ္ဘတိ၊ စေတိယဿ ပန လဗ္ဘတိယေဝ.

ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿာတိ ဧတ္ထ သစေ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ၊ ယေ တတ္ထ ဝဿစ္ဆေဒံ အကတွာ ပုရိမဝဿံဝုဋ္ဌာ၊ တေသံ ဗဟိ သီမဋ္ဌာနမ္ပိ ပါပုဏာတိ၊ န အညေသံ. သစေ ပန ဗဟိဥပစာရသီမာယံ ဌိတော ‘‘ဝဿံဝုဋ္ဌသံဃဿာ’’တိ ဝဒတိ၊ ယတ္ထကတ္ထစိ ဝုဋ္ဌဝဿာနံ သဗ္ဗေသံ သမ္ပတ္တာနံ ပါပုဏာတိ. အထ ‘‘အသုကဝိဟာရေ ဝဿံဝုဋ္ဌဿာ’’တိ ဝဒတိ၊ တတ္ထ ဝဿံဝုဋ္ဌာနံယေဝ ယာဝ ကထိနဿုဗ္ဘာရာ ပါပုဏာတိ. ဂိမှာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ ဝဒတိ၊ တတြ သမ္မုခီဘူတာနံ သဗ္ဗေသံ ပါပုဏာတိ၊ န အညေသံ.

အာဒိဿ ဒေတီတိ အာဒိသိတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒေတိ၊ ကထံ? ဘိက္ခူ အဇ္ဇတနာယ ဝါ သွာတနာယ ဝါ ယာဂုယာ နိမန္တေတွာ တေ ဃရေ ယာဂုံ ပါယေတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ ယေဟိ မယှံ ယာဂု ပီတာ၊ တေသံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ၊ ယေဟိ နိမန္တိတေဟိ ယာဂု ပီတာ၊ တေသံယေဝ ပါပုဏာတိ၊ ဘတ္တခဇ္ဇကာဒီဟိ နိမန္တိတေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ပုဂ္ဂလဿ ဒေတီတိ ‘‘ဣဒံ စီဝရံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဝါ၊ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ‘‘ဣဒံ တုမှာက’’န္တိ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ ဒေတီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပကထာ၊ ဝိတ္ထာရော ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တော. ဣတိ ဣမာသံ အဋ္ဌန္နံ မာတိကာပဒါနံ ဝသေန ယံ အကာလစီဝရလက္ခဏေန ပဋိလဒ္ဓံ၊ တံ သန္ဓာယ ‘‘အကာလစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ.

အာကင်္ခမာနေနာတိ ဣစ္ဆမာနေန. ခိပ္ပမေဝ ကာရေတဗ္ဗန္တိ သီဃံ အန္တောဒသာဟေယေဝ ကာရေတဗ္ဗံ. နော စဿ ပါရိပူရီတိ နော စေ ပါရိပူရီ ဘဝေယျ၊ ယတ္တကေန ကရိယမာနံ အဓိဋ္ဌာနစီဝရံ ပဟောတိ၊ တံ စီဝရံ တတ္တကံ န ဘဝေယျ၊ ဦနကံ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. သတိယာ ပစ္စာသာယာတိ ‘‘အသုကဒိဝသံ နာမ သံဃော စီဝရာနိ လဘိဿတိ၊ တတော မေ စီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိဣမိနာ နယေန သံဃဂဏဉာတိမိတ္တေသု ဝါ အညတရဋ္ဌာနတော၊ ‘‘ပံသုကူလံ ဝါ လစ္ဆာမီ’’တိ၊ ‘‘ဣမိနာ ဝါ ကပ္ပိယဘဏ္ဍေန စီဝရံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဝိဇ္ဇမာနာယ စီဝရာသာယ. တတော စေ ဥတ္တရီတိ မာသပရမတော စေ ဥတ္တရိ နိက္ခိပေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယန္တိ အတ္ထော. ယဒိ ပနဿ မူလစီဝရံ သဏှံ ဟောတိ၊ ပစ္စာသာစီဝရံ ထူလံ ဟောတိ၊ န သက္ကာ ယောဇေတုံ၊ ရတ္တိယော စ သေသာ ဟောန္တိ၊ န တာဝ မာသော ပူရတိ၊ န အကာမာ စီဝရံ ကာရေတဗ္ဗံ၊ အညံ ပစ္စာသာစီဝရံ လဘိတွာ ဧဝ ကာလဗ္ဘန္တရေ ကာရေတဗ္ဗံ. သစေ န လဘတိ၊ ပစ္စာသာစီဝရမ္ပိ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. အထ မူလစီဝရံ ထူလံ ဟောတိ၊ ပစ္စာသာစီဝရံ သဏှံ၊ မူလစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပစ္စာသာစီဝရမေဝ မူလစီဝရံ ကတွာ ဌပေတဗ္ဗံ၊ တံ ပုန မာသပရိဟာရံ လဘတိ၊ ဧတေနုပါယေန ယာဝ န လစ္ဆတိ၊ တာဝ အညံ မူလစီဝရံ ကတွာ ဌပေတုံ လဗ္ဘတိ. ဣမဿ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ အကာလစီဝရံ မာသာတိက္ကန္တံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၀၀) ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သာဝတ္ထိယံ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ အကာလစီဝရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ မာသံ အတိက္ကမနဝတ္ထုသ္မိံ

ပညတ္တံ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ ဣတော ပရံ သဗ္ဗံ ပဌမကထိနေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. ကေဝလဉှိ တတ္ထ ဒသာဟာတိက္ကမော၊ ဣဓ မာသာတိက္ကမောတိ အယံ ဝိသေသော. သေသံ တာဒိသမေဝါတိ.

အကာလစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပုရာဏစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စတုတ္ထေ အညာတိကာယာတိ န ဉာတိကာယ၊ မာတိတော ဝါ ပိတိတော ဝါ ယာဝ သတ္တမံ ယုဂံ၊ တာဝ ကေနစိ အာကာရေန အသမ္ဗဒ္ဓါယာတိ အတ္ထော. ဘိက္ခုနိယာတိ သာကိယာနိယော ဝိယ သုဒ္ဓဘိက္ခုသံဃေ ဝါ ဥဘတောသံဃေ ဝါ ဥပသမ္ပန္နာယ. ပုရာဏစီဝရန္တိ ရဇိတွာ ကပ္ပံ ကတွာ ဧကဝါရမ္ပိ နိဝတ္ထံ ဝါ ပါရုတံ ဝါ၊ ယံ အန္တမသော ပရိဘောဂသီသေန အံသေ ဝါ မတ္ထကေ ဝါ ကတွာ မဂ္ဂံ ဂတော ဟောတိ၊ ဥဿီသကံ ဝါ ကတွာ နိပန္နော၊ ဧတမ္ပိ ပုရာဏစီဝရမေဝ. ဓောဝါပေယျ ဝါတိ သစေ ‘‘ဓောဝါ’’တိဝါစာယ ဝဒတိ၊ ကာယဝိကာရံ ဝါ ကရောတိ၊ ဟတ္ထေန ဝါ ဟတ္ထေ ဒေတိ၊ ပါဒမူလေ ဝါ ဌပေတိ၊ အန္တောဒွါဒသဟတ္ထေ ဩကာသေ ဌတွာ ဥပရိ ဝါ ခိပတိ၊ အညဿ ဝါ ဟတ္ထေ ပေသေတိ၊ တာယ ဓောတံ၊ ဓောဝါပိတမေဝ ဟောတိ၊ ရဇာပနာကောဋာပနေသုပိ ဧသေဝ နယော. သိက္ခမာနာယ ဝါ သာမဏေရိယာ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ ဟတ္ထေ ဓောဝနတ္ထာယ ဒေတိ၊ သာ သစေ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ဓောဝတိ၊ ဧဝမ္ပိ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. ဥပါသကဿ ဝါ သာမဏေရဿ ဝါ ဟတ္ထေ ဒိန္နံ ဟောတိ၊ သော စေ လိင်္ဂေ ပရိဝတ္တေ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ဓောဝတိ၊ ဒဟရဿ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဒိန္နံ ဟောတိ၊ သောပိ လိင်္ဂေ ပရိဝတ္တေ ဓောဝတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယမေဝ၊ ရဇာပနာကောဋာပနေသုပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ ပုရာဏစီဝရံ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဓောဝါပိတံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၀၅) ဣမိနာ ပနေတ္ထ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သာဝတ္ထိယံ ဥဒါယိတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ပုရာဏစီဝရဓောဝါပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ အသာဓာရဏပညတ္တိ၊ သာဏတ္တိကံ ‘‘ဓောဝါ’’တိအာဒိကာယ အာဏတ္တိယာ၊ ဧဝံ အာဏတ္တာယ စ ဘိက္ခုနိယာ ဥဒ္ဓနသဇ္ဇနာဒီသု သဗ္ဗပ္ပယောဂေသု ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ. ဓောဝိတွာ ဥက္ခိတ္တမတ္တံ ပန ရတ္တမတ္တံ အာကောဋိတမတ္တဉ္စ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ ဓောဝနာဒီနိ တီဏိပိ ဒွေ ဝါ ကာရာပေန္တဿ ဧကေန ဝတ္ထုနာ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ဣတရေဟိ ဒုက္ကဋံ. သစေ ပန ‘‘ဓောဝါ’’တိ ဝုတ္တာ သဗ္ဗာနိပိ ကရောတိ၊ ဓောဝနပစ္စယာဝ အာပတ္တိ. ‘‘ဣမသ္မိံ စီဝရေ ယံ ကတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ကရောဟီ’’တိ ဝဒတော ပန ဧကဝါစာယ ပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ဒွေ ဒုက္ကဋာနိ၊ ဘိက္ခုနိသံဃဝသေန ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ ဓောဝါပေန္တဿ အနိဿဇ္ဇိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ၊ အညဿ ဝါ သန္တကံ နိသီဒနပစ္စတ္ထရဏံ ဝါ ဓောဝါပေန္တဿ၊ ဉာတိကာယ အညာတိကသညိနော စေဝ၊ ဝေမတိကဿ စ ဒုက္ကဋံ၊ အညာတိကာယ ဉာတိကသညိနောပိ ဝေမတိကဿာပိ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယမေဝ. ဣတော ပရံ ပန ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ‘‘တိကပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝက္ခာမ၊ သစေ ဉာတိကာယ သဟာယာ အညာတိကာ ‘‘ဓောဝါ’’တိ အဝုတ္တာ ဝါ ဓောဝတိ၊ အပရိဘုတ္တံ ဝါ အညံ ဝါ ပရိက္ခာရံ ဓောဝတိ၊ သိက္ခမာနသာမဏေရိယော ဝါ ဓောဝန္တိ၊ အနာပတ္တိ၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနံ အနာပတ္တိယေဝ. ပုရာဏစီဝရတာ၊ ဥပစာရေ ဌတွာ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ အာဏာပနံ၊ တဿာ ဓောဝနာဒီနိ စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. သဉ္စရိတ္တသမုဋ္ဌာနံ၊ ကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မံ၊ ဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

ပုရာဏစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. စီဝရပ္ပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စမေ အညာတိကာယာတိဣဒံ ဝုတ္တနယမေဝ၊ တသ္မာ ဣတော ပရံ ကတ္ထစိ န ဝိစာရယိဿာမ. စီဝရန္တိ ဆန္နံ အညတရံ ဝိကပ္ပနုပဂံ၊ ဧသ နယော သဗ္ဗေသု စီဝရပ္ပဋိသံယုတ္တသိက္ခာပဒေသု. ယတ္ထ ပန ဝိသေသော ဘဝိဿတိ၊ တတ္ထ ဝက္ခာမ. ပဋိဂ္ဂဏှေယျာတိဧတ္ထ ဟတ္ထေန ဝါ ဟတ္ထေ ဒေတု၊ ပါဒမူလေ ဝါ ဌပေတု၊ ဓမ္မကထံ ကထေန္တဿ ဝတ္ထေသု ခိပိယမာနေသု ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာပိ ဥပရိ ဝါ ခိပတု၊ သစေ သာဒိယတိ၊ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ. ယဿ ကဿစိ ပန အနုပသမ္ပန္နဿ ဟတ္ထေ ပေသိတံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ‘‘ပံသုကူလံ ဂဏှိဿတီ’’တိ သင်္ကာရကူဋာဒီသု ဌပိတမ္ပိ ပံသုကူလံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အညတြ ပါရိဝတ္တကာတိ ယံ ‘‘အန္တမသော ဟရီဋကက္ခဏ္ဍမ္ပိ ဒတွာ ဝါ ဒဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဝါ ပါရိဝတ္တကံ ဂဏှာတိ၊ တံ ဌပေတွာ အညံ အန္တမသော ဝိကပ္ပနုပဂံ ပဋပရိဿာဝနမ္ပိ ဂဏှန္တဿ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ. တတြ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဟိတံ အညတြ ပါရိဝတ္တကာ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၁၂) ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ရာဇဂဟေ ဥဒါယိတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ စီဝရပ္ပဋိဂ္ဂဟဏဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ ‘‘အညတြ ပါရိဝတ္တကာ’’တိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တိ၊ အသာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ ဂဟဏတ္ထာယ ဟတ္ထပ္ပသာရဏာဒိပ္ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ၊ ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ ဉာတိကာယ စ အညာတိကသညိဿ ဝေမတိကဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. ဝိဿာသဂ္ဂါဟေ၊ တာဝကာလိကေ၊ ပတ္တတ္ထဝိကာဒိမှိ စ အနဓိဋ္ဌာတဗ္ဗပရိက္ခာရေ၊ သိက္ခမာနသာမဏေရီနံ ဟတ္ထတော ဂဟဏေ၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. ဝိကပ္ပနုပဂစီဝရတာ၊ ပါရိဝတ္တကာဘာဝေါ၊ အညာတိကာယ ဟတ္ထတော ဂဟဏန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. သဉ္စရိတ္တသမုဋ္ဌာနံ၊ ကိရိယာကိရိယံ၊ သေသံ စတုတ္ထသဒိသမေဝါတိ.

စီဝရပ္ပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဆဋ္ဌေ ဂဟပတိန္တိ ဘိက္ခူသု အပဗ္ဗဇိတမနုဿံ. ဂဟပတာနိန္တိ ဘိက္ခုနီသု အပဗ္ဗဇိတိတ္ထိံ၊ ဧသ နယော သဗ္ဗေသု ဂဟပတိပ္ပဋိသံယုတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု. ဝိညာပေယျာတိ ယာစေယျ ဝါ ယာစာပေယျ ဝါ. အညတြ သမယာတိ ယော အစ္ဆိန္နစီဝရော ဝါ ဟောတိ နဋ္ဌစီဝရော ဝါ၊ တဿ တံ သမယံ ဌပေတွာ အညသ္မိံ ဝိညာပနပ္ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ၊ ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ. တတ္ထ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ အညာတကံ ဂဟပတိကံ အညတြ သမယာ ဝိညာပိတံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၂၄) ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သာဝတ္ထိယံ ဥပနန္ဒံ အာရဗ္ဘ စီဝရဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ. ‘‘အညတြ သမယာ’’တိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တိ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ ဉာတကေ အညာတကသညိနော ဝေမတိကဿ စ ဒုက္ကဋံ. သမယေ ဝါ ဉာတကပ္ပဝါရိတေ ဝါ ဝိညာပေန္တဿ၊ အညဿ ဝါ ဉာတကပ္ပဝါရိတေ တဿေဝတ္ထာယ ဝိညာပေန္တဿ၊ အတ္တနော ဓနေန ဂဏှန္တဿ၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. ဝိကပ္ပနုပဂစီဝရတာ၊ သမယာဘာဝေါ၊ အညာတကဝိညတ္တိ၊ တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ စတုတ္ထသဒိသာနေဝါတိ.

အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. တတုတ္တရိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သတ္တမေ တဉ္စေတိ တံ အစ္ဆိန္နစီဝရံ ဝါ နဋ္ဌစီဝရံ ဝါ. အဘိဟဋ္ဌုန္တိ အဘီတိ ဥပသဂ္ဂေါ၊ ဟရိတုန္တိ အတ္ထော၊ ဂဏှိတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဝါရေယျာတိ ဣစ္ဆာပေယျ၊ ဣစ္ဆံ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေယျ၊ ‘‘ယာဝတ္တကံ ဣစ္ဆသိ၊ တာဝတ္တကံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဧဝံ နိမန္တေယျာတိ အတ္ထော၊ ယထာ ဝါ ‘‘နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော’’တိ (သု. နိ. ၄၂၆၊ ၁၁၀၄၊ စူဠနိ. ဇတုကဏ္ဏီမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၆၇) ဧတ္ထ ဒိသွာတိ အတ္ထော၊ ဧဝမိဓာပိ ‘‘အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျာ’’တိ ဥပနေတွာ ပုရတော ဌပေန္တော ကာယေန ဝါ၊ ‘‘အမှာကံ ဒုဿကောဋ္ဌာဂါရတော ယတ္တကံ ဣစ္ဆထ၊ တတ္တကံ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တော ဝါစာယ ဝါ အဘိဟရိတွာ နိမန္တေယျာတိ အတ္ထော. သန္တရုတ္တရပရမန္တိ သအန္တရံ ဥတ္တရံ ပရမံ အဿ စီဝရဿာတိ သန္တရုတ္တရပရမံ၊ နိဝါသနေန သဒ္ဓိံ ပါရုပနံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ အဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတော စီဝရံ သာဒိတဗ္ဗန္တိ တတော အဘိဟဋစီဝရတော ဧတ္တကံ စီဝရံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ န တတော ပရံ.

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ယဿ အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿ တီဏိ နဋ္ဌာနိ၊ တေန ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ၊ ဧကံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ အညံ သဘာဂဋ္ဌာနတော ပရိယေသိတဗ္ဗံ. ယဿ ဒွေ နဋ္ဌာနိ၊ တေန ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ. သစေ ပန ပကတိယာဝ သန္တရုတ္တရေန စရတိ၊ ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ၊ ဧဝံ ဧကံ သာဒိယန္တေနေဝ သမော ဘဝိဿတိ. ယဿ တီသု ဧကံ နဋ္ဌံ၊ ကိဉ္စိ န သာဒိတဗ္ဗံ. ယဿ ပန ဒွီသု ဧကံ နဋ္ဌံ၊ ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ. ယဿ ဧကံယေဝ ဟောတိ၊ တဉ္စ နဋ္ဌံ၊ ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ. ဘိက္ခုနိယာ ပန ပဉ္စသု နဋ္ဌေသု ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ၊ စတူသု နဋ္ဌေသု ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ၊ တီသု နဋ္ဌေသု န ကိဉ္စိ သာဒိတဗ္ဗံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ဒွီသု ဝါ ဧကသ္မိံ ဝါ. ယေန ကေနစိ ဟိ သန္တရုတ္တရပရမတာယ ဌာတဗ္ဗံ၊ တတော ဥတ္တရိ ဝိညာပနပ္ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ၊ ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ. တတ္ထ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ အညာတကံ ဂဟပတိကံ တတုတ္တရိ ဝိညာပိတံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၂၄) ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သာဝတ္ထိယံ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ဗဟုစီဝရဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ ဉာတကေ အညာတကသညိနော ဝေမတိကဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. ဒွေ စီဝရာနိ ကတွာ ‘‘သေသကံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဂဏှန္တဿ၊ ‘‘သေသကံ တုယှံယေဝ ဟောတူ’’တိ ဝုတ္တဿ၊ န အစ္ဆိန္နနဋ္ဌကာရဏာ ဒိန္နံ ဂဏှန္တဿ၊ ဝုတ္တနယေန ဉာတကပ္ပဝါရိတေ ဝိညာပေန္တဿ၊ အတ္တနော ဓနေန ဂဏှန္တဿ၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. တတုတ္တရိတာ၊ အစ္ဆိန္နာဒိကာရဏတာ၊ အညာတကဝိညတ္တိ၊ တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ စတုတ္ထသဒိသာနေဝါတိ.

တတုတ္တရိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဥပက္ခဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဋ္ဌမေ ဘိက္ခုံ ပနေဝ ဥဒ္ဒိဿာတိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ အပဒိသိတွာ. စီဝရစေတာပန္နန္တိ ဟိရညာဒိကံ စီဝရမူလံ. ဥပက္ခဋံ ဟောတီတိ သဇ္ဇိတံ ဟောတိ၊ သံဟရိတွာ ဌပိတံ. စေတာပေတွာတိ ပရိဝတ္တေတွာ၊ ကာရေတွာ ဝါ ကိဏိတွာ ဝါတိ အတ္ထော. စီဝရေန အစ္ဆာဒေဿာမီတိ ဝေါဟာရဝစနမေတံ၊ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဿာမီတိ အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော. တတြ စေ သောတိ ယတြ သော ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတာနီ ဝါ၊ တတြ သော ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ အပ္ပဝါရိတော ဥပသင်္ကမိတွာ စီဝရေ ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇေယျ စေတိ အယမေတ္ထ ပဒသမ္ဗန္ဓော. ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ဝိသိဋ္ဌကပ္ပံ အဓိကဝိဓာနံ အာပဇ္ဇေယျ. ယထာ ပန တမာပဇ္ဇတိ၊ တံ ဒဿေတုံ သာဓု ဝတာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာဓူတိ အာယာစနေ နိပါတော. ဝတာတိ ပရိဝိတက္ကေ. မန္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. အာယသ္မာတိ ပရံ အာလပတိ. ဧဝရူပံ ဝါ ဧဝရူပံ ဝါတိ အာယတာဒီသု အညတရံ. ကလျာဏကမျတံ ဥပါဒါယာတိ သုန္ဒရကာမတံ ဝိသိဋ္ဌကာမတံ စိတ္တေန ဂဟေတွာ၊ တဿ ‘‘အာပဇ္ဇေယျ စေ’’တိဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော၊ သစေ ပန ဧဝရူပံ အာပဇ္ဇန္တဿ တဿ ဝစနေန ယော ပဌမံ အဓိပ္ပေတတော မူလံ ဝဍ္ဎေတွာ သုန္ဒရတရံ စေတာပေတိ၊ တဿ ပယောဂေ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ၊ ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ. တတ္ထ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဝါရိတံ အညာတကံ ဂဟပတိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝိကပ္ပံ အာပန္နံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၂၉) ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သာဝတ္ထိယံ ဥပနန္ဒံ အာရဗ္ဘ စီဝရေ ဝိကပ္ပံ အာပဇ္ဇနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ ဉာတကေ အညာတကသညိနော ဝေမတိကဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. မဟဂ္ဃံ စေတာပေတုကာမံ အပ္ပဂ္ဃံ ဝါ၊ ဧတေနေဝ မူလေန ‘‘အညံ ဧဝရူပံ ဝါ ဒေဟီ’’တိ ဝဒန္တဿ၊ ဝုတ္တနယေန ဉာတကပ္ပဝါရိတေ ဝိညာပေန္တဿ၊ အတ္တနော ဓနေန ဂဏှန္တဿ၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. စီဝရေ ဘိယျောကမျတာ၊ အညာတကဝိညတ္တိ၊ တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ စတုတ္ထသဒိသာနေဝါတိ.

ဥပက္ခဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဒုတိယဥပက္ခဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နဝမေ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ ပုရိမဿ အနုပညတ္တိသဒိသံ၊ ကေဝလံ တတ္ထ ဧကဿ ပီဠာ ကတာ၊ ဣဓ ဒွိန္နံ၊ အယမေတ္ထ ဝိသေသော၊ သေသံ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ. ယထာ စ ဒွိန္နံ၊ ဧဝံ ဗဟူနံ ပီဠံ ကတွာ ဂဏှတောပိ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိဿဇ္ဇနဝိဓာနေ စ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဝါရိတေ အညာတကေ ဂဟပတိကေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝိကပ္ပံ အာပန္နံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၃၄) ဣမိနာ နယေန ဝစနဘေဒေါ ဉာတဗ္ဗောတိ.

ဒုတိယဥပက္ခဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ရာဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒသမေ ရာဇဘောဂ္ဂေါတိ ရာဇတော ဘောဂ္ဂံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အဿ အတ္ထီတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ၊ ‘‘ရာဇဘောဂေါ’’တိပိ ပါဌော၊ ရာဇတော ဘောဂေါ အဿ အတ္ထီတိ အတ္ထော. စီဝရစေတာပန္နန္တိ ဟိရညာဒိကံ အကပ္ပိယံ. ပဟိဏေယျာတိ ပေသေယျ. ဣမိနာတိအာဒိ အာဂမနသုဒ္ဓိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သစေ ဟိ ‘‘ဣဒံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒေဟီ’’တိ ပေသေယျ၊ အာဂမနဿ အသုဒ္ဓတ္တာ အကပ္ပိယဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ဘိက္ခုနာ ကပ္ပိယကာရကောပိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော န ဘဝေယျ. အာဘတန္တိ အာနီတံ. န ခေါ မယန္တိအာဒိ ဣဒံ ကပ္ပိယဝသေန အာဘတမ္ပိ စီဝရမူလံ ဤဒိသေန ဒူတဝစနေန အကပ္ပိယံ ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သုဝဏ္ဏံ ရဇတံ ကဟာပဏော မာသကောတိ ဣမာနိ ဟိ စတ္တာရိ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထူနိ၊ မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ သိလာ ပဝါဠံ လောဟိတင်္ကော မသာရဂလ္လံ သတ္တ ဓညာနိ ဒါသိဒါသခေတ္တဝတ္ထုပုပ္ဖါရာမဖလာရာမာဒယောတိ ဣမာနိ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနိ စ အတ္တနော ဝါ စေတိယသံဃဂဏပုဂ္ဂလာနံ ဝါ အတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ၊ တသ္မာ တံ သာဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘န ခေါ မယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

စီဝရဉ္စ ခေါ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာတိ ဣဒံ ပန အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ အာဘတတ္တာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ. ကာလေနာတိ ယုတ္တပတ္တကာလေန၊ ယဒါ နော အတ္ထော ဟောတိ၊ တဒါ ကပ္ပိယံ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာတိ အတ္ထော. ဝေယျာဝစ္စကရောတိ ကပ္ပိယကာရကော. နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗောတိဣဒံ ‘‘အတ္ထိ ပနာယသ္မတော ကောစိ ဝေယျာဝစ္စကရော’’တိ ကပ္ပိယဝစနေန ဝုတ္တတ္တာ အနုညာတံ. သစေ ပန ဒူတော ‘‘ကော ဣမံ ဂဏှာတီ’’တိ ဝါ ‘‘ကဿ ဒေမီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ၊ န နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. အာရာမိကော ဝါ ဥပါသကော ဝါတိဣဒံ သာရုပ္ပတာယ ဝုတ္တံ၊ ဌပေတွာ ပန ပဉ္စ သဟဓမ္မိကေ ယော ကောစိ ကပ္ပိယကာရကော ဝဋ္ဋတိ. ဧသော ခေါ၊ အာဝုသောတိဣဒံ ဘိက္ခုဿ ကပ္ပိယဝစနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမေဝ ဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ‘‘ဧတဿ ဒေဟီ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. သညတ္တော သော မယာတိ အာဏတ္တော သော မယာ၊ ယထာ တုမှာကံ စီဝရေန အတ္ထေ သတိ စီဝရံ ဒဿတိ၊ ဧဝံ ဝုတ္တောတိ အတ္ထော. ဒူတေန ဟိ ဧဝံ အာရောစိတေယေဝ တံ စောဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ နေဝ တဿ ဟတ္ထေ ဒတွာ ဂတမတ္တကာရဏေန. သစေ ပန ‘‘အယံ ဝေယျာဝစ္စကရော’’တိ သမ္မုခါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟောတိ၊ ဒူတော စ သမ္မုခါ ဧဝ တဿ ဟတ္ထေ စေတာပန္နံ ဒတွာ ‘‘ထေရဿ စီဝရံ ကိဏိတွာ ဒေဟီ’’တိ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ ‘‘သညတ္တော သော မယာ’’တိ အဝုတ္တေပိ စောဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ. သစေ ပန ဒူတော ဂစ္ဆန္တောဝ ‘‘အဟံ တဿ ဟတ္ထေ ဒဿာမိ၊ တုမှေ စီဝရံ ဂဏှေယျာထာ’’တိ ဘိက္ခုနော ဝတွာ ဝါ ဂစ္ဆတိ၊ အညံ ဝါ ပေသေတွာ အာရောစာပေတိ၊ ဧဝံ သတိ ဣတရမ္ပိ စောဒေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဒေသနာမတ္တမေဝ စေတံ ‘‘ဒူတေနာ’’တိ. ယောပိ အတ္တနာ အာဟရိတွာ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ တသ္မိမ္ပိ ဣဒမေဝ လက္ခဏံ. အတ္ထော မေ၊ အာဝုသော၊ စီဝရေနာတိ စောဒနာလက္ခဏနိဒဿနမေတံ. သစေ ဟိ ဝါစာယ စောဒေတိ၊ ဣဒံ ဝါ ဝစနံ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဧတဿ အတ္ထော ဝါ ဝတ္တဗ္ဗော၊ ‘‘ဒေဟိ မေ၊ အာဟရ မေ’’တိအာဒိနာ နယေန ပန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. အဘိနိပ္ဖါဒေယျာတိ ဧဝံ ဝစီဘေဒံ ကတွာ တိက္ခတ္တုံ စောဒယမာနော ပဋိလာဘဝသေန သာဓေယျ. ဣစ္စေတံ ကုသလန္တိ ဧတံ သုန္ဒရံ.

ဆက္ခတ္တုပရမန္တိ ဘာဝနပုံသကဝစနမေတံ. ဆက္ခတ္တုပရမဉှိ တေန စီဝရံ ဥဒ္ဒိဿ တုဏှီဘူတေန ဌာတဗ္ဗံ၊ န နိသီဒိတဗ္ဗံ၊ န အာမိသံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ န ဓမ္မော ဘာသိတဗ္ဗော. ‘‘ကိံကာရဏာ အာဂတောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘ဇာနာဟိ၊ အာဝုသော’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. သစေ နိသဇ္ဇာဒီနိ ကရောတိ၊ ဌာနံ ဘဉ္ဇတိ၊ အာဂတကာရဏံ ဝိနာသေတိ၊ ဣဒံ ကာယေန စောဒနာယ လက္ခဏဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန တိဿန္နံ စောဒနာနံ ဆန္နဉ္စ ဌာနာနံ အနုညာတတ္တာ စောဒနာယ ဒိဂုဏံ ဌာနံ အနုညာတံ ဟောတိ၊ တသ္မာ သစေ စောဒေတိယေဝ၊ န တိဋ္ဌတိ၊ ဆ စောဒနာယော လဗ္ဘန္တိ. သစေ တိဋ္ဌတိယေဝ၊ န စောဒေတိ၊ ဒွါဒသ ဌာနာနိ လဗ္ဘန္တိ. သစေ ဥဘယံ ကရောတိ၊ ဧကာယ စောဒနာယ ဒွေ ဌာနာနိ ဟာပေတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ယော ဧကဒိဝသမေဝ ပုနပ္ပုနံ ဂန္တွာ ဆက္ခတ္တုံ စောဒေတိ၊ သကိံယေဝ ဝါ ဂန္တွာ ‘‘အတ္ထော မေ၊ အာဝုသော၊ စီဝရေနာ’’တိ ဆက္ခတ္တုံ ဝဒတိ၊ တထာ ဧကဒိဝသမေဝ ပုနပ္ပုနံ ဂန္တွာ ဒွါဒသက္ခတ္တုံ တိဋ္ဌတိ၊ သကိံယေဝ ဝါ ဂန္တွာ တတြ တတြ ဌာနေ တိဋ္ဌတိ၊ သောပိ သဗ္ဗစောဒနာယော သဗ္ဗဋ္ဌာနာနိ စ ဘဉ္ဇတိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ နာနာဒိဝသေသု ဧဝံ ကရောန္တဿာတိ အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော. ယေ ပန ကပ္ပိယကာရကေ ဒါယကော သယမေဝ ဂန္တွာ နိသီဒတိ တေ သတက္ခတ္တုမ္ပိ စောဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယော ပန ဥဘောဟိ ပိ အနိဒ္ဒိဋ္ဌော မုခဝေဝဋိကကပ္ပိယကာရကော စ ပရမ္မုခကပ္ပိယကာရကော စ၊ သော န ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗော၊ ဧဝံ ဣဓ ဒသပိ ကပ္ပိယကာရကာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ.

တတော စေ ဥတ္တရီတိ ဝုတ္တစောဒနာဌာနပရိမာဏတော ဥတ္တရိ. နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဥတ္တရိ ဝါယာမမာနဿ သဗ္ဗပ္ပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ၊ ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ စီဝရံ အတိရေကတိက္ခတ္တုံ စောဒနာယ အတိရေကဆက္ခတ္တုံ ဌာနေန အဘိနိပ္ဖါဒိတံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ပါရာ. ၅၃၉) ဣမိနာ နယေန နိဿဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယတဿ စီဝရစေတာပန္နံ အာဘတန္တိ ယတော ရာဇတော ဝါ ရာဇဘောဂ္ဂတော ဝါ အဿ ဘိက္ခုနော စီဝရစေတာပန္နံ အာနီတံ၊ ‘‘ယတွဿာ’’တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝ အတ္ထော. တတ္ထာတိ တဿ ရညော ဝါ ရာဇဘောဂ္ဂဿ ဝါ သန္တိကံ၊ သမီပတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ဘုမ္မဝစနံ. န တံ တဿ ဘိက္ခုနော ကိဉ္စိ အတ္ထံ အနုဘောတီတိ တံ စေတာပန္နံ တဿ ဘိက္ခုနော အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကမ္မံ န နိပ္ဖါဒေတိ. ယုဉ္ဇန္တာယသ္မန္တော သကန္တိ အာယသ္မန္တော အတ္တနော သန္တကံ ဓနံ ပါပုဏန္တု. မာ ဝေါ သကံ ဝိနဿာတိ တုမှာကံ သန္တကံ မာ ဝိနဿတု. အယံ တတ္ထ သာမီစီတိ အယံ တတ္ထ အနုဓမ္မတာ လောကုတ္တရဓမ္မံ အနုဂတာ၊ ဝတ္တဓမ္မတာတိ အတ္ထော၊ တသ္မာ ဧဝံ အကရောန္တော ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ.

သာဝတ္ထိယံ ဥပနန္ဒံ အာရဗ္ဘ ‘‘အဇ္ဇုဏှော၊ ဘန္တေ၊ အာဂမေဟီ’’တိ (ပါရာ. ၅၃၇) ဝုစ္စမာနော နာဂမေသိ၊ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တံ၊ သာဓာရဏပညတ္တိ၊ အနာဏတ္တိကံ၊ တိကပါစိတ္တိယံ၊ ဦနကေသု စောဒနာဌာနေသု အတိရေကသညိနော ဝေမတိကဿ ဝါ ဒုက္ကဋံ. အစောဒနာယ လဒ္ဓေ၊ သာမိကေဟိ စောဒေတွာ ဒိန္နေ၊ ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တိ. ကပ္ပိယကာရကဿ ဘိက္ခုနော နိဒ္ဒိဋ္ဌဘာဝေါ၊ ဒူတေန အပ္ပိတတာ၊ တတုတ္တရိဝါယာမော၊ တေန ဝါယာမေန ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ. သမုဋ္ဌာနာဒီနိ စတုတ္ထသဒိသာနေဝါတိ.

ရာဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စီဝရဝဂ္ဂေါ ပဌမော.