၁. ပစ္စယစတုက္ကဝဏ္ဏနာ

အဝိဇ္ဇံ အင်္ဂံ အဂ္ဂဟေတွာ တတော ပရံ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရော’’တိအာဒီနိ ပစ္စယသဟိတာနိ ပစ္စယုပ္ပန္နာနိ အင်္ဂဘာဝေန ဝုတ္တာနီတိ အာဟ ‘‘န၊ တဿ အနင်္ဂတ္တာ’’တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ နိဒ္ဒေသေ (ဝိဘ. ၂၂၆) ‘‘တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ’’တိ အဝိဇ္ဇံ ဝိသုံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘‘တတ္ထ ကတမော အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရော’’တိအာဒိနာ တံတံပစ္စယဝန္တော သင်္ခါရာဒယော ဝိဿဇ္ဇိတာတိ. တီသု ပကာရေသု ပဌမပဌမဝါရော ဒုတိယဝါရာဒီသု ပဝိသန္တော ပစ္စယဝိသေသာဒိသဗ္ဗနာနတ္တသာဓာရဏတ္တာ တေ ဝါရဝိသေသေ ဂဏှာတီတိ ‘‘သဗ္ဗသင်္ဂါဟကော’’တိ ဝုတ္တော. ပဌမဝါရော ဧဝ ဟိ န ကေဝလံ ဆဋ္ဌာယတနမေဝ၊ အထ ခေါ နာမဉ္စ ဖဿဿ ပစ္စယော၊ နာမံ ဝါ န ကေဝလံ ဆဋ္ဌာယတနဿေဝ၊ အထ ခေါ ဖဿဿာပီတိ ပစ္စယဝိသေသဒဿနတ္ထံ၊ ယေန အတ္ထဝိသေသေန မဟာနိဒါနသုတ္တဒေသနာ ပဝတ္တာ၊ တံဒဿနတ္ထဉ္စ ဆဋ္ဌာယတနင်္ဂံ ပရိဟာပေတွာ ဝုတ္တောတိ တဿ ဒုတိယဝါရေ စ ပဝေသော ဝုတ္တော၊ န သဗ္ဗင်္ဂသမောရောဓတော.

ယတ္ထာတိ ဝါရစတုက္ကေ ဧကေကဝါရေ စ. အညထာတိ သုတ္တန္တဘာဇနီယတော အညထာ သင်္ခါရောတိ ဝုတ္တံ. အဝုတ္တန္တိ ‘‘ရူပံ သဠာယတန’’န္တိ၊ တေသုပိ စ ဝါရေသု စတူသုပိ သောကာဒယော အဝုတ္တာ သုတ္တန္တဘာဇနီယေသု ဝုတ္တာ. တတ္ထ စ ဝုတ္တမေဝ ဣဓ ‘‘ဆဋ္ဌာယတန’’န္တိ အညထာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သဗ္ဗဋ္ဌာနသာဓာရဏတောတိ ဝုတ္တနယေန သဗ္ဗဝါရသာဓာရဏတော၊ သဗ္ဗဝိညာဏပဝတ္တိဋ္ဌာနဘဝသာဓာရဏတော ဝါ. ဝိနာ အဘာဝေန ဝိညာဏဿ ခန္ဓတ္တယမ္ပိ သမာနံ ဖလံ ပစ္စယော စာတိ အာဟ ‘‘အဝိသေသေနာ’’တိ. ‘‘တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄၊ သံ. နိ. ၂.၄၃) ဝစနတော ပန ဝိညာဏံ ဖဿဿ ဝိသေသပစ္စယောတိ တဿ ဖဿော ဝိသိဋ္ဌံ ဖလံ၊ သတိပိ ပစ္စယသမ္ပယုတ္တာနံ အာဟာရပစ္စယဘာဝေ မနောသဉ္စေတနာယ ဝိညာဏာဟရဏံ ဝိသိဋ္ဌံ ကိစ္စန္တိ သင်္ခါရော စဿ ဝိသိဋ္ဌော ပစ္စယော. အစိတ္တက္ခဏမတ္တာနီတိ စိတ္တက္ခဏပ္ပမာဏရဟိတာနိ. တဿတ္ထောတိ တဿ ဝုတ္တဿ အဝိဇ္ဇာဒိကဿ အတ္ထော သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဟေတုကာဒီနီတိ ဧတ္ထ ယသ္မိံ စတုက္ကေ ဟေတုက-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တော၊ တံ ဟေတုက-သဒ္ဒသဟစရိတတ္တာ ‘‘ဟေတုက’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟေတု-သဒ္ဒေါ ဂတိသူစကော အဝိဂတတာ စ ဝိဂတတာနိဝါရဏဝသေန ဂတိ ဧဝ ဟောတီတိ ဟေတုကစတုက္ကံ အဝိဂတပစ္စယဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ.

တိဓာ စတုဓာ ပဉ္စဓာ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဆဓာ ဝါ’’တိပိ ဝိကပ္ပေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သမာဓိ ဟိ သာဓာရဏေဟိ တီဟိ ဈာနိန္ဒြိယမဂ္ဂပစ္စယေဟိ စ ပစ္စယောတိ. ဥပါဒါနံ ဘဝဿ မဂ္ဂပစ္စယေန စာတိ သတ္တဓာတိ ကာမုပါဒါနဝဇ္ဇာနံ ဝသေန ဝဒတိ. ကာမုပါဒါနံ ပန ယထာ ဘဝဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သော ပကာရော တဏှာယံ ဝုတ္တော ဧဝါတိ န ဝုတ္တော.

ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ဝစနဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. အတ္ထော ဟိ န ကတ္ထစိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ယထာသကေဟိ ပစ္စယော န ဟောတိ၊ သဟဇာတပစ္စယဝသေနေဝ ပန ဣမဿ စတုက္ကဿ ဝုတ္တတ္တာ သောယေဝေတ္ထ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ. ပဌမဝါရောတိ ပဌမစတုက္ကောတိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဘဝါဒီနံ တထာ အဘာဝန္တိ ယဒိ သဟဇာတပစ္စယဝသေနေဝ ပဌမစတုက္ကော ဝုတ္တော၊ ဘဝေါ ဇာတိယာ၊ ဇာတိ စ မရဏဿ သဟဇာတပစ္စယော န ဟောတီတိ ယထာ အဝိဂတစတုက္ကာဒီသု ‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ ဘဝဟေတုကာ’’တိအာဒိ န ဝုတ္တံ ဘဝါဒီနံ အဝိဂတာဒိပစ္စယတာယ အဘာဝတော၊ ဧဝမိဓာပိ ‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ပစ္စယဝစနမေဝ ဟိ တေသံ သဟဇာတသူစကံ အာပန္နံ အဝိဂတစတုက္ကာဒီသု ဝိယ ဣဓ ပစ္စယဝိသေသသူစကဿ ဝစနန္တရဿ အဘာဝါ၊ န စ တံ န ဝုတ္တံ၊ န စ ဘဝါဒယော သဟဇာတပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ န သဟဇာတပစ္စယဝသေနေဝါယံ စတုက္ကော ဝုတ္တော. သေသပစ္စယာနဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ ဣဒံ ‘‘ဘဝါဒီန’’န္တိ ဧတေန သဟ အယောဇေတွာ သာမညေန အဝိဇ္ဇာဒီနံ သဟဇာတေန သဟ သေသပစ္စယဘာဝါနဉ္စ သမ္ဘဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ပစ္စယဝိသေသသူစကဿ ဝစနန္တရဿ အဘာဝါ သဟဇာတတော အညေ ပစ္စယဘာဝါ အဝိဇ္ဇာဒီနံ န သမ္ဘဝန္တီတိ သဟဇာတပစ္စယဝသေနေဝါယံ စတုက္ကော အာရဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စေယျ၊ န စ တေ န သမ္ဘဝန္တိ၊ တသ္မာ နာယံ တထာ အာရဒ္ဓေါတိ.

‘‘မဟာနိဒါနသုတ္တန္တေ ဧကာဒသင်္ဂိကော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဝုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ ပန ‘‘နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊ နာမပစ္စယာ ဖဿော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၉၇) ဒွိက္ခတ္တုံ အာဂတေ နာမရူပေ ဧကဓာ ဂဟိတေ နဝင်္ဂိကော၊ ဒွိဓာ ဂဟိတေ ဒသင်္ဂိကော ဝုတ္တော၊ အညတ္ထ ပန ဝုတ္တေသု အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရေသု အဒ္ဓတ္တယဒဿနတ္ထံ ယောဇိယမာနေသု ဧကာဒသင်္ဂိကော ဟောတီတိ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မဟာနိဒါနသုတ္တန္တဒေသနာယ ပရိဂ္ဂဟတ္ထန္တိ တတ္ထ ဟိ စက္ခာယတနာဒီနိ ဝိယ ရူပေ ဆဋ္ဌာယတနဉ္စ နာမေ အန္တောဂဓံ ကတွာ ဖဿဿ နိရဝသေသရူပပစ္စယံ ဝိယ နိရဝသေသနာမပစ္စယဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓာပိ တတ္ထ ဒဿိတဝိသေသဒဿနေန တံဒေသနာပရိဂ္ဂဟတ္ထံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ဆဋ္ဌာယတနံ နာမန္တောဂဓံ ကတွာ ‘‘နာမပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော.

ရူပပ္ပဝတ္တိဒေသံ သန္ဓာယ ဒေသိတတ္တာ ‘‘ဣမဿာ’’တိ ဝစနသေသော၊ န ပုရိမာနန္တိ၊ တေနေဝ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိမာဟ.

ယောနိဝသေန ဩပပါတိကာနန္တိ စေတ္ထ သံသေဒဇယောနိကာပိ ပရိပုဏ္ဏာယတနဘာဝေန ဩပပါတိကသင်္ဂဟံ ကတွာ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပဓာနာယ ဝါ ယောနိယာ သဗ္ဗပရိပုဏ္ဏာယတနယောနိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဩပပါတိကာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သင်္ဂဟနိဒဿနဝသေနေဝ ဟိ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်္ဂေပိ (ဝိဘ. ၁၀၀၉) ‘‘ဩပပါတိကာနံ ပေတာန’’န္တိအာဒိနာ ဩပပါတိကဂ္ဂဟဏမေဝ ကတံ၊ န သံသေဒဇဂ္ဂဟဏန္တိ. ဧကစိတ္တက္ခဏေ ဆဟာယတနေဟိ ဖဿဿ ပဝတ္တိ နတ္ထိ၊ န စေကဿ အကုသလဖဿဿ ဆဋ္ဌာယတနဝဇ္ဇံ အာယတနံ သမာနက္ခဏေ ပဝတ္တမာနံ ပစ္စယဘူတံ အတ္ထိ၊ အာရမ္မဏပစ္စယော စေတ္ထ ပဝတ္တကော န ဟောတီတိ န ဂယှတိ၊ တသ္မာ ‘‘သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ယသ္မာ ပနေသော’’တိအာဒိမာဟ.

ပုရိမယောနိဒွယေ သမ္ဘဝန္တမ္ပိ ကေသဉ္စိ သဠာယတနံ ကလလာဒိကာလေ န သမ္ဘဝတီတိ ‘‘သဒါ အသမ္ဘဝတော’’တိ အာဟ. ပစ္ဆိမယောနိဒွယေ ပန ယေသံ သမ္ဘဝတိ၊ တေသံ သဒါ သမ္ဘဝတီတိ. ဣတောတိ ဣမသ္မာ စတုက္ကတော၊ နယတော ဝါ၊ ယော ဝိသေသော.

ပစ္စယစတုက္ကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.